IN028-bijlage-Evaluatie-SMW-PO.pdf

VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

evaluatie 2022

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ........................................................................................................................................ 2 1. Achtergrond........................................................................................................................................ 3 2. Groepsaanbod vanuit SMW ................................................................................................................ 4 3. Evaluatie van de projectdoelen ........................................................................................................... 5 3.1 Doelstelling 1: Uitbreiding van het groepsaanbod............................................................................ 5 3.2 Doelstelling 2: Professionalisering van de processen ....................................................................... 6 3.3 Doelstelling 3: Betere toegang tot zorg............................................................................................. 7 4. Conclusie evaluatie projectdoelen ...................................................................................................... 9 5. Kosten- en batenanalyse ...................................................................................................................

10 5.1 Kosten in 2022 ................................................................................................................................. 10 5.2 Baten in 2022 .................................................................................................................................. 10 6. Conclusie kosten- en batenanalyse ................................................................................................... 13 7. Alternatieven ..................................................................................................................................... 14 8. Eindconclusie ..................................................................................................................................... 16 Bijlagen .................................................................................................................................................. 17 Bijlage 1 – Overzicht groepen / trainingen met aantal leerlingen ........................................................ 17 Bijlage 2 – Evaluatie SMW voor leerkrachten en intern begeleiders .................................................... 18 Bijlage 3 – Evaluatie groepswerk SMW – kinderen en ouders .............................................................. 28

2 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

1. Achtergrond In december 2021 heeft het college besloten in te zetten op een tijdelijke versterking van het schoolmaatschappelijk werk (SMW) op het basisonderwijs. Doel hierbij was de uitbreiding en professionalisering van het groepswerk. Er werd 150.000 euro beschikbaar gesteld voor ruim anderhalf jaar, de periode vanaf 01-01-2022 tot aan 31-07-2023. Dit vanuit de middelen van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) voor herstel van achterstanden opgelopen in de coronacrisis, waaronder ook op gebied van de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen. In het najaar van 2022 volgde een eerste tussentijdse evaluatie van dit project, met heel goede resultaten over het eerste halfjaar. De Rijksoverheid liet intussen weten de NPOmiddelen langer beschikbaar te stellen, tot en met eind 2023. Momenteel is daarom het advies in bespreking om de versterking van het SMW voort te zetten tot 31-12-2023. Voor structurele borging uit de algemene middelen is echter ook op korte termijn al meer informatie nodig, daarom evalueren we nu uitgebreid over het gehele eerste jaar (2022). Begin 2022 zijn er twee medewerkers aangenomen als groepstrainers binnen het SMW-team, voor samen 40 uur per week.

Zij hebben zich met enthousiasme gestort op het geven van een heel scala aan trainingen: onder meer Rots& Water weerbaarheidstrainingen, Bibbers de Baas faalangsttrainingen en de spel- en praatgroep Kinderen In Een Scheiding (KIES). In 2022 hebben zij in totaal 21 langlopende trainingen en groepen verzorgd. Zie Bijlage 1 voor een overzicht en verantwoording van uren. Met scholen is geëvalueerd hoe deze inzet is bevallen (zie Bijlage 2) en ook met ouders en kinderen is geëvalueerd (Bijlage 3). In onderstaand rapport evalueren we in hoeverre de doelstellingen van het project zijn behaald. Daarin nemen we de ervaringen van scholen, ouders en kinderen mee. Ook volgt een kosten- en batenanalyse over de financiële impact van het SMW-groepswerk. Op basis daarvan volgt een advies omtrent structurele borging.

3 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

2. Groepsaanbod vanuit SMW Formeel is in West Betuwe het schoolmaatschappelijk werk (SMW) voor het basisonderwijs, onderdeel van Team sociaal. Het is echter een afgebakend team met geheel eigen taken. Het SMW voor het voortgezet onderwijs is belegd bij Santé partners. Schoolmaatschappelijk werkers zijn verbonden aan specifieke scholen en ondersteunen van daaruit kinderen en ouders. Voor de school is de schoolmaatschappelijk werker een eerste aanspreekpunt als er zorgen zijn over de ontwikkeling van kinderen. Voorafgaand aan dit project deden de schoolmaatschappelijk werkers af en toe een groepstraining, ten koste van de tijd voor hun reguliere werk. Dit deden zij vanuit de overtuiging dat die veel toegevoegde waarde hebben, omdat het met elkaar delen zorgt voor (h)erkenning en kinderen zich minder alleen voelen in hun problematiek. Maar hierdoor kwam het reguliere werk in de knel, was zowel hun eigen conclusie als die van de schoolbesturen – aanleiding destijds voor beide partijen om aan de bel te trekken en om medio 2021 te starten met de opzet van dit project. Dat de vaste SMW’ers hun tijd echt nodig hebben voor het reguliere werk1, wordt ondersteund door kengetallen vanuit de NVMW (Nederlandse Vereniging voor Maatschappelijk Werk). De NVMW hanteert als FTE-uitgangspunt voor SMW op het basisonderwijs 0,2 FTE per 250 leerlingen.

Groepstrainingen zijn daarbij geen onderdeel van het takenpakket. West Betuwe had de afgelopen jaren rond de 4500 leerlingen en komt daarmee uit op 3,6 FTE als richtlijn. De vaste bezetting is 3,68 FTE, dus dat is net voldoende. Schoolbesturen hebben recent (ná de uitbreiding) nog aangekaart dat de formatie wat hen betreft nog krap is; dit komt ook naar voren uit de evaluatie eind december ’22 onder leerkrachten en intern begeleiders. In ieder geval is helder dat het groepswerk niet kan worden opgevangen door de vaste medewerkers, maar moet worden beschouwd als aanvullend op de reguliere werkzaamheden.

1 Het schoolmaatschappelijk werk signaleert, geeft informatie, advies en consultatie aan leerkrachten en intern begeleiders en

biedt hulp aan leerlingen en hun ouders.

4 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

3. Evaluatie van de projectdoelen Het doel van dit project was uiteindelijk dat meer kinderen effectief ondersteund zijn in hun sociaal-emotionele ontwikkeling. Dit viel uiteen in de volgende subdoelen: 1. Uitbreiding van het groepsaanbod 2. Professionalisering van de processen 3. Betere toegang tot zorg

3.1 Doelstelling 1: Uitbreiding van het groepsaanbod •

•

•

•

•

In 2022 zijn er 21 groepstrainingen gegeven door telkens twee consulenten samen. In de jaren 2021 en eerder waren dit er maximaal 9 per jaar (ten koste van de reguliere SMWtaken). Het aantal is dus fors toegenomen. De ambitieuze doelstelling was om toe te werken naar 26 groepstrainingen op jaarbasis, naast volledige inzet van het reguliere SMW. Met 21 trainingen naast volledig regulier SMW zijn we goed op weg. Dat er in 2022 nog geen 26 trainingen waren heeft te maken met de opstarttijd die het project in de beginfase kostte. Zie Bijlage 1 voor een overzicht van de gegeven trainingen en verantwoording van de uren van de groepstrainers. Er zijn in totaal 126 kinderen bereikt door de groepstrainingen. Dit zijn kinderen die zijn aangemeld door ouders of leerkrachten met een behoefte aan sociaal-emotionele ondersteuning, bijvoorbeeld vanwege een laag zelfbeeld of spanningsklachten. Daarnaast zijn er 107 ouders actief betrokken bij de training. Deze ouders hebben persoonlijk contact gehad met de groepstrainers gericht op hun omgang met de klachten van hun kind, voor zover passend. Niet bij elke training worden ouders betrokken (niet bij het Meidenvenijn antipestprogramma of bij de Brugklastraining; wel bij Rots en Water, KIES en Bibbers de Baas). Er zijn geen wachtlijsten meer. Wel worden de trainingen nog altijd goed gevuld.

“Doordat er nu meer groepstrainingen gegeven worden, zijn leerlingen sneller aan de beurt. In het verleden kwam het voor dat een groepstraining wel passend zou zijn, maar dat een leerling niet meer in kon stromen.” Leerkracht in evaluatie

Het aanbod is ook op andere manieren versterkt. • Het groepsaanbod is nu beschikbaar op verschillende locaties binnen West Betuwe. • Inhoudelijk staat het aanbod sterker: zo zijn er individuele intakes en vaste evaluatiemomenten toegevoegd aan de Rots& Water, Bibbers de Baas en KIES-groepen, om beter te kunnen aansluiten op de behoeften van de leerlingen. Ouders worden zoals genoemd meer betrokken. Voor faalangst wordt nu gewerkt met een nieuw, uitgebreider programma.

5 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

•

Ook is er volop gewerkt aan de bekendheid van het aanbod met een promotieactie. Alle scholen hebben een voetbal met logo van West Betuwe ontvangen om het uitgebreidere aanbod ‘af te trappen’, plus een jaarplanning en een mooie waaier met informatie per aangeboden training. De groepstrainers zijn langs alle scholen gegaan om het aanbod toe te lichten en persoonlijk contact te leggen met de vertegenwoordigers van de scholen.

“Betere communicatie van het aanbod en het aanbod is groter. Dat is echt heel fijn!” Leerkracht in evaluatie

Kortom: de doelstelling om het groepsaanbod uit te breiden en steviger neer te zetten, is zeker behaald. Daarbij is de verwachting dat het groepsaanbod na ‘opstartjaar 2022’ komende tijd nog sterker komt te staan. De groepstrainers geven aan dat terwijl zij begin 2022 nog hard moesten werken aan bekendheid van het aanbod, de aanmeldingen inmiddels al ver van tevoren binnenstromen.

3.2 Doelstelling 2: Professionalisering van de processen Vanuit het project zijn allerlei procesmatige verbeteringen doorgevoerd, waardoor de professionaliteit van het schoolmaatschappelijk werk een impuls heeft gekregen.

“SMW heeft een actievere rol en dat is fijn.” Leerkracht in evaluatie

•

• • • •

De toegankelijkheid van het groepsaanbod is verbeterd, enerzijds door te werken aan de bekendheid op scholen en anderzijds door de vindbaarheid buiten scholen om te versterken. Online is nu informatie te vinden op de gemeentelijke websites, Wegwijs in West Betuwe en westbetuwe.nl. Op westbetuwe.nl/smw staan onder meer professionele foto’s van de medewerkers met hun contactgegevens en up-to-date informatie over de trainingen. De aanmelding is gedigitaliseerd en geautomatiseerd, en via de website rechtstreeks toegankelijk gemaakt; De ad hoc werkwijze is verlaten, er is een jaarplanning geïntroduceerd; Er is speciale werkkleding gekomen voor de herkenbaarheid en zichtbaarheid; Evaluatie is ingevoerd als instrument om te blijven leren en verbeteren. Er zijn evaluaties ontworpen voor ouders per training en deze zijn gedigitaliseerd beschikbaar gemaakt in West Betuwe huisstijl. Ook voor scholen is er een gestandaardiseerde evaluatie afgenomen die periodiek kan worden herhaald. Met de kinderen is bij elke training aandacht is voor een bij de leeftijd passend evaluatiemoment.

6 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

•

Vanuit de extra uren is er 8u p/week vrijgemaakt voor de rol van coördinator. De coördinator doet de praktische zaken, zoals het verwerken van aanmeldingen en evaluaties, het organiseren van de juiste materialen en locaties, maar ook de informatievoorziening intern en extern (o.a. jaarplanning en bijhouden websites). Deze werkwijze zorgt voor een duidelijke rolverdeling en efficiëntere inzet van de tijd.

“Fijn dat er een planning is + duidelijke uitleg per training” Leerkracht in evaluatie

3.3 Doelstelling 3: Betere toegang tot zorg Korte lijnen met andere vormen van zorg (zoals de Jeugdgezondheidszorg en consulenten van Team sociaal) zijn van belang, zodat waar nodig kan worden opgeschaald en waar mogelijk ook afgeschaald. De groepstrainers hebben zich verdiept in wat nodig is om de connectie met de zorg te versterken. Zij zien daarin onder meer het belang van persoonlijk contact met de andere professionals, van bekendheid met het aanbod zelf, duidelijkheid in informatievoorziening en continuïteit van het aanbod. Vanuit deze visie zijn verschillende activiteiten ondernomen.

“De samenwerking met IB’ers is heel goed. Veel beter dan voorheen. Nu is het korte lijntjes en heel daadkrachtig en transparant.” Leerkracht in evaluatie

Wat betreft duidelijkheid in informatievoorziening en bekendheid is een slag geslagen (zie ‘Professionalisering van de processen’). Bij de scholen zorgen de groepstrainers voor persoonlijk contact door langs te gaan en zichzelf en het aanbod kenbaar te maken, door bijvoorbeeld een presentatie onlangs bij scholensamenwerkingsverband de Driegang. Ook bij de collega’s van Team sociaal worden de SMW-trainingen nu regelmatig onder de aandacht gebracht. Zo hangen er posters met de jaarplanning erop bij de gezamenlijke werkplekken. Verder zijn de groepstrainers actief bij het Netwerk Jeugd & Jongeren en hebben zij een workshop verzorgd op de recente netwerkdag, waardoor de professionals uit dit lokale netwerk zelf konden ervaren wat de fysieke weerbaarheidstraining kan betekenen voor kinderen. De workshop leidde tot enthousiaste reacties en animo om kinderen naar het groepsaanbod te verwijzen. Voor het doel om de toegang tot zorg te verbeteren, is verder van belang dat de groepstrainingen in 2022 voor het eerst als een aanvulling op het reguliere

7 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

schoolmaatschappelijk werk werden beschouwd en West Betuwe daarmee de landelijke SMW-norm haalde. De vaste schoolmaatschappelijk werkers hadden hierdoor meer ruimte om hun rol goed neer te zetten en bijvoorbeeld zorgadviesteams (ZAT) te initiëren en overleggen bij te wonen. Dit werd gewaardeerd, is terug te zien in de evaluaties onder leerkrachten en IB’ers (Bijlage 2). De leerkrachten en intern begeleiders (IB) zijn in hun evaluatie eind 2022 uitgesproken positief over de uitbreiding van de inzet van het SMW. Zie voor een uitgebreide bespreking Bijlage 2. Ook de schoolbesturen hebben in het gezamenlijk overleg aangegeven positief te zijn over de ingeslagen route. Daarbij noemen ze specifiek de korte lijntjes naar de SMW’ers. De wens van schoolbesturen is om het huidige groepsaanbod structureel voort te zetten.

“SMW is een hele belangrijke schakel tussen onderwijs en zorg. Onderwijs en zorg zijn nog steeds twee werelden. SMW maakt de muur tussen deze werelden wat lager!” Leerkracht in evaluatie

8 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

4. Conclusie evaluatie projectdoelen We kunnen met tevredenheid terugkijken op een jaar waarin veel bereikt is. De doelstellingen van het project zijn behaald en voor komend jaar verwachten we nog verdere groei. Er is nu meer en een inhoudelijk sterker aanbod, waarmee in 2022 al een groot aantal kinderen en ouders is geholpen. Door de duidelijke communicatie en verbeterde toegankelijkheid weten steeds meer inwoners én lokale zorgprofessionals de groepstrainingen te vinden. Het project is gestart met goede redenen: er was behoefte aan een grotere rol voor schoolmaatschappelijk werk op scholen en ook specifiek meer groepstrainingen, zodat kinderen zich niet alleen voelen in hun hulpvraag. Nu blijkt dat dit aanbod inderdaad voorziet in de behoefte, is het van belang om te onderzoeken op welke manier we dit voor de langere termijn, ook financieel, kunnen borgen.

9 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

5. Kosten- en batenanalyse 5.1 Kosten in 2022 Voor het jaar 2022 werd 1,11 FTE gefinancierd: 40 uur personele inzet per schoolweek met 42,5 schoolweken per jaar gefinancierd (1700 uren). Er is 80.885,18 euro daadwerkelijk besteed: € 51.623,92

salariskosten medewerker 1, 0,67 fte

€ 29.261,26

salariskosten medewerker 2, 0,44 fte

€ 80.885,18 Er zijn 126 kinderen bereikt door de groepstrainingen en 107 ouders betrokken hierbij (zie Bijlage 1). Per gezin komen de kosten daarmee uit op 80.885,18/126 = 641,95 euro. Nemen we de ouders mee als cliënten (die anders mogelijk met een opvoedvraag hadden aangeklopt) en rekenen we met het totaal aantal deelnemers, dan zijn de kosten per persoon 347,14 euro. Verder is er in 2022 inzet geweest van de projectleider Algemene Voorzieningen vanuit het programma Sociale Kracht, om het project op te zetten, te monitoren en evalueren en de procesverbeteringen te sturen. Dit gaat om gemiddeld 6 uur per week gedurende het jaar (0,11 FTE) en heeft bijgedragen aan de nieuwe organisatie en procesvoering. De projectleider heeft voor het behalen van deze doelen ook samengewerkt met collega’s van communicatie, kwaliteit en juridische zaken. Deze inzet was tijdelijk en kan daarmee gezien worden als eenmalige investering, die bij structurele borging niet opnieuw nodig is. Andersom betekent het verlaten van de huidige werkwijze wel, dat deze investering niet meer benut zou worden.

5.2 Baten in 2022 De belangrijkste baten van dit project zijn de volgende: 1. Er zijn 126 gezinnen vroegtijdig geholpen met de sociaal-emotionele klachten van de kinderen. 2. Er hebben 107 ouders persoonlijk tips en feedback ontvangen van de trainers rond de leerdoelen van hun kind. 3. Van de 126 kinderen had een deel direct elders aangeklopt voor ondersteuning, als dit aanbod niet beschikbaar zou zijn geweest. Er zijn dus kosten voor de inzet van jeugdhulp en Team sociaal voorkómen. 4. Ook op lange termijn hoeven door dit aanbod minder kinderen aan te kloppen voor ondersteuning. 5. De vaste schoolmaatschappelijk werkers hadden door inzet van de groepstrainers meer tijd voor hun reguliere werk. Ad 1 & 2. Volgens het Nederlands Jeugdinstituut (NJI) ondervinden kinderen en ouders zelf uiteindelijk de grootste effecten van preventieve inzet. Het leidt tot een verbetering van levenskwaliteit.

10 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

Dit is lastig in financiën uit te drukken. Het NJI meldt wel dat op termijn financiële besparingen soms op andere vlakken plaatsvinden, zoals door vermindering van schooluitval en op termijn arbeidsproductiviteit in de economie. Zie voor een indruk van de persoonlijke waarde van de trainingen Bijlage 3, de evaluatie onder ouders en kinderen. Ad 3. Wat had het gekost, als dit groepsaanbod niet beschikbaar was geweest, en een deel van deze kinderen elders had aangeklopt? Hiervoor hanteren we de volgende berekening: het percentage van de kinderen dat bij Team sociaal zou hebben aangeklopt en dat een indicatie zou hebben gekregen, maal de gemiddelde kosten voor jeugdhulp die Team sociaal in dergelijke relatief lichte gevallen indiceert. Daarnaast zijn er bij een aanmelding ook kosten voor de inzet van Team sociaal zelf. Percentage kinderen dat op korte termijn zou hebben aangeklopt Percentage kinderen dat bij aankloppen daadwerkelijk een indicatie zou hebben gekregen bij Team sociaal

64%

Percentage dat via Team sociaal binnenkomt vs. via andere routes

74%

100%

Gemiddelde kosten voor 4.500 jeugdhulptraject voor 8- euro tot 12-jarigen

Gemiddelde kosten voor 3.100 jeugdhulptraject voor 8- euro tot 12-jarigen - met aftrekking van de duurste 10% Kosten Team sociaal bij relatief eenvoudige aanmelding

2

675 euro

In de ouderevaluatie geeft 64% aan dat zij ‘waarschijnlijk’ of ‘zeker’ elders hulp hadden gezocht zonder dit aanbod. Nog eens 27% weet het niet precies. Navraag bij Team sociaal leert dat alle kinderen die zich melden met psychische klachten ook daadwerkelijk een indicatie krijgen, omdat er bij de jeugdconsulenten geen tijd is voor het eventueel zelf afhandelen. Dat gold voor heel 2022. Aankloppen bij Team sociaal betekent dus automatisch dat er een traject in gang wordt gezet, al kan dat wel een relatief licht pakket zijn. Over de jeugdhulp voor deze leeftijdsgroep in 2021 is 74% geïndiceerd door Team sociaal; 26% door andere professionals (o.a. huisarts, jeugdarts). In de ouderevaluatie wordt Team sociaal meermalen genoemd als alternatief. Productcategorie 41 en 45; de doelgroep van het SMW op de basisschool is primair kinderen tussen 8 en 12 jaar oud. NB. Dit gaat om afgeronde zorgbesluiten waar op gedeclareerd is en gestart is in 2021. Dit geeft een beter beeld dan 2022 omdat in 2022 de groepstrainingen wel beschikbaar waren. Er zijn enkele jeugdhulptrajecten zeer kostbaar. Een aanname is dat deze kinderen niet geholpen zouden zijn geweest met een groepstraining. Om die reden rekenen we de duurste 10% niet mee (de duurste 10% komt neer op alle trajecten van meer dan 10.000 euro). Dit brengt de gemiddelde kosten per traject fors omlaag.

Bij relatief simpele aanvragen is de schatting2 dat minimaal tien uur nodig is. Dit gaat o.a. om het inlezen, voeren van een intakegesprek, uitwerken hiervan, zoeken van geschikte zorgverlener, voeren van gezamenlijk intakegesprek bij de zorgaanbieder op locatie, reistijd, in afstemming met de zorgaanbieder

Schatting door jeugdconsulenten Luka Zweekhorst en Daphne Streppel, januari 2023.

11 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

opstellen van een beschikking en de verplichte evaluatie. Tien uur is daarbij een conservatieve schatting die alleen geldt voor lichte casuïstiek waarbij één gesprek voldoende is om de hulpvraag en verwijswens helder in beeld te krijgen en er geen overbruggingszorg nodig is vanwege wachtlijsten bij zorgverleners. Als uurtarief voor (vervanging van) Team sociaal wordt veelal 67,50 euro gehanteerd. Dit betekent dat de kosten per aanmelding komen op een minimum van 10 x 67,50 euro. Als we een conservatieve schatting maken, komt dit neer op gemiddeld 3.100 euro + 675 euro = 3.775 euro kosten voor een aanmelding via team sociaal, met een beperkte indicatie voor jeugdhulp. Voor een aanmelding via een andere zorgverlener zoals de huisarts, betaalt de gemeente alleen de jeugdhulp zelf en zijn de kosten gemiddeld 3.100 euro. Bij 74% via team sociaal à 3.775 euro, plus 26% via andere zorgverlener à 3.100 euro, komen de gemiddelde trajectkosten voor kinderen die aankloppen voor ondersteuning op 3.599,50 euro. Uitgaande van de ouderevaluaties zou 64% van de kinderen direct zijn aangemeld voor zorg elders. Er zijn 126 kinderen gezien, 64% hiervan is 81 kinderen; 81 x 3.599,50 euro = 291.559,50 euro. Dat betekent dat er in 2022 bijna 300.000 euro is uitgespaard aan kosten, met name voor niet-ingezette jeugdhulp en in mindere mate voor de inzet van team sociaal.

Het betekent ook dat de baten voor uitgespaarde jeugdhulp de kosten ruim overstijgen. Als we de salariskosten voor de ingezette groepstrainers hier vanaf halen, is de besparing 209.432,50 euro. Meegenomen dat 2022 een opstartjaar was, geeft dit een gunstig beeld voor komende jaren. Ad 4. Dit groepsaanbod heeft naar alle waarschijnlijkheid ook een effect op lange termijn. Niet alle ouders hadden direct ergens anders ondersteuning gezocht, is in bovenstaande berekening meegenomen; maar wellicht zou een deel van hen dat alsnog doen na verloop van tijd, met bijbehorende kosten. Daarnaast is het reëel dat kinderen die al jong bijgestuurd worden waar nodig, in de loop van de tijd minder ernstige problematiek ontwikkelen. De zorgkosten op langere termijn zijn voor deze groep waarschijnlijk minder hoog. Deze aspecten zijn echter op dit moment moeilijk betrouwbaar in financiën uit te drukken. We nemen de lange termijn preventie daarom verder niet mee in de financiële analyse over 2022.

Ad 5. Hoeveel tijd heeft het de vaste SMW’ers gescheeld, dat er groepstrainers zijn aangesteld? Hiervoor kijken we naar de uren die zij aangaven in 2021 en eerder kwijt te zijn voor groepstrainingen. Dat was 420 uur op jaarbasis, oftewel 0,27 FTE (bron: Notitie Huidig en Gewenst Aanbod SchoolMaatschappelijk Werk d.d. 20-08-2021, door team SMW). Deze uren zijn nu beschikbaar voor de reguliere werkzaamheden.

12 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

6. Conclusie kosten- en batenanalyse De inzet van groepstrainers heeft in 2022 maar liefst twee ton bespaard, alleen al aan directe kosten voor inzet van Team sociaal en jeugdhulp. Dit is berekend met conservatieve schattingen, uitgaand van enkel relatief simpele hulpvragen en minimale ureninzet. De opbrengsten die minder goed financieel in beeld te brengen zijn, zoals jeugdhulpbesparingen op lange termijn, verbetering van de levenskwaliteit, de begeleiding aan ouders die bij de groepstrainingen hoort en de extra ruimte voor het reguliere schoolmaatschappelijk werk komen hier nog bij. De inzet van groepstrainers voor schoolmaatschappelijk werk is zeer kosteneffectief te noemen. In 2022 is ongeveer twee ton bespaard aan directe inzet van jeugdhulp en Team sociaal. Het groepsaanbod is echter een nieuwe werkwijze die pas gedurende 2022 op stoom is gekomen met de nodige opstartperikelen. De verwachting voor 2023 en bij voortzetting ook latere jaren is dus dat de financiële en maatschappelijke effecten nog toenemen.

Kosten

Baten

Financieel 82.127 euro daadwerkelijke salariskosten 291.559,50 euro aan direct uitgespaarde 2022 jeugdhulpkosten jaarlijks Kosten per persoon: 641 euro Kosten per kind: 3.100 euro (347 euro wanneer ouders worden +675 euro indien aanmelding via team meegeteld) sociaal Aanvullend Incidenteel: inzet projectleider & collega’s Verbetering levenskwaliteit van kinderen (in opstartjaar 2022 van 126 kinderen) Incidenteel: aanpassingen interne werkwijzen

Ouders begeleid bij benadering van hun kind (in opstartjaar 2022 bij 107 ouders) Preventie jeugdhulpkosten op lange termijn Vermindering wachtlijsten bij zowel Team sociaal als jeugdhulp, door minder aanmeldingen 420 uur meer ruimte voor regulier SMW

Conclusie: De baten zijn vele malen groter dan de kosten.

13 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

7. Alternatieven Ondanks dat inzet van groepstrainers zeer kosteneffectief is, zijn de salariskosten een forse investering. De volgende alternatieven zijn onderzocht: •

•

•

Leerkrachten opleiden om dit aanbod zelf te kunnen geven Conclusie: Niet haalbaar gezien het grote tekort aan leerkrachten. Schoolbesturen hebben aangegeven blij te zijn met de inzet van SMW naast hun eigen leerkrachten en niet bij te kunnen dragen in ureninzet van eigen personeel. Inschrijfgeld vragen van deelnemers Conclusie: Niet wenselijk voor de toegankelijkheid en laagdrempeligheid van de trainingen. Dit stimuleert tot aankloppen bij huisarts of team sociaal, omdat dit ‘gratis’ blijft voor ouders. Extern inkopen van groepstrainingen Conclusie: Mogelijk, al zijn er zwaarwegende nadelen (zie onder).

Voordelen Mogelijk minder kosten In 2022 waren de kosten per training gemiddeld 3.910 euro; al is de verwachting dat dit in 2023 wel iets lager ligt. Formeel vallen de groepstrainers van het SMW onder team sociaal, ook al is de taakstelling verschillend.

Nadelen Scholen zien graag hun ‘eigen’ schoolmaatschappelijk werkers. De acceptatie en daarmee het effect!- is lager. Weinig zicht op uitvoering / kwaliteit bij extern inkopen. Het is de vraag of het haalbaar is. Er is momenteel (nog) geen ander aanbod in de regio om bij aan te sluiten. In voorgaande jaren waren er nauwelijks groepen buiten SMW; inmiddels heeft Pro Persona Preventie enkele groepen opgezet, maar die zijn inhoudelijk heel verschillend en geen vervanging. Het moeizame verloop van de huidige aanbestedingsprocedure is weinig hoopgevend. De grote investering in interne structuur en werkwijzen in 2021/2022 zoals uitgewerkt in dit project, wordt niet langer benut bij een overgang naar extern inkopen. Er zijn dan weer nieuwe werkstructuren nodig. Er zijn alsnog uren nodig maar dan voor coördinatie van de inkopen. In de uren voor groepstrainers zit momenteel ook de coördinatie van werkzaamheden vervat. “Continuïteit is de belangrijkste randvoorwaarde voor het succesvol aanpakken van sociale

14 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

problemen”, aldus Movisie.3 Het kost tijd om goed lopende relaties en structuren (opnieuw) op te bouwen. Een toekomstwens binnen programma Sociale Kracht is om Rots & Water verdergaand te integreren in het reguliere onderwijs. Daarbij is interne expertise en beschikbaarheid een voordeel.

3

Movisie, kennisinstituut voor sociale vraagstukken, breekt een wetenschappelijk onderbouwde lans voor continuïteit in het stuk “Het geheim van de lange relatie. Continuïteit als voorwaarde voor een effectief sociaal domein” (2022).

15 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

8. Eindconclusie Dit project is zonder meer een succes te noemen. Er is een grote groep kinderen en hun ouders ondersteund in de sociaal-emotionele ontwikkeling van de kinderen, met een kwalitatief verbeterd en toegankelijker groepsaanbod. Het schoolmaatschappelijk werk en ook de connectie met andere zorgprofessionals staat steviger. Vanuit de scholen klinken lovende geluiden over de schoolmaatschappelijk werkers en het uitgebreidere aanbod. De kinderen en hun ouders reflecteren positief op de training die zij hebben gehad en voelen zich goed geholpen. We kunnen heel tevreden zijn met de behaalde doelen en alle positieve effecten van de inzet van deze NPO-middelen. Daarbij is helder geworden dat de inzet van groepstrainers zeer kosteneffectief is. In 2022 is er ruim 200.000 euro bespaard aan directe kosten voor jeugdhulp. Dit naast verdere opbrengsten zoals preventie van jeugdhulp op de langere termijn en vermindering van wachtlijsten bij Team sociaal en jeugdhulp en de maatschappelijke opbrengsten. Door de inzet van groepstrainers hebben de vaste schoolmaatschappelijk werkers ook meer ruimte gekregen voor hun reguliere werkzaamheden, zoals individuele begeleiding van ouders en kinderen. Dit was hard nodig en is goed ontvangen. De schoolbesturen zijn zeer positief en hebben verzocht om voortzetting van het huidige aanbod.

Alternatieven voor het in huis halen van groepstrainers zijn onderzocht en niet aantrekkelijk om diverse redenen. Er is behoefte aan een goed georganiseerd, volwaardig groepsaanbod voor kinderen in het basisonderwijs, waarbij de reguliere uren van het schoolmaatschappelijk werk niet toereikend zijn. Als algemeen toegankelijk aanbod past dit goed in de West Betuwse ambities om preventief en vroegtijdig in te zetten. Ook past het binnen de zorgplicht die we als gemeente hebben voor inwoners, en binnen de financiële ambitie om besparingen te realiseren in het jeugdhulpdomein. Het advies is in te zetten op structurele borging vanuit de algemene middelen. De groepstrainers worden dan een vast onderdeel van het team Schoolmaatschappelijk Werk. De verwachting is dat deze investering resulteert in besparingen van minimaal 200.000 euro per jaar voor niet-ingezette jeugdhulp, plus opbrengsten op de lange termijn en maatschappelijke opbrengsten.

16 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

Bijlagen Bijlage 1 – Overzicht groepen / trainingen met aantal leerlingen Januari – juli 2022 Rots en Water 8 7 Rots en water: les met 12 10 kinderen en ouders samen KIES kinderen 5 4 KIES ouders bijeenkomst 7 6 BdB Faalangst 4 6 BdB Faalangst: gesprek met 6 4 ouders en kind voor en na Meidenvenijn 8 Totaal januari – juli Augustus – december 2022 Rots en Water 10 11 Rots en water: les met 14 16 kinderen en ouders samen KIES kinderen 5 KIES ouders bijeenkomst 6 BdB Faalangst 4 5 BdB Faalangst: gesprek met 5 6 ouders en kind voor en na Meidenvenijn 8 8 Brugklastraining 3 Totaal augustus - december Totaal in 2022

Totaal 25 37

10 15

9 13 10 10 8 52 kinderen 60 ouders 21 30 5 6 9 11 10

10

36 3 74 kinderen 47 ouders 126 kinderen 107 ouders (233 cliënten)

NB. Merk op dat het schooljaar niet in gelijke helften is verdeeld. Van januari tot en met juli is zeven maanden onderwijstijd; van augustus tot en met december maar vijf maanden, waaronder een groot aandeel vakantietijd. Het eerste ‘halfjaar’ is dus aanzienlijk langer dan het tweede deel. Dit meegenomen wordt beter zichtbaar dat het aantal trainingen in het tweede deel van het jaar is toegenomen. De verwachting is dat het nog verder kan groeien met de toenemende bekendheid van het aanbod.

17 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

Bijlage 2 – Evaluatie SMW voor leerkrachten en intern begeleiders Samenvatting Leerkrachten en intern begeleiders (IB’ers) geven aan dat de huidige hoeveelheid SMW-uren, dus na invoering van de uitbreiding, genoeg of iets te krap is. De bereikbaarheid en bereidheid van SMW’ers om te helpen waar nodig ondanks beperkte uren, wordt daarbij zeer gewaardeerd. Het is de meesten opgevallen dat het aantal groepstrainingen sterk is toegenomen en voor de meeste scholen is dit aanbod nu genoeg; een enkeling zou nog wel méér aanbod willen. Leerkrachten en IB’ers hebben het idee dat de trainingen en groepen goed aansluiten op de behoeften; al is het voor hen lastig om de inhoud van de trainingen te beoordelen. Volgens een aantal is die aansluiting ook verbeterd in de afgelopen periode. Over het algemeen zijn de scholen zeer positief over het contact met de SMW’ers, zowel het organisatorische aspect als het meedenken door de SMW’ers. Ook ouders zijn volgens hen heel tevreden over de inhoudelijke inzet van het SMW. De meningen zijn verdeeld bij de vraag of we met het aanbod de juiste leerlingen bereiken, degenen die dit het hardst nodig hebben. Volgens sommigen blijft dit lastig, al ligt dat dan niet aan het SMW maar aan dat ouders niet altijd bereid zijn mee te doen; anderen stellen dat ook dit aspect is verbeterd door het grotere aanbod en de bredere bekendheid.

De bekendheid is volgens een aantal scholen weliswaar toegenomen, maar meer bekendheid is nog altijd welkom. Dit geldt zowel onder de leerkrachten en IB’ers zelf, als bij ouders (naar inschatting van de scholen). Degenen die ook voor 2022 al werkzaam waren, zien dat er is geïnvesteerd in het vergroten van de bekendheid en organisatie en waarderen deze inzet positief. De respondenten geven aan weinig zicht te hebben op nazorg, bijvoorbeeld de overdracht aan leerkracht of ouders. Mogelijk is dit een punt van aandacht voor de toekomst. Tot slot wordt de samenwerking met de SMW’ers zeer gewaardeerd. Voor sommigen was deze al goed, voor anderen is deze verbeterd in het afgelopen jaar met de nieuwe werkwijzen. 1. Wat vindt u van de huidige hoeveelheid SMW-uren die beschikbaar zijn per school?

SMW-uren per school 8 6 4 2 0 Het is genoeg

Er is iets meer nodig

18 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

Opmerkingen: • “SMW'ers hebben het erg druk. Hun caseload loopt m.i. regelmatig over.” • “We zien wel dat er meer uren nodig zijn.” • “Het is gemakkelijk een afspraak te maken met de schoolmaatschappelijk werker en er wordt goed de tijd genomen om leerlingen te begeleiden.” • “Op het moment hebben we meer leerlingen die een hulpvraag hebben, waardoor er ook meer tijd nodig is.” • (De SMW’er)… “geeft aan veel vragen van onze school te ontvangen. Indien nodig kan zij snel reageren. Ik heb geen zicht op de vulling van haar caseload. Zijn er voldoende uren??” • “De afgelopen jaren heb ik niet veel gebruik gemaakt van SMW, omdat de medewerker gekoppeld aan onze school niet de casusmanager was van de casussen waar wij mee te maken hadden. Ik heb wel veel contact gehad met andere Sociaal professionals voor de zorgleerlingen op onze school. Dit schooljaar heb ik ook al enkele malen contact gehad ivm een leerling die nog geen contactpersoon heeft bij SMW.” Vergelijk met periode vóór 2022, voor degenen die toen al werkzaam waren Ziet u verschillen wat betreft de aanwezigheid van het SMW? • “SMW heeft een actievere rol en dat is fijn.” • “Gelijk. We hebben zelf nu met onze vaste SMW-ster 3x per jaar een zorgoverleg met GGD ingepland. Dit korte lijntje werkt prettig.” • “We werken nu met ZAT-overleggen, vind ik erg waardevol.” • “Onze SMW'er was altijd al goed bereikbaar voor ons.

De casussen worden goed opgepakt. Af en toe hebben we ook contact met een andere SMW'er, doordat de SMW'er die aan onze school gekoppeld is teveel aanvragen krijgt passend bij haar werktijdsfactor.” • “SMW was altijd beschikbaar op de momenten dat we het nodig hadden.” • “Heel goede samenwerking met onze SMW. Hele korte lijntjes en er wordt gelijk actie opgezet. Hierdoor kunnen we heel laagdrempelig onze zorgleerlingen de juiste zorg aanbieden en/of doorverwijzen.” 2. Wat vindt u van de huidige hoeveelheid groepstrainingen?

Hoeveelheid groepstrainingen 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 Het is genoeg

Er is iets meer nodig

19 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

Opmerkingen: • “Er is meer nodig qua aanbod en meer qua variëteit.” • “Het is in principe voldoende. Wel jammer dat het slechts 1x per jaar in het Dorpshuis in Meteren is. Dit betekent voor sommige leerlingen, dat zij op een nieuw schooljaar moeten wachten, omdat er geen mogelijkheid is om verder weg gebracht te worden door ouders.” • “Tot nu toe hebben wij hier nog weinig gebruik van gemaakt. Rots & Water geven wij om het jaar op school in groep 5/6. Het zou mooi zijn als de gemeente daar iets in kan betekenen.” • “Doordat er nu meer groepstrainingen gegeven worden, zijn leerlingen sneller aan de beurt. In het verleden kwam het voor dat een groepstraining wel passend zou zijn, maar dat een leerling niet meer in kon stromen.” • “Het is wenselijk dat er meer per kern mogelijk is gericht op breed draagvlak en mogelijkheid van ouders.” • “Op dit moment is het genoeg, maar de vraag is wisselend.” Vergelijk met periode vóór 2022, voor degenen die toen al werkzaam waren Ziet u verschillen wat betreft het aantal groepen en trainingen? • “Fijn dat er een planning is + duidelijke uitleg per training.” • “Het aanbod is vermeerderd.” • “Het aantal groepstrainingen is fors uitgebreid.

Hierdoor kunnen veel meer leerlingen gebruik maken van deze laagdrempelige hulp.” • “Meer trainingen” • “Er is meer aanbod lijkt het dat beter passend is bij de behoeften.” • “Betere communicatie van het aanbod en het aanbod is groter. Dat is echt heel fijn!”

3. Wat vindt u van de inhoud van de groepstrainingen?

Inhoud groepstrainingen 7 6 5 4 3 2 1 0 Voldoende

Goed

Heel goed

Weet ik niet

Opmerkingen: • “Ik heb (nog) geen ervaring met de inhoud van de groepstrainingen.” • “School wordt weinig meegenomen bij de inhoud van de training.” • “weinig zicht op”

20 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

•

“Ik heb geen eigen ervaring met de groepstrainingen, maar het aanbod lijkt aan te sluiten bij de problemen waar leerlingen van onze school ondersteuning bij zouden kunnen gebruiken.” “Ik vind het wel jammer dat de faalangsttraining pas vanaf groep 7 is. In groep 5-6 lopen al veel kinderen hierop vast.” “Voor het jonge kind en dan Tim en Flapoor als sova training zou mooi aanvullend aanbod kunnen zijn.”

• •

Er is niet gevraagd of de trainingen inhoudelijk anders zijn dan voor 2022; dit is voor leerkrachten en intern begeleiders moeilijk in te schatten omdat zij er niet bij aanwezig zijn.

4. Sluit het schoolmaatschappelijk werk aan op de behoeften van de leerlingen en leerkrachten?

Aansluiting op behoeften 7 6 5 4 3 2 1 0 Voldoende

Goed

Heel goed

Opmerkingen: • “Naar mijn idee gebeurt dat op dit moment op een goede manier.” • “We zijn erg blij met onze ervaren SMW'er. Ze is echt van toegevoegde waarde bij onze casussen. Het is fijn dat ze doortastend is, zelf kan indiceren en ook aangeeft wanneer een casus te groot is voor SMW.” • "Maatwerk en snel inzetbaar.” • “Korte lijntjes." • “Er is een heldere communicatie, soms is fysieke communicatie prettiger. Dit is echter niet altijd haalbaar i.v.m. tijd/momenten.” • “SMW is een hele waardevolle aanvulling op het aanbod van school. Het voorziet in een behoefte van kinderen, lkr en ouders.” • “Ik vind het erg fijn om dit schooljaar te kunnen sparren met onze SMW-er, omdat zij veel weet over de casus waar ik ondersteuning bij gevraagd heb. Als ze het antwoord niet weet gaat ze op zoek naar het antwoord.” Vergelijk met periode vóór 2022, voor degenen die toen al werkzaam waren Ziet u verschillen wat betreft het aansluiten op de behoeften van leerlingen, ouders en leerkrachten? • “Geen groot verschil.” • “Prima.”

21 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

• • • • •

“Geen veranderingen. Het is fijn dat contact met SMW laagdrempelig is.” "Schoolmaatschappelijk werker als contactpersoon werkt heel goed en laagdrempelig. Werkt ook zeker preventief." “Dit is prima.” “Vergelijkbaar.” “Dit is verbeterd door de nauwere aansluiting sinds dit schooljaar.”

5. Bereiken we de kinderen die dit het meest nodig hebben?

Bereik van de juiste kinderen 6 5 4 3 2 1 0 Matig

Voldoende

Goed

Heel goed

Opmerkingen: • “Niet alle ouders geven helaas toestemming of zien het zitten. Dit zijn vaak de kinderen die het het hardste nodig hebben.” • “Ja, doordat de schoolmaatschappelijk werker aansluit bij het zorgoverleg en de adviezen voor het volgen van een training gemakkelijk gedaan kunnen worden.” • “Als school weten we de SMW'er goed te vinden. Ouders vragen ook regelmatig zelf de contactgegevens van SMW of nemen contact op met Team Sociaal.” • “Soms is er meer aandacht nodig om hulp te kunnen bieden, omdat het in eerste instantie niet altijd aanvaard wordt door ouders.” • “School is de vindplaats! Verder ervaren ouders een korte lijn naar SMW.” • “Mocht het me niet lukken om via deze route ouders/leerlingen te bereiken dan heb ik inmiddels ook een warm contact met de schoolverpleegkundige van de GGD om mee te denken en te zoeken naar een ingang bij ouders.” Vergelijk met periode vóór 2022, voor degenen die toen al werkzaam waren Ziet u verschillen wat betreft het bereiken van de kinderen die het nodig hebben? • “Geen groot verschil” • “School signaleert waar hulp nodig is en schakelt zo nodig, in overleg met ouders, SMW in. Dit is niet veranderd t.o.v. voor 2021.” • “Dit is prima.” • “Verbeterd.”

22 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

• • •

“Kan beter.” “Dit is verbeterd door de nauwere aansluiting sinds dit schooljaar.” “Doordat het aanbod groter is en beter bekend is bij de scholen melden we meer leerlingen aan.”

6. Is het SMW-aanbod bekend genoeg onder leerkrachten?

Bekendheid onder leerkrachten 5 4 3 2 1 0 Matig

Voldoende

Goed

Heel goed

Opmerkingen: • “Ja, de flyer die begin het schooljaar gedeeld is door de schoolmaatschappelijk werker heb ik in de Classroompagina van onze zorgroute gezet, zodat alle leerkrachten erbij kunnen. Daarnaast ook op de mail gezet voor ze.” • “Alle collega's kennen de SMW'er. In gesprekken komt het aanbod regelmatig ter sprake. Het aanbod is goed bekend bij de IB'ers. Als er hulpvragen zijn, contacten leerkrachten met de IB'er. Daardoor is er goed zicht op het SMW-aanbod.” • “Bij mailing deel ik dit met mijn collega's via de teammemo die elke week uitkomt.” • “Het is goed overzichtelijk gemaakt wat het aanbod is.” Er is niet gevraagd naar bekendheid van het aanbod onder specifiek leerkrachten vóór 2022. Wel is de algemene bekendheid uitgevraagd, zie onder.

23 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

7. Is het SMW-aanbod bekend genoeg onder ouders/inwoners?

Bekendheid onder ouders/inwoners 6 5 4 3 2 1 0 Matig

Voldoende

Goed

Weet ik niet

Opmerkingen: • “Ik denk dat dit wisselend is. Bij de een wat meer dan de ander.” • “Als school wijzen we regelmatig op het aanbod van SMW. Ouders kennen het vaak niet, maar zijn wel positief als ze contact hebben opgenomen.” • “Wie moet dit delen? Scholen of de gemeente zelf?” • "Het is bekend, maar soms is de drempel voor ouders toch nog te hoog. Het is belangrijk dat we (als school) regelmatig een stukje blijven schrijven in de nieuwsbrief om ouders bekender te maken, zodat het nog makkelijker wordt om ouders te benaderen. Nu komt het vaak vanuit de leerkracht/IB-er en nog weinig vanuit ouders zelf.” • “Misschien een keer een informatieavond." • “Ik denk dat veel mensen nog wat angstig zijn om gebruik te maken van het aanbod. Ik merk dat sommige ouders bang zijn voor de gevolgen als ze de hulp accepteren.” • “Op school is het aanbod van het Team Sociaal bekend. Ouders zijn positief over het contact met SMW.” Vergelijk met periode vóór 2022, voor degenen die toen al werkzaam waren Ziet u verschillen wat betreft de bekendheid van het aanbod? • “Tasje + aanbod op papier was fijn + regelmatig een mailtje.” • “Mag nog meer bekendheid voor komen onder ouders.” • “Geen verschil.” • “Door de nieuwsbrieven wordt er meer bekendheid aan gegeven aan het aanbod.” • “Betere communicatie.”

24 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

8. Wat is uw indruk van de organisatie van groepstrainingen (bv. aanmeldprocedure, planning, evaluatie)?

Organisatie van groepstrainingen 6 5 4 3 2 1 0 Voldoende

Goed

Weet ik niet

Opmerkingen: • “Ook als een leerling op de dag voor de start van een training aangemeld wordt, wordt er nog echt moeite gedaan om te zorgen dat de leerling mee kan doen. Fijn!” • “Dit traject loopt voornamelijk via de ouders. In een afstemmingsgesprek met SMW wordt weleens het aanbod van een groepstraining genoemd. Vaak neemt de SMW'er vervolgens zelf contact op met ouders om e.e.a. af te stemmen over de groepstraining. School wordt hierbij niet meer betrokken.” • “Duidelijke mail die doorgestuurd wordt naar ouders. Geen problemen gehoord van ouders over aanmeldprocedure e.d.” • “Soms mag de aanmelding wel iets eerder onder de aandacht bij school worden gebracht zodat wij het ook in onze maandelijkse nieuwsbrief voor de ouders kunnen meenemen.”

Vergelijk met periode vóór 2022, voor degenen die toen al werkzaam waren Ziet u verschillen wat betreft de organisatie van de trainingen? • “Kort lijntje + snel.” • “Prima.” • "Er wordt meer geadverteerd met de groepstrainingen.” • “Het aanbod is groter, daardoor kunnen er meer kinderen meedoen met een groepstraining." • “Verbeterd.” • “Dit is prima.” • “Meer info en bekendheid.”

25 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

9. Hoe verloopt de nazorg na een training? Denk aan gesprekken met school of ouders.

Nazorg na een training 7 6 5 4 3 2 1 0 Voldoende

Goed

Weet ik niet

Opmerkingen: • “Ik heb geen terugkoppeling van ouders gekregen en weet ook geen leerlingen die de afgelopen tijd de trainingen hebben gevolgd.” • “Er is nog nooit een nagesprek geweest met school over betreffende leerlingen.” • “Hier heb ik geen ervaring mee.” • "Ik heb geen zicht op het traject van nazorg.” • “Ik heb daar als ib-er geen of nauwelijks zicht op. Bij mijn weten wordt er vanuit een groepstraining geen direct contact gezocht met de school. Individuele trainingen vallen daarbuiten.” • “Als school houden we wel de vinger aan de pols en plannen we regelmatig afstemmingsgesprekken. Als SMW betrokken is, sluiten zij ook aan bij deze gesprekken." Vergelijk met periode vóór 2022, voor degenen die toen al werkzaam waren Ziet u verschillen wat betreft de samenwerking met intern begeleiders waar nodig? • "Ik heb als IB'er met onze vaste SMW-ster 3x per jaar een zorgoverleg met GGD ingepland. Dit korte lijntje werkt prettig.” • “Vaste SMW op mijn twee scholen is erg prettig." • “Goed.” • “Als school vinden we samenwerking erg belangrijk. Door regelmatig afstemmingsgesprekken te plannen op school met ouders en SMW, zijn we met elkaar op de hoogte en werken we echt samen. Dit deden we ook al voor 2022.” • “Is altijd goed geweest.” • “Dit is prima.” • “De samenwerking met SMW verloopt altijd prettig.

Voor '22 en in '22.” • “Voorgaande jaren heb ik veel samengewerkt met Sociaal professionals die als casusregisseur aan een leerling gekoppeld waren. Het was wel heel erg afhankelijk van de medewerker hoe de samenwerking verliep. Soms had ik het idee dat vooral wij vanuit school urgentie voelden maar dat de Sociaal professional deze minder zag.” • “Heel goed. Veel beter dan voorheen. Nu is het korte lijntjes en heel daadkrachtig en transparant.”

26 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

Heeft u andere tips of opmerkingen? Antwoorden: • "Ik ben erg dankbaar voor onze betrokken SMW'er. Graag wil ik deze samenwerking voortzetten. Een tip: bij de groepstrainingen zouden we, als school, wel graag wat meer betrokken willen worden. Het geleerde moet vaak bij ons in praktijk gebracht worden." • “SMW is een hele belangrijke schakel tussen onderwijs en zorg. Onderwijs en zorg zijn nog steeds twee werelden. SMW maakt de muur tussen deze werelden wat lager!”

27 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

Bijlage 3 – Evaluatie groepswerk SMW – kinderen en ouders Samenvatting Kinderen en hun ouders zijn heel positief over de groepen en trainingen die zij hebben meegedaan. Na afloop van deze groepen en trainingen zitten de meeste kinderen beter in hun vel en zijn ze gegroeid in hun leerdoelen. De trainers krijgen veel complimenten en de trainingen en groepen zijn als prettig ervaren. Het is ook helder dat het aanbod voorziet in een behoefte. De kinderen die worden aangemeld hebben klachten zoals een laag zelfbeeld (Rots en Water), of mentale dan wel fysieke spanningsklachten (bij de Bibbers de Baas faalangsttraining, de Brugklastraining en ook de KIES-groepen). Een meerderheid van ouders geeft aan dat ze elders ondersteuning zouden hebben gezocht als dit aanbod er niet was geweest. In het algemeen betekent dat individuele begeleiding bij schoolmaatschappelijk werk of een aanmelding bij team sociaal.

“Mooi dat het kind centraal stond.” (Ouder op evaluatieformulier)

De trainingen en groepen zijn op verschillende manieren geëvalueerd bij ouders en kinderen. Sommige trainingen bieden hier zelf handvatten voor, andere niet. In dit overzicht geven we een verhalende beschrijving van de belangrijkste bevindingen, met beeldmateriaal van de input die is opgehaald bij de kinderen zelf. In de tweede helft van 2022 zijn er gestandaardiseerde, digitale evaluatieformulieren voor ouders ingevoerd in het werkproces. Ouders van kinderen die een training hebben gevolgd, ontvangen nu een link naar een evaluatieformulier na afloop van de training. Hierop zijn op het moment van schrijven reacties binnen van 12 ouders (Rots en Water, KIES en Brugklastraining); nog onvoldoende voor een systematische beoordeling of vergelijking, maar het geeft een voorlopig beeld. • Ouders kregen de vraag hoe hun kind in zijn of haar vel zit, sinds het volgen van de training. Een ruime meerderheid zegt dat het kind beter in zijn of haar vel zit, volgens 30% van deze ouders zelfs ‘veel beter’. • Ook was er een (per training verschillende) vraag naar of de ouder verschil merkt in de leerdoelen van de training, bijvoorbeeld of het kind zichzelf nu meer durft te laten horen en zien bij Rots en Water. Driekwart van de ouders is opgevallen dat hun kind in de leerdoelen is gegroeid. • Verder werd ouders gevraagd wat zij hadden gedaan als er geen groepstraining was geweest.

Een meerderheid (64%) geeft aan dat ze dan (‘waarschijnlijk’ of ‘zeker’) op een andere manier ondersteuning hadden gezocht. Niet iedereen weet waar precies; o.a. Team sociaal of een individueel traject schoolmaatschappelijk werk worden genoemd als mogelijkheden.

28 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

Rots & Water Rots en Water is een groepstraining voor kinderen in groep 6, 7 en 8 op gebied van weerbaarheid en sociale vaardigheden. Kinderen leren aan de hand van fysieke oefeningen sterker in hun schoenen te staan, eigen grenzen te herkennen en uit te spreken en rekening te houden met elkaar. De trainers evalueren mondeling met de kinderen aan het eind van de training, aan de hand van een formulier waarop kinderen hun leerdoel aangeven. Na afloop wordt daarvan verslag gelegd; zie ook Afbeelding 1. De kinderen geven aan dat ze hebben geleerd om stevig te staan, om te focussen en zich beter te concentreren. Ze zijn positief over zichzelf: “Ben trots dat ik voor mezelf op kan komen”, en (op de vraag wat het kind heeft geleerd): “Dat ik weet dat ik het kan!”.

“Variatie, leuke opdrachten, enthousiaste begeleiders” (Ouder op evaluatieformulier)

Ook met ouders is geëvalueerd, deels schriftelijk via het formulier en deels mondeling. De ouders waarderen de spelvormen in de training en hebben allen gemerkt dat hun kind leuk heeft gehad. Voor sommigen is een concreet effect van de training (nog) niet duidelijk, anderen herkennen wel invloed van de training op hun kind. Een verbeterpunt is heldere communicatie over de inhoud en verwachtingen aan ouders. Zo hadden sommigen een meer gerichte antipest-aanpak verwacht waar Rots & Water een algemene weerbaarheidstraining is, en was niet voor iedereen van tevoren duidelijk dat ouders mogen aansluiten bij de laatste trainingsmiddag. De trainers geven aan het einde ook feedback aan de deelnemers. Voor elk kind is een kort, persoonlijk tekstje opgesteld met complimenten en tips. Een greep hieruit: •

•

•

“Je bent een energieke meid en je bent je bewust van je rots kwaliteiten. Je hebt ook mooi geoefend met grenzen, stop zeggen en negeren. Je mag hiermee gaan oefenen en inzetten.“ “Jij bent een rustige, leergierige jongen die goed nadenkt over wat je doet en wat dit voor een ander betekent. Naast deze mooie 'water' eigenschap kun jij met een goede focus ook zo stevig als een rots zijn.” “Je kan goed stevig staan en je eigen grenzen aangeven! Durf hierin ook op je gevoel te vertrouwen, want je gevoel zit wel goed.”

29 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

“Ze gaven de kinderen een veilig gevoel, was ook super leuk om dit als ouder te ervaren dat we de laatste dag mee mochten doen. Ze laten je dingen zien en voelen, waar je eigenlijk niet bij stil staat.” (Ouder op evaluatieformulier)

Afbeelding 1. De kinderen hebben omcirkeld wat ze willen leren (vooraf) en wat ze hebben geleerd (achteraf).

30 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

Faalangst (Bibbers de Baas) Een groepstraining voor kinderen met een negatief zelfbeeld en angst om te mislukken. Zij leren spelenderwijs om spanning te verminderen en hun zelfvertrouwen te versterken. Bij de Bibbers de Baas methodiek is er per gezin een eigen intake en een eigen evaluatiemoment. Het kind en zijn of haar ouder(s) bespreken daarin met de trainer wat zij als leerdoelen zien en aan het einde in hoeverre het is geslaagd om hierin stappen te zetten. Ook komt aan bod hoe ouders hierin kunnen ondersteunen, in direct overleg met het kind zelf, en kan de trainer zowel het kind als de ouders persoonlijk voorzien van handvatten. Van deze training zijn nog geen standaard evaluatieformulieren van ouders binnen. De trainers leggen wel schriftelijk verslag van hun mondelinge evaluatie met de ouders en kinderen. De kinderen hebben de training als leuk ervaren en de opdrachten als moeilijk, maar (net) haalbaar. Alle kinderen rapporteren dat ze dingen geleerd hebben en minder last hebben van klachten als buikpijn, slecht slapen en boosheid. Verder schrijft de trainer: “Alle ouders hebben aangegeven groei te hebben ervaren bij hun kinderen, maar niet alle ouders durven of kunnen dat aan de training toe te schrijven.” Faalangsttraining is voor sommige kinderen hard nodig, zo blijkt wel uit het volgende citaat:

“De training lijkt ons een zeer leerzame training. Ondanks verwoede pogingen vond onze dochter het echter nog steeds moeilijk om zich open te stellen en haar angsten echt bespreekbaar te maken. Ze had zelfs in de faalangsttraining last van faalangst.” (Ouder op evaluatieformulier)

KIES (Kinderen In Een Scheiding) Een spel- en praatgroep voor kinderen tussen 8 en 12 jaar van wie de ouders in scheiding liggen. De KIES- groep helpt een kind om te leren praten over zijn of haar gevoelens en om aan te geven wat hij of zij nodig heeft. Ook delen de kinderen hun ervaringen met elkaar, wat herkenning en steun geeft. Met de kinderen wordt aan de hand van stellingen geëvalueerd wat wel of niet leuk was, met wie ze na deze groep kunnen praten zo nodig, en wat ze hebben geleerd. De groep krijgt van kinderen een hoog rapportcijfer (8-10/10). Op sommige formulieren staat dat praten over de scheiding ‘niet leuk’ was; maar dat dit toch zinvol was, blijkt wel uit het meest gegeven antwoord op de vraag wat de kinderen geleerd hebben: dat ze best mogen vertellen hoe ze zich voelen door de scheiding. Verder hebben ze onder andere geleerd dat ze ook mogen genieten van de voordelen die de nieuwe situatie soms heeft, zoals twee keer op vakantie en twee keer je verjaardag vieren.

31 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

Afbeelding 2: Een evaluatie met de kinderen volgens de KIES-methodiek.

32 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

Afbeelding 3: Een evaluatie met de kinderen met de eigen methode van de trainers.

33 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

De evaluaties van ouders zijn positief over de trainers en de training. Er klinkt nergens kritiek, de enige tip die is ingevuld is ‘Ga zo door’. In deze evaluaties is voelbaar hoe pijnlijk de situatie is en hoe hoog het conflict en de emoties zijn opgelopen. Er is bij ouders nog weinig ruimte voor reflectie; zo meldt één ouder op het evaluatieformulier dat het nog niet zoveel beter gaat met het kind, omdat de andere ouder zoveel verkeerd doet. Bij een opdracht waarbij de kinderen tips moeten formuleren voor hun ouders (zie Afbeelding 4), schrijven alleen de trainers; de kinderen zelf zijn bang dat een tip die zichtbaar door henzelf geschreven is, gebruikt zou kunnen worden in het conflict thuis.

“De aanpak van Susan vond ik erg goed. Rustig op [naam kind] blijven inpraten als hij boos was.”

Afbeelding 4. Aan het einde van de groep formuleren kinderen tips voor hun ouders en voor andere kinderen die hetzelfde meemaken.

34 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS

Brugklastraining Kinderen uit groep acht vinden het vaak erg spannend om naar het Voortgezet Onderwijs te gaan. Om de overgang soepeler te laten verlopen, leren kinderen in deze training om zichzelf op een positieve manier te presenteren. Ook leert het kind om zijn of haar mening te geven en om hulp te vragen. Er is één evaluatie binnen van een ouder, die aangeeft dat haar kind veel geleerd heeft in de training. De training levert een verbetering op in zelfvertrouwen op (zie Afbeeldingen 5 en 6). Afbeeldingen 5 en 6: Voor en na de training werd met deelnemers geëvalueerd.

35 | VERSTERKING VAN HET SCHOOLMAATSCHAPPELIJK WERK OP HET PRIMAIR ONDERWIJS