IN016-bijlage-Rapportage herdenkingsplekken begraafplaatsen Gemeente West Betuwe.pdf

Begraafplaatsen Gemeente West Betuwe Overzicht locaties herdenkingsmonument Augustus 2022

1

Begraafplaatsen Gemeente West Betuwe Overzicht locaties herdenkingsmonument geruimde graven begraafplaatsen Inhoud 1. 2. 3. 4.

Inleiding Uitgangspunten locaties en herdenkingsmonument Locatie en andere aandachtspunten per begraafplaats Hergebruik grafstenen

Bijlagen: 1. Voorbeelden herdenkingsmonumenten 2. Voorbeelden urnengraven 3. Bomen en struiken voor bijen, vlinders en vogels

Foto omslag: Jeannette Goudsmit Grafmonument op begraafplaats Ohlsdorf, Hamburg

2

1. Inleiding Onderliggend schrijven is de uitwerking van een onderdeel van het Beleids-beheerplan 2019-2023 om te voorzien in de ontstane behoefte en wensen van nabestaanden voor herdenkingsplaats voor geruimde graven en gecremeerde overledenen. Op alle begraafplaatsen waar geruimd is, zijn verzamelgraven aangebracht. Deze zijn zo gelegen dat ze makkelijk te heropenen zijn en liggen daardoor uit de loop en vaak in een hoek van het uitbreidingsdeel. Er is echter behoefte aan een herdenkingsteken op een meer centrale plek. In het beheerplan is het advies om voor alle verzamelgraven een soortgelijk herdenkingsmonument te plaatsen, dat direct als zodanig herkenbaar is voor bezoekers. In samenwerking met betrokken ambtenaren is deze uitwerking van locaties en vormgeving van het herdenkingsteken gemaakt. 2. Uitgangspunten locaties en herdenkingsmonument Ruimen gebeurt vanaf 2012 in alle transparantie. Per graf en piëteitsvol: de resten worden individueel verzameld in jute zak en bijgezet in grafkelder of gezamenlijk herbegraven in verzamelgraf. De grafkelder is afgedekt met betonplaat en (soms) voorzien van keramische Verzamelgrafkelder bladvorm. Het verzamelgraf wordt gemarkeerd door 4 hoekpalen. begraafplaats Waardenburg Beiden moeten goed bereikbaar zijn.

Het verzamelgraf ligt het hele jaar door ‘stand by’ en ziet er daardoor soms minder fraai uit (tijdelijk omgewoelde grond- tussen de ruimingen gras). Alle twintig begraafplaatsen waar de vraag om een herdenkingsmonument speelt, zijn bezocht en is een keuze voor de locatie aangegeven. In overleg is het volgende bepaald:  Herdenkingsplek en verzamelgraf/-kelder bij voorkeur los van elkaar gesitueerd, alleen op de 20 actuele begraafplaatsen, alleen daar waar nodig n.a.v. ruimingen  Herdenkingsplek moet vooral een centrale, mooie plek krijgen waar het ook prettig is om even te gaan zitten.  Bewoners betrekken: laten meebeslissen over vormgeving. Locaties liggen vast, maar bijv. keuze uit 3 mogelijkheden vormgeving herdenkingsmonument (via gebiedsmakelaars/stadsraad/dorpsraad/dorpstafel/communicatiecommissie e.d.). De selectie van deze vormen gebeurt in overleg met de wethouder.  Naamplaatjes: onderdeel van ontwerp herdenkingsmonument: nabestaanden aanbieden of laten betalen?

3

Herdenkingsmonument: Voor het herdenkingsmonument zijn de volgende uitgangspunten geformuleerd:      

Visueel niet dominant aanwezig Mogelijkheid tot uitbreiding Modern (licht/luchtig) Persoonlijk (naam/kleur/tekst/figuur/symbool) Praktisch (volume/plaatsing /bevestiging naamplaatjes) Betaalbaar (modulair dus gefaseerde investering, uit te breiden n.a.v. de vraag)

Een voorbeeld dat aanspreekt is het herdenkingsmonument van de begraafplaats Beukenhof in Schiedam (van de firma Roelofswaard uit Doetinchem). Hierbij zou een selectie van pasteltinten voor meer keuzemogelijkheden van de naamplaatjes kunnen zorgen. In bijlage 1 zijn voorbeelden opgenomen van herdenkingsmonumenten elders. Overige aandachtspunten voor de begraafplaatsen: -

Mobiele verstrooitrechter introduceren voor ondergrondse verstrooiingen Overzicht urnenvoorzieningen: op aantal locaties uitproberen Niet in gebruik zijnde gazonstroken extensiever maaien voor meer biodiversteit ( voorbeelden gefaseerd maaibeheer) Aanplant kleine struiken/bomen verspreid over grafvelden op lege plekken – zie soortenlijst in bijlage 3 Informatie biodiversiteit voor bezoekers Informatie grafbeplanting Scholen betrekken: bijenhotels en biodiversiteitsprojecten (inventariseren met app)

Per begraafplaats zijn op de plattegrond de locaties van het verzamelgraf (VG en of verzamelkelder (VK) aangegeven en de meest geschikte plek voor de herdenkingsplekken : Daarnaast zijn bij sommige begraafplaatsen nog wat extra opties aangegeven: AV: asverstrooiplek- bij voorkeur ondergronds- met evt. nagedachtenismogelijkheid Z: UG: TN: NB: MT:

zuiltjes op urnengraf, met keramieken bloem (van de firma Cekabe) urnengrafkelders taludnissen optie voor natuurlijk begraven modeltuin met voorbeelden van diverse vormen van urnengraven i.s.m. steenhouwers/leveranciers urnengraven. Deze modeltuinen geografisch verspreiden over de drie grootste begraafplaatsen: Geldermalsen, Asperen en Waardenburg.

In bijlage 2 zijn voorbeelden voor de verschillende typen urnengraven/zuiltjes/taludnissen opgenomen

4

3. Locatie herdenkingsmonument en andere aandachtspunten per begraafplaats

5

1. Geldermalsen – Emmalaan  Locatie verzamelgraf: aan het einde van de begraafplaats achter het plantsoen  Herdenkingsmonument: aan einde van centrale zichtas onder linde ( check of er sprake is van druip door luis)  Overig: natuurbegraven op achterste perceel depot herinrichten en materiaal uit zicht halen  Urnenmuur; bijna leeg. Opwaarderen met bijv. een houten pergola- aan overzijde bijv. taludnissen introduceren  Kindergraven; kleur toevoegen: op lege plek vlinderstruik planten, aan kopse einde grafrijen haagjes van lavendel  Asbestemmingen: voorbeelden bij de entree met informatie. Plekken verspreiden over terrein in verschillende vormen: zuiltjes langs de randen, op historische deel minizerkjes van gezoet natuursteen (historische sfeer) , onder bomen sokkels met kunst etc.  Strooiveld gewenst  mobiele verstrooitrechter? Verstrooiingen op maaiveld vermijden

VG

6

2. Ophemert - Hermoesestraat  Locatie verzamelgraf: naast de verbinding met de uitbreiding  Er tegenover is een plek voor het herdenkingsmonument  Urnenmuur naast baarhuisje bijna leeg  Uitbreiding inrichten voor natuurlijk begraven

Schets natuurlijk begraven

7

3. Varik - Weiweg  Locatie verzamelgraf: op achterste grafveld. Aantal graven op oude deel alleen bovengronds geruimd  Voorstel locatie: centraal gelegen op overgang oude-nieuwe deel. Staat nu omhaagde bank naast watertappunt.  Staat een honingraat urnenmuur- bijna vol.  Ook hier kleinschalig verschillende nieuwe asbestemmingen introduceren verspreid over het terrein.

8

4. Est - Esterweg  Locatie verzamelgraf: in grindpad tussen twee grafrijen rechts van de entree.  Weinig ruimingen. Huidige voorziening voldoet.  Tekst (‘gemeente Neerijnen’) klopt niet meer. Afstemmen met dorpsraad of dit aangepast moet worden  Weinig vraag naar asbestemmingen.

?

? nader te onderzoeken locatie – info vraag ter plekke aan achterban (graf slachtoffers bombardement?)

9

5. Opijnen - Slotstraat  Locatie verzamelgraf: is er niet  Achterste deel van de begraafplaats is leeg. Mooie treurwilg en uitzicht op achterliggend landschap.  Hier centraal een herdenkingsplek inrichten- uitzicht naar omliggend water en landschap. Ook voor kinderen en urnen zou hier een apart deel ingericht kunnen worden .

10

6. Waardenburg - Kaalakkerstraat  Locatie verzamelgraf en –kelder: naast elkaar in hoek uitbreiding  Op uitbreiding herdenkingsmonument vlak bij entree.Urnenmuur: omgeving aanpassen  Urnentuin: bijv. achter het gebouw  Kindergraven: liggen nu in grind. Evt. aankleden met plantvak.

11

7. Tuil - Haarstraat  Voorlopig voldoende capaciteit- geen ruimingen noodzakelijk  Er is nog geen verzamelgraf/- kelder  Voorlopig geen herdenkingsmogelijkheid noodzakelijk

12

8. Haaften - Bernhardstraat Locatie herdenkingsmonument: vlak bij entreepleintje. Voldoende capaciteit door uitbreiding. Verder:  Kindergraven opwaarderen  Urnenzuilen (keramische tulpen)in rand grafveld achter grafvelden  Op uitbreiding: wal met intalud-nissen  Op hoek: cluster van 4 urnengraven met tussen paadje

13

Achterste grafveld aankleden met plantvakken en bomen

14

9. Hellouw - Beatrixstraat  Wordt nog niet geruimd geen verzamelgraf nodig. Is t.z.t. genoeg plek voor.  Herdenkingsmonument onder taxusbomen met doorkijk naar water: 3 grote taxussen opkronen, kap lage taxus, aanleg bestrating.  Tegenover urnenmuur: klein urnenhofje maken op kopse kant grafrij 5x3m.  Verder: verspreid over grafveld wat (bloem)heesters

Urnengraven op einde grafrij met plantvak en struik/meerstammige boom

15

10. Herwijnen - Peperstraat  Mooi oud monumentaal deel!  Locatie verzamelkelder (VK): op achterste deel, geen verzamelgraf.  Herdenkingsplek in gazon net achter oude deel op overgang naar 2e deel.  Verder: nieuwere deel meer aankleden met heesters.

16

11. Vuren - Graaf Reinaldweg Locatie verzamelgraf en –kelder: achterop in rand uitbreiding   

Locatie herdenkingsplek: in gazon buitenrand aan fortkant. Cluster (4) urnengraven in grafveld achter urnenmuur Zuiltjes in grasstrook achter gebouw kindergraven (4 st.) verplaatsen naar nieuw in te richten kinderhofje op uitbreiding

17

12. Spijk- Spijkse Steeg  Veel capaciteit, nog weinig begravingen  nog geen verzamelgraf/kelder/herdenkingsplek nodig  Urnengraven/kindergraven binnen omhaagde deel?  Urnenmuur – op 1 urn na- leeg aantal nissen gebruiken voor bijenhotel?  Doorzicht maken in beplanting oostzijde

Doorzicht

18

13. Heukelum – Achterweg  Alleen verzamelkelder aanwezig. Verzamelgraf wordt nog gemaakt, waarschijnlijk in buurt van de kelder.  Ruimingen zijn aangekondigd.  Locatie herdenkingsmonument: op gazon naast entree.

Gazon herinrichten met hofje voor herdenkingsmonument

19

14. Acquoy- Achterweg  Locatie verzamelgraf: links achterin.  Locatie herdenkingsmonument: in rand voorplein.

20

15. Asperen – Leerdamseweg  NB: stadsraad betrekken  Verzamelkelder aanwezig, direct naast urnenmuur. Geen verzamelgraf.  Locatie herdenkingsmonument: in de rand met uitzicht op landschap  Verder: hoofdpad aankleden met lavendel, voorkant urnenmuur aankleden met haag, kindergraven aankleden met enkele lage vlinderstruiken op lege plekken  Geruimde grafrijen inrichten als urnentuin.

21

16. Beesd – Schuttersweg  Locatie verzamelgraf: hoek terrein (RK),  2e verzamelgraf (algemeen) aan entreeplein.  Locatie herdenkingsmonument: pleintje halverwege grafveld  Verder: urnenmuur aankleden met pergola

Leeg grafveld inrichten met asbestemmingen (taludnis/zuiltjes etc.- ntb)

22

17. Enspijk – Beemd  Locatie verzamelgraf: achter haag rechts van entree. Is echter vol nieuwe locatie nodig achter op het terrein  Herdenkingsmonument aan einde hoofdpad  Verder: kindergraven op veldje achter concentreren

23

18. Deil - ’t Oosteind  Locatie verzamelgraf: links in rand terrein  Herdenkingsmonument: tussen de twee urnenmuren in.  Verder: achterkant urnenmuren laten begroeien met klimhortensia, en aan weerszijden van de urnenmuren mooie sierheesters.  Hoekje kindergraven aankleden met beplanting: grafrijen onderbreken met plantvak

Aanvulling kindergraven

24

19. Buurmalsen- Lingedijk  Is verspreid al volop geruimd vanaf de jaren ’50. Op oude deel veel graven voor onbepaald tijd- wordt niet geruimd.  Locatie verzamelgraf: achter haag  Locatie herdenkingsmonument op veldje tussen de bomen, vlak na entree.  Driehoekig veldje inrichten voor kindergraven  1 Urnenmuur omvormen naar bijenhotel met losse houten cassettes (scholenproject) + info op de muur  Oude grafkelder op monumentale deel: geschikt maken voor asverstrooiing  Entree herinrichten voor voorrijden/keren rouwauto- zie schets (entree plein). NB: risico bij uitrijden: passeren fietspad beplanting laag houden voor overzicht!

Locatie voor asverstrooikelder op oude deel

25

Herinrichting entree naar plein waar gekeerd kan worden: in overleg met uitvaartondernemers met oog op draaicirkels rouwauto’s

26

20. Meteren – Bredestraat   

Locatie verzamelgraf :achterop uitbreiding Herdenkingsmonument in driehoek tussen de hagen op uitbreiding. Verder: ruimte voor de urnenmuren vergroenen met plantvak

27

4.Hergebruik grafstenen In het kader van duurzaamheid en recyling van grondstoffen is het een overweging waard om grafstenen her te gebruiken (‘upcyclen’) op de begraafplaats. Er zijn veel zerken zonder tekst die goed zijn her te gebruiken voor een algemene functie. Mogelijkheden voor hergebruik zijn bijvoorbeeld: -

Bloemensnijtafel bij servicepunt Bloementafel/vazentafel bij gedenkplek Bankje (herdenkings)monument Waterschaal voor vogels Stapelmuur

Hier liggen kansen voor duurzaamheid in de vorm van hergebruik. Normaliter vervalt de grafsteen aan de gemeente voor ‘vernietiging’. Dit betekent dat het tot puin wordt verwerkt voor hergebruik als bijv. fundering van wegen. Er is interesse van de steenhouwers. Door een goede communicatie over het feit dat herbruikbaar materiaal wordt vernietigd, biedt nieuwe mogelijkheden. Bij verkoop als duurzaam en kwalitatief hoogwaardig materiaal aan bijv. steenhouwers die er o.a. weer naamplaten van kunnen maken komen deze opbrengsten weer ten goede aan het beheer van de begraafplaats.

28

Bijlage 1: voorbeelden van herdenkingsmonumenten Nagedachtenismonumenten zijn er in alle vormen en maten: van een simpel grafmonument met een al dan niet poëtische tekstregel tot complete kunstwerken, met of zonder naamplaatjes. Van allerlei materialen: natuursteen, keramiek, glas, ijzer, kunststof.

29

Bijlage 2: voorbeelden urnengraven

In een vervolgstadium kan worden onderzocht of er behoefte is aan bijv. een Betuws model zoals fruit. Ook lege sokkels voor een eigen invulling (kunst) is aan te bevelen.

30

Bijlage 3: Bomen voor bijen, vlinders en vogels 'De beste tijd om een boom te planten is 20 jaar geleden. De een-na-beste tijd is nu.' (oud Chinees spreekwoord) Klein en groot staan door elkaar, let dus op beschikbare groeiruimte –zowel onder- als bovengronds. • Fruitbomen • Acer -soorten esdoorn • Aesculus paardenkastanje • Alnus glutinosa Zwarte els • Amelanchier lamarckii Krent • Castanea sativa Tamme kastanje • Crataegus monogyna eenstijlige meidoorn • Crataegus prunifolia ‘Splendens • Cydonia oblonga kweepeer • Fraxinus ornus Pluimes • Gleditsia Skyline/inermis/Sunburst valse Christusdoorn • Heptacodium miconiodes Zevenzonenboom • Hippophae salicifolia ‘Robert’ -Duindoorn • Ilex aquifolium Hulst • Koelreuteria paniculata Blazenboom’ • Malus ‘everest • Prunus avium Zoete kers • Prunus incisa Fuji-kers • Prunus padus Vogelkers • Prunus subhirtella • Prunus taihaku • Prunus yedoensis • Quercus robur Zomereik • Robinia pseudoacacia ‘Semperflorens’- Acacia • Salix acutifolia pendulifolia • Salix alba Chermesina Gewone wilg • Salix caprea Boswilg • Salix fragilis pulata • Salix purpurea • Salix fiminalis • Salix pentandra • Sorbus aria Meelbes • Sorbus aucuparia Lijsterbes • Sorbus dodong • Sorbus latifolia ‘Henk Vink’ • Styphnolobium japonicum- Honingboom • Tetradium danielli Bijenboom • Tilia soorten Linde (T. henryana/T. cordata Bohlje/T.

europea) Heesters • Aralia elata/cordata • Cornus controversa • Cornus sanguinea

Rode kornoelje 31

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Cornus mas Gele kornoelje Corylopsis Schijnhazelaar Cotinus Pruikenboom Cytisus scoparius/praecox Brem Diervilla sessifolia Weigelia Eleagnus angustifolia Olijfwilg Escallonia langleyensis/rubra Euonymus europaeus Kardinaalsmuts !!!Hedera Colchica ‘arborescens’!!! Hibiscus Hydrangea paniculatum-Pluimhortensia Hypophae Rhamnoides - Duindoorn Hypericum calycinum Hertshooi Hyssop officinalis Kerria japonica Kolwitzia Lantana camara Lavatera olbia Mahonia aquifolium Mespilus germanica Mispel Osmanthus burkwoodii Philadelphus cornonarius Jasmijn Photinia villosa Physocarpus opulifolius-Blaasspirea Potentilla fruticosa Ganzerik Pterostyrax corymbosa-Epaulettenboom Pyracantha coccinea Vuurdoorn Prunus spinosa Sleedoorn Ribes odoratum Gele ribes Ribes rubrum Aalbes Ribes sanguineum Frangula alnus Sporkehout Rhus typina Fluweelboom Sorbus wilfordii Sorbus commixta Rosa arvensis Bosroos Rosa canina Hondsroos Rosa corymbifera Heggeroos Rosa gallica Franse roos Rosa glauca Bergroos Rosa majalis Kaneelroos Rosa multiflora Rosa pimpinellifolia Rosa rubiginosaEgelantier Rosmarinus officinalis Rozemarijn Sambucus nigra Gewone vlier Sambucus racemosa` Trosvlier Sorbaria sorbifolia 32

• • • •

Stephanandra incisa Taxus baccata Viburnum opulus Vitex agnus

Taxus Gelderse roos Monnikspeper

-

33