Geldersestraat 75, Geldermalsen_Toelichting_Bijlage 9 Gierzwaluw onderzoek.pdf

NADER ONDERZOEK GIERZWALUW Geldersestraat 75 te Geldermalsen

Colofon Onderzoek Locatie Opdrachtgever Opdrachtnemer Controleur Adres Telefoon: Email Internet Kamer van Koophandel nummer BTW identificatienummer Knab bank

Nader onderzoek gierzwaluw Geldersestraat 75 Geldermalsen MB Groep Via Edok-RO Bureau Natuurlijk P. Smits Van Oordtstraat 3, 8071 KV Nunspeet 06-41737676 inf o@bureaunatuurlijk.nl www.bureaunatuurlijk.nl 66411467 001643256B68 NL15 KNAB 0256 8908 46

Tweet Buro NIV

Nader onderzoek gierzwaluw Geldersestraat 75 te Geldermalsen

1. Samenvatting 2. Aanleiding 2.1. Inleiding 2.2. Planlocatie en ontwikkelingen 3. Kader 3.1. 3.2. 3.3. 3.4.

Wettelijk kader Ecologie Kennisdocument gierzwaluw Staat van instandhouding

4. Onderzoek 4.1. Onderzoeksvragen 4.2. Werkwijze 4.3. Veldbezoeken 4.4. Onderzoeksresultaten 5. Aanbevelingen 6. Verantwoording 7. Bijlagen

Nader onderzoek gierzwaluw Geldersestraat 75 te Geldermalsen

Samenvatting nader onderzoek gierzwaluw: ➢ Gierzwaluw is niet aanwezig ➢ Plangebied is niet functioneel in gebruik ➢ Geen schadelijke effecten functionaliteit leefgebied ➢ Geen effect gunstige staat van instandhouding ➢ Geen maatregelen noodzakelijk ➢ Geen ontheffing noodzakelijk (art. 3.1 lid 2 en 4)

Nader onderzoek gierzwaluw Geldersestraat 75 te Geldermalsen

2. Aanleiding 2.1 Inleiding Met de voorgenomen ontwikkelingen betref f ende het plangebied gelegen aan de Geldersestraat 75 te Utrecht heef t Dhr. E. Dokter, van Edok-RO, namens de MB Groep, aan Bureau Natuurlijk opdracht gegeven voor het uitvoeren van een nader onderzoek gierzwaluw. De centrale vraag is of wij inzicht kunnen verschaf f en of de geplande uit te voeren werkzaamheden conf licteren met de soortbescherming gierzwaluw binnen de Wet Natuurbescherming. Voorliggend rapport geef t inzicht in het wettelijk kader, de gebruikte methodiek en de resultaten van het uitgevoerde onderzoek. Er is een beoordeling gemaakt van het ef f ect op de gunstige staat van instandhouding van de gierzwaluw bij de uitvoering van de geplande werkzaamheden.

2.2 Planlocatie en ontwikkelingen De geplande ontwikkelingen betref f en het perceel aan de Geldersestraat 75 te Geldermalsen. Dit adres is gelegen aan een doorlopende weg richting het Centrum van Geldermalsen. Op het perceel staat een woonhuis en loods in een dusdanige conditie dat deze gesloopt en herontwikkeld zal worden. Het buitenterrein is begroeid met gras, enkele struiken en berk en is deels verhard met tegels en klinkers. De woning en de loods zijn opgetrokken uit enkel steens bakstenen muren en zijn respectievelijk bedekt met pannen en bitumen.

Planlocatie te slopen bebouwing

Potentie gierzwaluw

Geldermalsen is gesitueerd in de westelijke uithoek van de provincie Gelderland en bevindt zich centraal in het deel van de Betuwe dat de Tielerwaard genoemd wordt. De gehele noordzijde van Geldermalsen grenst aan de rivier de Linge; op de andere oever bevinden

Nader onderzoek gierzwaluw Geldersestraat 75 te Geldermalsen

zich de kleinere dorpen Tricht en Buurmalsen. In het zuiden grenst Geldermalsen aan het dorp Meteren.

Nader onderzoek gierzwaluw Geldersestraat 75 te Geldermalsen

3. Kader 3.1 Wettelijk kader Per 1 januari 2017 is de Wet Natuurbescherming van kracht. Deze wetgeving vervangt de Flora- en f aunawet, boswet en natuurbeschermingswet. In deze wet is de bescherming van gebieden, soorten en houtopstanden geregeld. Dit onderzoek beperkt zich tot soortbescherming gierzwaluw. Tabel 1. Wet Natuurbescherming Soortbescherming Artikelen 3.1 tot en met 3.11 van de Wet natuurbescherming regelen de bescherming van soorten. De bescherming is opgedeeld in vijf categorieën met soorten: • Vogels met jaarrond beschermde nesten; • Overige vogels; • Soorten van de Habitatrichtlijn (bijlage IV) en de Verdragen van Bern (bijlage II) en Bonn (bijlage I); • Overige soorten die op nationaal niveau beschermd zijn en waarvoor provinciaal geen vrijstelling geldt; • Overige soorten die op nationaal niveau besche rmd zijn, maar waarvoor provinciaal wel een vrijstelling geldt. Voor vogels geldt dat er twee categorieën zijn: de vogels met jaarrond beschermde nesten (o.a. Huismus, Gierzwaluw en Buizerd) en de overige broedvogels. Vogels met jaarrond beschermde neste n hebben een strikte beschermingsstatus binnen de Wet natuurbescherming. Van overige broedvogels zijn hun nesten alleen tijdens het broedseizoen beschermd zijn (periode van nestbouw, eileg, broeden en voeren van de jongen op het nest).

Voor soorten van de Habitatrichtlijn en de Verdragen van Bern en Bonn zijn in artikel 3.5 verboden vastgelegd (o.a. verboden om dieren te doden en voortplantings - of rustplaatsen te vernielen) en geldt een strikte beschermingsstatus. Soorten die op nationaal niveau beschermd zijn, kunnen ingedeeld worden in twee categorieën. Provincies mogen besluiten om bepaalde soorten vrij te stellen van bescherming in het kader van ruimtelijke ingrepen, beheer en onderhoud. In de meeste provincies geldt - onder andere voor ruimtelijke ontwikkelingen - een vrijstelling voor een selectie van zoogdieren en amfibieën. Voor de overige soorten gelden vergelijkbare verboden (zie artikel 3.10) als voor soorten van de Habitatrichtlijn en de Verdragen van Bern en Bonn en geldt eveneens een strikte beschermingsstatus. Voor het overtreden van verbodsartikelen bij ruimtelijke ingrepen is het noodzakelijk om ontheffing aan te vragen bij bevoegd gezag (veelal de provincie waarbinnen de ingreep plaatsvindt). Voor het verkrijgen van een ontheffing dient een uitgebreide rapportage opgesteld te worden waarin o.a. wordt aangegeven hoe gezorgd wordt dat schade tot een minimum beperkt blijft en of compenserende maatregelen aan de orde zijn.

Nader onderzoek gierzwaluw Geldersestraat 75 te Geldermalsen

Tabel 2. Beschermingsregime soorten Vogelrichtlijn § 3.1 Wn

Beschermingsregime soorten Habitatrichtlijn § 3.2 Wn

Beschermingsregime andere soorten § 3.3 Wn

Art 3.1 lid 1 Het is verboden in het wild levende vogels opzettelijk te doden of te vangen.

Art 3.5 lid 1 Het is verboden soorten in hun natuurlijke verspreidingsgebied opzettelijk te doden of te vangen

Art 3.10 lid 1a Het is verboden soorten opzettelijk te doden of te vangen

Art 3.1 lid 2 Het is verboden opzettelijk nesten, rustplaatsen en eieren van vogels te vernielen of te beschadigen, of nesten van vogels weg te nemen Art 3.1 lid 3 Het is verboden eieren te rapen en deze onder zich te hebben

Art 3.5 lid 4 Het is verboden de voortplantings- plaatsen of rustplaatsen van dieren te beschadigen of te vernielen

Art 3.10 lid 1b Het is verboden de vaste voortplantingsplaatsen of rustplaatsen van dieren opzettelijk te beschadigen of te vernielen Niet van toepassing

Art 3.1 lid 4 en lid 5 Het is verboden vogels opzettelijk te storen, tenzij de storing niet van wezenlijke invloed is op de staat van instandhouding van de desbetreffende vogelsoort

Art 3.5 lid 2 Het is verboden dieren opzettelijk te verstoren

Niet van toepassing

Niet van toepassing

Art 3.5 lid 5 Het is verboden plantensoorten in hun natuurlijke verspreidingsgebied opzettelijk te plukken en te verzamelen, af te snijden, te ontwortelen of te vernielen

Art 3.10 lid 1c Het is verboden plantensoorten in hun natuurlijke verspreidingsgebied opzettelijk te plukken en te verzamelen, af te snijden, te ontwortelen of te vernielen

Art 3.5 lid 3 Het is verboden eieren van dieren in de natuur opzettelijk te vernielen of te rapen

De Wet natuurbescherming onderscheidt drie verschillende beschermingsregimes, met elk hun eigen verbodsbepalingen (zie tabel 2). De eerste twee categorieën zijn gebaseerd op de door de Europese Unie opgestelde Vogelrichtlijn (1979) en de Habitatrichtlijn (1992). Het 3e beschermingsregime, andere soorten, betref t soorten die niet op Europees niveau beschermd zijn, maar wel op landelijk niveau (nationaal be schermde soorten). Daarnaast geldt dat voor alle soorten de algemene zorgplicht. Deze zorgplicht houdt in dat men bij werkzaamheden met mogelijk negatief effect op planten en dieren, maatregelen dient te nemen (binnen wat redelijkerwijs verwacht van men kan worden) om onnodige schade aan planten of dieren te voorkomen. De gierzwaluw wordt in de Wet natuurbescherming beschermd onder het beschermingsregime van de Vogelrichtlijn als een soort met een vaste rust - en verblijf plaats. Vaste rust- en verblijf plaatsen en voortplantingsplaatsen van de gierzwaluwzijn jaarrond beschermd, evenals het f unctioneel leef gebied dat essentieel is voor het f unctioneren van de nestlocaties.

Nader onderzoek gierzwaluw Geldersestraat 75 te Geldermalsen

Voor soorten beschermd onder de Vogelrichtlijn (waartoe gierzwaluw wordt gerekend) kan ontheffing of vrijstelling worden verleend op grond van de volgende belangen: • • • • • •

In het belang van volksgezondheid of openbare veiligheid; In het belang van veiligheid in het belang van veiligheid van luchtverkeer; Ter voorkoming van belangrijke schade aan gewassen, vee, bossen, visserij of wateren; Ter bescherming van flora en f auna; Voor onderzoek of onderwijs, uitzetten of herinvoeren van soorten; Selectief vangen, onder zich hebben of verstandig gebruik van vogels.

3.2 Ecologie De gierzwaluw De gierzwaluw is 17 tot 18,5 centimeter lang en weegt tussen de 38 en 47 gram. Het gemiddelde gewicht is 42 gram. De spanwijdte is 40 tot 44 centimeter. Het zijn kleine tot middelgrote vogels, behendige en schijnbaar onvermoeibare vliegers met een gestroomlijnd, torpedovormig lichaam. Ze hebben lange, spitse, sikkelvormige vleugels en een gevorkte staart. De geslachten zijn gelijk van uiterlijk en te herkennen aan de donkerbruine grondkleur en donkere onderzijde met een in vlucht moeilijk zichtbare witte keel (f iguur 1). Daarnaast bezitten ze krachtige klauwtjes, elk vier naar voren gerichte tenen met scherpe nagels. Hiermee kan een gierzwaluw aan een verticale ruwe wand aanhaken en langere tijd blijven hangen. (Bron: kennisdocument gierzwaluw)

Bron: Sovon

Nader onderzoek gierzwaluw Geldersestraat 75 te Geldermalsen

3.3 Kennisdocument gierzwaluw Het onderzoek is uitgevoerd conf orm het kennisdocument gierzwaluw zoals gepubliceer d op de website van BIJ12. In het voorliggende onderzoek zijn de volgende f uncties voor gierzwaluw onderzocht: ✓ Nestlocatie(s) Af wezigheid van broedende gierzwaluwen is aangetoond, als er tijdens drie gerichte veldbezoeken in de periode 15 mei tot en met 15 juli waarvan 1 na 20 juni geen aanwezigheid kan worden aangetoond. De inventarisatie moet tijdens goede weersomstandigheden plaatsvinden, op geluidsluwe momenten, tussen 21.00 en 22.30 met een tussenperiode van minimaal 10 dagen. De inventarisatie blijf t echter een steekproef . Het is dan ook mogelijk dat soorten en f uncties niet waargenomen zijn, terwijl dat ze op een ander tij dstip wel aanwezig zijn. Dit is echter acceptabel want de Wet natuurbescherming vraagt een initiatief nemer om alles te doen wat redelijkerwijs hem verwacht kan worden. Met de gekozen methode en inspanning is hieraan voldoende invulling gegeven. Wat betref t dit onderzoek heef t de initiatief nemer dan ook gedaan wat redelijkerwijs verwacht kan worden.

3.4 Staat van instandhouding De staat van instandhouding van de gierzwaluw als broedvogel in Nederland is gunstig. (Bron: SOVON)

Nader onderzoek gierzwaluw Geldersestraat 75 te Geldermalsen

4. Onderzoek 4.1 Onderzoeksvragen Tijdens het nader onderzoek gierzwaluw zullen de volgende onderzoeksvragen worden behandeld (af hankelijk van de aan of af wezigheid van de gierzwaluw tijdens de veldbezoeken): • • • • • • • •

Is de projectlocatie geschikt als potentiele nestlocatie voor de gierzwaluw? Is gierzwaluw aanwezig? Welke f unctie(s) heef t het gebied voor gierzwaluw? Blijf t de f unctionaliteit van de nestlocatie behouden? Welke eigenschappen van het object of gebied moeten gemitigeerd of gecompenseerd worden? Welk wettelijk belang is er waardoor de activiteiten moeten worden uitgevoerd? Is een ontheffing Wet natuurbescherming nodig om de werkzaamheden uit te kunnen voeren? Zijn er alternatieven onderzocht voor het uitvoeren van de planontwikkeling?

4.2 Werkwijze De hierboven benoemde onderzoeksvragen zullen worden beantwoord door de volgende stappen te doorlopen (af hankelijk van de aan of af wezigheid van de gierzwaluw tijdens de veldbezoeken): • Veldbezoeken voor het bepalen van de aan- of af wezigheid van de gierzwaluwen het vaststellen van de f unctie van het plangebied voor de gierzwaluw. • Bepalen van het schadelijke effect op de f unctionaliteit van de nestlocatie(s) binnen het plangebied. • Bepalen van het schadelijke effect op de gunstige staat van instandhouding van de gierzwaluw. • Bepalen en onderbouwen van het wettelijke belang van de activiteiten.

4.3 Veldbezoeken De veldbezoeken zijn uitgevoerd door dhr. P. Smits van Bureau Natuurlijk. Tijdens het inventariseren is gebruik gemaakt van diverse materialen zoals een verrekijker en camera (zie verantwoording). Het gehele plangebied en de omliggende percelen is onderzocht door de projectlocatie rustig te bewandelen. Hierbij werd vooral gelet op de aan of af wezigheid van de gierzwaluw. Een potentiële nestplaats is vrijwel nooit onder de 3 meter te vinden in verband met het aan- en af vliegen en doorgaans ook niet in de onmiddellijke omgeving van bomen. Tevens zijn vanuit zo goed mogelijk dekking de daken geobserveerd dit om eventuele nest indicatieve waarnemingen te doen. De omliggende percelen zijn vanuit de planlocatie dan wel vanaf de openbare weg onderzocht. Dit om een beeld te krijgen van de aanwezigheid van de gierzwaluwen en de aanwezige f uncties ten aanzien van de planlocatie. Hierdoor is een goede ef f ectenbeoordeling mogelijk. Voor de data van de veldbezoeken, de weersomstandigheden en de waarnemingen wordt verwezen naar de onderzoeksresultaten.

Nader onderzoek gierzwaluw Geldersestraat 75 te Geldermalsen

4.4 Onderzoeksresultaten Is de projectlocatie geschikt als f unctioneel leef gebied voor de gierzwaluw? De eisen die een gierzwaluw stelt aan zijn leef gebied zijn opgenomen in de onderstaande tabel: Beschrijving Bebouwing

Functie Nestlocatie met minimaal 3 meter uitvliegruimte

Aan-of af wezig Het te slopen woongebouw

Voor het gehele plangebied geldt dat de f unctie van nestlocatie mogelijk aanwezig is voor de gierzwaluw omdat het leef gebied van de gierzwaluw geschikt te achten is. Is gierzwaluw aanwezig? De onderzoek rondes zijn uitgevoerd in de optimale periode onder redelijke weersomstandigheden op de juiste tijdstippen volgens de soortinventarisatieprotocol (zie bijlage) De af wezigheid van broedende gierzwaluwen kan volgens het kennisdocument gierzwaluw (BIJ 12) voldoende aannemelijk gemaakt worden als er geen waarnemingen zijn verricht die duiden op de aanwezigheid van een nest na: •

• • •

✓ ✓ ✓ ✓

minimaal 3 inventarisatiemomenten in de periode 15 mei t/m 15 juli met een tussenliggende periode van minimaal 10 dagen o 1 juni 2021 o 24 juni 2021 o 13 juli 2021 waarvan minimaal 1 inventarisatie tussen 20 juni en 15 juli (jongen aanwezig) o 24 juni 2021 tussen 2 uur voor zonsondergang tot zonsondergang tijdens goede (droge) weersomstandigheden.

Vluchten op dakgoot-, nok- en huishoogte zijn niet waargenomen tijdens de veldbezoeken. Er zijn nabij de bebouwing geen waarnemingen gedaan van laag vliegende gierende zwaluwen. We hebben ook geen gierzwaluwen zien verdwijnen onder de dakgoot of dakpan van de te slop[en opstal en op de verdere planlocatie. In de nabije omgeving weinig tot geen waarnemingen gedaan.

Welke f unctie(s) heef t het gebied voor gierzwaluw? De gierzwaluw brengt het grootste deel van zijn leven door in de lucht. Alleen om te broeden verlaten gierzwaluwen tijdelijk het luchtruim en komen ze aan het aardoppervlak. Oorspronkelijk waren gierzwaluwen rotsbewoners en door de eeuwen heen hebben ze de rotsen ingeruild voor huizen en andere gebouwen. Hij broedt voor al in steden en dorpen, waar hij nestelt in donkere holtes in ventilatieschachten, spleten in muren, onder dakpannen en in kerktorens. Zijn komvormige nest maakt hij van met speeksel aan elkaar geplakte uit de lucht geviste plantendeeltjes, veertjes, haren, sprietjes en zaadpluis. Soms is er geen nestmateriaal. In ons land zijn nesten van gierzwaluwen uitsluitend te vinden in

Nader onderzoek gierzwaluw Geldersestraat 75 te Geldermalsen

allerlei menselijke bebouwing: onder dakpannen, in kieren en gaten in muren maar ook in nestkasten. Door sloop en renovatie van oude gebouwen en wijken gaat veel broedgelegenheid verloren. Naast het eigenlijke nest is ook de f unctionele leef omgeving van belang om het nest in stand te houden. De f unctionele leef omgeving voldoet idealiter aan de volgende eisen: •

•

Gierzwaluwen hebben een vrije uitvliegroute van minimaal 3 meter onder de uitvliegopening van het nest en minimaal 1 meter breed nodig, omdat ze niet direct vanuit het nest kunnen opstijgen en zich daarom eerst naar beneden laten vallen. Geen belemmerende elementen in de in- en uitvliegroute zoals bomen, vlaggenmasten, steigers, etcetera. Bij broedlocaties naast wegen is het van belang dat de uitvliegopening hoog genoeg is zodat er geen verkeersslachtof f ers kunnen vallen.

Deze f uncties zijn nabij het plangebied aanwezig echter de f unctionaliteit blijf t behouden. Blijf t de f unctionaliteit van de voortplantingsplaatsen, vaste rust- of verblijf plaatsen en f unctioneel leef gebied behouden? Bij de sloop van de opstallen wordt verbodsbepaling Artikel 3.1 van de Wet natuurbescherming niet overtreden ten aanzien van de gierzwaluw. Er gaan namelijk geen nesten verloren. Door de ingreep blijf t de f unctie van het leef gebied behouden. Welke eigenschappen van het object of gebied moeten gemitigeerd of gecompenseerd worden? Niet van toepassing. Is een ontheffing Wet natuurbescherming nodig om de werkzaamheden uit te kunnen voeren? Nee, er zullen geen jaarrond beschermde nesten en rustplaatsen verloren gaan van de gierzwaluw. •

Art 3.1 lid 2 Het is verboden opzettelijk nesten, rustplaatsen en eieren van vogels te vernielen of te beschadigen, of nesten van vogels weg te nemen

Welk wettelijk belang is er waardoor de activiteiten moeten worden uitgevoerd? Niet van toepassing vanwege het ontbreken van nestlocaties in het te slopen object. Zijn er alternatieven onderzocht voor het uitvoeren van de planontwikkeling? Niet van toepassing vanwege het ontbreken van nestlocaties in het te slopen object.

Nader onderzoek gierzwaluw Geldersestraat 75 te Geldermalsen

5. Aanbevelingen (vrijblijvend) ten gunste van de gierzwaluw Het nemen van maatregelen om de sloopwerkzaamheden op een natuurvriendelijke wijze uit te voeren. Zorgvuldig handelen ✓

✓ ✓

Voorzichtige demontage van dakpannen en dakranden Bij demontage van dakpannen en dakranden wordt zodanig gewerkt dat mogelijk achter de dakpannen aanwezige nesten niet worden geraakt. Werken buiten de kwetsbare periode Indien onverhoopt gierzwaluwen worden aangetrof f en, wordt het werk rond de aangetrof f en gierzwaluwen gestaakt en wordt direct contact opgenomen met één van de betrokken ecologen

Nader onderzoek gierzwaluw Geldersestraat 75 te Geldermalsen

6. Verantwoording Materialen: ➢ ➢

Fotocamera Verrekijker

Websites: ➢ ➢ ➢ ➢ ➢

Kennisdocument Gierzwaluw Vogelatlas Netwerk groene bureaus Sovon BIJ12

Nader onderzoek gierzwaluw Geldersestraat 75 te Geldermalsen

7. Bijlagen

Nader onderzoek gierzwaluw Geldersestraat 75 te Geldermalsen