Document · PDF

Gebiedsvisie Waardenburg.pdf

Gemeenteraad 28 juni 2022, gemeente West BetuweBij agendapunt: 2: Raadsspreekuur6.712 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

GEBIEDSVISIE WAARDENBURG 2035

Een visie van

en voor het dorp

Colofon Gebiedsvisie Waardenburg Juni 2022 Alle beelden zijn afkomstig van RUIMTEVOLK of van de gemeente West Betuwe tenzij anders vermeld. Dit document is opgesteld door RUIMTEVOLK en resultaat van een samenwerkingsproces met de klankbordgroep en de gemeente West Betuwe. Het copyright van de beelden, kaarten en foto’s berust bij RUIMTEVOLK en de gemeente West Betuwe tenzij anders aangegeven. Hoewel aan de inhoud en samenstelling van dit rapport de grootst mogelijke zorg is besteed, is het mogelijk dat informatie onjuist of onvolledig is. RUIMTEVOLK en de gemeente West Betuwe aanvaarden geen enkele aansprakelijkheid voor de volledigheid en juistheid van de gegeven informatie.

2 |

Inhoudsopgave

INLEIDING

HET DNA VAN WAARDENBURG

BELANGRIJKE THEMA’S VOOR WAARDENBURG 1.1 Gezondheid en verkeersveiligheid 1.2 Wonen 1.3 Voorzieningen 1.4 Groen, klimaat en duurzaamheid

15 15 16 17 18

TOEKOMSTBEELD WAARDENBURG 203523 BIJLAGE: RESULTATEN ENQUETE

GEBIEDSVISIE WAARDENBURG | 3

4 |

INLEIDING Waardenburg is een van de grotere kernen in de nieuwe gemeente West Betuwe. Gelegen aan belangrijke water- spooren autowegen. Omringd door cultuur- en natuurhistorisch erfgoed van onder meer Landgoed en kasteel Waardenburg. Net als de rest van West Betuwe krijgt Waardenburg te maken met ontwikkelingen op het gebied van demografie, mobiliteit, woningmarkt, zorg, leefbaarheid en de transitie naar een duurzame samenleving. Ontwikkelingen die de leefbaarheid in het dorp onder druk zetten. Om tijdig in te spelen op deze veranderingen en kansen te benutten, zetten we als dorp een stip op de horizon van 2035. Door de belangrijkste waarden en kansen, maar ook opgaven, zorgen en bedreigingen te benoemen geven we richting aan de door ons gewenste toekomst, zodat Waardenburg een fijne plek blijft om te wonen, werken en te verblijven. Daarom deze gebiedsvisie.

Figuur 1 Impressie van Avond van Waardenburg 25 april 2022 in de Koeldert

Totstandkoming: van en voor het dorp De gebiedsvisie Waardenburg is een visie van én voor het dorp. Met een groep betrokken Waardenburgers - verenigd in de klankbordgroep - hebben we aan deze

Status van de gebiedsvisie

gebiedsvisie gewerkt. In een aantal bijeenkomsten hebben we gezamenlijk de

In deze gebiedsvisie vindt u veel ideeën over hoe wij als inwoners van Waardenburg

opgaven, het DNA van het dorp en de ontwikkelingen en wensen voor de toekomst

sterke punten voor het dorp willen behouden en waar mogelijk verbeteren. Ook

van Waardenburg besproken. Dit is vertaald in een concept toekomstbeeld, dat via

benoemen we concreet hoe wij vinden dat een aantal opgaven moet worden

een digitale enquete (zij bijlage) en tijdens de bewonersavond van maandag 25

opgepakt. We zijn ons ervan bewust dat niet alles in één keer kan worden

april 2022 is voorgelegd aan andere inwoners. De gemeente is in alle stappen nauw

gerealiseerd. De gebiedsvisie vormt voor ons als Waardenburgers belangrijke

betrokken geweest en het traject is inhoudelijk begeleid door bureau RUIMTEVOLK.

input voor gesprekken met de gemeente en andere partijen over de ontwikkeling GEBIEDSVISIE WAARDENBURG | 5

van ons dorp. We bieden onze visie op de toekomst van Waardenburg aan aan de

Leeswijzer

gemeenteraad. Hiernaast biedt deze gebiedsvisie input voor onze inzet voor grotere

De basis voor de gebiedsvisie ligt in het DNA van Waardenburg, dit is beschreven

provinciale- en Rijkstrajecten zoals de voorgenomen verbreding van de A2.

in hoofdstuk 1. Het tweede hoofdstuk beschrijft aan de hand van vier thema’s de belangrijkste opgaven, bedreigingen en kansen en de gewenste ontwikkelingen die

Vier grote thema’s voor de toekomst van Waardenburg

door inwoners zijn benoemd. Hoofdstuk 3 beschrijft het Toekomstbeeld Waardenburg

Uit de sessies komen vier thema’s prominent naar voren.

2035.

●

De gezondheid en verkeersveiligheid wordt ervaren als een van de grootste opgaven in Waardenburg. De drukte op de A2 (en A15), het sluipverkeer als gevolg hiervan hebben hun weerslag op de gezondheid en leefbaarheid in het dorp. De voorgenomen verbreding van de A2 mag de leefbaarheid niet verslechteren.

●

6 |

Wonen is ook een belangrijk thema. Zowel wat betreft voldoende betaalbare

Gebiedsvisie in relatie tot omgevingsvisie en kernagenda

en passende woningen voor jongeren en ouderen, als het zorgen van variatie in

De gebiedsvisie Waardenburg is de eerste gebiedsgerichte uitwerking

woningtypen bij nieuwbouw. Het dorp zou vooral aan de oostkant van het dorp

na het opstellen van de gemeentebrede omgevingsvisie West Betuwe

moeten groeien, verder weg van de A2.

en geeft antwoord op de vraag: ‘Wat voor dorp wil Waardenburg nu en in

Voorzieningen lichten we eveneens uit als belangrijk thema voor Waardenburg.

de toekomst zijn?’ Waar de omgevingsvisie West Betuwe de opgaven en

Door de loop van tijd zijn deze meer verspreid geraakt over het dorp. We

gewenste toekomstige ontwikkeling van de leefomgeving voor de gemeente

missen mede hierdoor een centrale ontmoetingsplek in de openbare ruimte.

als geheel beschrijft - en geldt voor een periode van ca. 20 jaar - biedt de

Ook voor jongeren en kinderen van verschillende leeftijden mogen er meer

gebiedsvisie Waardenburg op een lager schaalniveau concrete en gewenste

ontmoetingsplekken komen.

ontwikkelingen aan voor de komende tien jaar. Deze gebiedsvisie dient de

Groen, klimaat en duurzaamheid is tot slot ook een thema waar enkele

komende jaren als belangrijke onderlegger voor ontwikkelingen in de fysieke

knelpunten, maar zeker ook kansen liggen. Waardenburg is door de jaren heen

en sociale leefomgeving. We houden echter vinger aan de pols, monitoren

steeds meer afgesloten geraakt van het omliggende landschap, een beweging

tussentijds de voortgang van de uitvoering van de visie en sturen waar nodig

die gekeerd moet worden. We zien allerlei kansen om verbindingen te maken.

bij. Tevens vormt deze visie een basis voor de (te ontwikkelen) kernagenda

Door ruimte te bieden voor kleinschalige recreatie en andere functies kan het

voor Waardenburg. Hierin zullen de acties en maatregelen voor de korte

karakter van het landschap, met haar fruit- en veeteelt, overeind blijven. Binnen

termijn (komende vier jaar) een plek krijgen. De gebiedsvisie verbindt dus

het dorp zelf is het belangrijk om de openbare ruimte aan te passen aan het

de hoofdlijnen van de gemeentelijke omgevingsvisie met de concrete en

veranderende klimaat.

uitgewerkte ingrepen in de kernagenda.

GEBIEDSVISIE WAARDENBURG | 7

HET DNA VAN WAARDENBURG Voordat we naar de toekomst kijken, is het goed om achterom te kijken. Waar komt Waardenburg vandaan? En wat heeft het dorp gevormd tot wat het nu is? Wat zijn de wortels van deze unieke plek en hoe kunnen we die inzetten voor een krachtige toekomst? Want wat diep geworteld is, kan hoog groeien. Van Hiern tot Waardenburg: een lange geschiedenis De bewoning van het rivierengebied gaat terug tot in de steentijd. Dankzij de vele overstromingen was de grond vruchtbaar. In de Romeinse tijd was de streek ook bewoond, maar daarna werd het voor een lange periode rustig.1 Rond het jaar 1000 wordt het dorp voor het eerst genoemd, dan nog onder de naam Hiern. In 1265 werd kasteel Weerdenberch gesticht, waarna het dorp in de eeuwen daarna geleidelijk de

Figuur 2 Zicht op de Waal en de Martinus Nijhofbrug

naam Waardenburg overnam.2

Dorp aan de Waal In de middeleeuwen ontstonden ook de eerste dijken in het rivierengebied. De Waal was toen nog veel bochtiger. In het stratenpatroon in Waardenburg is dat ook terug te zien: onder andere de Kerkstraat en Dorpsstraat, gelegen op een oeverwal, volgen de oude loop van de Waal. In de 16e eeuw lag Waardenburg nog direct aan de Waal: de huidige kil was toen de hoofdstroom, terwijl de Rijswaard nog vast zat aan de (Zaltbommelse) uiterwaard aan de overkant. In de 17e eeuw werd met opeenvolgende doorgravingen de Waal rechtgetrokken, waarmee de huidige ligging ontstond.3 Al ligt het dorp tegenwoordig niet meer direct aan de Waal, Waardenburg 1 Museum de Oersprong [Webpagina]. Geschiedenis van Waardenburg en omgeving. Geraadpleegd: 24 november 2021. 2 Archieven.nl [Webpagina]. Archief van de dorpen Waardenburg en Neerijnen, 1677 - 1811 ( Regionaal Archief Rivierenland ). Geraadpleegd: 24 november 2021 3

Figuur 3 De Waalbandijk ter hoogte van het dijkmagazijn

Erfgoed in de gemeente West Betuwe, deel 3. RAAP (2021), p.71 GEBIEDSVISIE WAARDENBURG | 9

ligt wel achter de de dijk en is nog altijd nauw verbonden met het water. De Waalbandijk is een belangrijke schakel in de bescherming van het rivierenland tegen het water. Ook het dijkmagazijn uit 1871 getuigt van de nabijheid van de Waal en het leven met het water.

Een rijk cultuurlandschap Het landschap rond Waardenburg is rijk aan sporen uit het verleden. Een van de oudste eendenkooien uit het rivierengebied ligt nabij het dorp, als getuige van een periode voor de aanleg van drainage. In die periode werden veel lager gelegen gronden benut als eendenkooien, hooi- en rietlanden.4 In de Rijswaard is het verkavelingspatroon uit de 18e eeuw nog grotendeels leesbaar in sloten en bosschages in het landschap. Fruitteelt en veeteelt vormden in de loop der tijd ook het karakter van het buitengebied en zijn nog altijd belangrijke dragers van het

Figuur 4 Verkavelingspatroon Rijswaard 18e eeuw (Bron: RAAP, 2021)

landschap. Verschillende bossen in de Rijswaard zijn al voor 1850 aangeplant, vaak beheerd als hakhout. Het bos ten westen van de A2 was ooit onderdeel van een enorm ooibos in de uiterwaarden.5 Aan de oostkant van het dorp ligt de kasteeltuin met haar meanderende lanen en bossen. Het park kreeg haar huidige vorm in het begin van de 20e eeuw, toen het door de bekende landschapsarchitect Springer werd heringericht.6 De kasteeltuinen van Waardenburg en Neerijnen zijn gezamenlijk een beschermd dorpsgezicht. De vele monumenten in Waardenburg vertellen nog altijd het verhaal van de rijke cultuurgeschiedenis. De witgepleisterde hervormde Kruiskerk, de korenmolen, het dijkmagazijn en natuurlijk het kasteel maken deze historie dagelijks tastbaar.

Omgevingsvisie West-Betuwe, gemeente West-Betuwe, 2021, p.20

Erfgoed in de gemeente West Betuwe, deel 3. RAAP (2021), p.78

Erfgoed in de gemeente West Betuwe, deel 3. RAAP (2021), p.47 10 |

Figuur 5 Station Waardenburg anno 1911 (bron: stationsweb.nl)

Spoor- en snelwegen: nieuwe lijnen door het landschap Naast de ligging aan een belangrijke waterweg volgde in de 19e eeuw de aanleg van de spoorlijn Utrecht-Den Bosch waarmee Waardenburg ook aan een spoorweg kwam te liggen. De spoorlijn sneed het het dorp doormidden. Van 1868 tot 1935 stopten er treinen op station Waardenburg. In de 20e eeuw volgde meer infrastructuur. Waardenburg lag van oudsher al aan Rijksweg 26 van Geldermalsen naar Zaltbommel, waarbij men bij Tuil met een pont de Waal overstak. In 1933 werd de Waalburg gebouwd, waarna de Rijksweg werd verlegd naar het nieuwe tracé Vianen-BeesdWaardenburg, wat later de A2 zou worden. In 1958 werd dit tracé verdubbeld tot snelweg met 2x2 rijstroken en in 1996 met de Martinus Nijhoffbrug tot 2x3 rijstroken. De bereikbaarheid heeft zo altijd bijgedragen aan de verbinding van het dorp met de rest van Nederland; tegelijkertijd is Waardenburg in de loop van de tijd ingeklemd geraakt tussen Waal, spoor- en snelweg.

Figuur 6 Foto van de Waalbrug anno 1952 (bron: fotocollectie Van de Poll, Nationaal Archief)

Groei en behoud van een hechte gemeenschap Waardenburg is een van oudsher een hechte gemeenschap, met een belangrijke rol voor de geloofsgemeenschappen in het dorp. Maar ook de ‘eilandmentaliteit’, de ligging in tussen grote rivieren, heeft het karakter van saamhorigheid, ondernemerschap en zelfredzaamheid mede gevormd.7 Tot ver in de 20e eeuw was Waardenburg een agrarische gemeenschap met voornamelijk boerderijen. Ook in het dorp waren boerderijen te vinden met achtergelegen weides en moestuinen. In de wederopbouwperiode verschenen er meer ‘burgerwoningen’, zoals aan het Julianaplantsoen en Wilhelminalaan en aan de Rijweg buiten de dorpskern. In de decennia daarna breidde het dorp zich verder uit richting het Noorden tussen snelweg en spoor. Vanaf de jaren ‘90 heeft zich ten westen van de A2 bedrijventerrein de Slimwei ontwikkeld. De landbouw bepaalt nog altijd het karakter van het buitengebied, met veeteelt en fruitteelt als belangrijkste dragers. 7

Figuur 7 Hervormde kerk Waardenburg

Omgevingsvisie West-Betuwe, gemeente West-Betuwe, 2021, p.32 GEBIEDSVISIE WAARDENBURG | 11

Het voorzieningenniveau is in die jaren met het dorp meegegroeid: van sportverenigingen en dorpshuis De Koeldert tot huisartsenpraktijken en twee basisscholen. Waar er voorzieningen in Waardenburg zijn verdwenen, zoals kruideniers en cafés, heeft het dorp in tegenstelling tot dorpen van vergelijkbare omvang nog een aanzienlijk voorzieningenniveau, waaronder een eigen supermarkt.

1820

1860

Figuur 8 Ruimtelijke ontwikkeling van Waardenburg, een reis door de tijd (bron: topotijdreis.nl)

12 |

1900

1940

1960

1980

2000

2020

2040

GEBIEDSVISIE WAARDENBURG | 13

BELANGRIJKE THEMA’S VOOR WAARDENBURG Tijdens de gesprekken in de klankbordgroep en de

ten koste gaan van de leefbaarheid in het dorp? Hiervoor moet de gezondheid, het

inwonersavond zijn verschillende opgaven, bedreigingen en

welzijn en de kwaliteit van de leefomgeving topprioriteit krijgen.

kansen die belangrijk zijn voor de toekomst van Waardenburg de revue gepasseerd. In dit hoofdstuk hebben we deze

Opgaven en bedreigingen ●

geclusterd tot de vier hoofdthema’s van deze gebiedsvisie. We sluiten dit hoofdstuk af met de kansen- en knelpuntenkaart van Waardenburg. Hierop laten we locaties zien die van belang zijn

De voorgenomen verbreding van de A2 bedreigt de gezondheid van inwoners, omdat het mogelijk leidt tot meer verkeer over de snelweg en een toename in de luchtvervuiling en trillingen;

●

De Zuidwestboog bij Meteren leidt tot meer goederenvervoer en mogelijk ook tot meer transport van gevaarlijke stoffen over het spoor. Dit brengt een

in de opgaven en waar kansen liggen.

veiligheidsrisico voor Waardenburg met zich mee. Ook zorgt het spoor voor een fysieke barrière tussen de west en oostkant van Waardenburg;

1.1

GEZONDHEID EN VERKEERSVEILIGHEID

●

van op- en afritten wordt gezien als een bedreiging, omdat op deze manier

Wat speelt er? Waardenburg heeft als het gaat om infrastructuur een sleutelpositie in de regio.

De mogelijke ontwikkeling van een rondweg in combinatie met het verplaatsen Waardenburg ook aan de noordkant verder ingesloten wordt;

●

Het sluipverkeer over de Steenweg en de Zandweg leidt geregeld

Maar tegelijkertijd is het dorp door de jaren heen steeds verder ingesloten geraakt

tot opstoppingen op het verkeersnet. Dit levert (milieu)overlast en

tussen deze infrastructuur: het spoor, de A2 en de Waaldijk. Door steeds verdere

verkeersonveilige situaties op voor de inwoners van Waardenburg. Ook de

uitbreiding en intensiever gebruik van deze infrastructuur door de jaren heen is de

kruising Rijweg, Steenweg en Zandweg wordt als onoverzichtelijk ervaren;

(negatieve) impact hiervan op de omgeving en op de gezondheid en welzijn van

●

inwoners toegenomen. Inwoners ondervinden geluidsoverlast, luchtvervuiling en

gevaarlijke situaties op voor met name fietsers en voetgangers op weg naar de

trillingen. Als gevolg van de drukte op de snelwegen en de aanloop van verkeer uit omringende dorpen is er sprake van sluipverkeer over de Steenweg en Zandweg.

De maximale snelheid wordt op de Zandweg vaak overschreden, dit levert sportclub;

●

Het fietspad naar Meteren en Zaltbommel moet beter worden verlicht. Een

Deze drukte heeft gevolgen voor veiligheid, gezondheid van inwoners in het dorp

veiliger en prettiger fietspad, maakt het nog aantrekkelijker voor forenzen,

en leidt tot verkeersopstoppingen. Daarnaast zijn er ook andere ontwikkelingen die

scholieren, recreanten en toeristen om de fiets te pakken.

worden ervaren als een verdere ‘inkapseling’ van het dorp, zoals de uitbreiding van het bedrijventerrein in de afgelopen decennia en de komst van (LED)reclamemasten

Kansen

die beeldbepalend zijn voor de horizon van Waardenburg. Veel inwoners maken

●

De voorgenomen verbreding en verbetering van de A2 zou benut kunnen

zich grote zorgen over de gezondheid en veiligheid in het dorp. Hoe kunnen we met

worden om het sluipverkeer op de Steenweg af te laten nemen, mits dit

elkaar regelen dat al deze grotere en vaak economische ontwikkelingen niet langer

zorgvuldig wordt ingepast. Hierdoor neemt de drukte in het dorp af. Dit zorgt GEBIEDSVISIE WAARDENBURG | 15

voor meer veiligheid en leefbaarheid in Waardenburg; ●

1.2

WONEN

Bij voorgenomen verbreding van de A2 kan de geluidswal verbeterd worden zodat geluid en fijnstof niet over de wal heen in het dorp belandt maar beter

●

wordt afgevangen. Er liggen kansen voor een geluidswal met een mooie en

Wat speelt er?

groene uitstraling die de ruimtelijke kwaliteit van Waardenburg ten goede komt;

Momenteel is het voor sommige mensen lastig om een passende woning te vinden

De frequentie van het openbaar vervoer is erg laag in Waardenburg.

in Waardenburg. Dit speelt vooral bij ouderen en starters. We ervaren een tekort aan

Het uitbreiden van kleinschalige deelmodaliteiten zoals de belbus, het

passende en betaalbare huur- en koopwoningen. Ook is de verscheidenheid aan

boodschappenvervoer of het ouderenvervoer kan uitkomst bieden;

woningen en woonmilieus beperkt: 96% van de woningen is grondgebonden, met

Een mobiliteitsknooppunt op bedrijventerrein de Slimwei biedt kansen voor

vooral veel rij- en hoekwoningen. Gelijkvloerse en levensloopbestendige woningen,

de toekomst. Dit kan een plek worden waar men van bus of auto over kan

mantelzorgwoningen, ruimere woningen en bijzondere woonmilieus zouden daarom

stappen op een (deel-)fiets of auto, kan het aantal autobewegingen naar het

een welkome aanvulling zijn. Dat geldt ook voor woningen met werkruimte aan huis.

bedrijventerrein beperken;

Nieuwe woningen zouden zo veel mogelijk aan de oostkant van het dorp gebouwd

Het aanleggen van goede (snel-)fietsverbindingen stimuleert inwoners om over

moeten worden, op een goede en veilige afstand van de A2.

te stappen op dit duurzame vervoermiddel. Om dit te bereiken is het nodig om ●

goede (en goed verlichte) fietspaden aan te leggen en bestaande te verbeteren;

Opgaven en bedreigingen

De realisatie van de voorgenomen nieuwe brug over de Waal biedt kansen voor

●

Zowel starters als ouderen hebben moeite een (passende) woning te vinden;

een betere en slimmere (fiets)verbinding tussen Waardenburg en (station)

●

Er is een tekort aan huur- en betaalbare woningen;

Zaltbommel voor zowel scholieren als forensen. Bij de aanleg zal aandacht

●

Er liggen opgaven in het verduurzamen van de bestaande woningen in het dorp

nodig zijn tot het reduceren van geluidsoverlast en fijnstof ten aanzien van fietsers; ●

en het klimaatadaptief maken van de woonomgeving; ●

Bij nieuwe uitbreidingen van het dorp moet er vooraf goed nagedacht worden

Het aantal elektrische auto’s neemt rap toe, om deze duurzame ontwikkeling

over een goede en veilige verkeersafwikkeling, zodat een toename van het

te bevorderen liggen er kansen in het plaatsen van meer laadpalen in

aantal woningen geen negatieve effecten heeft op de (verkeers)doorstroming;

Waardenburg. Er zijn in Waardenburg momenteel onvoldoende laadpalen om

●

aan de vraag te voldoen.

Er is behoefte aan een kleinschalige woon- zorgvoorzieningen en levensloopbestendige woningen met name voor de (toekomstige) oudere bevolking.

Kansen ●

Meer woningen bouwen voor ouderen biedt mogelijkheden om de doorstroming op de woningmarkt te stimuleren waardoor gezinswoningen of

16 |

● ●

woningen voor starters vrijkomen;

Opgaven en bedreigingen

De huidige woningbouwplannen achter de Vergt bieden kansen voor het

●

toevoegen van woningen naar behoefte van het dorp;

Waardenburg, dit is een gemis en vormt ook een zorg. Zeker nu het aantal

Mogelijk is er achter de Vergt (richting het oosten) nog meer ruimte voor

ouderen in het dorp toeneemt en de kansen op eenzaamheid groter worden;

uitbreiding en toevoegen van woningen. Deze locatie is verder verwijderd van

●

Het toevoegen van ruimere duurzame woningen in een exclusiever segment

●

Er is behoefte aan speelplekken voor oudere jongeren. Het ontbreekt momenteel bijvoorbeeld aan een ‘hangplek’ waar jongeren elkaar kunnen

trekt mogelijk andere doelgroepen aan en stimuleert de doorstroming op de

ontmoeten;

woningmarkt. ●

1.3

Er is behoefte aan laagdrempelige ontmoetingsplekken in de openbare ruimte en het groen. Denk aan bankjes om op te zitten tijdens een ommetje;

de A2 en nabij de huidige voorzieningen zoals de supermarkt en de IJssalon; ●

Een centrale ontmoetingsplek in de openbare ruimte ontbreekt in

VOORZIENINGEN

In het kader van een gezonde leefstijl van jongs af aan is het van belang dat er voldoende speelplekken zijn voor kinderen. Waardenburg is een kinderrijk dorp, maar speelvoorzieningen voor kinderen kunnen aantrekkelijker en groener.

Wat speelt er? De voorzieningen zoals winkels of ontmoetingsplekken in Waardenburg zijn

Kansen

in de loop van de tijd verspreid geraakt over het dorp. Voor de toekomst van

●

Een kansrijke locatie voor een openbare centrale ontmoetingsplek in het

het dorp is het prettig als voorzieningen meer geclusterd zijn in Waardenburg.

dorp is het plein voor de winkels aan de Vergt. Ook in de directe omgeving

Daarnaast is er een grote behoefte aan een centrale ontmoetingsplek in de

van de Koeldert liggen mogelijkheden voor een dergelijke openbare

openbare ruimte, bijvoorbeeld in de vorm van een dorpsplein. We zien hiervoor

centrale ontmoetingsplek. Een geschikte locatie voor een centrale

meerdere mogelijkheden in het dorp, bijvoorbeeld nabij de voorzieningen aan de

ontmoetingsplek binnen moet later verder verkend worden. Ook in relatie

Vergt of in de directe omgeving van het dorpshuis De Koeldert. Het ontbreken

tot toekomstige onderhoudsplannen van maatschappelijk vastgoed zoals

van een horecavoorziening met een terras wordt ook als een gemis ervaren. Kortom, we vinden het belangrijk dat het voorzieningenniveau ook in de toekomst

verenigingsgebouwen en basisscholen; ●

De woningbouwplannen bij De Vergt bieden kansen voor aanpassingen in

minimaal op hetzelfde niveau blijft en waar mogelijk licht groeit. Wat betreft

de openbare ruimte, om zo ruimte te creëren voor een centrale en groene

ruimte voor verenigingen en bijeenkomsten zien wij voldoende ruimtes in het

ontmoetingsplek nabij de supermarkt;

dorp, zoals De Koeldert, Zorgboerderij Heidewaard, de kerken, de scholen en

●

Bestaande voorzieningen zoals Zorgboerderij Heidewaard kunnen nog

de sportaccommodaties. De onderlinge bekendheid en verbondenheid tussen

beter benut worden, door bredere bekendheid en laagdrempelig vervoer te

ontmoetingsplekken en verenigingen kan het gebruik ervan verbeteren.

organiseren. Dit type voorzieningen bieden kansen om zorg dichtbij het dorp te

GEBIEDSVISIE WAARDENBURG | 17

●

● ●

organiseren;

andere bedrijvigheid, energieopwek en woningbouw. Daarnaast vinden we het van

Op de Slimwei werken veel mensen, door slimme ingrepen dragen zij bij aan

belang cultuurhistorische elementen en bebouwing in het landschap te koesteren.

het draagvlak van detailhandel in Waardenburg (‘koop lokaal’). Bijvoorbeeld

Bij planvorming dient hier rekening mee te worden gehouden. Tot slot is het

door een verbeterde (wandel)route van de Slimwei naar de winkels aan de

belangrijk om de openbare ruimte in het dorp groener en klimaatbestendiger te

Vergt en het toevoegen van een lunchroom met klein terras;

maken en te zorgen voor meer biodiversiteit.

De locatie van de moestuinen aan de Gasthuisstraat biedt mogelijk een goede plek voor een natuurspeeltuin voor kinderen;

Opgaven en bedreigingen

De aanleg van glasvezel maakt het wonen en werken in Waardenburg

●

Waardenburg kent een prachtig buitengebied. De verbinding tussen het dorp

aantrekkelijk en toekomstbestendig en is noodzakelijk om ontwikkelingen op

en het buitengebied is in de afgelopen jaren minder zichtbaar en beleefbaar

het gebied van digitalisering mogelijk te maken.

geworden; ●

Door klimaatverandering zullen in de toekomst meer piekbuien en warme dagen voorkomen, dit zorgt mogelijk voor wateroverlast en hittestress. Om

1.4

GROEN, KLIMAAT EN DUURZAAMHEID

Wat speelt er?

de gevolgen hiervan op te vangen is het van belang om de openbare ruimte te vergroenen; ●

Het weidse uitzicht en cultuurhistorisch landschap staat onder druk onder

Waardenburg is aan alle kanten omgeven door aantrekkelijk groen waterrijk

meer door de toevoeging van windmolens. Er zijn de afgelopen jaren nabij

agrarisch- en landelijk gebied. Tegelijkertijd is het dorp aan verschillende kanten in

Waardenburg al veel windmolens zijn geplaatst, we zien hier liever geen

de loop van de jaren afgesloten geraakt van het buitengebied. Aan de westkant door

nieuwe windmolens bij komen.

de uitbreidingen van het bedrijventerrein. Aan de zuidkant doordat de Rijswaard en de Waal steeds verder weg zijn komen te liggen door dijkverhogingen en de

Kansen

afsluiting van de spoorwegovergang op de Waalbandijk. Dit vinden we jammer.

●

Hiernaast vinden we de mogelijkheden voor bijvoorbeeld een ommetje in een de

dorpskern richting het noordelijk buitengebied, wat hiermee nog meer uit kan

natuurgebieden te beperkt. Het is daarom belangrijk om kansen voor ommetjes, klompenpaden en andere (groene) verbindingen in de toekomst beter te benutten en

Wandel- struin en klompenpaden aanleggen vanuit het bedrijventerreinen en de groeien tot uitloop- en recreatiegebied voor het dorp en andere bezoekers;

●

Binnen het dorp zelf liggen er kansen om te vergroenen. Denk hierbij aan het

deze verbindingen bij toekomstige ontwikkelen te borgen zodat het dorp verbonden

terugplaatsen van gekapte bomen, het opknappen en vergroenen van rotondes,

blijft met de waardevolle omgeving in alle windrichtingen. Net zoals op veel andere

vergroenen van de openbare ruimte op de Slimwei en het creëren van extra

plekken in Nederland is ook het buitengebied rondom Waardenburg in transitie. Er leven zorgen over bepaalde landschappelijke dragers als fruit- en veeteeltbedrijven die dreigen te verdwijnen door functies met een hogere (grond)opbrengst zoals 18 |

groen bijvoorbeeld door middel van een hondenlosloopveldje; ●

Verbindingen tussen de kern, de uiterwaarden en de Waal door bijvoorbeeld de bestaande struinroute uitbreiden om natuurlijke en cultuurhistorische

kwaliteiten meer te benutten en zichtbaar te maken. De Rijswaard kan bijvoorbeeld beter toegankelijk worden gemaakt door het bestaande struinpad beter toegankelijk te maken en er liggen kansen voor het realiseren van een uitkijkpunt aan de Waal; ●

Aanleg van een nieuw struinpad van Dorpsstraat naar de Waal (in de ‘flessenhals’ van A2 en spoor). De afsluiting van de spoorwegovergang op de Waalbandijk zorgt ervoor dat er geen directe verbinding meer tussen Dorpsstraat en Waal. Dit zou met de ontwikkeling van een nieuw struinpad ondervangen kunnen worden;

●

Speeltuin De Weerdenborch multifunctioneel gebruiken en meer inzetten op natuurontwikkeling.

●

Waardenburg kent een rijke historie, waar het cultuurlandschap en historische gebouwen in het dorp van getuigen. Dit willen we koesteren door hier zorgvuldig mee om te gaan;

●

Fruitteelt en veeteelt zijn belangrijke dragers van het landschap. Nieuwe functies die hier een aanvulling op zijn, waaronder kleinschalige recreatie, kunnen helpen om het cultuurlandschap in stand te houden;

●

Het programma van de dijkversterking biedt onder de noemer ‘Gastvrije Waaldijk’ kansen voor verbetering van de toegankelijkheid en verblijfskwaliteit, zoals bankjes, trappen, of andere elementen in de openbare ruimte.

GEBIEDSVISIE WAARDENBURG | 19

20 |

Figuur 9 Kansen- en knelpuntenkaart Waardenburg

GEBIEDSVISIE WAARDENBURG | 21

TOEKOMSTBEELD WAARDENBURG 2035 Velen van ons wonen, werken en recreëren nu op een fijne manier in Waardenburg. Dat willen we ook graag voor de toekomst. Maar hoe ziet deze toekomst er nu uit? Wat is Waardenburg voor dorp in 2035 en welke (ruimtelijke) keuzes horen daarbij? Dit schrijven we op in het volgende droombeeld en verbeelden we in ons Toekomstbeeld Waardenburg 2035. Vervolgens benoemen we de bijbehorende uitgangspunten en acties. Deze acties vormen een basis voor de later op te stellen Kernagenda van Waardenburg. Veilig en gezond verbonden, ook met de omgeving Waardenburg is ook in 2035 nog altijd uitstekend verbonden met de regio, maar de gezondheid van de inwoners en de leefbaarheid in het dorp hebben in de afgelopen

Figuur 10 Visualisatie veilig en gezond verbonden Waardenburg

jaren topprioriteit gekregen. Rond de A2 en het spoor zijn verschillende groene bufferzones gemaakt, wat de overlast en zichtbaarheid van deze verkeersaders

het westelijke deel van het dorp. Onder het spoorviaduct is hiervoor een extra breed

door het dorp beperkt. Bij de wegverbreding is bijvoorbeeld de geluidswal verbeterd,

voetgangers- en fietspad gerealiseerd. Ook op de Zandweg en Rijweg hebben

zodat er minder geluid en fijnstof in het dorp belandt. De woningen nabij de A2

enkele ingrepen geleid tot een overzichtelijker situatie waar iedereen zich veilig kan

hebben passende geluidswerende maatregelen gekregen en zijn tegelijkertijd

verplaatsen. Busverbindingen en fietspaden verbinden Waardenburg met onder meer

verduurzaamd. Met de komst van woningen aan de oostkant van het dorp is de oost

Zaltbommel en Geldermalsen, zodat forensen en scholieren gemakkelijk kunnen

- west verbinding extra belangrijk geworden. Door verkeersremmende maatregelen

reizen. Via de nieuwe mobiliteitsknooppunt kunnen inwoners van Waardenburg en

op de Steenweg is de veiligheid met sprongen vooruit gegaan. Verschillende

werknemers op de Slimwei gemakkelijker met het OV van en naar het dorp komen.

oversteekplekken zijn aantrekkelijk heringericht, zodat inwoners fietsend en

Dit trok de afgelopen jaren veel nieuwe werknemers naar het dorp. De nieuwe brug

lopend veilig van de ene naar de andere kant van Waardenburg kunnen komen. De

over de Waal heeft een goed fietspad gekregen zodat het station van Zaltbommel

Supermarkt en andere winkels blijven goed bereikbaar zodat ook bezoekers uit

en de middelbare school snel en veilig bereikbaar zijn. Door de verbeterde

omliggende dorpen -die bijdragen aan het draagvlak van Waardenburgse winkels-

snelfietsverbindingen naar Meteren, Geldermalsen en Zaltbommel verkiezen steeds

hier kunnen komen. De woningen achter de supermarkt zijn goed verbonden met

meer mensen de fiets boven de auto. GEBIEDSVISIE WAARDENBURG | 23

overal zichtbaar en voelbaar. Er zijn voldoende plekken, waaronder het vernieuwde dorpshuis, om activiteiten te organiseren voor de hele gemeenschap of specifieke doelgroepen, van koffie-ochtenden tot dorpsavonden. Er zijn ook plekken gemaakt waar men elkaar in de openbare ruimte kan ontmoeten en een praatje kan maken, waaronder een ontmoetingsplek voor oudere jongeren. Grootste vooruitgang hierin is de komst van een dorpsplein bij de supermarkt, waar inwoners van Waardenburg en omgeving naartoe komen voor dagelijkse boodschappen, een lekker ijsje of een bezoekje aan een speciaalzaak. Een aantal parkeerplekken heeft plaats gemaakt voor een groen plein met voldoende bankjes. Hierdoor is dit een prettige plek geworden om te verblijven en te ontmoeten. De parkeerplaatsen zijn in samenhang met de nieuwbouw verplaatst maar nog altijd goed bereikbaar.

Verbonden met het buitengebied en een groene kern Wie in 2035 naar Waardenburg kijkt, ziet dat het gezicht van het dorp de afgelopen jaren naar buiten gericht is. Gericht op de groene kracht van het dorp: het open landschap. Het dorp en de Slimwei zijn ondertussen beter verbonden met het Figuur 11 Visualisatie wonen en ontmoeten in Waardenburg

buitengebied en natuurgebied ‘t Broek. Ook het dorp zelf heeft een groene impuls ondergaan, straten en pleinen zijn groener geworden en in onbruik geraakte

Wonen en ontmoeten voor jong en oud

plekken in het dorp hebben een nieuwe betekenis gekregen. De openbare ruimte

Ook in 2035 is het nog altijd goed wonen in Waardenburg. Door nieuwe

is op deze manier groen en klimaatadaptief geworden. Bij ruimtelijke ingrepen is

woningbouwontwikkelingen achter De Vergt zijn er een flink aantal woningen

klimaatadaptatie een van de uitgangspunten: ruimte voor divers en verbonden

bijgekomen. Zowel gezinnen als starters én senioren hebben hier de afgelopen

groen en waterberging maken altijd onderdeel uit van nieuwe ontwikkelingen.

jaren een passende woning gevonden. Er zijn voldoende woningen voor de geboren

Het cultuurhistorische landschap en het erfgoed koesteren we: bij nieuwe

en getogen Waardenburgers, maar ook starters en gezinnen uit de regio vonden

ontwikkelingen respecteren we cultuurhistorische waarden en versterken we ze

in Waardenburg een woning. Ouderen hebben mogelijkheden om zo lang mogelijk

waar mogelijk. Vanuit het dorp is het aantrekkelijk om een ommetje te maken door

zelfstandig thuis te blijven wonen door levensloopbestendige woningen vlakbij

Rijswaard en richting de kasteeltuin, maar ook aan de noordzijde van het dorp - in

voorzieningen. De dagelijkse winkelvoorzieningen bedienen de Waardenburgers en

de omgeving van de Heideweg - zijn er wandel- en klompenpaden bijgekomen.

ook nog altijd inwoners uit omliggende dorpen en toeristen. Er is een goede balans

Verschillende boerderijen zijn de afgelopen jaren verbreed. Ze bieden naast een

tussen reuring en (zondags)rust. De sociale kracht van Waardenburg is in 2035

boerenbedrijf ook ruimte aan dagbesteding, verblijfsruimte voor recreanten of

24 |

natuurbeheer. Bij de moestuintjes aan de Gasthuisstraat is een natuurspeeltuin aangelegd: hiermee heeft Waardenburg er een mooie speel- en verblijfsplek voor kinderen en hun ouders bij gekregen. Ook biedt deze plek ruimte voor de wat oudere jongeren in het dorp. Op de Waalbandijk is de verblijfskwaliteit verbeterd, hierdoor weten recreanten en toeristen Waardenburg al fietsend en wandelend te vinden. Lokale ondernemers in met name de horeca profiteren hiervan. Het is makkelijker geworden om vanuit het dorp naar de Waal te wandelen: zo voelt Waardenburg weer als een dorp aan de Waal.

Figuur 12 Visualisatie Waardenburg verbonden met buitengebied

GEBIEDSVISIE WAARDENBURG | 25

Uitgangspunten ●

Gezondheid en veiligheid hebben de prioriteit bij beleidskeuzes, uitwerking van programma’s en projecten in Waardenburg;

●

A2: voorkeursvariant en aanpalende maatregelen dragen bij aan het terugdringen van het sluipverkeer in Waardenburg;

●

A2: de nieuwe brug over de Waal biedt in de toekomst een veilige verbinding voor fietsers zodat scholieren en forensen makkelijk van

VEILIG EN GEZOND VERBONDEN

en naar Zaltbommel kunnen komen; ●

Geen nieuwe reclamemasten of uitbreiding van Led-reclames.

Acties ●

A2: verkenning naar verbetering en vergroening van de huidige geluidswal zodat er minder geluid en fijnstof in het dorp terecht komt;

●

Verkeersveiligheid: verbeteren oversteekbaarheid Steenweg en Zandweg en verkeersremmende maatregelen op Steenweg en Zandweg;

●

Verbeteren verkeerssituatie kruispunt Rijweg/Zandweg/Steenweg;

●

Verbeteren oost-west wandelverbinding door het dorp, onder andere in verband met woningbouw achter de Vergt;

●

Verkenning naar verbeteringen van het openbaar vervoer door uitbreiden aanbod kleinschalig, vraaggestuurd en flexibel OV;

●

Verkennen van de ontwikkeling van een mobiliteitsknooppunt in het dorp en op bedrijventerrein Slimwei met deelvervoer, zodat men makkelijker met OV in Waardenburg kan komen;

●

Verbeteren snelfietsverbindingen naar Meteren/Geldermalsen en Zaltbommel. Hierbij is aandacht nodig voor het reduceren van geluidsoverlast en fijnstof ten aanzien van fietsers;

●

Uitbreiding laadpalennet.

Figuur 13 Conceptkaart Toekomstbeeld Waardenburg 2035 26 |

Uitgangspunten

Uitgangspunten ●

●

Nieuwe woningbouwplannen sluiten aan bij de woningbehoefte in het dorp.

WONEN EN ONTMOETEN VOOR JONG EN OUD

gelijkvloerse woningen nabij voorzieningen, woningen voor gezinnen die iets toevoegen aan de bestaande woonmilieus; ●

Bij nieuwe woningbouwplannen worden de effecten op de verkeerssituatie onderzocht;

●

Bij woningbouwplannen is aandacht voor verduurzaming, klimaatadaptatie en voldoende (groene) openbare ruimte;

●

Inzet op een toekomstbestendig voorzieningenniveau in Waardenburg, met voldoende plekken voor verenigingsactiviteiten.

Acties ●

Verkenning van de ontwikkeling van een openbare centrale ontmoetingsplek in het dorp, bij voorkeur rondom de supermarkt (of mogelijkheden bij de Koeldert);

●

Onderzoeken mogelijkheden door ontwikkelen en vernieuwen dorpshuis;

●

Verkenning van de ontwikkeling van een ontmoetingsplek voor oudere jongeren in de openbare ruimte en een natuurspeeltuin voor kinderen (bijvoorbeeld aan de Gasthuisstraat);

●

Vergroenen en aantrekkelijker maken van speelvoorzieningen voor kinderen.

●

Realiseren van ontmoetingsplekken in openbare ruimt en groen;

●

Ondersteunen van de onderlinge bekendheid verenigingen en maatschappelijke ondernemers met elkaars onderkomen en activiteiten;

●

Verkenning naar het beter benutten van bestaande zorg- en welzijnsvoorzieningen in Waardenburg;

●

Verkenning naar ontwikkeling fysieke verbinding tussen de Slimwei en de winkels in Waardenburg;

●

Onderzoek naar mogelijkheden voor het realiseren van woningen met

onderdeel uit van nieuwe ontwikkelingen;

VERBONDEN MET BUITENGEBIED EN GROENE KERN

Hierbij ligt er prioriteit bij betaalbare woningen voor jongeren en ouderen,

Klimaatadaptatie: ruimte voor groen, waterberging en verkoeling maakt altijd

●

Landschappelijk en gebouwd erfgoed wordt gekoesterd: bij nieuwe ontwikkelingen worden cultuurhistorische waarden gerespecteerd en waar mogelijk versterkt;

●

We zetten in op het beleefbaar en toegankelijk maken van het buitengebied vanuit het dorp;

●

Geen grootschalige windmolens of zonnevelden: Waardenburg heeft ‘haar’ bijdrage wat betreft grootschalige opwek al geleverd met het windmolenpark A15. Kansen en mogelijkheden zoeken in kleinschalige opwekmogelijkheden;

●

Agrariërs vormen een belangrijke factor in het behoud en versterken van het buitengebied en cultuurlandschap.

Acties ●

Verbeteren van de wandelverbindingen tussen dorp en buitengebied: ten noorden van de Slimwei, richting Rijswaard en Waal, waaronder tussen Dorpsstraat en Rijswaard. Dit laatste punt meenemen bij onderhandelingen over verbreding A2 en de nieuwe brug over de Waal;

●

Ontwikkelen en verbeteren struinpaden;

●

Verkennen van mogelijkheden om speeltuin de Weerdenborch multifunctioneel te gebruiken en in te zetten voor natuurontwikkeling;

●

Kansen bieden voor kleinschalige recreatie die aansluit bij cultuurhistorische en landschappelijke waarde en deze versterkt;

●

Verbeteren verblijfskwaliteit Waalbandijk;

●

Vergroenen dorp: verkennen mogelijkheden terugplaatsen gekapte bomen, opknappen rotondes Steenweg, vergroenen Slimwei, creëren van een hondenlosloopveldje; groene inrichting veldje op hoek Notaris van Aalstweg en Hiernstraat.

mogelijkheid tot bedrijf aan huis;

●

Verkenning naar versterken van buitengebied als groene (recreatieve) longen;

●

Aanjagen van het uitbreiden glasvezelnet;

●

Verkenning realiseren van een uitkijkpunt aan de Waal;

●

Onderzoeken mogelijkheden toevoegen woningen bij woningbouwplannen

●

Verkennen aanleggen groene buffers langs A2 en spoor.

achter de Vergt. GEBIEDSVISIE WAARDENBURG | 27

28 |

BIJLAGE Resultaten Enquête Gebiedsvisie Waardenburg april 2022

GEBIEDSVISIE WAARDENBURG | 29

Net als veel andere kernen in West Betuwe krijgt

Inleiding

Waardenburg te maken met ontwikkelingen op het gebied van bevolkingsontwikkeling, wonen, zorg, mobiliteit, leefbaarheid en de transitie naar een duurzame samenleving. We willen hier op tijd mee aan de slag. Daarom denken we na over de vraag: wat voor dorp wil

Net als veel andere kernen in West Betuwe krijgt Waardenburg te maken met Waardenburg in 2035 zijn? Hiervoor wil de gemeente ontwikkelingen op het gebied van bevolkingsontwikkeling, wonen, zorg, mobiliteit, West Betuwe graag horen wat u belangrijk vindt voor de leefbaarheid transitieDenkt naaru een toekomsten vande Waardenburg. mee? duurzame Graag horen samenleving. We willen hier op tijd mee aan deantwoord slag. Daarom denken korte we na over de vraag: wat voor dorp wil we uw op de onderstaande vragen. Waardenburg in 2035 zijn? Hiervoor wil de gemeente West Betuwe graag horen wat De gemeente Betuwe heeft bureau RUIMTEVOLK u belangrijk vindtWest voor de toekomst van Waardenburg. Denkt u mee? Graag horen we gevraagd om samen met inwoners en ondernemers uw antwoord op de onderstaande korte vragen. in Waardenburg te werken aan een toekomstvisie van en voor het dorp. We denken hierbij na over de vraag:

De gemeente West Betuwe heeft bureau RUIMTEVOLK gevraagd om samen met wat voor dorp wil Waardenburg in 2035 zijn? Deze inwoners en ondernemers in Waardenburg te werken aan een toekomstvisie van en toekomstvisie biedt een basis voor de nog op te stellen voor het dorp. We denken hierbij na over de vraag: wat voor dorp wil Waardenburg in kernagenda. 2035 zijn? Deze toekomstvisie biedt een basis voor de nog op te stellen kernagenda. In de afgelopen periode heeft RUIMTEVOLK verkennend gesproken met een aantal In de afgelopen periode heeft RUIMTEVOLK verkennend inwoners uit Waardenburg. Dit gaf een een goed eerste beeld van wat er zoal speelt. gesproken met een aantal inwoners uit Waardenburg. Maar graag voeren we dit gesprek over de toekomst van het dorp breder en door Dit gaf een een goed eerste beeld van wat er zoal speelt. middel van deze enquête verifiëren we een aantal richtingen in de visie. Maar graag voeren we dit gesprek over de toekomst

van het dorp breder en door middel van deze enquête

In de afgelopen periode hebben 120 inwoners een vragenlijst ingevuld waarin ze hun verifiëren we een aantal richtingen in de visie. In de mening geven over de kwaliteiten, kansen en uitdagingen in Waardenburg. In dit afgelopen periode hebben 120 inwoners een vragenlijst document vindt u de uitkomsten van deze enquête die toegelicht zal worden tijdens ingevuld waarin ze hun mening geven over de kwaliteiten, de inwonersavond op 25 april om 19.00 uur in de Koeldert. kansen en uitdagingen in Waardenburg. In dit document vindt u de uitkomsten van deze enquête.

30 |

Wie hebben de enquête ingevuld?

●

Verspreiding: huis aan huis per ansichtkaart, extra uitdeelronde bij supermarkt Coop, via klankbordgroep en verenigingen in Waardenburg.

●

Aantal respondenten: 122 inwoners 3

GEBIEDSVISIE WAARDENBURG | 31

Kwaliteiten Waardenburg

32 |

Grootste uitdagingen voor Waardenburg 2035 “Dorp niet opgesloten tussen A2, dijk en spoor”

“Woningbouw voor starters en senioren”

“Behoud van natuur rondom het dorp”

“Dorpse karakter bewaren” “Leefbaarheid, bij verbreding A2 en drukte op het spoor”

“Het bewaken van de kwaliteit van leven en vestigen”

“Dorp ontlasten van (sluip)verkeer zodat het een aangenaam, leefbare woonomgeving is”

“Leefomgeving kwalitatief hoog houden”

GEBIEDSVISIE WAARDENBURG | 33