D16-bijlage-factsheet-arbeidsmigranten-gelderland.pdf

A R B E I D S M I G R A N T E N I N P ROV I N C I E G E L D E R L A N D Factsheet kerngegevens 5 april 2022

NB: Decisio gebruikt in de monitor en dit rapport het begrip ‘arbeidsmigrant’. Desgewenst kunt u, in plaats van dat begrip, ook ‘internationale medewerker’ hanteren

In opdracht van

S A M E N VAT T I N G G E L D E R L A N D

In provincie Gelderland werkten in 2020 circa 62,3 duizend arbeidsmigranten. Sinds 2010 is het aantal jaarlijks gemiddeld gegroeid met 4,9%. Dit is hoger dan landelijk gemiddeld (4,2%). Apeldoorn is de belangrijkste werkgemeente voor arbeidsmigranten in de provincie Gelderland: bijna 14 procent van alle arbeidsmigranten werkt in deze gemeente. Ook Nijkerk en Montferland zijn belangrijke werkgemeenten met meer dan 3.000 arbeidsmigranten. De meeste arbeidsmigranten zijn werkzaam in de uitzendbureau- en detacheringsector, zakelijke dienstverlening en de sector transport en logistiek. Bijna 75% van alle arbeidsmigranten werkt in een van deze sectoren.

Op basis van BRP-registraties staan in 2020 ruim 21 duizend arbeidsmigranten geregistreerd woonachtig in provincie Gelderland. Zo’n 11% daarvan woont in gemeente Arnhem. Gemiddeld neemt het aantal in Gelderland jaarlijks toe met 7,7%. 57% van de arbeidsmigranten woont en werkt in de provincie Gelderland. Belangrijke woonwerkrelaties zijn met gemeenten Zeewolde, Utrecht, Deventer en Tilburg. Uit de prognosescenario’s blijkt voor de provincie Gelderland dat het aantal internationale arbeidsmigranten de komende tien jaar blijft toenemen tot een populatie van naar schatting 92 tot 109 duizend werkzame arbeidsmigranten in 2030. Dit betekent een jaarlijkse groei van 4 tot 6%.

De meeste arbeidsmigranten verblijven tot 4 maanden, 38%. Van arbeidsmigranten die langer dan een jaar verblijven, is 22% één tot twee jaar actief. 19% blijft 5 jaar of langer. 48% van de in provincie Gelderland werkzame arbeidsmigranten is van Poolse afkomst. Andere belangrijke herkomstlanden zijn Roemenië, Duitsland, Hongarije, Turkije en Bulgarije. 6 op de 10 arbeidsmigranten is man. Daarnaast is circa 37% van de arbeidsmigranten tussen de 25 en 35 jaar oud. Deze groep sinds 2010 nam in omvang toe, terwijl het aantal arbeidsmigranten tussen 15 en 25 jaar afneemt.

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE GELDERLAND - 2

NADERE DUIDING A a n t a l a r b e i d s m i g r a n t e n fo r s t o e g e n o m e n , e n d i t b l i j f t d e k o m e n d e 10 j a a r g r o e i e n 2010 – 2020: jaarlijkse groei Het aantal arbeidsmigranten in Nederland is sinds 2010 tot en met 2020 jaarlijks blijven toenemen Regio van 357,7 duizend in 2010 naar 540,6 duizend in 2020. Dit betekende tot en met 2020 een groei Nederland van 4,2% per jaar in Nederland; in Gelderland 4,9% per jaar. Groeicijfers verschillen per regio, Zuid-Holland maar overall beeld is helder: het aantal Gelderland arbeidsmigranten neemt overal toe. Tot 2030: blijvende toename te verwachten Tot 2030 verwachten we dat het aantal arbeidsmigranten in Nederland en in de zes Greenportregio’s blijft groeien. Ook hierin zijn er regionale verschillen, maar jaarlijkse toename in Nederland van gemiddeld 2,5 tot 4,5% is aannemelijk.

Aantal in 2020

Jaarlijkse groei (%) 2010 2020

357,7 duizend 540,6 duizend

4,2%

2,5 – 4,5% 692 – 840 duizend

87,4 duizend 144,6 duizend

5,2%

2,4 – 4,4% 183 – 223 duizend

38,3 duizend

62,3 duizend

4,9%

4,0 – 6,0%

93 -109 duizend

Limburg

38,7 duizend

51,1 duizend

2,8%

3,0 – 4,0%

65 – 75 duizend

Noord-Brabant

61,7 duizend

91,9 duizend

4,1%

3,6 – 5,3% 131 – 154 duizend

Noord-Holland

73,5 duizend 114,8 duizend

4,6%

1,7 – 3,6% 136 – 164 duizend

Utrecht

21,2 duizend

1,4%

3,0 – 8,0%

Aantal in 2010

24,5 duizend

Jaarlijkse groei (%) Tot 2030

Verwacht: aantal in 2030

34 – 61 duizend

‘Arbeidsmigranten’ staan zeker de komende jaren nog op de maatschappelijke en publieke agenda ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE GELDERLAND - 3

NADERE DUIDING Corona leidde in 2020 tot een daling van het aantal werkzame arbeidsmigranten in Nederland Effect Corona: gemiddelde afname van 11% In 2020 daalde het aantal arbeidsmigranten – naar verwachting als gevolg van de situatie rondom Corona –tot het niveau tussen 2017 en 2018. De gemiddelde daling in Nederland tussen 2019 en 2020 bedroeg 11%; Gelderland 18%. Veel arbeidsmigranten zijn (tijdelijk) naar huis gegaan, door vraaguitval of vanwege angst voor gesloten grenzen. Verwachtingen na 2022 Het is nog niet bekend of Corona in Nederland tot structureel minder arbeidsmigranten gaat leiden. Maar, gelet op het herstel van de Nederlandse economie is het aannemelijk dat aantal arbeidsmigranten in Nederland inmiddels weer is toegenomen. De te verwachten gemiddelde groei in Nederland tot 2030 (2,5 – 4,5% per jaar) blijft een realistisch uitgangspunt.

Daling 2019-2020 (%)

Daling 2019-2020 (absoluut)

Nederland

-11%

-68.690

Zuid-Holland

-11%

-18.510

Gelderland

-18%

-13.680

Limburg

-12%

-6.670

Noord-Brabant

-8%

-8.425

Noord-Holland

-10%

-12.700

Utrecht

-7%

-1.835

Regio

Het is aannemelijk dat Corona een tijdelijke dip is; geprognotiseerde gemiddelde groei tot 2030 blijf t r e a l i s t i s c h ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE GELDERLAND - 4

NADERE DUIDING Uitzendbranche is belangrijkste sector en speler in het werkveld Uitzendbranche: belangrijkste sector en speler De uitzendbranche is vanaf 2010 al de belangrijkste sector geweest waarvoor de meeste arbeidsmigranten werkzaam zijn in uiteenlopende sectoren zoals logistiek, industrie, land- en tuinbouw en transport. In 2020 is in Nederland zo’n 48% van arbeidsmigranten actief via een uitzendbureau. In enkele provincies is dat aandeel hoger en toegenomen (Zuid-Holland, Gelderland en Limburg); in andere provincies zien we tegenovergestelde ontwikkeling. Maar, de uitzendbranche is en blijft de belangrijkste speler. Naast werken via de uitzendbranche zijn arbeidsmigranten veelal (rechtstreeks) actief in zakelijke dienstverlening, horeca en de land- en tuinbouw. In de landbouw ging het in 2010 gemiddeld (Nederland) om 10%; in 2020 om 5%. Het relatieve aandeel is in 2020 lager, maar in absolute zin wel toegenomen.

Aandeel uitzendbranche 2010 (%)

Aandeel uitzendbranche 2020 (%)

Nederland

47%

48%

Zuid-Holland

50%

58%

Gelderland

59%

64%

Limburg

40%

58%

Noord-Brabant

50%

44%

Noord-Holland

41%

34%

Utrecht

44%

30%

Regio

H e t i s d u s v a n b e l a n g o m d e u i t z e n d b r a n c h e a a n t a fe l t e hebben in het vraagstuk rondom arbeidsmigranten ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE GELDERLAND - 5

NADERE DUIDING Opvallend is: gemiddelde leef tijd van arbeidsmigrant stijgt, maar verblijfsduur neemt af Vooral 25-35 jarigen actief De grootste groep arbeidsmigranten in Gelderland was in de afgelopen 10 jaar vooral de groep 25-35 jarigen. In 2010 bedroeg dat aandeel 34%. Dit aandeel is sinds 2010 toegenomen; in 2020 gaat het om 37%. In dezelfde periode is vooral het aandeel 15-25 jarigen onder de arbeidsmigranten afgenomen (van 23% in 2010 naar 16% in 2020). Ook de groepen arbeidsmigranten ouder dan 35 jaar zijn sinds 2010 licht gegroeid. Dit wijst erop dat waarschijnlijk in toenemende mate meer ervaren arbeidsmigranten naar Nederland komen om te werken.

Verblijfsduur neemt af Voorheen was de grootste groep arbeidsmigranten nog zo’n 8 tot 12 maanden werkzaam in Gelderland. Tegenwoordig zien we vooral een verschuiving naar een kortere verblijfsduur. Vooral de groep arbeidsmigranten die tot 4 maanden werkzaam neemt toe: van 26% naar 38%. De oorzaak voor deze trend is niet exact te duiden, maar mogelijk dat vooral de verdere flexibilisering van banen en de arbeidsmarkt en de sterke positie van uitzendbureaus hierbij sterk van invloed is.

Vo o r a l d e k o r t e r e v e r b l i j f s d u u r v a n a r b e i d s m i g r a n t e n i n Gelderland wijst op het belang van het aanbod van voldoende shor t-stay huisvesting ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE GELDERLAND - 6

NADERE DUIDING To t s l o t : a a n p a k e n i n s t e e k v a n v r a a g s t u k r o n d o m arbeidsmigranten vanuit meerdere invalshoeken Structureel vraagstuk: voornamelijk huisvesting Gelet op structurele karakter van groeiend aantal arbeidsmigranten (maar ook: krimp bevolking en beroepsbevolking, integratie) is duidelijk dat deze groei aandacht vraagt voor: • vanuit huisvestingsperspectief: beschikbaarheid van voldoende kwalitatief passende woonplekken (met extra aandacht en effort voor short-stay voorzieningen) • vanuit economisch perspectief: goed werkgeverschap/HR, goede informatievoorziening en arbeidsomstandigheden • vanuit perspectief omgevingskwaliteit: aandacht voor leefbaarheid, sociale cohesie en voorzieningen • Vanuit registratie: nu nog verschil in aantallen werkende (op basis van werklocatie) en wonende (op basis van woonlocatie) arbeidsmigranten. Dat komt door lage registratiegraad. Het woonadres van de arbeidsmigrant is namelijk onbekend wanneer de arbeidsmigrant niet geregistreerd is in de BRP. Het actief verhogen van de registratiegraad is daarom een belangrijk aandachtspunt.

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE GELDERLAND - 7

I N H O U D S O P G AV E

Achtergrond

P. 9 – 10

Aantal werkende arbeidsmigranten

P. 11 – 13

Kenmerken

P. 14 – 17

Aantal BRP-geregistreerde arbeidsmigranten

P. 18 – 20

Pendelrelaties

P. 21

Prognose

P. 22

Bijlage: methodiek

P. 23 – 24

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE GELDERLAND - 8

AC H T E RG RO N D

Aanleiding, vraagstelling en geografische afbakening Het Nederlandse tuinbouwcluster heeft zich via zeven regionale Greenports en tuinbouwregio’s verenigd in Greenports Nederland. Vanuit het strategisch platform GreenBoard wordt samengewerkt in een kennisdelingsprogramma. Binnen de samenwerking is bij de landelijke werktafel huisvesting internationale werknemers behoefte om inzicht te krijgen in het aantal en de belangrijkste kenmerken van arbeidsmigranten op landelijk en provinciaal niveau. Voorliggend rapport bevat informatie over de populatie arbeidsmigranten in de provincie Gelderland. Op dat schaalniveau zijn gegevens voornamelijk gepresenteerd, daarnaast wordt in dit rapport gerefereerd aan en vergeleken met het landelijk niveau. Dit rapport maakt onderdeel uit van een serie van zes provinciale rapporten (Noord-Holland, Zuid-Holland, Utrecht, Gelderland, NoordBrabant en Limburg). Aanpak Het rapport beschrijft de aantallen werkzame en woonachtige arbeidsmigranten in de provincie Gelderland, hun kenmerken en ontwikkeling daarin over de periode 2010 – 2020. Daarnaast bevat de analyse een prognose van de verwachte ontwikkeling van het aantal werkzame arbeidsmigranten tot 2030.

Brondata en definitie De cijfers zijn afkomstig uit de Monitor Internationals van Decisio (2022). Deze monitor is gebaseerd op de meest actuele bronbestanden van de CBS Microdata, waaronder gegevens van de Belastingdienst en de Basisregistratie Personen (BRP). In dit rapport worden verschillende begrippen gebruikt. Voor de duidelijkheid geven we hier een overzicht van hetgeen we daarmee bedoelen: ▪ Internationale werknemer: is een economisch-actieve persoon met alleen een buitenlandse nationaliteit (oftewel deze persoon heeft niet de Nederlandse nationaliteit) en die in loondienst is bij een in Nederland gevestigde organisatie. Voor deze persoon wordt loonheffing afgedragen aan de Belastingdienst. ▪ Kenniswerker: is een internationale werknemer die gerekend wordt tot de groep kenniswerkers waarbij een minimale looneis gesteld is voor twee leeftijdsgroepen. Deze groep valt niet binnen de scope van dit onderzoek. ▪ Arbeidsmigrant: is een internationale werknemer die minder verdient dan de gestelde minimale looneis voor de kenniswerker. In de bijlage bij dit rapport is dit nader toegelicht.

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE GELDERLAND - 9

AC H T E RG RO N D

Dynamische database Decisio hanteert vanaf de aanvang van onze landelijke monitor dezelfde definities en berekeningswijzen. Vervolgens gebruiken we uiteenlopende CBS Microdatabestanden om onze monitor/database op te bouwen met gegevens vanaf 2010 tot zo recent mogelijk. Eens per jaar (in december) actualiseren we onze database voor de meest recente inzichten. Deze actualisatie voeren we uit voor alle beschikbare gegevens voor alle jaren vanaf 2010. Dat impliceert (dus) een volledige actualisatie voor het meest recente onderzoeksjaar, maar ook voor de jaren daarvoor. De reden hiervoor is dat het CBS over steeds actuelere, meer en betere gegevens beschikt. En, met terugwerkende kracht gaat dat ook over gegevens in het verleden. Dat betekent dat wij niet alleen een actualisatie uitvoeren voor het laatst beschikbare bronjaar, maar ook voor de jaren daarvoor. Dit betekent dat de nieuwste monitorgegevens, ook voor jaren in het verleden, kunnen afwijken van de gegevens in voorgaande monitorrapportages van Decisio. Meerdere doelgroepen in monitor: voorkomen van dubbeltellingen Vanaf 2022 voert onze Monitor Internationals meer internationale doelgroepen dan alleen de internationale kenniswerkers en arbeidsmigranten.

De monitor is verbreed met landelijke gegevens over internationale studenten, statushouders en inkomensafhankelijke partners. Om eventuele dubbeltellingen in de uitkomsten te voorkomen is ervoor gekozen om personen toe te wijzen aan een doelgroep op basis van hun verondersteld hoofdmotief voor verblijf in Nederland. Deze verbreding van onze monitor en de correcties die we daarvoor uitvoeren kunnen tot (kwantitatieve) verschillen in de uitkomsten leiden voor wat betreft de voorgaande monitorrapportages van Decisio. Data op basis van adres werkgever In de CBS Microdata is de werklocatie van arbeidsmigranten geregistreerd als het adres van de werkgever. Indien een arbeidsmigrant voor een uitzendbureau werkt, komt het voor dat het werkadres elders gelegen is omdat zij bij een of meerdere werkgevers zijn uitgezonden. Dit daadwerkelijke werkadres is op basis van CBS Microdata niet bekend. Daarom kan er sprake zijn van een onder- of overschatting. Afronding Cijfers zijn afgerond op vijftallen (in verband met onze verplichting ter borging van de privacy aan het CBS). Provincie- of regiototalen tellen, door deze afrondingen, niet altijd op tot het totaal van alle onderliggende gemeenten.

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE GELDERLAND - 10

A A N TA L W E R K E N D E A R B E I D S M I G R A N T E N Aantallen Arbeidsmigranten

+4,9%

naar werkregio

per jaar

aantal

. .

.

2 2

2 1

2 18

2 1

jaar

2 1

2 1

2 1

2 1

2 12

2 1

.

2 11

.

Gelderland Top-10 werkgemeenten arbeidsmigranten provincie Gelderland

Gemeente

Aantal arbeidsmigranten in 2020

Jaarlijkse groei (%)

Apeldoorn Nijkerk Montferland Zaltbommel Nijmegen Doetinchem Arnhem West Betuwe Tiel Maasdriel

8.515 7.835 4.625 4.510 4.365 3.555 3.315 3.100 1.815 1.785

12% 40% 18% 4% 3% 17% 5% 5% 2% -3%

Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

Aantal arbeidsmigranten groeit jaarlijks 4,9% In 2020 werkten in de provincie Gelderland 62.290 arbeidsmigranten. Dit aantal is sinds 2010 jaarlijks toegenomen met gemiddeld 4,9%. De grootste toename van aantal arbeidsmigranten heeft plaatsgevonden in 2017. In dat jaar zijn er 25 duizend arbeidsmigranten bijgekomen. In 2020 daalt het aantal arbeidsmigranten – naar verwachting als gevolg van de situatie rondom covid-19 – tot het niveau tussen 2017 en 2018. Veel arbeidsmigranten zijn (tijdelijk) naar huis gegaan, als gevolg van vraaguitval (horeca) of vanwege angst voor gesloten grenzen. Apeldoorn en Nijkerk belangrijkste werkgemeenten De belangrijkste werkgemeenten voor arbeidsmigranten zijn Apeldoorn, Nijkerk, Montferland, Zaltbommel en Nijmegen. Circa de helft werkt in een van deze gemeenten. In vrijwel alle gemeenten is het aantal arbeidsmigranten tussen 2010 en 2020 toegenomen. Uitzondering daarop zijn Lochem, Zevenaar en Overbetuwe: in deze gemeenten daalt het aantal (licht). Het meest opvallende groeicijfer van Nijkerk (+40% per jaar), is voor het grootste deel te verklaren door de aanwezigheid van een groot uitzendbureau voor arbeidsmigranten. ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE GELDERLAND - 11

A A N TA L W E R K E N D E A R B E I D S M I G R A N T E N nde cijfers Arbeidsmigranten

nde cijfers Arbeidsmigranten

naar werkregio

naar werkregio

2

2

inde

1 12

1

Gelderland

Nederland

Noord olland Zuid olland

Gelderland imburg

Noord Brabant Utrecht

Nederland

Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

Vergelijking met Nederlandse ontwikkeling De indexcijfers in bovenstaande figuur geven de ontwikkeling van het aantal arbeidsmigranten in Gelderland weer ten opzichte van het landelijk niveau. Sinds 2010 neemt het aantal arbeidsmigranten in Nederland jaarlijks toe met 4,2% tot 540.565 in 2020. De gemiddelde jaarlijkse groei in de provincie Gelderland ligt met 4,9% iets boven dit gemiddelde.

2 2

2 1

2 18

2 1

jaar

2 1

2 1

2 1

2 1

2 12

2 11

2 2

2 1

2 18

2 1

2 1

2 1

2 1

2 1

2 12

2 11

jaar

2 1

1

1

2 1

inde

1

Vergelijking andere provincies In vergelijking met de andere vijf provincies die deel uitmaken van dit onderzoek heeft Gelderland na Zuid-Holland het hoogste aantal arbeidsmigranten. In de jaren vanaf 2017 is het aantal sterker gegroeid dan in Zuid-Holland, maar in 2020 ook sterker afgenomen. In Gelderland lijkt sprake van een sterkere reactie op de economische conjunctuur: als het goed gaat met de Nederlandse economie stijgt het aantal sterker, maar in perioden waarin sprake is van stagnatie (2012, 2013) of een e terne ‘schok’ zoals covid-19, is ook sprake van een sterkere afname. ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE GELDERLAND - 12

A A N TA L W E R K E N D E A R B E I D S M I G R A N T E N

2 2

Aantallen Arbeidsmigranten naar werkregio

2 1

2 2 Aantal

tot 1 1 tot 1 1 tot 2 2 tot 1 1 tot 2 2 tot meer dan

Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE GELDERLAND - 13

KENMERKEN op sectoren arbeidsmigranten

Belangrijkste werksectoren De meeste arbeidsmigranten zijn werkzaam via een uitzendbureau of rechtstreeks in de landbouw en visserij en de industrie (voedings- en genotmiddelen).

naar werkregio

Gelderland

Nederland

Zakelijke dienstverlening Uitzendbureaus en detachering ransport en logistiek

In 2020 is het aantal arbeidsmigranten in Gelderland werkzaam bij uitzendbureaus toegenomen tot 64%. Ruim 6 op de 10 arbeidsmigranten werkt via een uitzendbureau. Dit is hoger dan landelijk gemiddeld (48%).

Onderwijs andbouw en isserij

sector

ndustrie: voedings en genotmiddelen ndustrie: metalelektro , telecom en communicatie oreca Groothandel Gezondheidszorg Detailhandel

percentage 2 1 Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

1

2 1

2

Bouw

2 2 ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE GELDERLAND - 14

KENMERKEN erblijfsduur van Arbeidsmigranten naar werkregio

Titel Tekst

2 1

2 1

2

Gelderland

2

Nederland

percentage

1

1

erblijfsduur van Arbeidsmigranten tot 8 maanden tot maanden

naar werkregio

8 tot en met 12 maanden

2 1

Gelderland

2 1

Nederland

percentage

1

2

tot 1 jaar

1 tot 2 jaar

Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

2 tot

jaar

tot

jaar

De verblijfsduur van arbeidsmigranten is sterk afhankelijk van de sector waarin zij werkzaam zijn en loopt uiteen van enkele weken tot meer dan een jaar. Verblijfsduur korter dan een jaar Het grootste deel van de arbeidsmigranten verblijft korter dan een jaar in de provincie Gelderland (29%). Van de korte verblijvers in 2019 verblijft 30% tussen de 8 en 12 maanden. 38% van hen verblijft korter dan 4 maanden. De verblijfsduur is sinds 2014 korter geworden: het aandeel arbeidsmigranten dat tot 4 maanden verblijft is toegenomen, terwijl het aandeel van 8 tot en met 12 maanden verblijf is afgenomen. Landelijk is een vergelijkbare trend te zien. Verblijfsduur langer dan een jaar Van de arbeidsmigranten die langer dan een jaar verblijven, zien we dat 22% één tot twee jaar actief is. Nog eens 19% blijft 5 jaar of langer. Dit is vergelijkbaar met het landelijke beeld.

jaar of langer ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE GELDERLAND - 15

KENMERKEN op herkomstlanden Arbeidsmigranten

Meeste arbeidsmigranten afkomstig uit Polen, vooral aantal Roemenen en Bulgaren neemt toe Bijna de helft van de in provincie Gelderland werkzame arbeidsmigranten is van Poolse afkomst. In totaal bestaat deze groep uit bijna 30 duizend arbeidsmigranten. Daarnaast komt 13% van de arbeidsmigranten uit Roemenië.

naar werkregio

Gelderland

Nederland

urks paans lowaaks oemeens ortugees

herkomstland

ools

arokkaans itouws

In de vergelijking van de belangrijkste herkomstlanden valt op dat vooral het aandeel Roemenen is toegenomen in 2020: 13%. Daarnaast nam het aandeel Duitsers sterk af van 19% naar 3%.

ets taliaans ndiaas ongaars Grieks hinees Burger Bondsrep. Duitsland Bulgaars Brits burger

1

1

2

2

Belgisch

percentage Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

jaar

2 1

2 2

De belangrijkste herkomstlanden van provincie Gelderland komen overeen met het landelijk beeld. Ook landelijk is de grootste groep arbeidsmigranten van Poolse afkomst, en is het aandeel Roemenen (naast Bulgaren) sterk toegenomen.

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE GELDERLAND - 16

KENMERKEN Geslacht van Arbeidsmigranten naar werkregio

Gelderland 2 1

Nederland 2 1

2 2

m

geslacht

6 op 10 arbeidsmigranten is man De populatie arbeidsmigranten in provincie Gelderland kent een oververtegenwoordiging van mannen: 62% van alle arbeidsmigranten is man. Sinds 2010 is het aandeel vrouwen toegenomen van 31 naar 38%. Toch blijft het percentage mannen hoger dan landelijk gemiddeld.

2 2

v

eeftijd naar werkregio

2 1

2 2

Gelderland

2 1

Nederland

percentage

1

Grootste deel arbeidsmigranten 25-35 jaar Het merendeel (37%) van de arbeidsmigranten in provincie Gelderland is tussen de 25 en 35 jaar oud. Dit beeld is sinds 2010 ongewijzigd. Ook landelijk is dit het geval. Er is een verschuiving waar te nemen van de leeftijdscategorie 15 jaar tot 25 jaar, naar de leeftijdscategorie van 35 jaar en ouder.

2

leeftijdsklasse Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

1 2

2 ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE GELDERLAND - 17

A A N TA L B R P - G E R E G I ST R E E R D E ARBEIDSMIGRANTEN +8,0%

Aantallen Arbeidsmigranten

aantal

2 .

per jaar

Titelnaar woonregio op basis van contract Tekst

1 . 1 . 12.

2 2

2 1

2 18

2 1

jaar

2 1

2 1

2 1

2 1

2 12

2 11

2 1

1 .

Gelderland Top-10 woongemeenten arbeidsmigranten provincie Gelderland

Gemeente

Aantal arbeidsmigranten in 2020

Jaarlijkse groei (%)

Arnhem Nijmegen Apeldoorn Tiel Maasdriel Ede Zaltbommel Wageningen Harderwijk West Betuwe

2.430 1.995 1.750 1.570 1.405 1.090 990 915 605 575

5% 5% 8% 12% 18% 7% 18% 9% 6% 13%

Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

21.705 geregistreerd woonachtige arbeidsmigranten Op basis van BRP-registraties staan in 2020 ruim 21 duizend arbeidsmigranten geregistreerd woonachtig in provincie Gelderland. Dit is naar verwachting een onderschatting van het daadwerkelijke aantal1. Tussen 2010 en 2020 neemt het aantal arbeidsmigranten min of meer geleidelijk toe, met een jaarlijkse groei van 8%. In 2020 is een stagnatie waarneembaar als gevolg van Corona. Het aantal geregistreerd woonachtige neemt echter nog steeds toe, terwijl dit in de meeste provincies is gedaald. 28% arbeidsmigranten woont in Arnhem, Nijmegen en Apeldoorn Arnhem, Nijmegen en Apeldoorn zijn de belangrijkste woongemeenten voor geregistreerd woonachtige arbeidsmigranten. Ook Tiel, Maasdriel en Ede zijn woongemeenten met meer dan duizend arbeidsmigranten. Met name in Maasdriel, Zaltbommel en West Betuwe is het aantal BRP-geregistreerde arbeidsmigranten sinds 2010 jaarlijks met 13 tot 18% gestegen. In absolute zin gaat het om een totale toename van 2.970 arbeidsmigranten. 1Het komt voor dat het woonadres van een arbeidsmigrant niet bekend is via de CBS Microdata.

Bijvoorbeeld doordat de arbeidsmigrant, bij seizoensgebonden arbeid, minder dan vier maanden in Nederland verblijft en zich niet bij de gemeente inschrijft (dat is ook geen wettelijke plicht). Of het kan voorkomen dat de arbeidsmigrant onbekend is met het proces van inschrijving en/of zich niet wil inschrijven vanwege de angst voor het verliezen van rechten in het land van herkomst. Het aantal geregistreerde arbeidsmigranten via de CBS Microdata is waarschijnlijk een onderschatting van het daadwerkelijke aantal arbeidsmigranten dat in Nederland woont. Uit eerder onderzoek is de inschatting dat gemiddeld 45 tot 55% van de arbeidsmigranten zich inschrijft.

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE GELDERLAND - 18

nde cijfers Arbeidsmigranten

nde cijfers Arbeidsmigranten

naar woonregio op basis van contract

naar woonregio op basis van contract

21

2

18

2

inde

inde

A A N TA L B R P - G E R E G I ST R E E R D E ARBEIDSMIGRANTEN

1

1

12

Gelderland

Nederland

Noord olland Zuid olland

Gelderland imburg

Noord Brabant Utrecht

Nederland

Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

Vergelijking met Nederlandse ontwikkeling De indexcijfers in bovenstaande figuur geven de ontwikkeling in aantallen weer ten opzichte van het landelijk niveau. Sinds 2010 neemt het aantal BRP-geregistreerde arbeidsmigranten in Nederland jaarlijks toe met 7,1% tot 296.010 in 2020. De gemiddelde jaarlijkse groei in de provincie Gelderland is met 8% hoger dan het landelijk gemiddeld.

2 2

2 1

2 18

2 1

jaar

2 1

2 1

2 1

2 1

2 12

2 11

2 1

2 2

2 1

2 18

2 1

jaar

2 1

2 1

2 1

2 1

2 12

2 11

2 1

1

Vergelijking met referentieprovincies In vrijwel alle provincies die deel uitmaken van dit onderzoek is het aantal BRP-geregistreerde arbeidsmigranten vanaf 2012 consistent toegenomen, met een dip in coronajaar 2020. Provincie Gelderland is daarop een uitzondering: het aantal stagneert in 2020, maar stijgt nog steeds licht. Daarbuiten is de ontwikkeling vergelijkbaar.

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE GELDERLAND - 19

A A N TA L B R P - G E R E G I ST R E E R D E ARBEIDSMIGRANTEN 2 2

Aantallen Arbeidsmigranten naar woonregio op basis van contract

2 1

2 2 Aantal

tot 1 1 tot 1 1 tot 2 2 tot 1 1 tot 2 2 tot meer dan

Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE GELDERLAND - 20

P E N D E L R E L AT I E S 57% arbeidsmigranten werkt en woont binnen provincie Gelderland 57% van de arbeidsmigranten werkt en woont binnen de provincie Gelderland. In absolute zin gaat het om circa 44 duizend arbeidsmigranten.

62.290 werkzame arbeidsmigranten in provincie Gelderland

19.815

42.475*

waarvan woongemeente bekend

waarvan woongemeente onbekend

11.260 (57%)

8.555 (43%)

24.137 (57%)

18.338 (43%)

wonen en werken in provincie Gelderland

werken in provincie Gelderland, wonen elders

wonen en werken in provincie Gelderland

werken in provincie Gelderland, wonen elders

43.952 (57%)

26.893 (43%)

arbeidsmigranten werken en wonen binnen provincie Gelderland

arbeidsmigranten werken binnen provincie Gelderland en wonen elders

*Van arbeidsmigranten waarvan de woongemeente onbekend is, nemen we dezelfde verhouding over als van arbeidsmigranten waarvan wel een woonlocatie bekend is.

Ruim 8,5 duizend arbeidsmigranten werken binnen de provincie Gelderland, maar wonen elders. Belangrijke inkomende en uitgaande pendelrelaties zijn er met Noord-Brabant, waarvan de gemeente Tilburg de belangrijkste is. Ook zijn er pendelrelaties met andere gemeenten, zoals Utrecht, Gorinchem, Zeewolde en Deventer.

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE GELDERLAND - 21

P RO G N O S E

Op basis van de historische ontwikkeling in de economie en het aantal arbeidsmigranten in de provincie Gelderland zijn prognoses opgesteld van de te verwachten ontwikkeling tot 2030. In onderstaand kader staat een korte toelichting op de methodiek. Achtergrond prognose Voor de prognose baseren we ons op bestaande regionale prognoses van het aantal banen (bron: WLO-scenario’s) en de beroepsbevolking zonder migratieachtergrond (bron: CBS). Door deze prognoses aan elkaar te ‘matchen’ ontstaat het verschil tussen het aantal beschikbare banen in 2030 en het aantal werknemers (zonder migratieachtergrond) dat beschikbaar is om deze banen in te vullen. Hierin is rekening gehouden met verschillende demografische factoren als groei van beroepsbevolking en vergrijzing, maar ook economische ontwikkeling door uit te gaan van een WLO-hoog en WLO-laag scenario.

Prognose van 92.590 tot 109.420 werkzame arbeidsmigranten in provincie Gelderland in 2030

Het verschil tussen het aantal banen en werknemers zonder migratieachtergrond geeft een indicatie van het aantal internationale werknemers dat nodig is om aan de toekomstige vraag naar werknemers te voldoen. Vervolgens hanteren we een verdeelsleutel op basis van de bestaande verhouding tussen internationale kenniswerkers en arbeidsmigranten.

Uit de prognosescenario’s blijkt voor provincie Gelderland dat het aantal arbeidsmigranten de komende tien jaar blijft toenemen tot een populatie van naar schatting 92 tot 109 duizend werkzame arbeidsmigranten in 2030. Dit betekent een jaarlijkse groei van 4 tot 6%. ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE GELDERLAND - 22

B I J L AG E : M E T H O D I E K E N I N FO R M AT I E

Methodiek Het CBS geeft geaccrediteerde organisaties toegang tot de ‘big data’ bestanden achter de statistieken die het B publiceert (CBS Microdata). Decisio heeft toegang tot CBS Microdata en gebruikt dit om de Monitor Internationals op te stellen.

Voor de monitor koppelt Decisio binnen CBS Microdata arbeidscontractinformatie van werknemers in Nederland aan verschillende persoonsgegevens. Daarbinnen selecteren we de groep werknemers zonder de Nederlandse nationaliteit: de internationale werknemers. In de verdere afbakening van deze doelgroep wordt geen rekening gehouden met het aantal gewerkte uren of het jaar van vestiging in Nederland. Op gemeenteniveau en (deels) op postcodeniveau geeft de monitor onder meer inzicht in: ▪ Het aantal internationale werknemers dat in een regio woont en werkt; ▪ In welke sector zij werkzaam zijn; ▪ Hoe lang zij in Nederland economisch actief zijn, zowel op korte termijn (in maanden) als lange termijn (in jaren); ▪ Waar ze vandaan komen, hoe oud ze zijn en hoe zij wonen: huishoudenssamenstelling, koop-/huurhuis en WOZ-waarde.

De data is beschikbaar voor de periode 2010-2020. Looneisen definitie kenniswerker of arbeidsmigrant Om binnen de groep internationale werknemers (zie definitie in Achtergrond) onderscheid te maken tussen kenniswerkers en arbeidsmigranten, hanteren we de volgende looneis: ▪ Kenniswerker: een internationale werknemer, waarbij een minimale looneis is gesteld (fiscaal loon: loon voor belastingen) voor twee leeftijdsgroepen en een minimaal aantal SV-dagen. De minimale looneisen per leeftijdsgroep zijn: 2010 < 30 jaar

€2 .

≥ 30 jaar

€

2011

1 €2 . 8

.128 €

.

2012

2013

2014

2015

2016

€2 .

€ 2 .1

€2 . 2

€ 2 .8

€ 28.

€

€

€

€ 8.

€ 8.

.8

.

. 2

2017 € 28.81

8 €

.

2018

2019

2020

€ 2 .2

€2 . 2

€

€

€

€ 1.8

.

.82

.

2

▪ Arbeidsmigrant: een internationale werknemer die niet voldoet aan bovenstaande looneis voor kenniswerkers.

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE GELDERLAND - 23

B I J L AG E : M E T H O D I E K E N I N FO R M AT I E

Meer informatie? De adviseurs bij Decisio zijn gespecialiseerd in het thema internationalisering in Nederland. In de laatste jaren voerde Decisio verschillende onderzoeken uit aangaande de populatie internationals in Nederland. Als het gaat om hun economische situatie, maar ook op het gebied van onderwijs en huisvesting. Denk bijvoorbeeld aan haalbaarheidsstudies voor internationale scholen of huisvesting van arbeidsmigranten. Naast analyses over de populatie internationale werknemers in Nederland, voert Decisio ook de monitor naar internationale organisaties in Nederland uit.

Gerwin van der Meulen Partner Decisio g.vandermeulen@decisio.nl

Suzanne Steegman Senior adviseur Decisio s.steegman@decisio.nl

Opdrachtgever Greenports Nederland Projectteam Decisio Gerwin van der Meulen Suzanne Steegman Peter Haanen Sebastiaan Tieleman Guus Kersten Contactgegevens Decisio Valkenburgerstraat 212 1011 ND Amsterdam T 020 – 67 00 562 E info@decisio.nl I www.decisio.nl Bron foto voorzijde: Greenport Aalsmeer 5 april 2022 ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE GELDERLAND - 24