D12 Bijlage Bestuurlijke rapportage 1 december 2020-15 juli 2021.pdf

Rapportage bestrijding COVID 19-virus 1 december 2020 tot 15 juli 2021 Voorwoord De coronacrisis is vanaf maart 2020 dominant aanwezig in de Nederlandse samenleving. In het begin werd gedacht dat de beperkende maatregelen die invloed hebben op de bewegingsvrijheid van mensen voor korte duur zouden gelden. We hadden gehoopt dat de situatie voor de vakantiemaanden 2020 ruimte zou geven om even op adem te komen, maar helaas nam het aantal besmettingen zodanig toe dat in december 2020 er opnieuw vergaande beperkende maatregelen noodzakelijk waren. Door de snelle en dagelijkse stijging van het aantal COVID-19 patiënten in de ziekenhuizen kwam de reguliere zorg ook in onze regio steeds meer onder druk te staan. De ziekenhuizen kregen in de laatste maanden van 2020 te maken met een verdere toename van het aantal patiënten op de IC, terwijl de zorgmedewerkers nog niet volledig waren bijgekomen van de eerste golf en de uitval wegens ziekte of quarantainemaatregelen onder hen opliep. De minister kreeg meer bevoegdheden door de invoering per 1 december 2020 van de Tijdelijk wet maatregelen covid-19 (Twm). Op grond van deze regelgeving kondigde de minister beperkende maatregelen af. De bestuurlijke bevoegdheden werden anders verdeeld in vergelijking met de vorige fases van de COVID-bestrijding. Opnieuw werden mensen in hun vrijheden beknot.

Maatregelen waren weer noodzakelijk om de druk op het zorgstelsel te verminderen en kwetsbaren te beschermen. Ondernemers van bedrijven werden opnieuw direct geraakt door overheidsmaatregelen, waar ze geen invloed op hadden. In aanloop naar de zomermaanden 2021 ontwikkelden de besmettingscijfers en de druk op de zorg zich steeds positiever. Het aantal besmettingen nam af en het aantal opnames op de IC van ziekenhuizen werd minder. De druk van groepen mensen om de samenleving weer te openen werd steeds pregnanter. Mensen wilden weer terug naar de oude leefgewoonten. Dit samenstel van ontwikkelingen leidde ertoe dat de rijksoverheid versoepelingen van maatregelen invoerde per 26 juni 2021. Veel was weer mogelijk met inachtneming van 1,5 meter afstand. Waar dit niet mogelijk was werden coronatoegangsbewijzen verplicht gesteld. Aan grote delen van de samenleving werd weer het perspectief geboden om de oude leefgewoonten op te pakken. Helaas bleek kort daarna dat er sprake was van een exponentiële toename van het aantal besmettingen, welke vooral plaatsvond bij evenementen en in horecagelegenheden waar vele jonge mensen aanwezig waren. De oorzaak was vooral ontstaan door de oprukkende besmettelijker Deltavariant van het coronavirus.

Om te voorkomen dat de druk op de zorg en ziekenhuizen weer zou toenemen heeft het kabinet op 9 juli 2021 besloten, in afstemming met het landelijk Veiligheidsberaad, dat op 10 juli 2021 weer beperkende maatregelen van toepassing waren. Opnieuw werd de interactie tussen mensen beperkt en werden vele ondernemers getroffen in hun bedrijfsvoering.

1

Gezien het wisselende beeld van het aantal besmettingen met het COVID-19 virus en de IC-opnames in het afgelopen 1,5 jaar is het nog steeds een onzekere tijd. Er is jammer genoeg nog steeds sprake van een periode, waarin veel wordt gevraagd van de veerkracht en eigen verantwoordelijkheid van mensen. De terugkeer naar de oude maatschappij is geen vanzelfsprekendheid. Gezien dit mogelijk perspectief realiseer ik me dat deze rapportage geen eindrapportage is, maar opnieuw een tussenstand geeft van een pandemie die (helaas) voortduurt. Door vele mensen wordt nog steeds hard gewerkt om weer terug te keren naar een veilige situatie. Ik zie dat ze hun inzet blijven tonen om mensen hulp te bieden en het bestuur te helpen bij het nemen en handhaven van lastige beslissingen om het virus te bestrijden. Complimenten daarvoor! In de eerste en tweede Tussenrapportage van de voorzitter van de veiligheidsregio werd de periode beschreven van eind februari 2020 tot en met 1 juli 2020 respectievelijk van 1 juli tot 1 december 2020. Deze (derde) rapportage borduurt daarop voort en gaat over de periode van 1 december 2020 tot 15 juli 2021. Op hoofdlijnen wordt beschreven wat in deze periode de bestuurlijke bevoegdheden waren en welke bestuurlijke besluiten zijn genomen in Gelderland-Zuid om het COVID-19 virus te bestrijden.

Op het einde van de rapportage volgt een algemene beschouwing van de afgelopen periode. Bijgevoegd is een tijdlijn (bijlage 1), waarin op hoofdlijnen een overzicht wordt gegeven wat de afgelopen 1,5 jaar is gebeurd.

Servaas Stoop, burgemeester

2

Grondslag rapportage In de Tijdelijke wet maatregelen Covid-19 (Twm) die per 1 december 2020 in werking is getreden staat in artikel 58s, lid 4 dat de burgemeester aan de gemeenteraad verantwoording schuldig is over het door hem krachtens de TWM gevoerd bestuur. Deze bepaling sluit aan op de bevoegdheden die per 1 december 2020 van de voorzitter van de veiligheidsregio naar de burgemeester zijn overgegaan (besluiten ten aanzien van ontheffing, aanwijzing en handhaving Covid-19 maatregelen). Voorts is van belang dat de door de voorzitter van de veiligheidsregio vastgestelde noodverordeningen per 1 december zijn vervangen door de Tijdelijke wet maatregelen COVID-19 (Twm) en de daarop gebaseerde ministeriële regelingen en het Tijdelijk besluit veilige afstand. Gezien de inwerkingtreding van de nieuwe wetgeving en de nieuwe bestuurlijke verhoudingen is in regionaal verband afgesproken dat de burgemeester verantwoording aflegt over de gemaakte keuzes. In overeenstemming daarmee treft u hierbij de rapportage aan over de periode 1 december 2020 tot 15 juli 2021. o Deze rapportage is geen evaluatie van de feiten die zich hebben voorgedaan, waarbij wordt bekeken welke succesfactoren en verbeterpunten er waren in het optreden van gemeenten, partners, en de veiligheidsregio op operationeel, tactisch en strategisch niveau en in bestuurlijk opzicht.

Dit traject verloopt via het Algemeen Bestuur van de VRGZ o Deze rapportage bevat geen uitweiding over de sociaal-economische gevolgen die zijn veroorzaakt door de coronacrisis. In deze bestuurlijke verslaglegging worden ten behoeve van de democratische controle van de gemeenteraden de belangrijkste bestuurlijk relevante gebeurtenissen beschreven tot 15 juli 2021. Complementair aan dit verslag verwijs ik u naar de raadsbrieven die periodiek zijn verschenen om u als gemeenteraad op hoofdlijnen tijdig te informeren over het verloop van de crisisbestrijding tot nu toe. Waar de raadsbrieven meer in detail weergeven wat er in een week was gebeurd, beschrijft dit verslag de bestuurlijk relevante hoofdlijnen in de eerdergenoemde periode. Stand van zaken crisisbestrijding In Nederland zijn tot 15 juli 2021 1.712.100 personen besmet geraakt en zijn 18.029 mensen aan het virus overleden. De daadwerkelijke cijfers zijn wellicht veel hoger, omdat niet iedereen is getest met verschijnselen die op COVID-19 lijken. In Gelderland-Zuid betrof het in diezelfde periode ongeveer 59.886 besmette personen en ongeveer 684 overleden personen. In de grafiek hieronder vindt u het aantal positief geteste personen per dag in Gelderland-Zuid. Van 464 positief geteste personen in de week van 26 april 2020 zakte het aantal positief geteste personen tot 15 eind juni 2021. 600 500 400 300 200 100

28 mei 2020 10 juni 2020 27 juni 2020 14 juli 2020 28 juli 2020 10 augustus 2020 22 augustus 2020 3 september 2020 15 september 2020 27 september 2020 9 oktober 2020 21 oktober 2020 2 november 2020 14 november 2020 26 november 2020 8 december 2020 20 december 2020 1 januari 2021 13 januari 2021 25 januari 2021 6 februari 2021 18 februari 2021 2 maart 2021 14 maart 2021 26 maart 2021 7 april 2021 19 april 2021 1 mei 2021 13 mei 2021 25 mei 2021 6 juni 2021 18 juni 2021 30 juni 2021 12 juli 2021

0

3

Hieronder vindt u een procentuele weergave van het aantal positieve testen ten opzichte van het aantal afgenomen testen. Daaruit blijkt dat het aantal positief geteste personen in de maanden na de zomervakantie sterk is gestegen tot 16,0 % en na enige daling in de eerste 3 weken van november weer enigszins toenam. Vervolgens zette een daling in tot in juli 2021 naar 2,8 %. Na het door het kabinet genomen besluit tot versoepeling van de coronamaatregelen op 26 juni 2021 was het aantal gemelde positieve coronatesten in de week van 7 juli t/m 13 juli 2021 verveelvoudigd ten opzichte van de week ervoor. In alle veiligheidsregio’s was deze stijging zichtbaar. Het percentage positieve testen in de GGD teststraten steeg naar 13,4%. In de week van 12 juli is dit gestegen naar 14,1 %. Aantal percentage positieve testen tov. aantal afgenomen testen

1 juni 2020 15 juni 2020 29 juni 2020 13 juli 2020 27 juli 2020 10 augustus 2020 24 augustus 2020 7 september 2020 21 september 2020 5 oktober 2020 19 oktober 2020 2 november 2020 16 november 2020 30 november 2020 14 december 2020 28 december 2020 11 januari 2021 25 januari 2021 8 februari 2021 22 februari 2021 8 maart 2021 22 maart 2021 5 april 2021 19 april 2021 3 mei 2021 17 mei 2021 31 mei 2021 14 juni 2021 28 juni 2021 12 juli 2021

18,0% 16,0% 14,0% 12,0% 10,0% 8,0% 6,0% 4,0% 2,0% 0,0%

Doel landelijke crisisbestrijding In Nederland, werden op 12 maart 2020 de eerste beperkende maatregelen afgekondigd om deze crisis het hoofd te bieden. Deze maatregelen waren gericht op; • het aantal besmettingen in te perken en onder controle te krijgen • te voorkomen dat de ziekenhuizen overbelast raakten • kwetsbare personen te beschermen. Zouden we dit niet doen dan zouden continuïteitsproblemen kunnen ontstaan door personeelsuitval bij andere processen die vitaal zijn in ons land, denk in het bijzonder aan politie, onderwijs, verkeer en vervoer, energiebedrijven en drinkwaterbedrijven. De hierboven omschreven doelen gelden ook nu nog. In de ziekenhuizen is de druk minder dan in het recente verleden. In de maanden februari, maart en april liep het aantal ziekenhuisopnames op van 1.140 ziekenhuisopnames, waarvan 240 IC-opnames naar 1.700 ziekenhuisopnames, waarvan 386 IC-opnames in de tweede week van april 2021. Om de ontstane personeelsdruk te verminderen als gevolg van de verpleging van Covid-19 patiënten en ziekte onder het ziekenhuispersoneel werd de planbare reguliere zorg in ziekenhuizen afgeschaald. Vanaf begin mei 2021 tot de laatste week van juni bedroeg het aantal opnames in ziekenhuizen 82, waarvan 17 IC-opnames. De druk op de ziekenhuizen en daarmee op de zorg nam substantieel af.

Een beeld wat u ook terugziet in het regionale COVID-19 dashboard hieronder van de Acute Zorgregio Oost.

4

Operationele crisisorganisatie Gezien de gemeentegrensoverschrijdende ernst van de situatie was er behoefte aan multidisciplinaire afstemming en besluitvorming op regionaal niveau. Besloten werd daarom de crisisorganisatie op te schalen naar de zogenaamde Grip 4 situatie. Conform landelijke afspraken functioneren het bestuur en de parate en gemeentelijke diensten dan vanuit de dagelijkse situatie naar één organisatievorm, waarmee een incident gecoördineerd en multidisciplinair wordt bestreden. De ambtelijke crisisorganisatie staat dan onder leiding van een Regionaal Operationeel Team (ROT). Hiervan maken deel uit de algemeen commandanten van bevolkingszorg (gemeenten), politie, crisiscommunicatie, GHOR1 en brandweer, de informatiemanager, secretaris en enkele adviseurs (waaronder defensie). In september 2020 is hier de crisiscoördinator van de GGD aan toegevoegd en hebben we afscheid genomen van de brandweer en defensie als kernlid van het ROT. De Operationeel Leider (OL) geeft leiding aan het ROT. Dit ROT wordt ondersteund door diverse teams. Het Regionaal Beleidsteam (RBT) bestaat uit de 14 burgemeesters van de 14 gemeenten die bij de Veiligheidsregio Gelderland-Zuid zijn aangesloten. Het RBT wordt aangevuld met adviseurs van de politie, de gemeente, de veiligheidsregio, het OM en een strategisch communicatieadviseur.

De operationeel leider presenteert het actuele beeld en vraagt om besluitvorming op enkele strategische thema’s. De voorzitter van de Veiligheidsregio zit het RBT voor. Er is een groot beroep gedaan op de inzet van gemeenteambtenaren om naar rato bij te dragen aan de crisisorganisatie. Op het hoogtepunt van de crisis bestond de crisisorganisatie uit ongeveer 100 personen, afkomstig uit (met name) gemeenten, veiligheidsregio, en andere organisaties. 1 De Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio (GHOR) leidt en coördineert de geneeskundige

hulpverlening bij rampen en crises.

5

Bestuurlijke organisatie, minister VWS, voorzitter veiligheidsregio en burgemeester vanaf 1 december 2020 tot 15 juli 2021 De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft op grond van artikel 7 van de Wet publieke gezondheid (Wpg) de leiding over de bestrijding van deze infectieziekte. Op basis van de Twm zijn in Hoofdstuk Va van de Wpg diverse (tijdelijke) maatregelen beschreven die nodig zijn in het kader van de bestrijding van het coronavirus. De minister voert na instemming van het parlement algemeen geldende maatregelen in. Deze zijn beschreven in diverse ministeriële regelingen. De bevoegdheid van de voorzitter van de veiligheidsregio op het terrein van de publieke gezondheid staat in artikel 6, lid 4 van de Wpg. Daarin staat dat de voorzitter van de veiligheidsregio zorgt voor de bestrijding van een epidemie van een infectieziekte behorend tot groep A. Het coronavirus behoort tot deze groep A. De bevoegdheden in het kader van de openbare orde en veiligheid staan beschreven in artikel 39 van de Wet veiligheidsregio (Wvr).

Daarin is bepaald dat in geval van een ramp of crisis van meer dan plaatselijke betekenis, of van ernstige vrees voor het ontstaan daarvan, de voorzitter van de veiligheidsregio ten behoeve van de rampenbestrijding en crisisbeheersing in de betrokken gemeenten bij uitsluiting bevoegd is toepassing te geven aan de bevoegdheden op grond van de Gemeentewet, Politiewet, Wet Openbare Manifestaties en Wet veiligheidsregio’s. In afwijking hiervan is door de inwerkingtreding van de TWM op grond van artikel 58d, lid 3 in plaats van de voorzitter van de veiligheidsregio de burgemeester bevoegd toepassing te geven aan de genoemde bevoegdheden in artikel 39 Wvr2. In tegenstelling tot de vorige fases van de coronacrisis zijn na 1 december 2020 de bevoegdheden weer in handen van de burgemeester. Met de inwerkingtreding van de Twm werd weer aangesloten bij de normale bestuurlijke verhoudingen die buiten crisissituaties geldt. De bevoegdheden berusten in beginsel niet meer bij de voorzitter van de veiligheidsregio, maar bij de burgemeester, met de controlemogelijkheden van de gemeenteraad. De Twm biedt een expliciete wettelijke grondslag voor de maatregelen die genoemd zijn in de Wpg. Deze maatregelen zijn in ministeriële regelingen uitgewerkt.

De Twm wet geeft de burgemeester drie verschillende soorten aanvullende bevoegdheden: • de burgemeester kan van een aantal nationale coronamaatregelen ontheffing verlenen en daarmee in lokaal maatwerk voorzien als daarin in de ministeriële regeling is voorzien. Met andere woorden het betreft geen generieke ontheffingsbevoegdheid (artikel 58e, lid 2 Wpg); • de burgemeester krijgt bevoegdheden om de coronamaatregelen te handhaven door middel van aanwijzingen, bevelen en lasten onder bestuursdwang of dwangsom; (artikelen 58m en 58n Wpg) • de burgemeester kan in een ministeriële regeling de bevoegdheid krijgen om plaatsen aan te wijzen waar bepaalde regels gelden, die in de ministeriële regeling worden gesteld (artikel 58e, lid 5 Wpg). Om te komen tot uniformiteit in de toepassing van deze bevoegdheden door de burgemeester werd in het regionaal beleidsteam een procedure-afspraak gemaakt om het ROT de gelegenheid te geven een advies te geven. De voorzitter van de veiligheidsregio is in beginsel niet bevoegd toepassing te geven aan de in de hoofdstuk Va van de Wet publieke gezondheid aan de burgemeester toegekende bevoegdheden. Dit uitgangspunt kan onder omstandigheden worden doorbroken door een besluit van de minister (artikel 58d, lid 3 Wpg).

2 Met uitzondering van artikel 5 en 7 van de Wet veiligheidsregio’s en artikel 176 Gemeentewet.

6

De in de vorige Tussenrapportages genoemde noodverordening zijn bij de inwerkingtreding van de Twm vervallen. In plaats van noodverordeningen worden maatregelen nu getroffen op basis van de Twm en daarvan afgeleide ministeriële regelingen. De voorzitter van de veiligheidsregio beschikt over een aantal bevoegdheden uit hoofdstuk V, § 3 en § 5, Wpg, waaronder het in isolatie plaatsen van personen en het treffen van verschillende maatregelen die zijn gericht op onder meer gebouwen en (lucht)havens. De voorzitter van de veiligheidsregio behoudt ook zijn coördinerende rol op basis van de Wet veiligheidsregio’s In aanvulling op het vorenstaande is in regionaal verband besloten dat de voorzitter van de veiligheidsregio, met gebruikmaking van het Regionaal Beleidsteam, vanaf 1 december 2020 in de regio coördinerende en afstemmende bevoegdheden heeft om het beleid rondom de crisisbeheersing te coördineren en te zorgen voor een eenduidige aansturing van de operationele crisisorganisatie via de Operationeel Leider. Uitwerking in de praktijk tussen 1 december 2020 en 15 juli 20213 Ter uitvoering van de Twm zijn op 30 november 2020 o.a. diverse ministeriële regelingen in werking getreden. De Tijdelijke regeling maatregelen covid-19 bevat een zoveel mogelijk neutrale vertaling van de maatregelen die waren opgenomen in de Noodverordening Gelderland-Zuid.

Deze noodverordening is bij de invoering van de coronawet per 1 december 2020 ingetrokken. Voor de verplichting tot het dragen van een mondkapje werd de Regeling aanvullende mondkapjes verplichting covid-19 beschreven. Deze werd gebaseerd op artikel 58j, eerste lid, onder a, Wpg. De verplichting om 1,5 meter veilige afstand tot elkaar te houden werd beschreven in het Tijdelijk besluit veilige afstand, gebaseerd op artikel 58f, lid 2 Wpg. Vanwege het hoge aantal besmettingen en de toenemende druk op de ziekenhuizen zijn op 14 december 2020 aanvullende beperkende maatregelen beschreven in een nieuwe ministeriële regeling en zijn in werking getreden op 15 december 2020. In verband met besmettingen als gevolg van onder meer terugkerende reizigers uit het buitenland werd op 3 januari 2021 een nieuwe ministeriële regeling vastgesteld. Met deze ministeriële regeling werd een grondslag tot stand gebracht die de aanbieder van personenvervoer via lucht- en scheepvaart verplicht alleen reizigers te vervoeren die in het bezit zijn van een negatieve testuitslag, indien zij uit een hoog risicogebied naar Nederland reizen. Voor Gelderland-Zuid heeft dit effect gehad voor de 6 diepzeehavens die onze regio rijk is in de gemeenten Nijmegen, West-Betuwe (Haaften) en Zaltbommel (Aalst). Deze havenbedrijven zijn door de gemeenten geïnformeerd over de maatregelen.

Omdat de besmettingen toenamen en er vrees bestond voor besmettelijker varianten van het coronavirus werden vanaf zaterdag 23 januari 2021 maatregelen opnieuw aangescherpt. De meest ingrijpende maatregel was de invoering van een avondklok. In heel Nederland gold vanaf zaterdag 23 januari 2021 een avondklok. Dit betekende dat iedereen, op enkele genoemde uitzonderingen na, tussen 21.00 uur ’s avonds en 04.30 uur ’s ochtends binnen moest blijven. Daarmee wilde het kabinet het ontvangen van bezoek en ontmoetingen in groepen tegengaan, en daarmee besmettingen afremmen.

3

Waar sprake is van significante ontwikkelingen in een fase kort na 15 juli 2021 wordt hier kort naar verwezen.

7

Daarnaast kwam er een aangescherpt advies van het kabinet om maximaal één persoon van 13 jaar of ouder per dag te ontvangen en maximaal één keer per dag ergens op bezoek te gaan. Ook werden extra beperkingen ingevoerd om het aantal internationale reisbewegingen tegen te gaan. Op 16 maart werden op de bestaande beperkende maatregelen enige versoepelingen aangebracht. In verband met de avondklok zijn er landelijk en regionaal afspraken gemaakt rondom handhaving van de avondklok tijdens de verkiezingsdagen op 15, 16 en 17 maart. Voor een aantal doelgroepen werd een uitzondering gemaakt. Als de verkiezingen evident ten onrechte zouden worden aangevoerd als reden om tijdens de avondklok op pad te zijn, zou zonder meer gehandhaafd worden door politie en gemeentelijke BOA’s. Maar overal in de regio zijn de verkiezingen als het gaat om naleving van de coronamaatregelen goed verlopen. Er hebben zich geen noemenswaardige incidenten voorgedaan Vanaf 31 maart ging de avondklok een uur later in; om 22:00 uur. Winkels die vooral levensmiddelen verkopen, mochten toen open zijn tot 21:45 uur (was eerder 20.45 uur). Openingsplan-routekaart Op 28 april 2021 werd een aantal versoepelingen van de coronamaatregelen doorgevoerd, waaronder het vervallen van de avondklok. Dit was de eerste stap van het eerder gepresenteerde openingsplan van het kabinet.

In het openingsplan, zie bijlage 2, werd op hoofdlijnen aangegeven wanneer en welke maatregelen konden worden losgelaten. Daarmee werd aan de Nederlandse bevolking een perspectief geboden, maar het was zeker geen zekerheid dat op de aangeven data versoepelingen konden worden doorgevoerd. Daarvoor was onder meer bepalend welk risiconiveau voor Nederland gold. Daarvoor is een routekaart ontwikkeld. De routekaart (zie bijlage 3) laat zien welke maatregelen nodig zijn als er meer of minder besmettingen zijn en IC-opnames. De routekaart bevat hiertoe 4 risiconiveaus. Een poos werd Nederland ingeschaald op risiconiveau 4 (“zeer ernstig”). Dat is het zwaarste niveau. Als regio kun je alleen naar een lager risiconiveau als het aantal besmettingen en het aantal ziekenhuisopnames daalt. De Minister van VWS stelt vast op welk risiconiveau een regio zit. Met gebruikmaking van de hierboven beschreven systematiek ging op 8 juni 2021 het risiconiveau van de Veiligheidsregio Gelderland-Zuid van risiconiveau 4: ”zeer ernstig” naar risiconiveau 3: “ernstig”. Deze nieuwe inschaling had geen consequenties voor de landelijke maatregelen. Regionale verschillen qua maatregelen waren vooralsnog niet aan de orde. Met ingang van dinsdagmiddag 29 juni 2021 is het risiconiveau van de Veiligheidsregio GelderlandZuid gedaald van risiconiveau 2: ” ernstig” naar risiconiveau 2: “zorgelijk”.

Zie figuur hieronder

8

Gezien het lage aantal besmettingen en het kleine aantal IC-opnames werd door het kabinet besloten dat vanaf 26 juni as. alle deuren weer opengezet konden worden, waarbij anderhalve meter afstand de allesbepalende norm bleef. Daarmee werd invulling gegeven aan stap 4 van het openingsplan. Daar waar anderhalve meter niet lukte, zoals in het openbaar vervoer, in het voortgezet onderwijs of bij evenementen en festivals, gold de mondkapjesplicht of kon je alleen naar binnen met een coronatoegangsbewijs. Nadat op 26 juni bijna alle deuren waren geopend, steeg het aantal besmettingen, mede door de zeer besmettelijke Deltavariant van het COVID-19 virus, in Nederland sneller dan voorzien. De meeste mensen raakten besmet op plekken waar grote groepen mensen feesten en uitgingen. Om nieuwe ziekenhuisopnames te voorkomen, werd door het kabinet op 9 juli 2021 besloten de versoepelingen terug te draaien en werden nieuwe maatregelen aangekondigd. Deze golden vanaf zaterdag 10 juli om 6.00 uur en duren voort (tot en met in ieder geval 13 augustus 2021). Vanwege de toename van het aantal besmettingen in de week van 12 juli tot 18 juli, werd de veiligheidsregio vervolgens weer “ingeschaald” in niveau 4 “zeer ernstig”. Het percentage positief geteste besmettingen liep op naar 15 %.

Op basis van de cijfers in de week 19 juli tot en met 25 juli is de regio echter weer lager ingeschaald op risiconiveau 3 “ernstig”. De inschaling heeft geen consequenties voor de landelijke maatregelen. Vaccinatie Vanaf 5 januari 2021 is landelijk de vaccinatie gestart ter uitvoering van de door de minister van VWS bepaalde vaccinatiestrategie. Op 15 januari 2021 startte in de regio Gelderland-Zuid de vaccinatie in een locatie in Wijchen. Uiteindelijk werd gevaccineerd op 6 locaties in Gelderland-Zuid (Wijchen, Culemborg, Tiel, Nijmegen (Goffert stadion), Malden en Zaltbommel).(Thans ook aanvullend laagdrempelig op locatie in gemeenten; gericht op specifieke groepen). Om doelmatig te kunnen blijven opereren zullen in augustus drie locaties sluiten; Nijmegen (Goffert stadion), Malden en Zaltbommel.

Cumulatieve vaccinatiegraad, vaccinatie door GGD, thuiswonend (tm 02-08-2021) Vaccinatie blijkt effectief. Gevaccineerden die besmet raken hebben mildere klachten. 5-10% van de ziekenhuisopnames betreft volledig gevaccineerden. Het aantal vaccinaties in Gelderland-Zuid is per 2 augustus 575.580 (351.850 inwoners). De vaccinatiebereidheid wordt landelijk geschat op 90%. De lokale vaccinatiegraad in gemeenten is gemiddeld 71% (54–76%). Het betreft (minimaal) 1 prik, door de GGD gezet. Aanvullend is een klein deel van de bevolking gevaccineerd door huisarts of zorginstelling. Voor een uitgebreider overzicht van de diverse maatregelen verwijs ik u naar de tijdlijn, opgenomen in Bijlage 1.

9

Handhaving corona maatregelen Naar aanleiding van de diverse ingestelde beperkende maatregelen zoals die waren opgenomen in de ministeriële regelingen werd telkens bekeken op welke wijze de maatregelen konden worden gehandhaafd. Op welke wijze de handhaving gebeurde was afhankelijk van de fase waarin de bestrijding van het coronavirus zich bevond. Bij aanvang van de COVID-19 crisis is ervoor gekozen om vanaf het begin stevig in te zetten op handhaving. Eerst kregen de overtreders een waarschuwing. Had dit geen effect werd vervolgens niet geaarzeld te verbaliseren. In het eerste handhavingsprotocol COVID-19 van 1 april 2020 was dit het uitgangspunt. Door deze handhavingsstrategie ontstond de indruk dat mensen zich daardoor snel aan de nieuwe regels zijn gaan houden. Op grond hiervan is handhaving naarmate de crisisbestrijding voortduurde meer naar de achtergrond geschoven en alleen in beeld gekomen bij ernstige overtredingen. Handhaving werd niet meer gezien als sturingsinstrument, maar als ultimum remedium. Alleen bij excessen werd opgetreden. Communicatie was het sleutelwoord, het eerste handelingsperspectief. Deze hoofdlijn van acteren werd ook gevolgd in de periode februari tot en met juli 2021. Alleen bij het constateren van excessen werd door de handhavers opgetreden. De samenleving werd aangesproken op haar eigen verantwoordelijkheid.

De kernboodschap bij de handhaving was vanaf toen: De samenleving is aan zet met eigen verantwoordelijkheid als algemeen uitgangspunt. Alleen samen krijgen we het coronavirus onder controle. De kernboodschap was: houd 1,5 meter afstand, vermijd drukke plekken en neem hierin je eigen verantwoordelijkheid. De Boa’s zijn meer in waarschuwende zin gaan optreden, dan het geven van een bekeuring. Wel zijn we opgetreden bij excessen, waarbij de handhaver de professionele ruimte had om te beoordelen wat een exces was. Naarmate de crisis voortduurde en gezien de daling van het aantal besmettingen en als gevolg daarvan steeds meer versoepelingen werd deze wijze van handhaving standaard. Over het algemeen werden de maatregelen in de periode van december 2020 tot juli 2021 redelijk tot goed nagekomen in de regio Gelderland-Zuid. De naleving van de avondklok vormde hierop (zeker in de weekenden) een negatieve uitzondering. Het viel op dat met name in het weekend diverse personen (bewust) de avondklok negeerden. Daarnaast waren er tal van ‘thuisfeestjes’ op deze nachten. Daarbij was vaak sprake van geluidsoverlast. Daar waar echte excessen ontstonden in de openbare ruimte werd handhavend opgetreden door politie en gemeentelijke Boa’s. De jaarwisseling heeft tijdens de coronatijd extra aandacht gehad van de politie, mede in verband met het door het kabinet afgekondigde vuurwerkverbod.

Vooral in de Waarden was het op sommige plekken onrustig. Het uitzonderlijke winterse weer in de maand februari zorgde ervoor dat de coronamaatregelen af en toe vergeten werden. Met name handhaving op en rond ijsbanen en besneeuwde parken was daarom lastig en vroeg veel inspanning van onze handhavers. Daar waar echte excessen ontstonden in de openbare ruimte is handhavend opgetreden door politie en gemeentelijke Boa’s. De verkiezingsdagen, Koningsdag en het Europees Kampioenschap voetbal zijn in de regio relatief rustig verlopen. Bij het naderen van de zomermaanden werd duidelijk dat voor groepen in de samenleving de naleving van de coronamaatregelen steeds lastiger werd. Dit gold met name in de weekenden. Groepen jeugd

10

zochten elkaar op in parken en op strandjes ’s avonds en ’s nachts, omdat de horeca niet langer open was. Gezien de hoeveelheid aan beperkende maatregelen en het streven naar effectief optreden werd bestuurlijk besloten in de handhaving te prioriteren. De belangrijkste prioriteiten waren ▪ Veilige afstand tussen personen (art 58f Twm en Besluit) ▪ Verbod op groepsvorming van meer dan 2 personen (art 3.1 Trm) ▪ Verbod verkopen of aanbieden alcoholhoudende drank tussen 20.00 – 06.00 uur (art 4.7 Trm) ▪ Verbod gebruik alcohol of voor consumptie gereed hebben op openbare plaatsen tussen 20.00 – 06.00 uur art 6.9 Trm) ▪ Verbod openstelling publieke plaats (art 4.a1 Trm) In deze periode zijn er enkele excessen geweest in onze regio waarbij de corona maatregelen niet werden nageleefd: • een bruiloft in Tiel met ca. 150-200 aanwezigen • een ride-out van duizenden motorrijders op de parkeerplaats De lucht langs de A2 in Zaltbommel • en de promotie van NEC naar de Eredivisie met ca. 8.000 aanwezigen. Daar waar mogelijk zijn de aanwezigen gewezen op de maatregelen. Mede in belang van de verkeersveiligheid werd de parkeerplaats aan de A2 in Zaltbommel afgesloten. -

In de gemeente West Betuwe zijn er in de periode van december 2020 tot juli 2021 geen excessen geweest, waarbij politie inzet nodig was. Wel zijn er waarschuwingen uitgereikt aan enkele eet- en drinkgelegenheden, detailhandel en sportlocaties.

Handhaving quarantaineplicht voor reizigers op grond van de Wet Publieke Gezondheid Gemeenten zijn eind mei 2021 door de Minister van VWS gevraagd om in samenwerking met de veiligheidsregio de handhaving van de quarantaineplicht uit te voeren. Indien uit een steekproef van het belteam van VWS wordt vermoed dat een reiziger uit een zeer hoog risicogebied zich niet aan de quarantaineplicht houdt, kan er een melding worden gedaan richting de gemeente waar de quarantaineplicht wordt ingevuld. Niet naleving van de quarantaineplicht kan door de burgemeester bestraft worden met een bestuurlijke boete. Daarnaast kan een last onder dwangsom worden opgelegd. In haar vergadering van 31 mei heeft het regionaal beleidsteam besloten om de gemeente Nijmegen de opdracht te verstrekken om deze taken voor de gemeenten in de Veiligheidsregio Gelderland-Zuid uit te voeren. De gemeente Nijmegen heeft hiertoe een contactpersoon beschikbaar gesteld, alsmede toezichthouders (Boa’s). Gelet op de korte duur van de thuisquarantaine en het spoedeisende belang bij handhaving, is de bevoegdheid om een bestuurlijke boete of last onder dwangsom op te leggen door elke burgemeester gemandateerd aan deze toezichthoudende ambtenaren. De uitvoering van deze maatregel heeft tot 15 juli geleid tot 8 ontvangen meldingen, 8 controles door toezichthouders en 1 opgelegde last onder dwangsom.

Afschaling crisisorganisatie Gelderland-Zuid In het regionaal beleidsteam van 1 juli jl. heeft de voorzitter veiligheidsregio Gelderland-Zuid na afstemming met de burgemeesters besloten om de crisisorganisatie af te schalen van GRIP 4 naar GRIP 0. Gelderland-Zuid volgt hiermee de landelijke keuze in het Veiligheidsberaad om collectief met elkaar op 1 juli af te schalen.

11

Na afschaling van de crisisorganisatie zal een deel van de processen nog doorlopen. Immers het virus is nog wel even onder ons. Vaccineren, testen en handhaven van de basisregels zullen nog wel even voortduren. En ook de maatschappelijke effecten van de crisis zullen de komende maanden, wellicht jaren, de aandacht van de gemeente vragen. Om in deze overgangsfase met elkaar zeer waakzaam en alert te blijven op de ontwikkeling van het virus is het logisch dat in de structuur en samenwerking iets verandert. Om waakzaam en zichtbaar te blijven heeft het RBT besloten om een regionaal netwerk in te richten, waarbij binnen elke organisatie één of twee coördinatoren zijn benoemd die als contactpersoon gelden als processen tussen organisaties afgestemd of opgepakt moeten worden. Goede overdracht tussen de crisisorganisatie en de staande organisaties van de veiligheidsregio, GGD, politie en gemeenten is geborgd en vastgelegd in een vastgesteld plan van aanpak voor de overgangsfase. In dit plan zijn lopende processen geïnventariseerd en adviezen opgenomen over de uitvoering van deze processen. U moet dan denken aan processen zoals het monitoren van de zorgcontinuïteit, infectieziektebestrijding, nazorg en hulp aan inwoners en aan eigen personeel, handhaven van de lopende maatregelen en quarantaineplicht reizigers, herdenken, verantwoording en evaluatie.

Deze crisis kent natuurlijk ook vele maatschappelijke vraagstukken op beleidsthema’s zoals zorg en welzijn, economie, onderwijs & kinderopvang en werk & inkomen. Deze beleidsthema’s staan de komende tijd in het teken van herstel. Deze thema’s kennen allemaal (sub)regionale en lokale overlegstructuren, waar de gevolgen van de coronacrisis in beeld zijn en waar met de juiste expertise wordt gewerkt aan de oplossing van de ontstane maatschappelijke vraagstukken. Vanuit die optiek zijn deze thema’s dan ook niet meegenomen in het plan van aanpak wat zich met name richt op de overgangsfase in de komende maanden.

12

Besluiten Aanwijzingsbesluiten In tegenstelling tot de fase tot 1 december 2020 zijn er geen nieuwe aanwijzingsbesluiten door de voorzitter van de veiligheidsregio genomen. Daarvoor was ook geen wettelijke grondslag meer vanaf 1 december 2020. Beleidsregels In de periode december 2020 tot 15 juli 2021 zijn geen nieuwe beleidsregels door de voorzitter van de veiligheidsregio vastgesteld. Door het nieuwe wettelijk instrumentarium en de daarvoor veranderende bevoegden en verantwoordelijkheden (zie hierboven) was dit niet meer mogelijk. Bestuursdwang. De gemeente West Betuwe heeft hier geen gebruik van gemaakt. Ontheffingen De burgemeester kan op grond van artikel 58e, lid 2 ontheffing geven met het oog op bijzondere omstandigheden binnen de wettelijke kaders ontheffing verlenen van het bepaalde bij of krachtens artikel 58g, eerste lid Wpg (groepsvorming), 58h, eerste lid Wpg (openstelling publieke plaatsen), of 58i Wpg (evenementen) en van de krachtens artikel 58j, eerste lid Wpg (overige regels), gestelde regels, indien dat in die regels in de ministeriële regeling is bepaald (artikel 58e, tweede lid Wpg). In de periode 1 december 2020 tot en met 15 juli 2021 zijn regionaal bezien 8 ontheffingen verleend.

Door de burgemeesters van Nijmegen, Tiel en Druten zijn wegens bijzondere omstandigheden of sociaal maatschappelijk belang ontheffingen verleend voor twee activiteiten voor een terminaal zieke jongere, voor een herdenkingsbijeenkomst en voor gebruik van vergaderzalen voor examentraining. Door de burgemeesters van Buren en West Betuwe zijn wegens bijzondere omstandigheden ontheffingen verleend voor het vormen van erehagen. Door de burgemeester van Berg en Dal is een ontheffing verleend voor een activiteit voor een terminaal zieke jongere. Carbidschieten In verband met de vele aanvragen voor carbidschieten werd in het regionaal beleidsteam van 3 december 2020 een afwegingskader vastgesteld om te komen tot een uniforme behandeling van de aanvragen. Regionale lijn ten aanzien van vergunningen en toestaan van (grootschalige) evenementen Naarmate de zomermaanden dichterbij kwamen en organisatoren van evenementen zich afvroegen wat de mogelijkheden waren voor evenementen, werd in aansluiting op landelijke afspraken door het regionaal beleidsteam besloten een nieuw evenementenkalender 2021 voor de 14 gemeenten op te stellen om de vergunningverlening op elkaar af te stemmen. Voorts werd besloten geen vergunningsaanvragen voor evenementen van de categorie B & C in behandeling te nemen tot en met 5 mei 2021.

Doel van de afgesproken lijn was duidelijkheid te bieden aan organisatoren van grote evenementen, gemeenten, hulpdiensten en aan de samenleving. Het samen volgen van een landelijke lijn bood helderheid en consistentie. Wat de mogelijkheden waren na 5 mei was op dat moment nog ongewis. Bij beoordelen van nieuwe aanvragen ging het om wat veilig en verantwoord kon, afhankelijk van de coronamaatregelen op dat moment. Voor veiligheid speelde de beschikbaarheid van de politie en andere hulpdiensten een grote rol.

13

Nalevingssituatie Uit monitoring bleek dat in het algemeen de mensen zich houden aan de maatregelen. Ze gedroegen zich over het algemeen gedisciplineerd en hielden zich aan de anderhalve meter. Slechts op enkele momenten en plaatsen is het drukker geweest dan wenselijk was. De toename van de versoepelingen in mei-juni-juli gaven wel het beeld dat het lastiger werd de anderhalve meter afstand te bewaren op specifieke plekken (horeca-inrichtingen, winkelstraten, natuur- en recreatiegebieden, hangplekken jeugd, supermarkten, tuincentra en bouwmarkten). Een ander effect dat optrad door de versoepelingen was dat gemeenten veel vragen kregen wat wel en niet mocht. Dit is ook logisch, omdat er steeds meer een “grijs gebied” kwam, waarin aan de hand van casuïstiek bepaald werd wat wel en niet kon. Het grootste deel van de bevolking staat echter nog steeds achter de door het rijk en in navolging daarvan de veiligheidsregio genomen maatregelen. De roep om een wenkend perspectief werd in deze periode steeds duidelijker. Een deel van de bevolking wilde zien wanneer de beperkingen werden opgeheven en wat de versoepelingen waren. Ook het economisch belang ging een grotere rol spelen, waardoor een deel van de bedrijven sterke druk uitoefende op het kabinet om meer versoepelingen toe te staan.

Ondanks de toestroom van COVID-19 patiënten in de ziekenhuizen en de werkdruk die dit brengt voor het ziekenhuispersoneel, leek het alsof voor een klein deel van de maatschappij het gewone leven weer kon worden opgepakt. Tijdens de gehele periode zijn forse inspanningen geleverd op het terrein van communicatie. Via diverse media is telkens aandacht besteed aan de vaccinatiecampagne, nieuwe of aangepaste coronamaatregelen en is benadrukt het belang van het volgen van de basisgedragsregels. Tevens zijn vele persvragen beantwoord over de gevolgen van de nieuwe maatregelen en zijn Q&A’s opgesteld die mensen konden raadplegen. Deze Q&A’s werden telkens aangepast aan de actuele situatie. Beschouwende opmerkingen De crisis die deze A-infectieziekte, COVID-19, met zich meebrengt, is er een van ongekend karakter en omvang. Anders dan bij een zogenaamde “flitsramp”/crisis, waarbij de inzet van de crisisorganisatie erop gericht is het incident zo snel als mogelijk te bestrijden en de normale situatie te herstellen, is deze crisis van langdurige aard en onvoorspelbaar verloop. Ondanks dit beeld blijft het een uitdaging van de overheid om eenduidig en goed uitlegbare besluiten te nemen.

Dit geldt te meer als de druk van een klein deel van de samenleving toeneemt om alle beperkende maatregelen los te laten zodat oude leefgewoonten weer kunnen worden opgepakt., Het vergt dan voor de overheid een grote mate van zorgvuldigheid en behoedzaamheid om weloverwogen besluiten te nemen die democratisch verantwoord en gelegitimeerd zijn. Zoals in de tweede tussenrapportage al beschreven, blijft de grootste opdracht het nemen van de eigen verantwoordelijkheid van mensen om de beperkende maatregelen na te leven. De regels en besluiten zorgen niet dat het virus verdwijnt. Dat doet het gedrag van mensen. Juist in de fase, waarin we nu zitten is het noodzakelijk dat we ons gedragen naar de regels. Hoewel begrijpelijk dat mensen een wenkend perspectief willen zien en licht aan het einde van de tunnel om te zien waar ze het voor doen, is dit uiterst lastig te geven. De crisis die we nu als samenleving doormaken blijft onvoorspelbaar en daardoor voor een deel onbekend.

14

Bijlage 1 Tijdlijn Bijlage 2 Openingsplan https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/publicaties/2021/05/28/openingsplanstap-voor-stap-meer-mogelijk/210618-openingsplan.pdf

Bijlage 3 Routekaart https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/publicaties/2021/04/13/routekaartcoronamaatregelen/routekaart-coronamaatregelen.pdf

Bijlage 4 Processen-verbaal politie en BOA’s Tot en met 1 juli 2021:

Berg en Dal

Politie cumulatief totaal 135

BOA’s / toezicht cumulatief totaal 99

Beuningen

108

7

Buren

108

19

Culemborg

199

91

Druten

55

38

Heumen

79

29

Maasdriel

182

1

Neder-Betuwe

251

94

Nijmegen

2039

745

Tiel

469

119

West Betuwe

414

170

West Maas en Waal

47

0

Wijchen

225

41

Zaltbommel

147

139

Totaal

4458

1592

Gemeenten

15