Document · PDF

D03-mail-fruitpact-de-betuwse-teelt-droogt-op-bijlage-3.pdf

Lijst ingekomen stukken 27 september 2022, gemeente West BetuweBij agendapunt: D: D Voor kennisgeving aannemen4.896 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

IMPACT ANALYSES Aanwijzing Aanvullende Strategische Voorraden (ASV)

www.laatdeteeltnietopdrogen.nl

IMPACT ANALYSES

Aanwijzing Aanvullende Strategische Voorraden (ASV) Winssen-Slijk-Ewijk-Dodewaard & Betuwe-West-Buren & Tielerwaard

Analyses van de impact op teelt, onderneming, ondernemer en regio van de aanwijzing als ASV van een tweetal voor fruitteelt en laanbomenteelt essentiele teeltgebieden.

Versie: 2-6-2022

INLEIDING Het plan van de provincie om Betuwe-West-Buren, Tielerwaard en Winssen-Slijk-Ewijk-Dodewaard aan te wijzen als nieuwe drinkwaterreserveringsgebieden raakt regio en ondernemers in het hart. Door het onttrekken van drinkwater uit de grond, zal het oppervlaktewaterpeil dalen en het boren naar grondwater voor telers onmogelijk worden gemaakt. Zo is de impact op de beschikbaarheid van water voor de telers totaal onderschat. Ook geldt dit voor de impact op korte termijn. Dit terwijl natuur, drinkwaterwinning en teelt juist goed zijn te combineren. De familiebedrijven van 51% van de fruittelers en 22% van de laanboomtelers in Gelderland – 6740 voetbalvelden (3370 ha) aan teelt – vallen binnen deze nieuwe reserveringsgebieden. Hun voortbestaan staat op het spel. In het rapport van TAUW (plan MER ASV R001-1276525ENT-V03-mdg-NL) lezen we het volgende: 8.2 Effecten per bron

Voor de beoordeling van de effecten van verschillende bronnen op de functie landbouw is in beeld gebracht in hoeverre er negatieve effecten zijn op droogtegevoelige landbouwgronden en in hoeverre er positieve effecten zijn op natschadegevoelige landbouwgronden. In de regionale studies zijn ook de effecten op kapitaalintensieve landbouw in beeld gebracht, maar deze zijn uiteindelijk niet meegenomen in het beoordelingskader. Reden hiervoor is dat kapitaalintensieve landbouw steeds minder grondwaterafhankelijk wordt, als gevolg van niet grondgebonden teelt (bijvoorbeeld in potten) en/ of high tech beregeningssystemen.

Allereerst is het feitelijk onmogelijk grote laanbomen en boomgaarden in potten te telen (niet grondgebonden). Het effect op de kapitaalintensieve fruiteelt en laanbomenteelt niet meenemen is dan ook niet terecht. Op basis van deze conclusie hebben stakeholders en ondernemers door experts op diverse domeinen een aantal IMPACT ANALYSES laten doen, voor zowel de korte termijn als het moment dat aanwijzing over gaat in winning. Dit betreft: • • •

Impact op de fruitteelt & teler Impact op de laanbomenteelt & teler Impact op de regio en regionale economie

Bijgaand treft u deze aan. Analyses tonen aan dat Provincie Gelderland door het niet meenemen van effect op fruitteelt en laanbomenteelt in BetuweWest-Buren, Tielerwaard en Winssen-Slijk-Ewijk-Dodewaard de impact volledig onderschat op regio, ondernemers en hun families.

BERT DEN HAAN

GOOS CARDOL

Namens de fruittelers en hun families

Namens de laanbomentelers en hun families

OPEN BRIEF

LAAT DE TEELT IN DE BETUWE

NIET OPDROGEN! Beste inwoners van de provincie Gelderland, Het voortbestaan van 450 teeltbedrijven in Gelderland is in gevaar door de plannen van de provincie om nieuwe drinkwaterreserveringsgebieden in Betuwe-westBuren, Tielerwaard en Winssen-Slijk-Ewijk aan te wijzen. Door het onttrekken van drinkwater uit de grond, zal het oppervlaktewaterpeil dalen en het boren naar grondwater voor telers onmogelijk worden gemaakt. De impact op de beschikbaarheid van water voor de telers is totaal onderschat. Terwijl natuur, drinkwaterwinning en teelt juist goed zijn te combineren. De familiebedrijven van 51% van de fruittelers en 22% van de laanboomtelers in Gelderland – 6740 voetbalvelden (3370 ha) aan teelt – vallen binnen deze nieuwe reserveringsgebieden. Hun voortbestaan staat op het spel.

Investeringen verplaatsen zich naar andere gebieden, bedrijven zullen vertrekken en de werkgelegenheid zal dalen. De economische schade voor de regio is enorm.

Verstrekkende gevolgen Maar de gevolgen strekken nóg verder! Want de getroffen familiebedrijven voeden niet alleen hun eigen gezinnen en die van werknemers. Ze voeden ook Nederland en omringende landen door gezond fruit, met een minimale impact op het milieu. In Gelderland wordt jaarlijks namelijk 173 miljoen kilo fruit geteeld. Naast de voedselproductie brengen deze plannen ook de klimaatdoelstellingen in gevaar door het verdwijnen van bomen. De laan- en parkbomen die hier geteeld worden, zijn net zoals fruitbomen zuurstoffabrieken, ze slaan per hectare 40 ton CO2 op, dragen bij aan biodiversiteit en hebben een afkoelend vermogen. Tenslotte wordt ook de energietransitie geraakt door de plannen. Want ook het boren voor aardwarmte zal onmogelijk worden gemaakt.

Niets groeit of bloeit zonder water Als telers begrijpen we heel goed dat door klimaatverandering en de verwachte stijgende vraag naar drinkwater, het van strategisch belang is om gebieden te reserveren. Voor telers is water net zo belangrijk. De bomen hebben in droge tijden water nodig en water beschermt het fruit tegen nachtvorst en zonnebrand. De vruchtbare Gelderse rivierdelta is de perfecte voedingsbodem voor de teelt van fruit en laanbomen. Mede daardoor is de sector uitgegroeid tot een speler van wereldklasse en één van de belangrijkste motoren van de economie van Gelderland.

Toekomstperspectief droogt op De negatieve impact door de voorgestelde plannen op de teelt is groot. Mede door klimaatverandering neemt de kans op misoogsten door watertekort significant toe, met forse economische schade en verspilling van voedsel tot gevolg. Bij aanhoudende droogte ondervinden gewassen blijvende schade door het tekort aan water. De gevolgen daarvan? Het ondernemersklimaat zal opdrogen.

Laat van u horen Het is onverantwoord om nu een onherstelbare beslissing te nemen. Voldoende, veilig en schoon water voor iedereen in Gelderland, is niet onmogelijk. Daarom vragen wij u als inwoner van Gelderland, uw stem te laten horen op de website www.laatdeteeltnietopdrogen.nl. Hiermee roepen we alle belanghebbenden terug naar de tekentafel, om samen een nieuw plan te schetsen waarin natuur, teelt en drinkwaterwinning zijn te combineren. Noem het polderen of een deltaplan van ons water in Gelderland. Alles wat nodig is voor een vruchtbare en leefbare toekomst.

Bert den Haan

Namens de fruittelers en hun families

Goos Cardol

Namens de laanboomtelers en hun families

Support de telers in de Betuwe!

Scan de QR-code en laat uw stem horen. Daarmee roept u alle belanghebbenden terug naar de tekentafel voor een herzien beleid waarin teelt en water samengaan.

info@laatdeteelnietopdrogen.nl | www.laatdeteeltnietopdrogen.nl | #laatdeteeltnietopdrogen

IMPACT ANALYSE FRUITTEELT & TELER

IMPACT ANALYSE Aanwijzing grondwaterbeschermingsgebied & Aanvullende Strategische Voorraden (ASV) grondwater voor drinkwatervoorziening op de fruitteelt

WINSSEN-SLIJK-EWIJK-DODEWAARD

WEST-BETUWE-BUREN & TIELERWAARD

VERSIE 2d - concept A.VAN TOORN

Algemeen manager CAF & Innovatiemanager Fruit, Bomen & Groen CropSolutions

DATUM: zondag 8 mei 2022

Centrale Adviesdienst Fruitteelt BV www.caf..nl

Onderdeel van AR holding

Aandeelhouder

Aanleiding Sinds enkele jaren wordt er gewerkt aan beleid om Aanvullende Strategische Voorraden (ASV) grondwater voor drinkwatervoorziening te realiseren, onder andere in de Provincie Gelderland 2) 3) 4). Hierbij wordt in sterke mate opgetrokken met drinkwaterbedrijf Vitens en met Waterschap Rivierenland. CAF is een onafhankelijke adviesdienst, technisch/vakinhoudelijk voor 650 fruittelers in Nederland. Door een aantal organisaties is CAF gevraagd een impactanalyse te maken van de aanwijzing op de fruitteelt in Gelderland. Gelderland vormt het hart van de fruitteeltsector en wordt middels deze aanwijzing op circa 50% van het areaal geraakt. Vanuit intrinsieke motivatie, de hulpvraag van fruittelers en stakeholders is deze impact analyse opgesteld. Doelstelling van dit document is in te zoomen op het handelingsperspectief voor fruittelers. Agro-breed is inmiddels een Position Paper opgesteld door LTO 5). De primaire fruitteeltsector wordt op 4 thema’s keihard geraakt door deze aanwijzing en oplegging ASV’s, te weten. Bij aanwijzing ontstaat per direct schaduw schade, waarde daling en beperkingen: 1. Vaktechnisch: Inbreuk op Integrated Crop Management in meerjarige teelten; 2. Teelt & Omgeving: Microklimaat, biodiversiteit, CO2 vastlegging zullen verschralen; 3. Vaktechnisch, omgeving & beheer: Watermanagement wordt complexer; 4.

Kwalitatief & kwantitatief: Grondwater onttrekking zet aan tot verdroging/verzilting.

1 Integrated Crop Management (ICM) voor meerjarige teelten Aanwijzing en verdere formalisering van ASV’s raakt fruittelers direct. Al meer dan 25 jaar zijn fruittelers op micro niveau bezig met een verminderde inzet van gewasbescherming en het verbinden van natuur en landbouw. In de kernwaarden behoort fruit tot de categorie van een gezond voedselpakket met weinig impact op de omgeving 1). Hierbij vormt werken volgens ICM (nuttige insecten, feromoonverwarring, BOS (Beslissing Ondersteunende Systemen) het hart van de aanpak op sleutelplagen. Appel en peer zijn als meerjarige teelt extra gevoelig voor de opbouw van ziekten en plagen. Telers worden met aanwijzing en verdere formalisering van ASV’s geraakt op de volgende terreinen: - Ondanks een jarenlang goed functionerend systeem kan het nodig zijn met toegestane gewasbeschermingsmiddelen te corrigeren. In een aanwijzing of ASV gebied zijn hiervoor minder mogelijkheden; - Invasieve ziekten en plagen door klimaatverandering versterken de dynamiek om IPM naar een hoger plan te tillen, echter is dat onmogelijk zonder in de pionier fase via robuuste gewasbescherming in evenwicht te komen; - De gereedschapskist voor fruittelers wordt wettelijk steeds smaller (halvering 2018 2025 / Farm to Fork).

In het licht van bovenwettelijke residu en markteisen (zoals 33% van de wettelijke MRL en een maximaal aantal werkzame stoffen) en certificeringen (zoals PlanetProof) wordt het extra complex. Hiermee ontstaat zowel kwantitatief als kwalitatief een achterstand bij aanwijzing en verdere formalisering van ASV’s. CLM (Centrum voor Landbouw & Milieu) heeft eerder langjarige projecten ingezet binnen de provincies Limburg en Gelderland 7), waarbij de focus lag op het omzeilen van dit concurrentie nadeel. Het telen van fruit is dus weerbarstig 6) terwijl verduurzamen en de inzet van groene middelen niet ter discussie staat; - Schaduw schade: Omdat de beoogde claim tot aanwijzing leidt tot een niet volledige IPM aanpak (ziekten/plagen complex, resistenties) met consequenties op de teelt. © Centrale Adviesdienst Fruitteelt – 2022 - 2

2 Microklimaat, Biodiversiteitsverlies, CO2 vastlegging Fruittelers zijn van groot belang in het landschap. In de ICM aanpak vormen windschermen en biodiversiteit-maatregelen niet alleen een technische maar ook een maatschappelijke functie. Een claim middels ASV zal toekomstig meer onttrekking van drinkwater uit deze gebieden betekenen. Waarbij meer oppervlaktewater infiltreert in het grondwater. Dit onderdrukt biodiversiteit door beperktere beschikbaarheid van water. En remt het microklimaat (lokale airco door verdamping van bomen en planten) in boomgaarden. Verder leggen boomgaarden gebaseerd op studies 8) tot 40.000 kg CO2 per jaar vast (20K via hout +20K kort cyclisch via bladeren/vruchten) indien een boomgaard in bedrijf staat gedurende minimaal 15 jaar. Meer informatie hieromtrent is opgedaan door GroentenFruit Huis en nader verklaart binnen Fruitvooruit.nl op basis van rapportage door Blonk consultants 9)

3 Watermanagement Fruittelers zijn genoodzaakt en handelen met de urgentie om spaarzaam om te gaan met water. Diverse technische maatregelen zijn aangegrepen om hierin stappen te zetten. Enerzijds praktisch ten behoeve van beschikbaarheid in het gebied, anderzijds technisch tot een verminderd gebruik: 1. Ontwikkeling van nachtvorstbestrijding met innovatie op sensoren en sproeiers, minder direct watergebruik; 2. Ontwikkeling van diverse management tools / vochtsensoren ter gerichter gebruik van water; 3. Implementatie van EU en landelijke beleidsregels: Waterbesparende druppel irrigatie systemen via het groen economische herstelfonds (RVO, type A2 en B2) Lijst met inversteringen (rvo.nl) 4. Lokale maatregelen in het rivierengebied Subsidie waterbesparende maatregelen agrariërs | Waterschap Rivierenland 5. Frequente overlegstructuren tussen vak- en standsorganisaties met waterschappen. Spaarzaam omgaan met water, maar ook zonnebrand/calamiteiten bestrijding met grote economische impact gaan hand in hand; De fruitteeltsector beaamt het strategische verdelingsvraagstuk, onder meer betreffende drinkwater, transportmiddel voor scheepvaart en de inzet voor hoogwaardige gezonde teelten. Ook binnen het deltaplan 10) is deze verbinding gemaakt.

Aanwijzing en aanspreken van ASV’s gaat echter leiden tot een extra infiltratie (heden 3-6%, bron NFO/Waterschap Rivierenland) van oppervlaktewater in het grondwater. Aan de basis geeft dit een verlaagd waterpeil met lokaal sterke impact op waterleven, slootkantenbeheer en biodiversiteit. Telers zullen een direct nadeel ondervinden in verminderde beschikbaarheid, ondanks de brede inzet van waterbesparende maatregelen. Schaduw schade ontstaat, indien aanwijzing op korte termijn niets lijkt te veranderen. Concreet betekent dit het ongewenst inperken van de grenzen om acuut te handelen bij teeltcalamiteiten. Zonnebrand 11) verminderen (beregenen overdag (vruchttemperatuur <40C houden)) of een brede watergift tot een verbetering van het microklimaat (acute droogte temperen) zijn essentieel om misoogsten en voedselverspilling te voorkomen.

4 Grondwater De onttrekking van grondwater door de fruitteeltsector is kwantitatief beperkt (verder uit te zoeken, bij inschatting <0,5% van het totale gebruik), echter plaatselijk cruciaal. Waterschap Rivierenland heeft een redelijk inzicht van de beschikbare bronnen en capaciteit waarmee grondwater lokaal onttrokken wordt. De fruitteelt raakt hier 2 belangrijke zaken: 1. Welke hoeveelheden worden (en in welk deelgebied) onttrokken “boven” de verbindende/sluitende kleilaag op circa 75 meter diepte die als natuurlijke barrière met drinkwater buffers wordt gezien. Belangrijk is deze mogelijkheden ongemoeid te laten in het nieuwe beleid. Inzet vind enkel plaats bij gebrek aan oppervlaktewater, vaak slechts in bepaalde periodes van het jaar. De waterkwaliteit (hogere gehalten bicarbonaten, calcium, ijzer) is gemiddeld niet toereikend voor een breed gebruik in de diverse gewassen; 2. Welke hoeveelheden worden onttrokken “onder” de verbindende/sluitende kleilaag op circa 75 meter. Dit zijn een zeer klein aantal installaties in het zeer grote “niet kwetsbare gebied”. Onder gelijke normering vallen enkele fruittelers in “kwetsbare gebieden” (o.a. Winssen) waar drinkwater oppervlakkig gewonnen wordt. Ten aanzien van dit onderdeel gelden nog een aantal punten ter overweging: a.

In welke mate maken andere sectoren in de landbouw (inclusief drinkwatervoorziening voor dieren) gebruik van water uit deze laag en hoe wordt hiermee om gegaan? b. Is dit water “uitwisselbaar” met water uit de “bovenlaag”, al dan niet met een betaalbare water behandeling (afbreken ijzer, kalk, carbonaten) tot een zuiverdere vorm en buffercapaciteit; c. Is een kwalitatieve verbetering te realiseren (technisch) bij de installatie van deze bronnen om mengen/contaminatie van water uit de boven en onderlaag te voorkomen? d. In hoeverre kan de landbouw/fruitteeltsector koppelkansen ontdekken met doorbreken en onttrekken uit deze laag. Veel groter en breed ingezet is en zijn activiteiten en plannen rondom geothermie 12) 13) (glastuinbouw, woonwijken verwarmen/conditioneren via aardwarmte/dieper water) welke diepe boringen zetten met de klimaat ambities om onafhankelijk van aardgas te zijn; e. In hoeverre kan de landbouw/fruitteeltsector koppelkansen pakken via een verbeterde infrastructuur en/of peilbeheer van oppervlakte en acceptatie van een verhoogde infiltratie naar grondwater.

BRONNEN & LITERATUUR Fig. 1. Barilla Pyramid. Fruit High in gezondheid en Low in Milieubelasting

1. 2. 3. 4.

Barilla Center for food & nutrition: Fruit is voedsel met lage footprint Provincie: Brochure ASV Drinkwatervoorziening (gelderland.nl) Vitens: Aanvullende Strategische Voorraden | Waterbedrijf Vitens Tussentijds advies over het miieueffectrapport ASV drinkwater Gld: a3300tts.pdf (commissiemer.nl) << titel 5. Impact agro breed: LTO-Position-Paper-Water.pdf 6. In de pers: Fruittelers willen compensatie voor telen in grondwaterbeschermingsgebieden – Nederlandse Fruittelers Organisatie (nfofruit.nl) 7. Onderzoek: CLM- publicatienummer 948, december 2017 (schoon fruit telen in grondwaterbeschermingsgebieden) 8. CO2 footprint: https://www.google.nl/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwi1s 4TrxIj2AhUDqaQKHbMLDgwQFnoECAgQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.greeni.nl% 2Figuana%2FCMS.MetaDataEditDownload.cls%3Ffile%3D2%3A146499%3A1&usg=A OvVaw2N1sAACJQ2Vr99HsvZI3Eq 9. 2020: Advies voor ontwikkeling carbon footprint tool voor de fruitteelt (fruitpact.nl) 10. Generiek planologisch: Deltaplan Agrarisch Waterbeheer - LTO 11. Zonnebrand als teeltbedreiging in het nieuws: Zoekresultaten voor “zonnebrand” – Pagina 3 – Nederlandse Fruittelers Organisatie (nfofruit.nl). Een economische schade rapportage in opdracht van NFO kring midden NL is op verzoek inzichtelijk via NFO Zoetermeer, info@nfofruit.nl 12. Geothermie en grondwater: Factsheet_Geothermie_en_grondwater.pdf 13.

Geothermie en drinkwater: Position paper drinkwater en geothermie

IMPACT ANALYSE LAANBOMENTEELT & TELER

IMPACT ANALYSE Aanwijzing grondwaterbeschermingsgebied & Aanvullende Strategische Voorraden (ASV) grondwater voor drinkwatervoorziening op de Boomkwekerij

VERSIE 14-5-2022 Bjorn Kohlmann Eigenaar, adviseur Growfirm

DATUM: vrijdag 13 mei 2022

Aanleiding Sinds enkele jaren wordt er gewerkt aan beleid om Aanvullende Strategische Voorraden (ASV) grondwater voor drinkwatervoorziening te realiseren, onder andere in de Provincie Gelderland 2) 3) 4). Hierbij wordt in sterke mate opgetrokken met drinkwaterbedrijf Vitens en met Waterschap Rivierenland. Tree Centre Opheusden (TCO) is vereniging van voor en door (laan) boomkwekers in de Betuwe. Gelderland vormt het hart van de Laanboomkwekerij in Nederland, de ruim 150 leden van TCO telen op zo’n 1800 hectare laanbomen. Hiervan wordt ruim 400 Hectare direct geraakt door de aanwijzing ‘Aanwijzing grondwaterbeschermingsgebied & Aanvullende Strategische Voorraden (ASV) grondwater voor drinkwatervoorziening’ Doelstelling van dit document is in te zoomen op het handelingsperspectief voor boomkwekers. Agro-breed is inmiddels een Position Paper opgesteld door LTO 5). De primaire Laanboomkwekerij sector wordt op 3 thema’s keihard geraakt door deze aanwijzing en oplegging ASV’s, te weten: 1. Duurzame teeltmethode 2. Microklimaat, Biodiversiteitsverlies, CO2 vastlegging 3. Beschikbaar water

1 Duurzame teeltmethode Aanwijzing en verdere formalisering van ASV’s raakt tientallen boomkwekers direct. De boomkwekerij is al jaren bezig met bodemgezondheid en bodemvruchtbaarheid. Ook de inzet van gewasbeschermingsmiddelen (GBM) wordt in de boomkwekerij sector reeds vele jaren teruggedrongen. Land en tuinbouw breed is het gebruik in kilogrammen werkzame stof / hectare gemiddeld 8 kg /ha, het gemiddelde voor de Laanboomkwekerij zit ondertussen onder de 3 kg/ha. Het belang van bomen en groen in de leefomgeving van mensen wordt steeds meer ingezien. Bomen kunnen het klimaatprobleem en het opwarmen van de aarde mee verminderen. In de ‘Green Deal’ van Frans Timmermans is de ambitie vastgelegd om 2 miljard bomen extra te planten in Europa. Dit betekent uiteindelijk 2 miljard zuurstoffabriekjes erbij en 2 miljard co2 opslaglocaties. Om de maatschappij verder te kunnen vergroenen is er ook ruimte nodig om deze bomen te produceren. Boomkwekers worden met aanwijzing en verdere formalisering van ASV’s geraakt op de volgende terreinen: - Ondanks een duurzame teelt met minimale GBM inzet kan het nodig zijn met toegestane gewasbeschermingsmiddelen te corrigeren. In een aanwijzing of ASV gebied zijn hiervoor minder mogelijkheden; - Het gebruik en verbruik van water tijdens de teelt van bomen is de laatste jaren sterk veranderd.

Voorheen wordt met beregeningshaspels bovenover beregend, ondertussen wordt meer en meer precisie bewatering toegepast. Druppel irrigatie en fertigatie aangestuurd d.m.v. vochtsensoren in de bodem en de potten is hier een voorbeeld van. Voor deze manier van irrigeren is minder water maar wel kwalitatief goed water nodig. Growfirm

Om de bodem voldoende rust en tijd te geven voor een natuurlijk evenwicht in de bodem worden er vaak wisselteelten van groenbemesters toegepast. Ook voor het laten slagen van de wisselteelten is voldoende geschikt water nodig. Containerteelt (pottenteelt) werkt met substraten met veen die van nature een perfect water bufferend vermogen hebben, maar het gebruik veen wordt steeds minder en men is op zoek naar geschikte alternatieve. Deze alternatieven hebben vaak een minder water bufferend vermogen. Hierdoor zal ook het belang van geschikt en beschikbaar water meer en meer toenemen. Het beschikbaar oppervlaktewater en het kunnen gebruiken hiervan is niet meer van zelfsprekend, door de landelijker oppervlakte water herverdeling krijgt de Betuwe de komende jaren waarschijnlijk minder oppervlakte water toegewezen. Hierdoor neemt het belang van goed en beschikbaar grondwater toe.

2 Microklimaat, Biodiversiteitsverlies, CO2 vastlegging De boomkwekers weten dat de grond / bodem van belang is voor een geslaagde teelt nu en in de toekomst. Boomkwekers investeren al jaren in de bodem door het verhogen van de bodemgezondheid en organische stof. Organische stof is koolstof en koolstof is Co2. Door het verhogen van de Organische stof wordt dus Co2 vastgelegd. Daarnaast verhoogt dit het water bufferend vermogen van de grond en tevens de biodiversiteit van deze gronden. Zonder mogelijkheden om op het juiste moment de juiste hoeveelheid water te kunnen toedienen loopt ook de biodiversiteit in de bodem achteruit maar ook gaat de afbraak van organische stof sneller en de opbouw hiervan langzamer.

3 Beschikbaar water Voor de boomkwekerij is het beschikbaar hebben van groot belang, dit water moet in de juiste hoeveelheid, kwaliteit en periode beschikbaar zijn. op die manier kan de boomkwekerij sector d.m.v. precisie technieken (druppelirrigatie en sensoren) gericht water geven. De hoeveelheid benodigd water is dan kwantitatief beperkt. Hoeveelheid: door het gebruik van druppel irrigatie wordt enkel daar bewaterd waar het ook werkelijk nodig is. De verdamping van water wordt hiermee sterk gereduceerd en toch kun je hiermee een optimale groei verkrijgen. Kwalitatief: geschikt water heeft een lage EC, geen of weinig ijzer en geen andere verontreinigingen. Periode: Voor de boomkwekerij is het irrigeren na aanplant, indien de omstandigheden hier naar vragen van groot belang voor een goede kwaliteit van de bomen (het aangieten van de jonge aanplant). Verder hebben kleinere bomen vaker water nodig omdat de wortels van deze planten nog niet wijdverbreid zijn ontwikkeld. Hoe groter de boom, hoe meer zelfredzaam deze is. Dit wil niet wegnemen dat in droge perioden ook grote bomen water nodig kunnen hebben.

Growfirm

IMPACT ANALYSE REGIO & ONDERNEMER

IMPACT ANALYSE AANW!ZING BELANGR!KE TEELTGEBIEDEN GELDERLAND VOOR WINNING DRINKWATER

SOCIAAL- ECONOMISCH IMPACT AANWIJZING DRINKWATER RESERVERINGSGEBIEDEN Ron van Ewijk

Versie 2 juni 2022 Met input van sector experts van

Inhoudsopgave 1.

INLEIDING ................................................................................................................................................... 3

ANALYSE .................................................................................................................................................. 4 Sociale impact op de ondernemers & hun gezinnen ............................................................................................. 4 Economische impact op de regio........................................................................................................................... 5 Inkomenschade voor de teler door gebrek aan water .......................................................................................... 6 Vermogen schade.................................................................................................................................................. 7 Overige impact op het ecosysteem ....................................................................................................................... 8

CONCLUSIES ............................................................................................................................................. 9

1. INLEIDING Medio 2021 heeft Provincie Gelderland haar voornemen bekend gemaakt om een aantal gebieden in de provincie aan te wijzen als Drinkwater Reserveringsgebieden. Meer details over de voorgenomen aanwijzing op www.gelderland.nl ( Brochure ASV Drinkwatervoorziening (gelderland.nl) ) de website van Vitens ( Aanvullende Strategische Voorraden | Waterbedrijf Vitens. De aanwijzing van de gebieden Betuwe – West – Buren, Tielerwaard en Winsen – Slijk – Ewijk (Dodewaard) raakt de teeltgebieden van fruit en laanbomen enorm. Een 3.000 hectare fruitteelt (50% van de oppervlakte in Gelderland) en 300 hectare Laanbomen (in het hart van het Laanbomencentrum) vallen in de drie gebieden. Met dit als uitgangspunt is ten behoeve van de verdere besluitvorming een analyse gemaakt van de sociaal- economische- impact voor de teler (mkb) bedrijf, toeleverancier (periferie), handel/afzet en regio. Deze analyse is gemaakt kwalitatief en kwantitatief op basis van beschikbare cijfers en met input van experts van Tijssen Accountants, Rabobank en De Lorijn Raadgevers o.g. Waar nodig zijn aannames gedaan en getoetst met genoemde organisaties.

Kapel Avezaath, 28 april 2022 Ron van Ewijk

2. ANALYSE Sociale impact op de ondernemers & hun gezinnen Het moment van aanwijzing heeft per direct een impact op de telers en hun gezinnen. Sterker nog, zelfs het feit dat er zoals nu een mogelijke aanwijzing kan volgen, heeft dat al. Allereerst ontstaat er een enorme onrust door de onzekere situatie in de gezinnen, aan de keukentafel. Vragen die hierbij nu meteen opkomen zijn: -

Moet ik mijn bedrijf nog overdragen aan mijn opvolger, zoon, dochter. Zadel ik hem/haar met een probleem op? Moet in investeren in nieuwe aanplant? Moet ik investeren in (dure) landbouwgrond? Koop hem nu “duur” en straks is hij minder waard. Moet ik nog wel investeren in nieuwe huisvesting voor mijn arbeiders? Moet ik nog wel investeren in nieuwe koelhuizen c.q. het energie zuinig en duurzaam (koudemiddelen) maken ervan? Moet ik nog wel nieuwe apparatuur aankopen zoals meer duurzame spuiten of het aanleggen van een fertigatie (druppelbevloeiing). Is mijn bedrijf nog financierbaar voor toekomstige investeringen Ben ik nu (deel van) mijn pensioen kwijt? Etc.

Deze impact is niet te meten in “euro’s”. Echter er zijn nu reeds signalen van uitstellen van investeringen in het gebied. Meer details over directe impact op de teelt & bedrijf is opgenomen in een separate analyse door Centrale Advies Dienst Fruitteelt (CAF).

Economische impact op de regio 1 Het eerste deel van de directe economische impact op de regio betreft de omzet van de telers in het aanwijzingsgebied en de hier aan toeleverende bedrijven. Omzet indicatie Teelt & Periferie (direct) I. Primaire teelt: Hard fruit Laanboomteelt2

€ 105 mio € 235 mio

II. Directe periferie * Hard fruit + 400% van de omzet primair3) Laanboomteelt + 30% van de omzet primair

€ 420 mio € 70 mio

I en II Hard fruit Laanboomteelt Totaal jaarlijks

€ 525 mio € 305 mio € 830 mio

* Directe Periferie zijn de handelsbedrijven, bewaring, verwerking en logistieke dienstverlening 1 Alle bedrijven Winssen-Slijk-Ewijk-Dodewaard en Neder Betuwe, Over Betuwe, Druten, Beuningen, Tiel, Buren, West Betuwe en Culemborg 2 Volle grond, excl pottenteelt 3 Uit NEA-onderzoek voor Fruitpact bleek dat er een factor 4 mag worden gehanteerd, als het gaat om de relatie tussen primaire fruit productiewaarde en de periferie. In dat rapport was de primaire productiewaarde 98 miljoen, en de totale clusterwaarde (primair+periferie) 480 miljoen. (bron: Fruitpact, 2007)

Daarnaast is er impact op de zogenaamde indirect periferie. Dit zijn toeleverende bedrijven in het gebied die (investerings)goederen leveren aan telers, verwerkings- en afzetorganisaties etc. Denk aan sorteerinstallaties, hagelnetten, machines. Daarnaast een serie van dienstverleners, tot aan de bakker op de hoek Niet alle bedrijven zullen voor hun omzet geheel afhankelijk zijn van het Rivierengebied, maar dit gebied dient voor hen wel als kweekvijver voor nieuwe (technologisch hoogwaardige) ontwikkelingen/vooruitgang voor hun producten en diensten. Bijvoorbeeld de zeer innovatie spuittechnologie en sorteertechnologie die over heel de wereld wordt geëxporteerd waarbij de thuismarkt de basis is voor de innovatie. Indirecte Periferie (voorbeeld bedrijven die het raakt). Greefa, Van Kempen, Van Amerongen, Perfect van Wamel, Boonekamp, Vadrupak, Hol Spraying Systems, Abemec, Agruniek Rijnvallei, Agro Buren, CAF, Fruitconsult, Van Kessel, Damcon, Agro de Arend, Van Tuijl, MDE machinebouw, financiële sector (banken, verzekeraars, accountantskantoren), Fruit Tech Campus, zakelijke dienstverlening, kennisinstellingen (WUR, HAS) etc.

Inkomen schade voor de teler door gebrek aan water Op het moment dat men water gaat onttrekken aan het gebied zal dat impact hebben op de beschikbaarheid van water als er geen herinrichting naar een robuust watersysteem plaats vindt. Deze schade is berekend per teelt en voor een zogenaamde teeltcyclus. Immers een teelt duurt meerdere jaren en schade heeft invloed op totale cyclus. Fruitteelt

Aanname:

20% beregent in het voorjaar met grondwater. teeltcyclus appelen 15 jaar en peren 20 jaar

Nachtvorst schade (volume en kwaliteit): Appelen en peren

per jaar € 3,75 mio

per teeltcyclus € 73 mio

Droogte (volume en kwaliteit): Appelen en peren

€ 20 mio

€ 425 mio

Zonnebrand (straling en hitteschade): Appelen en peren

per jaar

per teeltcyclus

€ 25 mio

€ 505 mio

Uitval nieuwe aanplant: Schade per jaar Appelen en peren (1x/2 jaar)

€ 3,5 mio

Laanboomteelt: Bij elke verplanting/aanplant is water cruciaal (spillen 1x/teeltcyclus (3y), laanbomen 3x/teeltcyclus (6y), uitgaande van een droogte van 1x/2 jaar en daarmee het verloren gaan van de aanplant).

Gemiddelde schade per jaar: Uitval: Spillen en laanbomen

€ 25 mio

Groeiachterstand: Spillen en laanbomen

€ 6 mio

De conclusie is dat dergelijke schadebedragen door gebrek aan water op cruciale momenten de telers, de sectoren niet kunnen opvangen. Dit zal onherroepelijk leiden tot (gedwongen) beëindiging van de bedrijven. Omdat de bedrijven in de ASV gebieden ook gronden in exploitatie hebben buiten de ASV gebieden, zal dit dus effect hebben voor het hele ecosysteem, en daarmee de werkgelegenheid, leefbaarheid en brede welvaart in het gehele Rivierengebied. © Sociaal- Economische Impact Analyse ASV Drinkwater - 2022.05.02rve ve-ia-av-2022 v2b 2jun2022.docx - 6

Vermogensschade De vermogensschade van een (mogelijke) aanwijzing is er direct. Enerzijds doordat er een afwaardering van duurzame bedrijfsmiddelen (activa), grond en gebouwen etc. gaat plaats vinden. Daarnaast zal de beëindiging van bedrijven, als gevolg van de aanwijzing, grote gevolgen hebben voor de waarde van de aanplant , teelt en steunmateriaal (investeringen) die de telers en de directe periferie hebben gedaan. De activa heeft een zeer beperkte alternatieve aanwendbaarheid en/of kan niet worden verplaatst. Dit betekent kapitaalvernietiging. Vermogenschade

Waarde van de grond Fruitteelt Laanboomteelt

€ 165 mio € 45 mio

Aanplant op de grond Fruitteelt Laanboomteelt

€ 75 mio € 105 mio

Bedrijfsgebouwen voor Koeling, bewaring en verwerking Fruitteelt € 165 mio Laanboomteelt €136 mio

Overige impact op het ecosysteem Fruitdelta heeft onlangs haar Regionaal Economische Analyse Regio Rivierenland gepubliceerd. De Agri Business is hierin een speerpunt. In ASV worden 350 bedrijven van de totaal 2000 bedrijven geraakt. Dat heeft een impact op het totale cluster, het regionale economische ecosysteem.

Bron: Regionaal Economische Analyse Regio Rivierenland

Daarnaast heeft de teelt van laanbomen en fruit in het rivierengebied een enorme waarde voor het speerpunt Recreatie & Toerisme. Ze zijn beeldbepalend voor het landschap en uniek in Nederland.

Bron: Regionaal Economische Analyse Regio Rivierenland

3. CONCLUSIES Kentallen in deze analyse zijn tot stand gekomen op basis van beschikbare data in diverse bronnen. Daarnaast is er input geleverd door: - Rabobank; bankier van zowel fruit- als laanbomen-telers in Nederland. Hierbij is er gebruik gemaakt van zowel landelijke als regionale kentallen. - Evert Tijssen Accountants; accountant van zowel fruit- als laanbomen-telers; gevestigd in een van de gebieden in Kesteren. - De Lorijn Raadgevers o.g.;: betrokken bij veel grondtransacties en taxaties in het gebied. Met behulp van de beschikbare cijfers, input van experts, schattingen zijn de diverse kentallen berekend. Het totale overzicht van de impact toont aan dat aanwijzing een onverantwoorde beslissing is die een grote sociale en economische impact heeft op de regionale economie en werkgelegenheid, en daarmee de brede welvaart in de regio.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://gemeenteraad.westbetuwe.nl/api/v1/meetings/522/documents/10582