Document · PDF

D01-Bijlage-Voortgangsrapportage-Regionaal-Economisch-Ambitiedocument-(jaargang 2022).pdf

Lijst ingekomen stukken 30 mei 2023, gemeente West BetuweBij agendapunt: D: D Voor kennisgeving aannemen6.487 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

REGIONAAL ECONOMISCH AMBITIEDOCUMENT 2022-2025

REGIONALE SAMENWERKING OM HET LOKALE POTENTIEEL TE BENUTTEN

VOORTGANGSRAPPORTAGE REGIONAAL ECONOMISCH AMBITIEDOCUMENT INFORMATIESPECIAL JAAR 1 2022

FRUITDELTA ECONOMISCH TOEKOMSTBESTENDIG

REA 2022-2025

Voorwoord

Inhoud

Buren

Culemborg

Logistiek & Vestigingsklimaat bedrijven

• Regionaal Economisch Ambitiedocument 2022-2025 (REA) • Voorwoord voorzitter Hans Beenakker

Neder-Betuwe

Tiel

West Betuwe

• Economische speerpunten FruitDelta Rivierenland

• De economische gevolgen van corona

• De impact van corona op de speerpunten

West Maas en Waal

Agribusiness Zaltbommel Maasdriel

• Structurele aandacht voor R&D essentieel voor toekomstbestendigheid

• Ontwikkelingen en opgaven per speerpunt in 2022

Recreatie en Toerisme

• Regionaal Stimuleringsfonds projecten 2022 • FruitDelta Rivierenland in 2023

14 15

De gemeenten van Regio Rivierenland werken al jarenlang samen. Sinds 2017 doen zij dit binnen FruitDelta Rivierenland en op basis van het Regionaal Ambitiedocument 2022-2025 (als opvolger van het eerste ambitiedocument). Het ambitiedocument is de bouwsteen voor afstemming met ondernemers, onderwijs/onderzoek, organisaties en ondernemende inwoners (de 5 O’s) en heeft een focus op onze drie regionale economische speerpunten Logistiek & Vestigingsklimaat bedrijven, Agribusiness en Recreatie & Toerisme.

De Brexit-crisis, stikstofcrisis, gascrisis, wooncrisis, asielcrisis en de coronacrisis. De laatste jaren lijken we wel van de ene crisis in de andere terecht te komen. In het jaar 2023 nadert de Nederlandse economie een omslagpunt. Oorzaak hiervan is vooral de langdurige hoge inflatie, die weer samenhangt met de hoge energieprijzen. Ook als we verder richting de toekomst kijken, zullen we geconfronteerd worden met uitdagingen. Het is belangrijk om stil te staan bij deze uitdagingen en hierop te anticiperen, zover dat binnen onze regionale mogelijkheden ligt. Gedurende de looptijd van het Regionaal Economisch Ambitiedocument willen we u jaarlijks informeren over de voortgang c.q. behaalde resultaten binnen de opgaven van het ambitiedocument. Op het gebied van economie, maar ook van werk en inkomen, is nog veel onduidelijk over wat de toekomst gaat brengen. Deze rapportage gaat in op wat we wel weten, met dank aan regionale stakeholders, verschillende onderzoeken, gesprekken met de Economic Board en de samenwerking tussen regiogemeenten. Het overkoepelende economische doel voor de overheden van FruitDelta Rivierenland voor de periode 2022 t/m 2025 is het gericht stimuleren van toekomstbestendigheid en verzilveren van meerwaarde op de economische speerpuntsectoren, als de fundamentele aanjagers van de brede welvaart (welzijn) in de regio.

Waar de ambitie in de voorgaande periode op economische groei lag, ligt deze nu bij het creëren van een optimale balans tussen economische groei en draagkracht bij de omgeving. In deze eerste voortgangsrapportage wordt verder extra stilgestaan bij de ontwikkelingen op de geformuleerde opgaven en doelen van het ambitiedocument. Daarbij is extra aandacht voor de integraal geformuleerde opgave COVID-19 uit het ambitiedocument. De uitbraak werd sinds 11 maart 2020 als pandemie erkend in Nederland. Landelijk zijn er sindsdien ingrijpende maatregelen genomen en inmiddels weten we ook dat de coronacrisis structurele gevolgen voor de regionale economie heeft (gehad). De Economic Board liet in zijn COVID-19 advies aan het Algemeen Bestuur eerder al weten dat de coronacrisis ervoor zorgt dat naar de toekomst toe een structurele regionale aandacht voor innovatie, werkgelegenheid, onderwijs en (om)scholing nog belangrijker wordt.

Uw gemeente werkt in regionaal verband samen via FruitDelta Rivierenland. Op economisch vlak is deze samenwerking uitgewerkt met behulp van een gezamenlijk ambitiedocument (REA), Stimuleringsfonds en Economic Board voor de periode 2022-2025. De samenwerking leidt tot meer uitvoeringskracht en middelen voor initiatieven vanuit de lokale samenleving. Door regionaal samen te werken, komen wij lokaal verder. Scan deze code om het REA te lezen. Deze informatiespecial is één van de gemaakte afspraken uit het Regionaal Economisch Ambitiedocument (REA). Jaarlijks ontvangen de colleges en gemeenteraden een terugblik op de stand van zaken. Met de uitvoering van dit ambitiedocument werken de samenwerkingspartners in de komende jaren gericht samen aan het creëren van een optimale balans tussen economische groei en de brede welvaart in de regio Rivierenland.

2 REGIONAAL ECONOMISCH AMBITIEDOCUMENT INFORMATIESPECIAL JAAR 1 2022

Scan deze code om de Gebiedsagenda te lezen.

Het lijkt verder misschien al weer lang geleden, maar de economische sporen van deze pandemie zijn nog steeds voelbaar voor onze ondernemers in de regio. Gelukkig wordt er in onze regio al jarenlang intensief met elkaar samengewerkt. Daardoor zijn de contacten goed en laagdrempelig en wist men elkaar tijdens de pandemie goed te vinden. Dat is ook gebleken door de initiatieven die zijn opgestart. De laatste jaren volgt de ene crisis de andere op. Deze rapportage gaat daarom verder in op relevante ontwikkelingen en resultaten rondom de 19(!) andere opgaven uit ons Regionaal Economisch Ambitiedocument, op weg naar een toekomstbestendige regionale economie. Die weg willen we als overheden niet alleen afleggen, maar we willen samenwerken met de belanghebbenden op de opgaven. Het gaat om ondernemers, organisaties, onderwijs, ondernemende inwoners en overheden. Deze 5 O’s, ook wel pentahelix genoemd, denken en praten mee over de opgaven waar wij als regio voor staan. Door samen aan tafel te zitten, herkennen we vroegtijdig ieders belang en ontwikkelen we samen een oplossing. Dit doen we op economisch vlak via de opgavetafel Innovatiekracht van de Gebiedsagenda, samen met een aantal leden van de Economic Board en vertegenwoordigers uit het werkveld.

Door krachten te bundelen en samen te werken, kunnen we de negatieve gevolgen van de crisissen beperken en als regio toekomstbestendiger worden en blijven. Zo kunnen we met vertrouwen samen de toekomst tegemoet zien. Hans Beenakker Voorzitter Regio Rivierenland

Regionaal Economisch Ambitiedocument 2022-2025 Doel: Gericht stimuleren van toekomstbestendigheid en verzilveren van meerwaarde op de economische speerpunten, de fundamentele aanjagers van de brede welvaart (welzijn) in de regio.

COVID-19

Economische speerpunten FruitDelta Rivierenland Logistiek & Vestigingsklimaat bedrijven Verduurzaming van een krachtige banenmotor: Inzet op een toekomstbestendig logistiek ecosysteem, met focus op stimuleren van vitale werklocaties in de regio. Doelen: (1.1) Stimuleren van samenwerking tussen de verschillende stakeholders in de logistiek (1.2) Faciliteren en ondersteunen van ondernemersgedreven initiatieven met focus op innovatie en verduurzaming (1.3) Schaalniveau van de regio overstijgen: een regionaal kruispunt tussen kennisas en transportcorridor

Culemborg

Buren

Logistiek & Vestigingsklimaat bedrijven

Neder-Betuwe

Tiel Agribusiness Excelleren in Europa als thuismarkt: Renderende innovatieve ketens binnen de glastuinbouw, fruitteelt, paddenstoelenWest Betuwe West Maas teelt en laanboomteelt. en Waal Doelen: (2.1) Faciliteren duurzaam telen, economisch en ecologisch (2.2) Stimuleren technologisch innoveren (2.3) Ondersteunen maatschappelijke acceptatie door Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO)

Agribusiness Zaltbommel

Recreatie en Toerisme

Recreatie & Toerisme Regionale economische groei: Van recreatie en toerisme in Rivierenland voor bezoekers en inwoners. Zodanig dat er jaarrond een optimale balans ontstaat tussen het aanbod aan vraaggestuurde vrijetijdsbeleving, de toeristische druk en Maasdriel de draagkracht van de omgeving. Doelen: (3.1) Kwalitatieve en kwantitatieve stijging (extra overnachtingsplaatsen) van het aantal verblijfsaccommodaties passend bij de gewenste doelgroepen (3.2) Realisatie van extra dagattracties die jaarrond open zijn (3.3) Toename in bekendheid van de merken Betuwe, Bommelerwaard en Land van Maas en Waal bij de gewenste doelgroepen (3.4) Realisatie en behoud van aantrekkelijke wandel-, fiets- en vaarroutes door het landschap

Opgaven per speerpunt: Logistiek & Vestigingsklimaat bedrijven

Agribusiness

Recreatie & Toerisme

1. Stikstofaanpak 2. Uitvoeren RPW: Solitaire aanwezigheid in het buitengebied & Ruimtevraag logistiek

1. Landschappelijke inpassing bedrijvigheid en gebouwen 2. Ontwikkelruimte voor ondernemerschap: Teeltondersteunende Voorzieningen

1. Rivierbeleving & Recreatieplassen 2. Gastvrije Binnensteden 3. Agrotoerisme 4. Cultuurhistorische landmarks 5. Regiopromotie

3. Toekomstbestendige MKB- en familiebedrijven

3. Datagestuurdheid, hightech 4. Toegevoegde waarde binnen de totale keten (toelevering, productie, verwerking en afzet)

Arbeidsmarkt & onderwijs

4. Kenniscluster ontwikkelen en benutten arbeidspotentieel 5. Iedereen groeit mee 6. Impact ondernemen

5. Ontwikkelen en benutten en arbeidspotentieel

Lobby & Branding

Een zichtbare regio onder het merk FruitDelta Rivierenland: • Optreden als krachtige netwerksamenwerking/platform naar de provincie en daarbuiten • Gevoed vanuit de ambities op de economische speerpunten uit dit document Daarmee boeken we, via samenwerking, resultaten voor onze regio. Denk daarbij aan het realiseren en behouden van een prettige werk-, woon- en leefomgeving. Daartoe zetten we een combinatie in van communicatie, evenementen en inhoudelijke lobby.

Mobiliteit

7. MIRT: A2 knooppunt Deil – Vught en Goederencorridors (A15)

Verduurzamen

8. Toekomstbestendige bedrijventerreinen

REA 2022-2025 Woon & Leefklimaat

Innovatiekracht

De economische gevolgen van corona In maart 2020 greep het kabinet snel en daadkrachtig in om de omzetdaling als gevolg van de contactbeperkende maatregelen in de lockdown op te vangen. De steunmaatregelen zijn zeer succesvol gebleken. Zo bleven het aantal faillissementen en de werkloosheid ook in onze regio laag, waardoor de economie weer snel kon opveren in deze tijden zonder contactbeperkende maatregelen. Tegelijkertijd kostten de steunmaatregelen de overheid veel geld . In totaal komen de gerealiseerde uitgaven aan coronacrisismaatregelen van 2020 en 2021 en de nog te verwachte uitgaven van 2022 uit op € 85,5 miljard. In 2022 groeide de Nederlandse economie naar verwachting met 4,7 procent. Wel naderde ze een kantelpunt: na sterke groeicijfers begin 2022 zorgde de hoge inflatie aan het eind 2022 en begin 2023 naar verwachting voor economische krimp. De economische ontwikkelingen verschillen daarbij sterk per sector. Er zijn in september 2022 meer bedrijven failliet verklaard dan in augustus volgens het CBS, maar het aantal uitgesproken faillissementen is echter nog altijd laag in vergelijking met de periode voor het uitbreken van corona. Zo groeiden de horeca- en vrijetijdsector afgelopen jaar (nog) hard door de losgelaten coronamaatregelen, hoewel ze de schade van de afgelopen jaren nog niet helemaal goedmaken.

Daarnaast zijn de vooruitzichten voor de ICT-sector en de bouw rooskleurig. De groeiverwachtingen voor de handel- en agrarische sector zijn daarentegen minder florissant. De handelssector kampt met consumenten die minder bereid zijn om aankopen te doen door de onzekere tijden. En de agrarische sector lijdt onder de hoge grondstoffen- en energieprijzen. In deze special wordt voor de speerpuntsectoren die een belangrijk deel van het economisch DNA van FruitDelta Rivierenland vormen, een beknopt overzicht geschetst van de relevante ontwikkelingen die zich hebben voorgedaan. Van belang is om hierbij te benadrukken dat er groeiverschillen in de sectoren zijn. Die komen uiteraard door de pandemie, maar ook doordat (sub)regionale omstandigheden van belang zijn. Bepaalde sectoren in de ene regio herstellen makkelijker dan in de andere.

Regionale groei blijkt echter nog meer af te hangen van specifieke regionale omstandigheden. Denk daarbij aan de voordelen die bedrijven ontlenen aan de nabijheid van andere bedrijven en kennisinstellingen, een goed opgeleide beroepsbevolking en het gunstige leefklimaat. De verschillen in economische groei zijn deels toe te schrijven aan verschillen in de economische structuur. Gebieden met grote groeisectoren, hebben een beter uitgangspunt voor groei dan gebieden met veel bedrijven in sectoren die krimpen of minder hard groeien. Dit wordt het sectoreffect genoemd. Uit het laatste Gelderse ondernemerspanel van 2022, initiatief van VNO-NCW Midden, MKB-Nederland Midden en Provincie Gelderland, blijkt een meerderheid van de ondernemers nog steeds de effecten van de coronacrisis te merken. Ook de oorlog in Oekraïne zorgt voor nieuwe uitdagingen Ondernemers signaleren op de arbeidsmarkt problemen als het gaat om de beschikbaarheid van personeel. Positieve effecten zijn de toegenomen flexibiliteit door onder meer het hybride werken en de gestegen aandacht voor digitalisering. Voor ondernemers zijn gestegen lasten door rente- en belastingverplichtingen en uitval en hoog ziekteverzuim van personeel de negatieve gevolgen. Steeds meer bedrijven in Gelderland slaagden erin de omzet terug te brengen op het niveau van vóór corona of nog hoger.

6. Circulariteit

4 REGIONAAL ECONOMISCH AMBITIEDOCUMENT INFORMATIESPECIAL JAAR 1 2022

De impact van corona op de speerpunten

SPEERPUNT

De coronamaatregelen hadden en hebben grote gevolgen voor bedrijven en zzp-ers in regio Rivierenland. Sommige hadden door de lockdowns helemaal geen inkomsten meer, terwijl de uitgaven wel doorliepen. In aanvulling op het noodpakket van het Rijk namen de acht gemeenten van onze regio extra maatregelen om ondernemers te ondersteunen tijdens en ná de coronaperiode. Ook Provincie Gelderland en organisaties van onze economische speerpunten voerden diverse hulpacties uit.

SPEERPUNT

LOGISTIEK & VESTIGINGSKLIMAAT BEDRIJVEN

AGRIBUSINESS

De coronacrisis raakt(e) alle tuinbouw ondernemers in onze regio in meer of mindere mate. Beginnend met de impact op de prijzen en de primaire productie van gewassen valt op dat de effecten in het algemeen beperkt zijn. Hierbij springt de sierteeltsector uit de toon. Concluderend kan worden gesteld dat de onderzochte sectoren maar in beperkte mate door de COVID-19-crisis geraakt zijn, waarbij de sierteeltsector, de kalverhouderijsector en (binnen de akkerbouw) ook de frietsector de belangrijke uitzonderingen zijn. Deze ondervonden wel ernstige negatieve effecten van de COVID-19-crisis.

Toch zijn er ook grote verschillen, juist binnen deze sector. In het goederenvervoer bleef het beperkt tot een stevige dip in het begin van 2020. In het voorjaar van 2021 was een groot deel van de logistieke sector terug op het niveau waar ze was vóór de crisis. Het herstel, zo was de prognose aan het begin van het jaar, zou de afgelopen zomer intreden. Vooral dankzij de enorme vraag naar consumentengoederen kon de branche op minder negatieve cijfers rekenen. Het aantal faillissementen en bedrijfsopheffingen lag medio 2022 nog steeds laag, wat een goed teken is. Dankzij beheersbare kosten, snel herstel en efficiëntie viel het financieel mee voor bedrijven in transport en logistiek. Toch kampte een deel van de transportsector met de gevolgen van de sluiting van de evenementenbranche, horeca en winkels. Ondanks dat horeca en niet-essentiële winkels gedurende een periode minimaal werden bevoorraad, is en was er extra vraag vanuit supermarkten, ziekenhuizen, webwinkels en pakketbezorgers.

De andere sectoren vertonen een hoge mate van weerbaarheid. Dit hangt mede samen met het blijven functioneren van de interne EU-markt (positief beleid EU-Commissie) en van de wereldmarkten wat betreft veevoedergrondstoffen, zuivel- en vleesproducten. De resultaten bevestigen ook het algemene beeld dat de landbouwen voedselsector relatief weinig gevoelig is voor economische recessies, omdat voedsel een eerste levensbehoefte is. Mensen moeten eten en kunnen (in Westerse landen) ook blijven eten.

6 REGIONAAL ECONOMISCH AMBITIEDOCUMENT INFORMATIESPECIAL JAAR 1 2022

COVID-19

RECREATIE & TOERISME De impact van corona op de toeristisch recreatieve sector in onze regio is groot geweest. Verblijfsaccommodaties en dagattracties hebben langere periode hun deuren voor publiek moeten sluiten. Evenementen werden noodgedwongen afgelast en de zakelijke markt en de exploitaties van groepsaccommodaties lagen lange tijd stil. Ook in de periode van beperkte openstelling (met maximale bezoekersaantallen op 1,5 meter) van de bedrijven in de vrijetijdssector, stond de exploitatie onder druk. Landelijk kijken de dagattracties terug op een gitzwart 2020. In 2019 konden ze samen nog ruim 49 miljoen bezoekers verwelkomen, in 2020 stopte de teller op een schamele 20 miljoen, een daling van bijna 60 procent. Daarmee zijn de dagattracties terug op het niveau van 1990. De Rivierenlandse ondernemers hebben veel veerkracht getoond en waar mogelijk aanpassingen in de exploitatie gedaan (zoals het organiseren van afhaalmaaltijden, omboeken van reserveringen en de exploitatie steeds aanpassen aan de geldende regels). Het binnenlands toerisme is met name in de zomerperiode van 2020 en 2021 enorm gestegen (reizen vanuit het buitenland was veelal beperkt mogelijk) waardoor de bezettingsgraden op de vakantieparken (vaak groepsaccommodaties uitgezonderd) hoog waren en een deel van de exploitatietekorten konden worden ingelopen.

Parken met reguliere volle bezettingen in deze periode konden de achterstanden niet inlopen. Ook de waterrecreatie heeft een boost gekregen als gevolg van de mooie zomer in 2020 in combinatie met het niet kunnen reizen. Dat uitte zich in meer verkochte en verhuurde boten. Buitenactiviteiten, zoals wandelen en fietsen, namen in de coronacrisis ook aanzienlijk toe.

Structurele aandacht voor R&D essentieel voor toekomstbestendigheid De huidige ontwikkelingen hebben effect op de investeringen van bedrijven. Bijna de helft van de ondernemers geeft in het Gelderse ondernemerspanel aan geplande investeringen uit te stellen. In mei van 2022, net na het begin van de oorlog in Oekraïne, gold dit voor circa een derde van de bedrijven. De belangrijkste uitgestelde investeringen zijn vooral verbouwingen of uitbreidingen aan bedrijfspanden. Investeringen in duurzaamheidsmaatregelen staan nog steeds hoog op de agenda van de ondernemers. Toch stellen zij investeringen op dit gebied ook wat meer uit. Als er sprake is van meer of versneld investeren, gebeurt dat vooral op het gebied van duurzaamheid of energiebesparende maatregelen. Ondernemers in de sectoren groothandel, industrie en installatietechniek geven relatief vaak aan dat er sprake is van gestegen omzetten. Daar staat tegenover dat horecaondernemers meer melding maken van dalende omzetten. Helga Witjes, gedeputeerde voor economie en innovatie, tegen VNO-NCW:

“Ondernemers merken dat het geen tijdelijke crisis is. Er zijn allerlei ontwikkelingen, die steeds sneller gaan. Alles lijkt in beweging. Dan gaat het niet om uitzingen en wachten tot het overwaait, maar om heel snel aanpassen. Dat vraagt van ondernemers het uiterste in het veranderen van productieketens en investeren in nieuwe verdienmodellen. Daarin moeten overheid en ondernemers elkaar vinden en versterken.”

Ontwikkelingen en opgaven per speerpunt in 2022 SPEERPUNT

LOGISTIEK & VESTIGINGSKLIMAAT BEDRIJVEN 2022

De sector Transport en Logistiek is van groot belang voor de continuïteit van de Nederlandse economie en samenleving. Dit vitale belang bestaat onder andere uit de rol in de voedselketen. Het gaat hierbij om de belevering van supermarkten, de verwerkende industrie en de transporten van deze industrie. Maar ook om het ophalen en aanleveren van producten bij boeren. Totaal gaat het hier om een derde van de goederenstroom over de weg. Regionale ontwikkelingen • Ten aanzien van de opgave Stikstof is (via het PFO Ruimtelijke kwaliteit) elk college gevraagd om commitment te geven op het Regionaal Uitvoeringsplan Stikstof. Dit plan sluit aan op de bestaande beleidsdossiers bij Regio Rivierenland • Met de goedkeuring van Raad van State van het bestemmingsplan Medel Afronding kan bedrijvenpark Medel doorgaan. In totaal zijn zeven nieuwe kavels beschikbaar waarvan de grootte varieert van twee tot twaalf hectare. • De Dag van de Logistiek 2022 betrof een interactieve roadshow die op maat is ontwikkeld voor vmbo- en havoleerlingen tussen de 14 en 17 jaar oud. Het doel van deze roadshow is om te zorgen dat scholieren zich inschrijven voor een vervolgopleiding in de richting van logistiek. Het thema van deze editie luidde: ‘The trip of your drip’. Wat in straattaal ‘de reis van jouw merkkleding’ betekent.

• Opening van nieuwe kennisclusters op de speerpunten: Fruit Tech Campus (inzet) en Tree Valley Centre. • Structuurvisie Programma A2 Deil-Vught vastgesteld. De visie bevat een pakket aan korte- en langetermijnmaatregelen om de doorstroming en veiligheid van het verkeer op de A2 te verbeteren.

Opgaven • De logistieke sector moet verduurzamen. Met name de binnenvaart biedt nog toekomstige kansen voor dit regionale speerpunt in relatie tot de (landelijke) opgave Stikstof en natuurherstel. • Het proces tot actualiseren van het Regionaal Programma Werklocaties is gestart. Van invloed op de nieuwe afspraken en het proces zijn nieuwe nationale en provinciale (ruimtelijke) ontwikkelingen, zoals het Nationaal Programma Landelijk Gebied. En ook het programma De Gelderse Puzzel dat Provincie Gelderland is gestart Hierbij zijn water en bodem belangrijke leidende principes bij ruimtelijk-economische ontwikkelingen. Het resultaat van dit proces wordt in 2023 ter definitieve vaststelling aangeboden aan Gedeputeerde Staten. • Het energiesysteem zal moeten veranderen. Bedrijven in de regio kijken al naar mogelijkheden om het net minder te belasten. Denk aan het delen van energie en het gebruiken van andermans capaciteit, zoals restwarmte. Door de toenemende energiecongestie zullen we echter verder moeten kijken hoe we hiermee omgaan en waar mogelijkheden liggen om elkaar wat energieruimte te geven

Opening Tree Valley Centre

Het Laanboomhuis in Opheusden is open en het thematisch bedrijventerrein eromheen, langs de A15 tussen Opheusden en Dodewaard, krijgt een nieuwe naam: Tree Valley Centre. Zaterdag 10 september 2022 was iedereen welkom op het Tree Valley Business Centre bij een speciale editie van Kom op de Kwekerij. Het Laanboomhuis is hét ontmoetingscentrum in de regio voor de laanbomensector. De boomkwekerijopleiding is daar inmiddels van start, er wordt vergaderd met boomkwekersvereniging Tree Centre Opheusden en de tuin is aangelegd.

8 REGIONAAL ECONOMISCH AMBITIEDOCUMENT INFORMATIESPECIAL JAAR 1 2022

Onderzoek naar Koopstromen in de regio (I&O Research, 2022) Om de feitelijke ontwikkelingen in de detailhandel scherper te volgen, lieten de provincies Noord-Brabant, Noord-Holland, Utrecht en Zuid-Holland in 2021 een nieuw koopstromenonderzoek uitvoeren. Rivierenland is met behulp van Provincie Gelderland aangesloten op dit onderzoek, vanwege de unieke ligging van dit gebied en verbindingen met deze provincies. Het Koopstromenonderzoek 2021 levert nieuwe data en inzichten op over het profiel, koopgedrag en oordeel van consumenten over het functioneren van centrumgebieden en perifere aankoopplaatsen voor de gemeenten in Rivierenland. Uit de resultaten van 2021 blijken echter (nog) geen grote opvallendheden. Rivierenland kent een robuuste structuur met als voornaamste bijzondere kenmerk dat inwoners van verschillende subregio’s allemaal kijken naar een grote stad in een naastgelegen gebied van de regio. Wel kennen de gemeenten allen een uitdaging om geld binnen het gebied te houden. Daarnaast is een terugloop van voorzieningen in de vele dorpskernen een zorg op het gebied van leefbaarheid. Zelf meer inzicht in de onderzoeksresultaten op het lokale schaalniveau van uw gemeente? Scan deze code:

Werkgelegenheid per sector op regionaal, provinciaal en landelijk niveau

Analyse Agribusiness en Logistiek in Rivierenland (WUR, 2022) Dit rapport beschrijft de ontwikkeling van het agrocomplex en de transportsector in regio Rivierenland. Onze regio heeft een relatief hoog aandeel arbeidsplaatsen in deze sectoren. In 2020 bedroeg de werkgelegenheid in de sectoren samen in regio Rivierenland 17.3%. In Gelderland was dit 10.3% en in Nederland 11.2% De sectoren Agribusiness en Transport en Logistiek hebben een gedeeltelijke overlap, namelijk met betrekking tot handel in agrofoodproducten en de transport en logistiek ervan, ook wel aangeduid als agrologistiek. In 2020 bedroeg de werkgelegenheid van de agrologistiek in regio Rivierenland 5.3%, tegen 2.8% in Gelderland en Nederland (PWE, 2022). Tussen 2015 en 2020 nam de werkgelegenheid van de agrologistiek in Regio Rivierenland relatief gezien iets af terwijl er in Gelderland en Nederland een lichte groei was. Ook voor agrologistiek geldt dus dat de voorsprong van regio Rivierenland ten opzichte van Gelderland en Nederland over de periode 2015-2020 iets is afgenomen. Tussen 2015 en 2020 laat agrologistiek in regio Rivierenland echter een lichte groei zien van het aantal arbeidsplaatsen. De trend vanaf 2000 blijft daarmee onveranderd.

Koopstromen in regio Rivierenland (2021)

SPEERPUNT

AGRIBUSINESS 2022

3. De aanwijzing van drinkwaterreserveringsgebieden in de gemeenten West Betuwe en Buren zorgden voor onrust. De betrokken partijen willen zo snel mogelijk duidelijkheid krijgen over de omvang van het zoekgebied. In het verlengde daarvan wordt met de Betuwse watertafel ook gewerkt aan het ontwikkelen van een robuust, en daarmee toekomstbestendig, watersysteem (kwalitatief en kwantitatief) waarbij de sector is aangesloten.

Tuinbouw is economisch gezien de belangrijkste sector binnen Agribusiness en bepaalt in regio Rivierenland meer dan driekwart van de toegevoegde waarde van de primaire sector. Onder agribusiness wordt verstaan: de samenhangende keten van bedrijven met directe en indirecte activiteiten rond de agrarische sector. Het agrocomplex bestaat in hoofdlijnen uit primaire productie (van zuivel, vlees, eieren, bloemen, planten, struiken en bomen) en bedrijfsmatige activiteiten die een ondersteunende, toeleverende of verwerkende functie hebben voor de primaire productie. Binnen REA 2022-2025 verstaan we onder het speerpunt Agribusiness de vier verschillende tuinbouwsectoren. De primaire productie heeft een totale toegevoegde waarde van € 240 miljoen (Analyse Agribusiness en Logistiek Regio Rivierenland 2020, WUR, 2022).

Het gehonoreerde Regionaal Stimuleringsfondsproject Zon+Peren bij de afrit Wadenoijen van de A15 (dhr. Kusters) behelst zonnepanelen boven perenbomen. Dat is gunstig voor de bomen; er is minder water nodig en bescherming tegen de zon. Voor het personeel is het prettiger werken. Hierbij maakt de ondenemer gebruik van eerder opgedane ervaringen in zijn bessenteelt. Tegelijkertijd stelt hij zijn inititiatief open voor voor andere geinteresseerden binnen en buiten de sector zodat de opgedane kennis verspreid kan worden. Dit project is een mooi voorbeeld van hoe een ondernemer op lokaal niveau inspeelt op regionale majeure ontwikkelingen als toekomstgerichte fruitteelt, verduurzaming, datagestuurdheid en het benutten van arbeidspotentieel.

Regionale ontwikkelingen

Opgaven

1. Medio 2021 is het onderzoek ‘Analyse Agribusiness en Logistiek in Rivierenland’ uit 2016 geactualiseerd met cijfers uit 2020. Deze bevestigden opnieuw dat onze regio in de benchmark met de provincie en Nederland bovengemiddeld scoort in de tuinbouwsectoren laanbomen, fruit, glastuinbouw en paddenstoelenteelt.

Kijken we specifiek naar de verschillende tuinbouwsectoren, dan zien we dat met name de laanboomsector en paddenstoelenteelt het goed gedaan hebben. Er is een toename van het aantal bedrijven én toegevoegde waarde. Fruit en glastuinbouw deden het minder goed. Het bovenstaande bevestigt de keuze die in 2015 is gemaakt ten aanzien van wat onze regionale focus binnen de agribusiness zou moeten zijn. Die keuze is voortgezet binnen het REA 2022-2025. Ondertussen is in het voorjaar van 2022 de oorlog tussen Rusland en Oekraïne in alle heftigheid ontketend met alle gevolgen van dien voor de energiemarkt. Door de oorlog en het terugdraaien van de gasleveranties uit Rusland is het prijsniveau zeer gestegen, met ook consequenties voor olie, diesel, benzine en electriciteit. Dit betekent dat de tuinbouwsector - die bovengemiddeld afhankelijk is van energie - in welke vorm dan ook, hier nadrukkelijk de gevolgen van ondervindt. Hierbij staat de glastuinbouw voorop, gevolgd door de paddenstoelenteelt. De fruitteelt wordt geraakt omdat daar sprake is van koelactiviteiten gericht op verlenging van de houdbaarheid van producten.

2. In 2022 is ook het onderzoek ‘Nulmeting Multifunctionele Landbouw Regio Rivierenland’ herhaald. Uit de cijfers van 2016 bleek dat multifunctionele landbouw goed was voor naar schatting € 25 a 26 miljoen aan omzet. Hierbij is in totaal ongeveer 15-20% van de 1.700 agrarische bedrijven in de regio actief. Boerderijverkoop is met circa € 14 miljoen de belangrijkste verbredingsactiviteit, gevolgd door zorglandbouw en agrarische kinderopvang. De totale omzet voor 2020 werd geschat op ruim € 43 miljoen. De sterke verkoopstijging bij de zogenaamde boerderijverkoop verklaart voor een belangrijk deel deze sterke toename.

Kijkend naar de opgaven uit het ambitiedocument is Greenport Gelderland een belangrijke samenwerkingspartij. In 2022 heeft zij informatie omtrent verschijningsvormen van teeltondersteunende voorzieningen verspreid met als doel de discussie omtrent de ruimtelijke impact hiervan aan te zwengelen. De discussie haakt aan bij de Gebiedsagenda en de Gelderse Puzzel waarbij integraal werken rondom verschillende opgaven centraal staat. Dankzij het Regionaal Stimuleringsfonds (RSF) is ook een concreet project ten aanzien van teelondersteunende voorziening, energieproductie en ruimtelijke inpassing gehonoreerd.

10 REGIONAAL ECONOMISCH AMBITIEDOCUMENT INFORMATIESPECIAL JAAR 1 2022

Vanuit de verschillende Greenport-pacten wordt met hun projecten een bijdrage geleverd aan het toekomstbestendig maken van de agribusiness en daarmee aan de gestelde opgaven binnen het ambitiedocument. Zo deed het Fruitpact onderzoek naar de boomgaard van de toekomst en andere innovaties gericht op de toegevoegde waarde middels multifunctioneel ruimtegebruik met landschappelijke inpassing. Het Glastuinbouwpact, Laanboompact en Paddenstoelpact hebben eveneens vanuit hun eigen focus en onderzoeksagenda gewerkt aan de opgaven Innovatiekracht, Toegevoegde waarde en Datagestuurheid. Hieruit blijkt het belang van Greenport Gelderland en de verschillende pacten voor de agribusiness in de regio. Daarnaast zijn er binnen de regio ook twee kennisclusters in ontwikkeling die een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de verschillende opgaven binnen agrbisuness: Tree Valley Centre Opheusden (Laanboomgebouw) en Fruit Tech Campus Geldermalsen. Om als sector toekomstbestendig te blijven, blijft het noodzakelijk om het arbeidsvraagstuk op te pakken door het potentieel te vergroten, dan wel om in te zetten op automatisering/digitalisering. Tenslotte bestaat de noodzaak om circulariteit (een productie zonder afval) in samenspraak met Avri, Greenport en Innovatieversneller Rivierenland verder te verkennen.

REA 2022-2025

Agribusiness

Woon & Leefklimaat

1. Landschappelijke inpassing bedrijvigheid en gebouwen 2. Ontwikkelruimte voor ondernemerschap: Teelt ondersteunende Voorzieningen

Innovatiekracht

3. Datagestuurdheid, hightech 4. Toegevoegde waarde binnen de totale keten (toelevering, productie, verwerking en afzet)

Arbeidsmarkt & onderwijs

5. Ontwikkelen en benutten en arbeidspotentieel

Lobby & Branding

Mobiliteit

7. MIRT: A2 knooppunt Deil – Vught & Goederencorridors (A15)

Verduurzamen

6. Circulariteit

Opgaven Agribusiness

Opening Fruit Tech Campus 2022

De Fruit Tech Campus in Geldermalsen maakt werk van de vernieuwing van fruitonderwijs! Zo kunnen we de beschikbaarheid van voldoende talent met de juiste kennis en kunde voor onze fruitsector verhogen. Om dit te realiseren, hebben Helicon Opleidingen en Aeres samen met het bedrijfsleven in de regio het besluit genomen de Fruit Tech Campus op te richten. Hier wordt onderwijs met betrekking tot teelt, technologie en data binnen de fruitsector samengebracht.

SPEERPUNT

RECREATIE & TOERISME 2022

De toeristisch recreatieve sector in Rivierenland heeft een enorm potentieel. De Betuwe, Bommelerwaard en het Land van Maas en Waal kennen een veelheid aan sfeervolle verblijven, activiteiten en bezienswaardigheden. De groei van verblijfsaccommodaties neemt in de aankomende jaren toe met de komst van verschillende vakantieparken. Zo blijven gasten gedurende het hele jaar in onze regio. Dit biedt kansen voor de ontwikkeling van dagrecreatie. Tegelijkertijd leven we in een economisch onzekere tijd waarin er ook op toeristisch recreatief vlak veel verandert.

• De instroom van studenten in het mbo blijft achter. Nieuwe medewerkers zijn lastig te vinden en veel huidige medewerkers verruilen de recreatie voor andere sectoren. Dit blijkt uit het arbeidsmarktonderzoek van FNV Recreatie, KIKK recreatie en HISWA-RECRON. Uit het onderzoek komt naar voren dat zowel medewerkers als werkgevers een positief beeld hebben van de sector (een 7,1 of hoger). Toch bevelen medewerkers het werken in de sector niet snel aan. Een groot deel van de werkgevers (30 procent) geeft aan dat het personeelstekort de toekomst van hun bedrijf in gevaar brengt. Op dit moment loopt aan de instroom van studenten aanzienlijk terug én denkt 18 procent van de medewerkers erover om de sector te verlaten. Dat leidt tot nog meer krapte op de arbeidsmarkt Er is een duidelijke toename van recreëren in de buitenlucht (wandelen, fietsen en varen). Daarop is in onze regio ook gericht ingespeeld: er zijn nieuwe routes te ontwikkeld waarmee bestaand toeristisch recreatief aanbod met elkaar wordt verbonden.

Regionale ontwikkelingen • Er komen vier grootschalige vakantieparken aan met in totaal 756 huizen. Bij een gemiddelde bezettingsgraad van 70 procent betekent dit een ruime 750.000 extra verblijfsrecreanten. Belangrijk is dat het aantal dagattracties dat kwalitatief aansluit bij deze doelgroepen (jaarrond exploitaties omdat de verblijfsrecreanten ook in het laagseizoen aanwezig zijn) ook de komende tijd meegroeit. • De krapte op de arbeidsmarkt in combinatie met de huidige energiecrisis maakt de exploitatie nog altijd moeilijk voor bedrijven in de recreatieve sector en specifiek de horeca. De bezettingsgraden op de verblijfsrecreatieparken zijn over het algemeen nog wel goed dankzij het binnenlands toerisme dat is gebleven. • Ook de evenementen in de regio staan onder druk, met name de evenementen die draaien op vrijwilligers. Doordat evenementen twee achtereenvolgende jaren geen doorgang konden vinden, is het lastig om vrijwilligers enthousiast en betrokken te houden. Ook de hoge regeldruk rondom het verkrijgen van de benodigde vergunningen maakt het organiseren van evenementen lastig.

12 REGIONAAL ECONOMISCH AMBITIEDOCUMENT INFORMATIESPECIAL JAAR 1 2022

Opgaven In 2022 is de werkwijze met de focus op de vijf opgaven voor Recreatie & Toerisme doorvertaald in de samenwerking met Bureau Toerisme. Voor elke opgave zijn opgavefiches opgesteld en zijn bestuurlijke trekkers aan de opgaven verbonden. In het jaarplan van Bureau Toerisme staan de activiteiten opgenomen die zij dat jaar, in samenspraak met de gemeenten, binnen de vijf focusopgaven uitvoert. Zo bundelen we krachten om snel resultaat te boeken. In 2022 is, volgens afspraak uit het ambitiedocument, onderzocht of het opzetten van een Regionaal Acquisitiepunt voor R&T zinvol is. Aangezien landelijke spelers onze regio inmiddels weten te vinden, is een dergelijk punt niet nodig, maar is een Regionaal AfstemmingsPunt voor R&T wel zinvol gebleken. Binnen dit afstemmingspunt informeren gemeenten en Bureau Toerisme elkaar over lopende initiatieven zodat bekend is welk aanbod binnen de regio in ontwikkeling is.

REA 2022-2025

Agribusiness

Woon & Leefklimaat

1. Rivierbeleving & Recreatieplassen 2. Gastvrije Binnensteden 3. Agrotoerisme 4. Cultuurhistorische landmarks 5. Regiopromotie

Innovatiekracht Arbeidsmarkt & onderwijs

Lobby & Branding

Mobiliteit Verduurzamen

Opgaven Recreatie & Toerisme

Binnen de opgave Regiopromotie is gewerkt aan het verbeteren van de naamsbekendheid van de streken Bommelerwaard, Land van Maas en Waal, Betuwe en de spreiding van doelgroepen over de seizoenen en streken. De effecten (o.a. het bereik en de herkomst van bezoekers) van de marketing zijn gemeten en in beeld gebracht. Een concreet resultaat binnen de opgave Rivierbeleving & Recreatieplassen is de kanoroute over de Linge die gerealiseerd is en dit jaar wordt opgeleverd. Deze route laat inwoners en toeristen de Linge op een unieke manier vanaf het water beleven. Deze bijzondere route verbindt zowel de aangrenzende kernen als het toeristische en cultuurhistorische aanbod langs de Linge met elkaar op een manier die past bij de schaal en het karakter van het landschap. Binnen de opgave Argotoerisme is de prachtige meerdaagse wandelroute ‘Het Betuwepad’ opgeleverd. De route begint en eindigt bij het station in Tiel en is 146 kilometer lang. Het is een grote, rondgaande wandelroute door de Betuwe, de fruittuin van Nederland. Het stimuleert het meerdaags toerisme en draagt bij aan de ambities van ons speerpunt. De wandeling is op te splitsen in twaalf dagwandelingen en heeft een koppeling met erfgoedlocaties en ondernemers die in de nabijheid van de wandelroute gevestigd of te bezichtigen zijn, zoals musea en monumenten, horeca, recreatie en overnachtingsmogelijkheden.

Fruitcorso 2022: de 60 editie!

Het Fruitcorso Tiel is een jaarlijks terugkerend evenement in het derde weekend van september. Het is uniek in de wereld en onderdeel van de werelderfgoedlijst van UNESCO. Er zijn diverse bloemencorso’s, maar praalwagens van groenten en fruit zie je alleen in de Betuwe. Goed om te weten is dat corsoclubs doneren aan de voedselbank, aan boeren en dat er wordt gewerkt met eetbare ‘lijm’.

REGIONAAL STIMULERINGS FONDS

Regionaal Stimuleringsfonds projecten 2022 Om lokale ambities te verwezenlijken, is steeds vaker regionale (integrale) samenwerking nodig. Die zorgt voor kennisontwikkeling en brengt lokale belangen en initiatieven samen. Het resultaat: slagkracht, een grotere naamsbekendheid en beleidsaandacht voor (de gemeenten binnen) de regio. Ook kunnen gebiedsopgaven integraal en op een groter schaalniveau worden aangepakt. Evenals maatschappelijke vraagstukken.

FruitDelta Rivierenland in 2023 Regio Rivierenland organiseert dit jaar opnieuw de Nationale Kersenparty, maar ook een speciale bustour voor o.a. raadsleden van de acht gemeenten langs verschillende bedrijven in de Fruitdelta. Medio 2023 zal de eerste tour plaatsvinden. Het doel is om in gesprek te gaan met andere verbonden partijen in FruitDelta Rivierenland, collega-raadsleden of om zelf meer zicht te krijgen in de dagelijkse praktijk van verschillende ondernemers in ons gebied.

KERSENPARTY 2023: 16 juni in gemeente West Maas en Waal

In het Regionaal Economisch Ambitiedocument 2022-2025 zijn voor de drie economische speerpunten ambities en doelen vertaald naar 19 opgaven. Het RSF is het financiële instrument van de gemeenten voor het FruitDelta Rivierenland-platform van regionale partners om innovaties binnen en tussen de speerpuntsectoren te stimuleren. Het biedt regionale stakeholders relatief laagdrempelige toegang tot middelen voor haalbaarheidsstudies en uitvoering van projecten. Wij werken samen vanuit onze ambitie: het economisch, sociaal en ecologisch kapitaal in onze regio verder versterken. Samen krijgen wij een grotere uitvoeringkracht. Met regionale samenwerking ontwikkelen wij bouwstenen waardoor er o.a. een multiplier op de eigen (overheids)investering kan worden gerealiseerd. Het ‘merk’ dat we hierbij inzetten naar externe partners is FruitDelta Rivierenland. De RSF projecten van 2022 die een bijdrage ontvangen zijn: FruitDelta Rivierenland Bustour (najaar 2023) UITVOERINGSPROJECTEN 2022

HAALBAARHEIDSSTUDIES 2022

Archeohotspot en nieuwe vaste presentatie archeologie: Realisatie van een Archeo-hotspot, archeolab en een nieuwe vaste opstelling van de archeologie.

Bewustwording circulair materiaalgebruik: Ontdekken en ervaren (in de woon- en leefomgeving) dat grondstof inzamelen er concreet toe doet.

Kermiskoek 2.0: Behoud en doorontwikkeling van regionaal immaterieel erfgoed, de Tielsche Kermiskoek.

Green Steel: Onderzoek naar de mogelijkheid van hergebruik van afgekeurde lichtmasten als basismateriaal voor buitenmeubilair.

Mobiele stroop- en siroopstokerij: Milieuvriendelijke gesloten mobiele stroopstoker waarbij de overblijvende pulp tot compost wordt gemaakt.

Kokoshout: Testen uitvoeren om de geschiktheid voor duurzame toepassingen van kokoshout in de woningbouw te toetsen.

Zon + peren Wadenoijen: Businesscase voor de combinatie van perenteelt overdekt met zonnepanelen (2,2 ha).

Ons ei, het ei van dichtbij: Haalbaarheid onderzoeken van een franchiseconcept ‘Ons ei, het ei van dichtbij’.

Najaar 2023 zal een bustour langs een aantal bijzondere projecten en ondernemers in de regio worden gemaakt.

Rini Kusters is één van de projectindieners die in de laatste aanvraagronde van 2022 een bijdrage ontving voor zijn project Zon+Peren: zonnepanelen boven fruitteelt. Dit is een bijzondere innovatie die goed scoorde op de criteria voor een bijdrage uit het fonds. De CO2-uitstoot wordt teruggedrongen, er is sprake van dubbel ruimtegebruik (‘De Gelderse Puzzel’), het zachte fruit is beschermd bij steeds frequenter noodweer en het is prettiger werken voor arbeidskrachten. (Foto: Jan Bouwhuis)

14 REGIONAAL ECONOMISCH AMBITIEDOCUMENT INFORMATIESPECIAL JAAR 1 2022

Regio Rivierenland de acht gemeenteraden graag laten zien wat er de afgelopen jaren is gedaan om de regio toekomstbestendiger te maken. Hierbij is gewerkt vanuit het Regionaal Economisch Ambitiedocument 2016-2020 en het bijbehorend Regionaal InvesteringsFonds (RIF) als instrument. Dit resulteerde in meer dan 100 projecten, haalbaarheidsstudies en uitvoeringsprojecten, verdeeld over de gemeenten. Door beperkende maatregelen kon deze eerder geplande tour niet plaatsvinden tijdens de periode dat het nieuwe ambitiedocument tot stand kwam. De projecten kunnen als inspiratie dienen om nieuwe projectaanvragen te doen die passen binnen het Regionaal Economisch Ambitiedocument 2022-2025. Projecteigenaren kunnen gebruikmaken van het Regionaal StimuleringsFonds (RSF), waarvan het aanvraagloket dan weer geopend is. Alvast aanmelden voor evenementen? Dat kan via info@fruitdelta.nl.

Op de Nationale Kersenparty in 2022 troffen partijen - overheden, onderwijs/ onderzoek en organisaties - elkaar in gastgemeente Buren, in het bijzijn van dagvoorzitter Helga van Leur. Het landgoed De Heerlijkheid Eck en Wiel was het prachtige decor. De gasten beleefden en proefden zowel letterlijk als figuurlijk van de regio tussen de boomgaarden. Ook in 2023 zal er weer een Kersenparty georganiseerd worden, deze keer in de gemeente West Maas en Waal. Tijdens de Kersenparty zal ook de nieuwe oogst van de eerste ronde in 2023 van het Regionaal Stimuleringsfonds bekend worden gemaakt. Meer informatie vindt u op: https://nationalekersenparty.nl/

DIT IS EEN UITGAVE VAN REGIO RIVIERENLAND Teksten: Regio Rivierenland Ontwerp & realisatie: WolLöf Communicatie BNO COPYRIGHT © 2023 FRUITDELTA RIVIERENLAND Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt worden in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch of door fotokopieën, opname, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Regio Rivierenland. Aan de inhoud van deze uitgave kunnen geen rechten worden ontleend.

VOORTGANGSRAPPORTAGE REGIONAAL ECONOMISCH AMBITIEDOCUMENT INFORMATIESPECIAL JAAR 1 2022

VOOR MEER INFORMATIE EN CONTACT: WWW.REGIORIVIERENLAND.NL WWW.FRUITDELTA.NL

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://gemeenteraad.westbetuwe.nl/api/v1/meetings/637/documents/12353