Bijlage bij stuk over de inrichting van het wegdek en Gastvrije Waaldijk.pdf

GASTVRIJE WAALDIJK: BETER TEN HALVE GEKEERD DAN TEN HELE GEDWAALD Op 24 januari 2022 verschenen de plannen van de gemeente West Betuwe om de Waaldijk tussen Ophemert en Waardenburg in te richten tot een Gastvrije Waaldijk1. Op deze gastvrije dijk zou de auto te gast zijn, aldus de plannen. Wij verwachten echter dat het plan harder rijden faciliteert en meer onveilige situaties met zich meebrengt. Wij, Jos Uijlenbroek en Karin Alfenaar, wonen sinds 2000 aan de dijk in Ophemert. In de loop der jaren waren we betrokken bij meerdere overleggen van de gemeente Neerijnen en later WestBetuwe over verkeersveiligheid op de dijk en in het dorp, en sinds 2015 is Karin lid van de Klankbordgroep Dijkverbetering Tiel-Waardenburg (Klankbordgroep TiWa). Hieronder leggen we uit waarom we ongerust zijn en vinden de gemeente de plannen voor de weginrichting van de Waaldijk moet herzien. In het kort: de plannen voor de Gastvrije Waaldijk zijn gebaseerd op aannames die niet worden gestaafd. Er zijn geen 0-metingen bekend omtrent (ervaren) veiligheid en de huidige belasting voor mens en omgeving. De gemeente blijft vaag over handhaafbaarheid van snelheidslimieten en geluid, evenals over de gevolgen voor de naar het dijktalud opgeschoven Natura 2000-gebieden. Daarnaast vinden we dat de informatie en participatie van inwoners en andere belanghebbenden niet goed verloopt.

Wij denken dat de voorgenomen weginrichting van de Waaldijk zorgt voor een toename van onveilige situaties voor alle verkeersdeelnemers, en wandelaars en fietsers in het bijzonder; Voor hogere onderhoudskosten voor de verharde bermen en/of meer aansprakelijkstellingen van de wegbeheerder bij ongevallen die zijn gerelateerd aan verzakkingen van de bermbescherming; en voor een inbreuk op de wettelijke bescherming van Natura 2000-gebieden. Plan Gastvrije Waaldijk Na een jarenlang proces verscheen herfst 2021 het Masterplan Gastvrije Waaldijk2 voor de weg op de dijk tussen Gorinchem en Nijmegen. Dit gehele dijktraject wordt versterkt en dat biedt kansen voor een nieuwe weginrichting. Het masterplan spreekt van één lijn van 80 kilometer met wat rustpunten op plekken waar het Verhaal van de Waal volop de ruimte krijgt. De lijn is rustig, eenvoudig en samenhangend. (…) Op de plekken waar bezoekers straks vanuit de polder en de boomgaarden de dijk opgaan, komen entrees die zo zijn vorm gegeven dat je meteen weet: hé, ik ben nu op een bijzonder wegvak. Het plan meldt ook: Wat de nieuwe weg vooral bijzonder maakt is dat de weggebruikers de ruimte bovenop de dijk met elkaar gaan delen. Voetgangers, fietsers en gemotoriseerd verkeer zoeken het samen uit, houden rekening met elkaar en moeten dus ook ruimte geven. De nieuwe dijkweg krijgt geen vrijliggende voetpaden of aparte fietsstroken.

Om elkaar de ruimte te geven moeten weggebruikers zich anders gaan gedragen dan op een doorsnee weg. En: Nu worden fietsers en voetgangers nog vaak het talud in gedrukt als er een auto of trekker passeert. Het nieuwe ontwerp straalt gastvrijheid uit. Fietsers en voetgangers zijn ook prominent gebruiker van de weg. Sterker; de automobilist is hier te gast. Je rijdt in een rivierpark. Hier neem je haast vanzelf even gas terug.

1

https://www.westbetuwe.nl/dijkversterking-van-de-waaldijk

2 https://www.waterschaprivierenland.nl/gastvrije-waaldijk (download onderaan pagina)

1

In Bijlage 5 bij het Masterplan vinden we echter een verkeerskundige review van bureau Goudappel Coffeng. Dat bespreekt het idee van ‘natuurlijk sturen’ dat het masterplan beoogt. Lastig is, dat maatregelen die het natuurlijke karakter van de bochtige dijk verder zouden kunnen versterken, niet goed toepasbaar zijn: • Het natuurlijke open karakter van de dijk versterkt eerder hoge snelheden. • Benadrukken van bochten met bijvoorbeeld beplanting is vanuit de waterkerende functie en landschappelijk niet gewenst. Het bureau adviseert om nog meer op zoek te gaan naar locatiespecifieke oplossingen en de maatregelen voor natuurlijk sturen te concentreren op brandpunten. Vóór en na publicatie van het Masterplan vroegen wij meermaals aan gemeente West-Betuwe en Waterschap Rivierenland waarop de aanname dat auto’s gas zouden minderen was gebaseerd en hoe de huidige snelrijders op de dijk dan zouden worden afgeremd. Ook vroegen we meermaals naar ervaringen elders met een soortgelijke weginrichting. Daarop kwam nooit een inhoudelijk antwoord en werd verwezen naar de nadere uitwerking (maatwerk) door de gemeente.3 Deze recent uitgewerkte plannen roepen nog steeds vragen en zorgen bij ons op, ook na de informatieavond die wij bijwoonden. Die worden versterkt door het verkeerskundig rapport van Megaborn ten aanzien van het Masterplan, dat een paar dagen eerder is gedateerd, 19 januari 20224.

1. BREDERE WEG, AUTO TE GAST? Het asfalt op de Waaldijk wordt bijna overal 4.20 meter breed. Aan de rivierzijde komt een gesloten betonstrook van 40 centimeter, aan de andere kant 40 centimeter grasbeton. Beide zouden niet verzakken en goed onderhouden worden - en bij het grasbeton is gekozen voor een geluidsarme variant, aldus de gemeente op 25 januari. Voor de dijkweg achter ons huis in Ophemert betekent deze ingreep een verbreding van 100 centimeter. Het huidige asfalt is precies 4 meter breed, zonder betonstroken. Op veel andere dijkstukken haalt het asfalt de 420 centimeter evenmin. Onze zorg is dat een bredere dijk méér en harder rijdend gemotoriseerd verkeer aantrekt. Bovendien lezen wij in het rapport van Megaborn: De ideale breedte van de rijloper van een ETW-2 is 4,50 meter. De gebruikelijke (standaard) standaardbreedte is echter 3,50 meter. Bij smalle dijkwegen met verblijfsfunctie (30/60 km/h) past een wegprofiel met een verhardingsbreedte van 3,3 tot 4,2 m. Indien de intensiteit dit noodzakelijk maakt, wordt een bermverharding toegepast. Volgens de gemeente zijn de 4,2 meter asfalt en 80 centimeter bermverharding echter minimaal nodig opdat zandauto’s en andere vrachtauto’s elkaar voortaan kunnen kruisen. Dit roept vragen bij ons op. OVERÁL VERBREDEN VANWEGE VRACHTVERKEER? Vraag 1. Op dit moment rijden er veel zandauto’s met klei uit de uiterwaarden over de dijk.

• Hoe regelen zij de passage nu? (Vol over de dijk en leeg door het dorp?) • Waarom kan die huidige handelwijze niet gehandhaafd blijven na de dijkversterking? • Zo niet, waarom richt de gemeente dan geen passeervakken/plaatsen bij splitsingen en andere geschikte plaatsen in, in plaats van de algehele verbreding? GEEN 0-METING Nu niet meten is straks niet weten. Wij vroegen de gemeente in oktober 2020 al naar het bestaan van geluids- en verkeersmetingen. Hier is nog geen antwoord op gekomen. 3

Mails in het kader van KBG TiWa 20-7-2020, 22-9-2021, 1-10-2021, 1-11-2021, diverse vergaderingen en telefoongesprek gemeente 5 november. 4 https://www.westbetuwe.nl/dijkversterking-van-de-waaldijk (onder kopje ‘Waterschap Rivierenland’)

2

Vraag 2. • Welke 0-metingen heeft de gemeente gedaan? Hoe ervaren de verschillende typen weggebruikers de veiligheid op de dijk nu? Wat zijn de huidige aantallen en typen verkeersdeelnemers en wat zijn de gemeten snelheden nu? • En hoe gaat de gemeente het gebruik en de (ervaren) veiligheid monitoren als de nieuwe weginrichting een feit is? EXPERIMENT OF ELDERS AL BEWEZEN? Vraag 3. De Gastvrije Waaldijk wekt bij ons de indruk van een wensgedachte die onvoldoende is gebaseerd op ervaring en kennis. We hebben vaker geïnformeerd of op andere locaties in Nederland ervaring is met deze dijkweginrichting, maar daar nooit antwoord op gekregen. Dus nogmaals. • Bestaat er elders in Nederland al een weginrichting als voorgesteld in Gastvrije Waaldijk? • Wat zijn daar de ervaringen met veiligheid, geluid, snelheid en handhaving? • Is op andere plaatsen in Nederland een identieke bermverharding? • Zo ja, wat zijn daar de ervaringen met verzakking en onderhoudskosten? En met aansprakelijkstellingen van de wegbeheerder bij eventuele ongevallen gerelateerd aan de bermverharding? VERKEERSKUNDIG ADVIES Voor we verder gaan graag uw aandacht voor enkele passages uit het rapport van Megaborn. Pagina 4: Op de dorpsboulevards is meestal geen plek voor een apart voetpad. De voetganger maakt dan gebruik van de rijbaan en de Waalband.

Dit kan verkeersveilig als er voldoende aandacht is voor verkeersveiligheid. Conform het masterplan is het wenselijk om de dorpsboulevards alleen binnen 30 km/uur-gebieden aan te leggen en snelheidsremmende maatregelen te treffen. Daarnaast is een goede overgang van 60 naar 30 km/uur nodig. Pagina 11: • Om wegverbreding, met snelheidsverhoging als gevolg, te voorkomen heeft een bermverharding met een groene uitstraling (gras) de voorkeur; • Het heeft de voorkeur om de Waalband (de gesloten betonstrook aan de rivierzijde, KA) in een voldoende contrasterende kleur uit te voeren. Dit om een (visuele) wegverbreding te voorkomen. • Het moet visueel duidelijk zijn dat de verharde berm niet bedoeld is als fietsstrook. Dat kan ertoe leiden dat automobilisten fietsers naar de berm drukken. • (…) Het heeft de voorkeur om trottoirs binnen de kom verhoogd aan te leggen ten opzichte van de rijbaan. Wanneer de Waalband onderdeel is van het trottoir dient deze dus ook verhoogd aangelegd te worden. Pagina 28: De Waalband heeft een breedte van slechts 40 cm, wat te smal is voor een voetganger om te lopen, laat staan met een rolstoel of kinderwagen. De Dorpsboulevard is in het Masterplan uitgevoerd met een bredere Waalband van 80 cm. Ook dit is te smal om te kunnen spreken van een voetpad.

Een formeel voetpad of trottoir heeft op basis van CROW-richtlijnen een gewenste minimumbreedte van 1,50 meter. Daarnaast heeft het de voorkeur om trottoirs verhoogd aan te leggen ten opzichte van de rijbaan. Dit voorkomt dat het trottoir gebruikt wordt om voertuigen te parkeren en ongewenste inhaalmanoeuvres. Ook wijzen we op de zorgen die Veilig Verkeer Nederland uitte in zijn rapport van januari 20215.

5 Op te vragen bij ondergetekenden, evenals de reactie van bureau Megaborn hierop van januari 2022.

3

Vraag 4. Uit de plannen van de gemeente blijkt niet dat er rekening is gehouden met alle hierboven genoemde risico’s van en aanbevelingen voor de bermverharding voor voetgangers en fietsers. De stroken zijn nergens de aanbevolen 150 centimeter, ook niet op de ‘boulevards’. Evenmin zijn ze verhoogd. Ook is de gemeente stellig over het niet verzakken van de verhardingsstroken. • Wij begrijpen dat een nieuwe dijk zich moet ‘zetten’ en dat dit altijd verzakkingen met zich meebrengt. Heeft dit geen gevolgen voor de bermverharding? • Wat is de aansprakelijkheid van de gemeente als er ten gevolge van verzakking van de bermverharding of onveilige weginrichting anderszins een verkeersongeval plaatsvindt? • Hoe gaat de gemeente eventuele bermverzakkingen monitoren? Vraag 5. Auto’s en motoren worden, aldus het voornoemde rapport van Goudappel Coffeng (2018) bij het Masterplan, uitgenodigd om sneller te rijden wanneer wegvakken breder zijn en het blikveld ruim. Volgens het advies van bureau Megaborn zijn op de (rechte) 30-kilometerstukken op de Waaldijk om de 100 meter verkeersremmende maatregelen nodig om deze snelheid te handhaven (pagina 2). • Houdt de gemeente zich in alle 30 kilometertrajecten aan dit advies? HANDHAAFBAARHEID Vraag 6. De politie kan/wil op dit moment de 30 kilometerlimiet op de dijk niet handhaven omdat de weginrichting niet voldoet.

- Welke uitspraken heeft de politie tegenover de gemeente gedaan over de handhaafbaarheid van de maximumsnelheden bij de nieuwe weginrichting? Wij vonden de boodschap van de wethouder hierover tijdens de Youtube-livestream vaag. Een andere aanwonende van de dijk meldde ons bovendien dat, aldus de verantwoordelijke ambtenaar, een verlenging van de 30-kilometerzone over de dijk achter de geplande wijk Slingerbos zinloos zou zijn, aangezien de dijk niet als zodanig wordt ingericht en er dus geen handhaving zal plaatsvinden6.

2. NATURA 2000 Veel uiterwaarden aan de Waaldijk zijn Natura 2000-gebied. Omdat de dijkversterking een deel van dit gebied raakt is onder andere gekozen voor compensatie van de gevolgen hiervan. Uit de notitie Compensatieplan Gelders Natuurnetwerk Vergunningenontwerp dijkversterking Tiel-Waardenburg7 begrijpen wij dat er voor die compensatie onder meer gekozen wordt voor inrichting van het buitendijktalud met het natuurtype ‘kruiden- en faunarijk grasland’. Het taludstuk waarmee wordt gecompenseerd betreft in totaal ca 24 hectare. Dit betekent dat de overheid aanpalend aan de dijkweg een toename van flora en fauna (broedende vogels?) wil bewerkstelligen met de nieuwe inrichting. Gaat dit samen met de te verwachten verkeersstromen op de dijk, die bovendien direct langs het talud rijden? Ook hier geldt weer: nu niet meten is straks niet weten. Vraag 7. - Is er een 0-meting gedaan naar de huidige belasting van de Natura 2000-gebieden door geluid, uitstoot en licht? - Past de verwachte belasting van de flora en fauna in het aanpalende dijktalud binnen de restricties die de regelgeving omtrent Natura 2000 oplegt? - Hoe wordt de belasting als gevolg van de nieuwe weginrichting en verlegging van het Natura 2000-gebied naar het dijktalud langs de dijkweg gemonitord? 6 Mail van Jan Prins aan gemeente West-Betuwe, 3 februari 2022.

7 https://gemeenteraad.westbetuwe.nl/Raadsinformatie/Bijlage/RV2021-045-Bijlage-1-Dijkversterking-Tiel-Waardenburg-Bijlagen-bij-

de-regels.pdf

4

Vraag 8. Hoe verhoudt de wettelijk verplichte bescherming van het kruiden- en faunarijk grasland op het dijktalud zich met de verplichting van de wegbeheerder om het bermgras tot één meter vanaf de weg te maaien vanwege de verkeersveiligheid, ook gedurende het broedseizoen?

3. COMMUNICATIE Op vrijdagavond 21 januari 2022 werd ons per mail bericht dat de plannen voor de dijk op maandagavond 24 januari om 17 uur gepubliceerd zouden worden op de website van de gemeente. Al een dag na die publicatie, op 25 januari, vond de digitale informatieavond over het traject TielWaardenburg plaats. Aan deze avond werd via beperkte kanalen en pas enkele dagen vooraf bekendheid gegeven. De uitnodiging zelf werd zonder agenda verzonden op vrijdag 21 januari. Aankondiging in lokale kranten vond veelal op de dag zelf of achteraf plaats. De website van de gemeente berichtte pas op 24 januari over de informatieavond. Zo werd niet iedereen bereikt via de Youtube-sessie op 25 januari. Die sessie was wat ons betreft overigens wel goed opgezet, evenals de latere informatievoorziening op de website van de gemeente. Alleen jammer dat een werkelijke uitwisseling met de wethouder en ambtenaren niet te realiseren is via Youtube. Veertien dagen later, uiterlijk maandag 7 februari 2022, moesten de reacties op de gepubliceerde plannen binnen zijn werd gemeld. Echter, op 2 februari 2022 ontvingen de leden van de Klankbordgroep TiWa een nieuwe mail over de Gastvrije Waaldijk. De gemeente had – onbedoeld – nagelaten de aanwonenden aan de dijk uit te nodigen voor de informatiebijeenkomst.

Er kwamen extra informatiemomenten op 4 februari en de reactietermijn werd met vier dagen verlengd tot 11 februari. Niet duidelijk was of naast de klankbordgroepleden uit de aanhef van de mail, nu ook aanwonenden waren aangeschreven. Uit navraag bij de gemeente bleek dat het de gemeente niet lukte om de adressen van aanwonenden via het Waterschap te achterhalen en dat het bericht daarom aan leden van de klankbordgroep was verstuurd, om hen te informeren en in de hoop dat zij het zouden verspreiden. We begrijpen dat dit soort processen complex is en veel van de mensen bij de gemeente vraagt. Maar bovengenoemde gang van zaken vinden wij op zijn zachtst gezegd wat rommelig. Nog een laatste vraag. Vraag 9. - Wat is nu de status van de plannen omtrent de Gastvrije Waaldijk TiWa is en welke middelen inwoners hebben om de plannen te beïnvloeden naast het insturen van reacties? - Wil de gemeente in zijn communicatie melden hoe aan inwoners en andere belanghebbenden inzichtelijk wordt gemaakt welke reacties op 11 februari zijn ontvangen en welke antwoorden de gemeente daar op geeft? Wij hopen dat de gemeente binnenkort een helder antwoord geeft op de vragen die wij in deze brief stellen en tevens duidelijk maakt dat de veiligheid op de dijk wordt gegarandeerd op basis van beproefde, ofwel evidence based maatregelen. Wanneer dit niet kan, dan hopen wij dat de gemeente zich herbezint.

Beter ten halve gekeerd … Ophemert, 7 februari 2022 Jos Uijlenbroek en Karin Alfenaar

5