220318 Maatregelprogramma - CONCEPT.pdf
Tekst van het document
MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE 2022 - 2026
Inhoudsopgave Inhoudsopgave ........................................................................................................................................ 2 Introductie ............................................................................................................................................... 3 Procesactiviteten ..................................................................................................................................... 5 Kosten en financiering (voorbeeld Houten) .......................................................................................... 27 Bijlage 1: XXX ......................................................................................................................................... 32
2 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Introductie Klimaatadaptatie gaat over het tegengaan van de impact die hitte, droogte, wateroverlast of overstromingen heeft op onze maatschappij. West Betuwe ondervindt de consequenties van droogte in het buitengebied, wateroverlast en hitte in de kernen en overstromingsrisico’s vanuit de rivieren. Met stresstesten zijn de risico’s voor West Betuwe in kaart gebracht. In een lokale klimaatadaptatiestrategie (LAS) heeft de gemeente nieuwe kaders en normen ontwikkeld om een klimaatbestendige leefomgeving te realiseren. Het voorliggende maatregelenprogramma is de concretisering van de uitkomsten van deze strategie voor de periode 2022-2026.
Figuur 1: We werken conform de weten-willen-werken cyclus van het nationale deltaprogramma
We werken volgens de “weten-willen-werken” cyclus zoals voorgesteld in het nationale Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (zie figuur 1). Eerst hebben we een analyse gemaakt van de kwetsbaarheden van de gemeente door middel van stresstesten (weten). Aan de hand daarvan hebben we gekeken welke risico’s we (niet) acceptabel vinden en zo ambities en een strategie geformuleerd (willen). Dit maatregelenprogramma gaat over het werken: aan de slag om de leefomgeving klimaatbestendig en waterrobuust te maken. Door te doen, leren we over de beste aanpak. In 2026, wanneer dit maatregelenprogramma afloopt, evalueren we onze aanpak en analyseren we of we op de juiste koers zijn om in 2050 een klimaatrobuuste gemeente West Betuwe te hebben gerealiseerd. De 1e cyclus: borging in organisatie, kennis en bewustwording Dit is het eerste maatregelenprogramma van de gemeente op het thema klimaatadaptatie. We zitten in een fase waarin we nog veel moeten ontdekken. We ontwikkelen bijvoorbeeld kennis over geschikte kaders en richtlijnen voor partners, wat de meest effectieve aanpak is bij fysieke ontwikkelingen, of welke werkprocessen er intern nodig zijn. Overal in Nederland zijn gemeenten en andere overheden
3 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
bezig dit thema vorm te geven en spelen dezelfde vragen. We zien een sterker sturende rol ontstaan bij de rijksoverheid op het thema. In deze eerste “weten, willen, werken” cyclus ligt dus nog veel de nadruk op het verzamelen van kennis, het creëren van bewustwording en het borgen binnen de organisatie. Aan het eind van dit maatregelenprogramma hebben we limaatadaptatie geborgd in onze organisatie, we hebben veel geleerd over hoe we klimaatadaptatie vormgeven in de fysieke buitenruimte. Inwoners en ondernemers in de gemeente zijn zich bewust en zetten zich in voor de opgave. We hebben ontdekt welke stimulansen en regels daar wel of niet bij helpen. Wat betreft fysieke realisatie zal er echter nog veel meer meoten gebeuren, na 2026. Door nu in te zetten op kennisontwikkeling, samenwerking, borging en bewustwording, kunnen we in de volgende cyclus “weten, willen, werken” kunnen versnellen op realisatie. De opgedane kennis van deze eerste cyclus wordt dan concreter uitgewerkt in kaders, normen, werkprocessen en fysieke realisatie. Inhoud Dit maatregelenprogramma is actiegericht, We spreken daarom ook wel van “activiteiten” die de gemeente gaat ondernemen.
We delen dat in twee verschillende typen in: • Procesactiviteiten: denk daarbij aan het opstellen van eisen rondom waterberging of infiltratie, communicatie, ontwikkelen van een lokaal hitteplan, ontwikkelen van een platform of loket voor klimaatadaptatie en stimuleringsmaatregelen zoals een subsidieregeling voor groene afkoppelen of daken. We maken hierbij onderscheid tussen activiteiten intern bij de gemeente, en met externe stakeholders, zoals inwoners en ondernemers. • Fysieke maatregelen: denk daarbij aan het ontwikkelen van extra waterbergingscapaciteit of groenvoorziening bij een wijkrenovatie, het uitbreiden van koelteplekken of verharde oppervlakten verwijderen of waterdoorlatend aanleggen. Bij de planning van de maatregelen brengen we in beeld of er natuurlijke momenten zijn om de maatregelen mee te koppelen. Bijvoorbeeld uitvoeringsplannen voor woningbouw of groot onderhoud op basis van de gemeentelijke rioleringsplannen (GRP) of de kernagenda’s die door de dorpskernen zijn opgesteld. Bij de maatregelen waar dat relevant is, benoemen we de inzet die we verwachten van andere partijen in de gemeente (zoals particulieren, ondernemers, agrariërs of het waterschap). Hierbij baseren we ons op de uitkomsten van de risicodialogen. Interne borging Klimaatadaptatie is een thema wat veel verschillende beleidsterreinen van de gemeente raakt.
Het is eigenlijk een aangepaste manier van werken en ontwikkelen binnen de gemeente. Dit staat beschreven in de Lokale Adaptatie Strategie (LAS). Om klimaatadaptatie goed te borgen in de organisatie, is het nodig sommige werkprocessen aan te passen. Dit nemen we niet expliciet op als maatregel of activiteit in dit programma, maar wordt vormgegeven in het beheer en ontwikkelplannen. Klimaatadaptatie wordt onderdeel van het afwegingskader bij projecten. Bij iedere ontwikkeling beschrijven we hoe we rekening houden met de verandering van het klimaat. We denken standaard na hoe we vergroening en ruimte voor waterberging kunnen toepassen bij nieuwe ontwikkelingen of vervanging. We wegen de kosten en baten van een klimaatadaptieve inrichting zo goed mogelijk af. Waar nodig, investeren we op korte termijn en maken we financiële ruimte voor extra beheer, omdat dit op langere termijn schade en meerkosten scheelt. Dit geldt voor alle ruimtelijke ontwikkelingen.
4 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Fysieke maatregelen Hier beschrijven we de fysieke maatregelen die genomen worden in de buitenruimte. Bijvoorbeeld het ontwikkelen van extra waterbergingscapaciteit of groenvoorziening. West Betuwe is een uitgestrekte gemeente. Uit de stresstesten blijkt dat in iedere kern wel een uitdaging zit met betrekking tot wateroverlast, hitte en/of droogte. Overal moet dus wel wat gebeuren. In de strategie stellen we dat we dit voor 2050 gerealiseerd willen hebben, en dat we dat het meest effectief doen dor zoveel mogelijk zaken op te pakken in samenhang met groot onderhoud. Bij de procesactiviteiten in dit maatregelenprogramma staat een plan voor het meerjarig onderhoud opgenomen. Daaruit volgt onderstaande lijst maatregelen, waarmee we ons committeren om ieder jaar een stuk van de gemeente klimaatadaptief in te richten. Activiteit
2022
A. Doorlopende maatregelen om wateroverlast te voorkomen. De komende x jaren zetten we in op afkoppelen, afvloeien naar gemeentelijke groenblauwe structuren, verwijderen van verharding, omzetten van asfalt in bestrating, aanleggen van waterpasserende verharding, etc. B. Doorlopende maatregelen voor hittebestrijding. We breiden koelteplekken x uit en verbeteren waar dit eenvoudig (zonder grote kosten) betere verblijfsplekken oplevert. C. Doorlopende maatregelen om groenstructuren te verbeteren. De komende x jaren zorgen we ervoor dat voor iedere boom die word gekapt, er minimaal een boom voor terug komt, bij voorkeur 2. x D. Aanpakken wateroverlast Waardenburg Korte Woerden m.b.v. DPRAimpulsregelingsgelden x E. Aanpakken wateroverlast Asperen Oude Kern m.b.v. DPRAimpulsregelingsgelden F. Pilot vergroenen sociale woningen (prestatieafspraak met corporatie De x Kernen) G. Pilot nieuwe beplanting in openbaar groen / ecologisch bermbeheer H. Fysieke maatregelen na 2024
Activiteit A Toelichting
‘23 ‘24 ‘25 ‘26 x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x x x
Doorlopende maatregelen wateroverlast Doorlopend nemen we maatregelen om wateroverlast te voorkomen. Dit doen we zoveel mogelijk in samenhang met groot onderhoud of andere renovatie/herstel werkzaamheden of inbreiding. In het huidige WRP en wegbeheerplannen wordt al standaard nagedacht hoe klimaatadaptief in te richten. Bij wegrenovaties, denkt riolering/water standaard mee over adaptieve inrichting en afkoppelen.
5 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
x
We gaan wateroverlast tegen door: - afkoppelen m.b.v. onze afkoppelverordening. Bij bestaande gebieden zoeken we maatwerkoplossingen om minimaal 20 mm te bergen. Bij nieuwbouw is dat een eis. - Verwijderen van onnodige verharding - Het aanleggen van een nieuw wegprofiel voor het vertraagd en via het maaiveld afvoeren van hemelwater - Het omvormen van asfalt naar bestrating - Het omvormen van verharde parkeervoorzieningen naar waterpasserende-of groenverharding In de jaren 2022 t/m 2025 gaat het om 10.000-15.000 m2 per jaar aan groot onderhoud aan straten of het omvormen van asfalt naar bestrating. Vanaf 2025 gaat het om 25.000-30.000 m2 per jaar aan herstraten van rijbanen, omvormen van asfalt naar bestrating en omvormen van parkeervoorzieningen. Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Wegen, Riolering Water, Groen, Verkeer WRP, wegbeheer
Activiteit B Toelichting
Doorlopende maatregelen hittebestrijding Doorlopend nemen we maatregelen om hitte tegen te gaan. We breiden koelteplekken uit en verbeteren waar dit eenvoudig (zonder grote kosten) betere verblijfsplekken oplevert. Dit doen we zoveel mogelijk in samenhang met groot onderhoud of andere renovatie/herstel werkzaamheden of inbreiding. We toetsen het resultaat door de hitteknelpunten in de nieuwe stresstesten in 2026 te vergelijken met de oude stresstesten. We kijken daarbij naar de afstand tot een koele verblijfsplek in de openbare ruimte. Groen, Sociaal Domein Wegen, Water en Riolering
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Activiteit C Toelichting
2022-2026 Voor het omvormen van 30.000 m2 bestrating en afkoppelen is de inschatting dat dit €400.000-650.000 per jaar extra kost. Bijzondere voorzieningen als lijngoten of voorzieningen in de berm (WADI) zijn hierin niet inbegrepen.
2022-2026
Doorlopende maatregelen groenvoorziening Jaarlijks nemen we maatregelen om groenstructuren te verbeteren. De komende jaren zorgen we ervoor dat voor iedere boom die wordt gekapt, er minimaal een boom voor terug komt, bij voorkeur twee. Dit doen we zoveel
6 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Activiteit D Toelichting
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Activiteit E Toelichting Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
mogelijk in samenhang met groot onderhoud of andere renovatie/herstel werkzaamheden of inbreiding. We toetsen het resultaat door bij de nieuwe stresstesten in 2026 te analyseren of het bomenbestand en de hoeveelheid groen oppervlakte in de kernen is toegenomen ten opzichte van de oude stresstesten. Groen
2022-2026
Wateroverlast Waardenburg De wateroverlast in Waardenburg Korte Woerden wordt aangepakt. Hiervoor nemen we fysieke maatregelen XXX. Ter ondersteuning van de financiering vragen hiervoor de DPRAimpulsregelingsgelden aan in 2022. De impulsregeling ondersteund voor 33% klimaatrobuuste uitvoeringsmaatregelen. De inzet is om hemelwater af te koppelen van het gemengd stelsel en bovengronds te laten afstromen naar daarvoor geschikte watersystemen. Riolering en Water Groen, Wegen, Duurzaamheid en Verkeer. Werkregio KAR
2022-2023 311.000 euro DPRA-impulsregelingsgelden.
Wateroverlast Asperen oude kern De oude kern van Asperen wordt gerevitaliseerd en klimaat- en waterrobuust ingericht. Dit doen we o.a. met inzet van DPRA-impulsregelingsgelden. Beleid en beheer Realisatie, Duurzaamheid en Inwoners. Werkregio KAR
2022-2023 300.000 euro DPRA-impulsregelingsgelden
7 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Activiteit F Toelichting Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Activiteit G Toelichting
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Activiteit H Toelichting
Pilot vergroenen sociale woningen Samen met woningcorporatie de kernen zetten we een pilot op voor het vergroenen van sociale woningen. Duurzaamheid Woningcorporatie de Kernen
2022-2023
Pilot openbaar groen De gemeente gaat een pilot ontwikkelen om kennis op te doen over klimaatrobuust en kosteneffectief beheer van het openbaar groen wat bijdraagt aan de biodiversiteit in de gemeente. • Bij aanplant van nieuw openbaar groen wordt rekening gehouden met de biodiversiteitswaarde (beschutting, voedsel, bestuiving/nectar) en waterbeschikbaarheid in een veranderend klimaat. • Bij aanplant van nieuw openbaar groen wordt de beplantingkeuze gebaseerd op inheemse, lokale en gevarieerde flora. We kiezen voor beplanting dat bestand is tegen het veranderende weer. • We bieden met ons openbaar groen een plek voor foerageren en verblijven van aanwezige/gewenste fauna. • Het openbaar groen en het beheer daarvan draagt via plantkeus, diversiteit en omvang bij aan het behouden en vermeerderen van vlinders en andere insecten. • Het openbaar groen draagt bij aan het verminderen van hittestress: er is meer ruimte voor hoog groen (bomen). Het doel is om de opgedane kennis te verankeren in het toekomstig (groen)beheer en gemeentelijk inkoopbeleid. Groen, Duurzaamheid Wegen, Verkeer, Water en Riolering
2024 n.t.b.
Fysieke maatregelen na 2024 In 2022 en 2023 zetten we in op fysieke realisatie in Waardenburg en Asperen (maatregel D en E), en het voortdurend klimaatadaptief inrichten bij nieuwe ontwikkelingen of renovaties (maatregel A.B en C). Parallel identificeren we urgente knelpunten en koppelkansen met groot onderhoud op de langere
8 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
termijn (procesmaatregel 6 en 9). De fysieke realisatie om deze knelpunten op te lossen zal gaan lopen vanaf 2024, en kan onderdeel van het nieuwe WRP. Riolering Wegen, Verkeer, Water en Riolering WRP 2024 en verder n.t.b.
9 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
10 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Procesactiviteiten De procesactiviteiten zijn activiteiten rondom communicatie, juridische maatregelen, participatie, subsidies, etc. De activiteiten zijn ingedeeld in de volgende categorieën: A. Interne organisatie gemeente West Betuwe B. Inwoners C. Ondernemers en bedrijventerreinen D. Ontwikkelaars E. Partners in het buitengebied F. Maatschappelijke instellingen
Activiteit
2022 ‘23
‘24 ‘25 ‘26
‘27
Interne organisatie 1.
Opzetten fonds klimaatadaptieve ontwikkelingen.
2.
Opzetten van een calamiteitenfonds.
x
Werven van XX FTE voor advies klimaatadaptatie, participatietraject en uitvoering 4. Aanvraag impulsregelingsgelden 2022, 2023. x 3.
5.
Interne kennisontwikkeling klimaatadaptief werken.
x
6.
Planning fysieke aanpak urgentste knelpunten m.b.t. wateroverlast. x
Opstellen overzicht met alle vitale en kwetsbare objecten in de gemeente 8. Ontwikkelen kansen- en risicokaart nieuwbouw
x
Opstellen meerjarenplan koppelkansen gebiedsvernieuwing/renovatie 10. Opstellen van een biodiversiteitsplan t.b.v. natuurinclusief bouwen en ontwikkelen. 11. Data en beheergegevens actualiseren / op orde brengen
x
12. Monitoring gerealiseerde projecten en resultaten
x
7.
9.
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x x x
x
x x
x
n.t.b. x x
x
x
13. Evaluatie en herijking klimaatadaptatie strategie en
maatregelenprogramma Inwoners 14. Klimaatadaptatie met inwoners (zie werving van 1 FTE
• • •
x
x
x
participatiemedewerker in maatregel X). Deze participatiemedewerker zet zich o.a. in voor de volgende werkzaamheden: Opzetten van pilot projecten met inwoners op basis van aanknopingspunten in de kernagenda’s. I.s.m. de gebiedsmakelaars Informatiecampagne klimaatadaptieve tuinen. Jaarlijks 2x een communicatiemoment. Hoveniers en tuincentra hierbij betrekken. Voortzetten uitvoering stimuleringsregelingen voor afkoppelen, groene daken, etc.
11 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Aanpak bepalen Operatie Steenbreek; vervolgens uitvoeren gekozen activiteitenpakket of aanhaken bij bestaande campagne. • Voortzetten handhaven van afkoppelverordening bij nieuwe ontwikkelingen. • Evaluatie en voortzetting subsidie verwerking hemelwater (in 2023 loopt WRP af en wordt dit vernieuwd) • Ontwikkelen informatiemateriaal gedragsbeïnvloeding wat te doen bij extreem weer en overstroming. • Het betrekken van jongeren in de gemeente via aansprekende acties (naar voorbeeld van Rotterdams Weerwoord) • Het betrekken van winkels en ondernemers in de bewustwording van inwoners (hoveniers, tuincentra, bouwwinkels). Ondernemers en bedrijventerreinen •
15. Bewustwordingscampagne vergroenen bedrijventerreinen. 16. Faciliteren innovatieve ondernemers
x x
x
x
x
x
x
17. Facilitering en opzetten subsidie voor vergroenen bedrijventerreinen. x
x
x
x
x
x
Ontwikkelaars 18. Prestatieafspraken en intentieovereenkomst
x
woningbouwcorporaties 19. Opstellen kaders voor klimaatadaptieve gebiedsontwikkeling en koeltemaatregelen 20. Opstellen kaders natuurinclusief bouwen en ontwikkelen
x x
21. Borgen kaders in de LIOR (Leidraad Inrichting Openbare Ruimte) /
x
x
x
DIOR (Duurzame Inrichting Openbare Ruimte) Partners in het buitengebied 22. Ontwikkelen regelgeving innovatieve bedrijfsvoering agrariërs
x
x
23. Vervolgactie (bijv. pilotontwikkeling) n.a.v. op de regionale
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
bureaustudie opgaven landelijk gebied 24. Zoekgebieden aanwijzen voor waterbuffering in het oosten van onze
gemeente. 25. Aansluiten bij regionale gesprekken over watertekort.
x
x
x
x
x
x
x watersysteem 27. Terugkerend werkoverleg beperken gevolgen overstromingsrisico’s x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
26. Terugkerend werkoverleg met waterschap Rivierenland robuust
Maatschappelijke organisaties 28. Opstellen lokaal hitteplan, gericht op bescherming van kwetsbare
groepen 29. Vergroting bewustwording groene schoolpleinen en subsidieverstrekking. 30. Ontwikkelen voorschriften evenementen bij/tijdens extreem weer
x x
x x
12 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Algemeen / interne organisatie Activiteit 1 Toelichting
Opzetten fonds klimaatadaptieve ontwikkelingen Om bij fysieke projecten die (op basis van planning of incidenteel) genomen gaan worden (herstructurering, opwaardering en renovatie) voldoende middelen voor handen te hebben om uiteindelijk een klimaatadaptief resultaat te waarborgen kan uit dit opgezette fonds worden geput. Verschillende teams en domeinen kunnen dit fonds aansnijden om het klimaatadaptieve deel van het project te dekken. Dit fonds als doel innovatie te stimuleren bij aanpassingen aan de bestaande bebouwde omgeving. Het fonds moet meehelpen om bij renovatie de leefomgeving en klimaatadaptieve situatie te verbeteren en te innoveren ten opzichte van de oude situatie, in plaats van de oude situatie te herstellen.
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Activiteit 2 Toelichting
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Bij nieuwe ontwikkeling of renovatie zijn vaak financiële mogelijkheden (GREX, beheerbudget) om klimaat- en waterrobuuste inrichting te realiseren. Team financieel, College van B&W en (Raad) Alle ruimtelijke domeinen (riool, infrastructuur, wegen, verkeer, groenbeheer) 2023 - 2026 -
Opzetten van een calamiteitenfonds Bij weersextremen (bijvoorbeeld de extreme regenval en overstromingen in Zuid Limburg) kunnen zeer grote bedragen nodig zijn voor het herstel en opbouw van een gebied. Om te voorkomen dat de begroting van de gemeente deze bedragen op moet vangen is het verstandig een calamiteitenfonds op te zetten. Op deze manier voorkomen we dat we alleen reactief handelen in een extreme situatie, maar daar ook op voorbereid zijn op een proactieve wijze. Het calamiteitenfonds kan worden ingezet om de eerste noodzakelijke investeringen voor het herstel van vitale en kwetsbare functies en infrastructuur te herstellen. Basisafspraken voor het uitnutten van een dergelijk fonds moeten zijn vastgelegd in een calamiteitenplan. We bepalen hoe groot dit fonds is aan de hand van scenario-onderzoeken. Team financieel. College van B&W Alle andere domeinen n.t.b. 2025-2026 n.t.b.
13 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Activiteit 3 Toelichting
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Activiteit 4 Toelichting
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Activiteit 5 Toelichting
Werving FTE klimaatadaptie Om voldoende FTE beschikbaar te hebben voor klimaatadaptatie, en het uitvoeren van dit maatregelenprogramma werven we XX FTE. Dit is als volgt verdeeld in de organisatie: • 1 FTE participatie en klimaatadaptatie • 0,8 FTE adviseur klimaatadaptatie • XX FTE uitvoering van klimaatadaptatie bij verschillende beleidsterreinen In het laatste hoofdstuk van dit maatregelenprogramma (financiering en capaciteit) staat dit verder toegelicht. Teamleider Duurzaamheid P&O, Programmamanager, Duurzaamheid 2023 Zie laatste hoofdstuk van dit maatregelenprogramma (financiering en capaciteit).
Aanvraag impulsgelden 2022, 2023 We vragen financiering aan bij het Ministerie van Infrastructuur en Water (DPRA) onder de impulsregeling klimaatadaptatie. Deze financiering dekt maximaal 1/3 van de totale klimaatadaptieve investering (2/3 voor de gemeente zelf). • Aanvraag 2022: Voor de projecten Asperen Oude Kern en Waardenburg Korte Woerden wordt dit jaar voor ongeveer 600.000 euro subsidie aangevraagd bij het Rijk. • Aanvraag 2023: In 2023 vragen we subsidie aan voor een nader te bepalen project vanuit een pot van 1,5 miljoen euro voor projecten met aantoonbare maatschappelijke meerwaarde. Asperen Wegen, Waardenburg Riolering Beleid en Beheer Wegen, Riolering, Water, Groen, Verkeer en Duurzaamheid en Ruimtelijke Ontwikkeling (gebiedsvisies) en Realisatie
2022, 2023
Interne kennisontwikkeling klimaatadaptief werken We willen dat klimaatadaptatie onderdeel wordt van het dagelijks werk in de gemeente. We bevorderen bewustzijn van collega’s en het toepassen van kaders en criteria uit de LAS. Daarom zetten we in op de interne kennisontwikkeling en -uitwisseling rondom het thema. Het raadplegen van informatie en data over klimaatadaptatie kan in sommige gevallen complex zijn. Daarom stellen we een interne handleiding op voor collega’s, waarin we het proces uitleggen om een project klimaatadaptief uit te voeren. We geven aanwijzingen waar data (zoals stresstesten, criteria) te
14 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
raadplegen is, en op welk moment in het project dat het beste te doen. Zo dragen we bij aan de collectieve kennis.
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Activiteit 6 Toelichting
In 2023 en 2024 worden twee interne kennissessies georganiseerd. Het uitwisselen van ervaringen met werken met de LAS komt aan bod. Daarnaast verbeteren we zo bewustzijn en het kennisniveau over het toepassen van klimaatadaptatie-kaders bij binnen de verschillende domeinen, en hoe dit past binnen al bestaande kaders. Team Duurzaamheid BvoWB – digitale ontsluiting, organisatie Procesoptimalisatie 2022-2024
Planning fysieke uitvoering oplossen urgentste knelpunten In de stresstesten is in kaart gebracht wat de urgentste knelpunten zijn met betrekking tot wateroverlast en hitte in de gemeente. Voor wateroverlast zijn dat de volgende locaties (let op, dit is alleen in kaart gebracht voor de kernen Asperen, Beesd, Geldermalsen-Meteren, Haaften en Vuren): 1. Verlengde Middelweg (Asperen); 2. Schoutlaan / Vroedschap (Asperen); 3. Wilhelminastraat / Burgemeester Jonkersstraat (Beesd); 4. Achterstraat (Beesd); 5. Lage Huis (Beesd); 6. Omgeving Hoge Hof en zuidelijk richting Waalbanddijk (Haaften); 7. Pauwenkamp / Brouwerskamp (Haaften); 8. Tunnelweg (Geldermalsen-Meteren); 9. Van Limburg Stirumstraat (Geldermalsen-Meteren); 10. Geldermalsen Oost (Bloemee/Goudrenet/Sterappel, GeldermalsenMeteren); 11. Koningslaan/ Koninginnestraat (Geldermalsen-Meteren); 12. Geldermalsen West (Burgemeester Vernèdelaan, Geldermalsen-Meteren). Deze locaties, en de algemene stresstestkaarten voor de andere kernen, leggen we naast een “quickscan” op al het gemeentelijk grondgebied: waar zijn groenstructuren en water? Zo maken we een kansenkaart voor het laaghangend fruit: locaties waar het relatief makkelijk is de klimaatadaptatieopgave op te lossen.
We maken een planning voor de fysieke uitvoering van de urgentste knelpunten op basis van: De risicolocaties en de stresstestkaarten; De kosten risicogetallen (dat is de afweging van impact, risico en herhalingskans en de daarmee gemoeide kosten); De kansenkaart van lokaal aanwezig gemeentelijk groen/blauw;
15 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Deze planning (met name voor de wateroverlast locaties) nemen we mee als input voor het nieuwe WRP wat vanaf 2024 loopt, zodat daar ook budgetten gealloceerd kunnen worden.
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Activiteit 7 Toelichting Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Activiteit 8 Toelichting
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Voor hitte volgen uit de stresstesten als urgentste locaties 10 bedrijventerreinen. Om deze opgave te realiseren staan onder het kopje “ondernemers en bedrijventerreinen” de te nemen maatregelen. Duurzaamheid Beleid en Beheer, Riolering, Wegen o.a. WRP (vanaf 2024) 2022 Financiering voor de uitvoer van fysieke maatregelen op de knelpunten mbt wateroverlast op te lossen kan onderdeel worden van het nieuwe WRP (vanaf 2024)
Kwetsbare en vitale objecten Door het opstellen van een overzicht met alle vitale en kwetsbare objecten in de gemeente weten we op welke locaties eventueel extra aandacht en urgentie nodig hebben bij een extreme weerssituatie, of bij onderhoud en/of reparatie. Duurzaamheid IVR, Veiligheidsregio en Riolering en Water
2022
Opstellen kansen- en risicokaart klimaatadaptieve nieuwbouw Nieuwbouw staat er minimaal 70 jaar, en moet dus ook bestand zijn tegen het klimaat van 2100. We brengen in kaart waar binnen de gemeente kansrijke en risicovolle gebieden zijn om vanuit een klimaatadaptief oogpunt nieuwbouw te ontwikkelen. Hiermee kunnen we inschatten waar we nieuwbouwontwikkeling willen sturen of juist remmen (bij ongeschikte of gevaarlijke locaties). We zoeken hier aansluiting bij de woningbouwplannen die nu in de versnelling gaan zodat deze informatie nog mee kan worden genomen bij korte termijn ontwikkelingen. Bij nieuwe ruimtelijke en bouwontwikkelingsplannen nemen we verplichte klimaatadaptatieparagraaf op waarin we eventuele locatie-risico’s afwegen. Ruimtelijke Ontwikkeling en Duurzaamheid Woonvisie, Omgevingsvisie 2023 Capaciteit beschikbaar stellen om gemeentebrede kansen- en risicokaart te maken.
16 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Activiteit 9 Toelichting
Opstellen meerjarenplan koppelkansen gebiedsvernieuwing/renovatie Een belangrijk onderdeel van onze strategie is dat we klimaatadaptieve ontwikkeling zoveel mogelijk oppakken in samenhang met groot onderhoud. Op deze manier gaan we zo effectief mogelijk te werk. Veel wijken en straten in de gemeente dateren uit de periode 1960-1980. Het groot onderhoud aan deze straten zit er aan te komen. Daarbij kan dan ingezet worden op een verkeersveilige, groene en klimaatrobuuste herinrichting. Dat is een integrale opgave samen met riolering-water-groen-verkeer. Hiervoor moet dan wel op tijd budget beschikbaar worden gesteld. Door in kaart te brengen waar gebiedsvernieuwing en renovatie plaats gaat vinden, en dit te vergelijken met de stresstesten, kunnen we meekoppelkansen benutten. We stellen een meerjarenplan op voor klimaatadaptieve ontwikkeling tijdens het grootschalig onderhoud / gebiedsvernieuwing.
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Activiteit 10 Toelichting
We willen op deze manier voorkomen dat kapitaal vernietigd wordt, zoals een weg meerdere keren binnen aanzienlijke tijd openbreken voor verschillende doelen. Ook in het besef dat de gemeente West Betuwe veel kwetsbare locaties kent die niet allemaal in één keer kunnen worden aangepakt. Beleid en Beheer en Realisatie Duurzaamheid, Gebiedsmakelaars en Ruimtelijke Ontwikkeling
Doorlopend
Biodiversiteitsplan Het bevorderen van de biodiversiteit in de gemeente kan hand-in-hand gaan met het klimaatadaptief inrichten van de buitenruimte. In een biodiversiteitsplan, kan deze koppeling gemaakt worden. Hierin kunnen de volgende klimaatadaptieve maatregelen aan bod komen: • In perken en parken kan klimaatverandering leiden tot andere vereisten voor de beplanting (droogte, hitte, maar ook neerslagpieken). In een biodiversiteisplan kijken we naar diversiteit en ‘logica’ van de beplanting: welke waarde heeft de beplanting voor de biodiversiteit, koeling en waterberging en past het ook op de locatie (hoeveel ‘aandacht’ en onderhoud heeft de beplanting nodig). We benoemen daarin gewenste doelsoorten benoemen voor openbare beplanting. • Er is een motie aangenomen om natuurinclusief bouwen en ontwikkelen te borgen bij klimaatadaptatie. Het biodiversiteitsplan kan hier verdere invulling of kaders aan geven. • Binnen de gemeente zijn meerdere woonkernen en meerdere natuurgebieden. Deze kernen en gebieden kunnen aan elkaar gekoppeld worden middels natuurlijke corridors met gevarieerde inheemse vegetatie (bomenrijen in combinatie met struweel en kruidenrijke bermen). Zo kunnen schaduwrijke zones gecreëerd worden
17 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Activiteit 11 Toelichting
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Activiteit 12 Toelichting
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
die tevens biodivers zijn en bijdragen aan een netwerk van natuurgebieden, waarbij naast de recreant ook fauna gebruik maakt van de verbindingen. • Communicatie met inwoners (zie ook maatregel inwoners) over klimaatadaptieve tuinen kan verder verrijkt worden met informatie over biodiversiteit in je eigen tuin: biodiverse aanplant, hoe vogels, egels, insecten te lokken. Hoe maak je een bijenhotel, etc. Ecologie/groenbeheer Duurzaamheid n.t.b. n.t.b. n.t.b.
Actualiseren van data en beheergegevens De stresstesten blijken periodiek een actualisering nodig te hebben. Onderliggende data die kloppend is, is essentieel voor het klimaatadaptief inrichten van de leefomgeving en het opsporen en aanpakken van knelpunten. Met deze maatregel zetten we in op het actualiseren van deze data en beheergegevens, zodat dit op orde is voor de volgende stresstesten. Riolering en Water Databeheerders 2025 n.t.b.
Monitoring uitvoering en voortgang We monitoren de voortgang van de uitvoering van dit maatregelenprogramma en de voortgang van de klimaatadaptieve inrichting van de leefomgeving. De geactualiseerde data en beheergegevens (zie voogaande maatregel) helpen hierbij. Deze maatregel helpt om de strategie en het maatregelenprogramma te evalueren en te actualiseren in 2026. Duurzaamheid Interne organisatie 2024 en verder n.t.b.
18 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Activiteit 13 Toelichting
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Evaluatie en herijking adaptatiestrategie en maatregelenprogramma Het maatregelenpakket is een richtinggevend document waarbij herijking en actualisering op den duur nodig is. Het is nodig de verschillende stappen; weten, willen, weken te checken en deze ‘cyclus’ opnieuw te starten. 1) Stresstesten actualiseren en evalueren of we op de goede weg zijn richting klimaatbestendige en waterrobuuste leefomgeving. 2) Opstellen nieuw maatregelenpakket en herijking strategie. 3) Beoordelen (mede op basis van de nieuwe klimaatverkenning/stresstest) of het nodig is in het algemeen meer verplichtingen op te leggen aan bewoners en bedrijven. Bijv. maximale hoeveelheid verharding of minimale hoeveelheid vergroening. Duurzaamheid Alle andere disciplines 2026 n.t.b.
Inwoners Activiteit 14 Toelichting
Klimaatadaptatie met inwoners 70% van het gemeentelijk gebied is in handen van particulieren. We nemen 1 FTE aan voor een medewerker participatie klimaatadaptatie (zie maatregel 3), gericht op het betrekken van bewoners en ondernemers in de gemeente bij deze opgave. De uitvoering van onderstaande maatregelen zit in het werkpakket: • Opzetten van pilot projecten met inwoners op basis van aanknopingspunten in de kernagenda’s. I.s.m. de gebiedsmakelaars • Informatiecampagne klimaatadaptieve tuinen. Jaarlijks 2x een communicatiemoment. Hoveniers en tuincentra hierbij betrekken. • Voortzetten uitvoering stimuleringsregelingen voor afkoppelen, groene daken, etc. • Aanpak bepalen Operatie Steenbreek; vervolgens uitvoeren gekozen activiteitenpakket of aanhaken bij bestaande campagne. • Voortzetten handhaven van afkoppelverordening bij nieuwe ontwikkelingen. • Evaluatie en voortzetting subsidie verwerking hemelwater (in 2023 loopt WRP af en wordt dit vernieuwd) • Ontwikkelen informatiemateriaal gedragsbeïnvloeding wat te doen bij extreem weer en overstroming. • Het betrekken van jongeren in de gemeente via aansprekende acties (naar voorbeeld van Rotterdams Weerwoord) • Het betrekken van winkels en ondernemers in de bewustwording van inwoners (hoveniers, tuincentra, bouwwinkels).
19 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Duurzaamheid, Communicatie Beleid en Beheer Doorlopend Zie laatste hoofdstuk van dit maatregelenprogramma (financiering en capaciteit).
Ondernemers en bedrijventerreinen Activiteit 15 Toelichting
Bewustwordingscampagne vergroenen bedrijventerreinen Uit de stresstesten volgt voor hitte dat de urgentste locaties van hittestress in de gemeente 8 bedrijventerreinen zijn. gevestigd en daarmee kennen deze gebied een potentieel risico in daling van de arbeidsproductiviteit. 1. Het bedrijventerrein aan de Industrieweg (Asperen); 2. Het bedrijventerrein ter hoogte van de Industrieweg / Parkweg. In dit hittegevoelige gebied liggen twee gebouwen met een kwetsbare gebruikersfunctie (Beesd); 3. Een groot bedrijventerrein met een distributiecentrum van Albert-Heijn ter hoogte van de Poppenbouwing (Geldermalsen); 4. In de kern Geldermalsen aan weerszijde van de J.F. Kennedylaan ter hoogte van de Randweg. (Geldermalsen); 5. Het gebied ten westen van treinstation Geldermalsen. In dit hittegevoelige gebied ligt een bedrijventerrein en MBO-school (Geldermalsen). 6. Het gebied ter hoogte van de Hertog Karelweg, bedrijventerrein. (Haaften); 7. Het gebied ter hoogte van de kruising N830 / N848, bedrijventerrein (Vuren); 8. Het gebied ter hoogte van de Achterweg nabij de A2, bedrijventerrein (Waardenburg) Omdat het om veel particuliere grond gaat, kan de gemeente deze opgave niet alleen realiseren en is de inzet van lokale ondernemers nodig. We organiseren bewustwordingscampagne vergroenen bedrijventerreinen.
We zetten hiermee in op: - Inspireren met lokale voorbeelden, bijvoorbeeld het terrein Hondsgemet waar vanaf 2022 al maatregelen worden genomen. - Wat leveren adaptieve maatregelen de ondernemer op in financiële zin - En daarnaast: wat levert het op in termen van productiviteit en gezondheid van werknemers, veilige wandelroutes, aantrekkelijke uitstraling van het terrein, etc. De campagne bestaat uit: - Voorlichtingsmiddagen/avonden met vooruitstrevende ondernemers, architecten en aannemers. - Informatiebrochure
20 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Economie, Duurzaamheid, Participatie?
Activiteit 16
Faciliteren innovatieve ondernemers De gemeente deze opgave niet alleen realiseren en is de inzet van lokale ondernemers nodig. We willen starten met ondernemers die hier al intrinsiek voor gemotiveerd zijn,
Toelichting
2023
We willen deze ondernemers faciliteren. We zetten in op capaciteit bij de gemeente die ondernemers en (parkmanagement van) bedrijventerreinen, benadert voor het nemen van adaptieve maatregelen. Dit koppelen we met andere duurzaamheidthema’s zoals energie, circulair, mobiliteit, etc.
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Activiteit 17 Toelichting
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Bij nieuwbouw en de revitalisering van bedrijventerreinen zetten we in op adaptieve nieuwbouw/revitalisering. Daarbij maken we ook gebruik met klimaatadaptieve en natuurinclusieve normen (zie maatregel X). Economie, Duurzaamheid, Participatie
Doorlopend
Faciliteren subsidie vergroenen bedrijventerreinen We onderzoeken de mogelijkheid een subsidie op te zetten voor ondernemers en bedrijventerreinen die hun pand of terrein klimaatadaptiever en natuurinclusiever willen inrichten. Daarnaast zoeken we hierop de samenwerking met de provincie en werkregio. We helpen ondernemers om bestaande subsidies bij provincie aan te vragen. Economie, Duurzaamheid, Participatie? Riolering en Water WRP, Subsidiebeleid 2023 bij actualisatie WRP
21 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Ontwikkelaars Activiteit 18 Toelichting Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Activiteit 19 Toelichting Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Activiteit 20 Toelichting
Prestatieafspraken en intentieovereenkomst woningbouwcorporaties Met de woningbouwcorporaties leggen we prestatieafspraken vast en tekenen we een intentieovereenkomst rondom klimaatadaptatie. Duurzaamheid Woningcorporaties Woonvisie en prestatieafspraken 2022 n.t.b. of en hoe hoog een eventuele gemeentelijke financiële bijdrage is.
Opstellen kaders voor koeltemaatregelen We stellen kaders zodat bij nieuwe ontwikkelingen naast warmte-isolatie ook maatregelen getroffen worden t.b.v. de koeltebehoefte. Duurzaamheid, Ruimtelijke Ontwikkeling ODR (verunningverlening/toezicht) Omgevingsplan, Warmte transitievisie 2023
Opstellen kaders klimaatadaptieve, natuurinclusieve gebiedsontwikkeling We willen dat nieuwe gebiedsontwikkeling zoveel mogelijk klimaatadaptief en natuurinclusief gedaan wordt. Er is een motie aangenomen om natuurinclusief bouwen en ontwikkelen te borgen bij klimaatadaptatie. We stellen daarom kaders en afspraken klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen op voor West Betuwe voor vergunningsplichtige uitbreidingen en nieuwbouw. We baseren ons op wat andere gemeenten/provincies al hebben ontwikkeld en volgen hiermee de rijksoverheid die hier ook een meer sturende en regulerende rol in pakt. Dergelijke kaders kunnen gebruikt worden in een programma van eisen op voor nieuwe ontwikkelingen. We kunnen dit koppelen met andere duurzaamheidseisen rondom energie, circulair, mobiliteit, etc.
Eigenaar Samen met
Bovenstaande geldt voor alle ontwikkelingen, inclusief bijvoorbeeld revitaliseringen van bedrijventerreinen. Duurzaamheid, Ruimtelijke Ontwikkeling, Economie Koppeling met de op te stellen omgevingsplannen
22 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
n.t.b.
Activiteit 21 Toelichting
Borgen kaders in de LIOR (Leidraad Inrichting Openbare Ruimte) / DIOR De Leidraad (Duurzame) Inriching Openbare Ruimte willenw e updaten met kaders voor klimaatadaptatie (en natuurinclusiviteit). De huidige kaders als opgesteld in de huidige adaptatie strategie worden daarin geborgd. Ook de nieuw op te stellen kaders vanuit de maatregelen die hierboven genoemd zijn, worden op termijn geborgd in de LIOR en/of DIOR. Duurzaamheid, Ruimtelijke Ontwikkeling
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
2025-2026 n.t.b. (vraagt in ieder geval eenmalig budget voor inzet externe deskundigheid)
2023, 2025, 2027, etc. -
Partners in het buitengebied Activiteit 22 Toelichting
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Ontwikkelen regelgeving innovatieve bedrijfsvoering agrariërs Ontwikkeling van regelgeving (bestemmingsplannen, regels, vergunningen en de nieuwe omgevingswet), die boeren stimuleert in duurzame en innovatieve bedrijfsvoering. Faciliteren van de noodzaak voor nieuwe teeltondersteunende systemen of zelfs nieuwe teelten. Zo realiseren we de gemeentelijke ambitie om de grootste fruitgemeente te zijn en blijven. Economie, Duurzaamheid en Ruimtelijke Ontwikkeling Fruittech campus, ondernemende agrariers, NFO, etc.
2022-2026
23 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Activiteit 23 Toelichting
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Activiteit 24 Toelichting
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Activiteit 25 Toelichting Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Vervolgactie n.a.v. regionale bureaustudie opgaven landelijk gebied Op dit moment wordt op regionaal niveau een bureaustudie uitgevoerd naar de opgaven van het landelijk gebied. Op basis van deze studie bepalen we wat er aan vervolgacties nodig is. Dat kan bijvoorbeeld een pilot zijn rondom innovatieve, waterbesparende teeltsystemen. Werkregio KAR (Klimaat Actief Rivierenland), Economie, Landschap, Duurzaamheid en Ruimtelijke Ontwikkeling ODR, Fruittech campus, andere gebiedspartners, WSRL, ODR
2023
Zoekgebieden aanwijzen voor waterbuffering We gaan zoekgebieden aanwijzen voor waterbuffering in het oosten van onze gemeente. Dit doen we samen met Waterschap Rivierenland, als onderdeel van hun Water Uitvoeringsprogramma. Het doel is om het bestaande watersysteem te optimaliseren en betere waterbuffering te realiseren. Hiermee kan de waterschaarste in natuur en landbouw in tijden van droog weer enigszins beperkt worden. Waterschap, Water, Duurzaamheid en Ruimtelijke Ontwikkeling Waterschap, provincie en gebiedspartners. Water Uitvoerings Programma (WUP) Waterschap Rivierenland 2023 n.t.b. (onderzoeksbudget benodigd t.b.v. opstelling belangenafweging en samenwerking Waterschap)
Aansluiten bij regionale gesprekken over watertekort We sluiten aan bij regionale gesprekken ter voorbereiding van situaties van watertekort. Werkregio KAR (Klimaat Actief Rivierenland) Waterschap Rivierenland, onderdeel van hun Water Uitvoerings Programma (WUP) RAS (Regionaal Adaptatie Strategie)
Doorlopend
24 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Activiteit 26 Toelichting
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Activiteit 27 Toelichting Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Terugkerend werkoverleg waterschap Rivierenland robuust watersysteem Terugkerend werkoverleg met waterschap Rivierenland over klimaatadaptieve maatregelen in stedelijk en landelijk waterbeheer. Doel is gezamenlijk een robuuster watersysteem op te tuigen. Resultaten van dit overleg zijn: groenblauwe structuurkaart, afspraken over omgang met water en het vastleggen van die afspraken in ruimtelijke plannen. Duurzaamheid, Water Waterschap Rivierenland
Doorlopend
Terugkerend werkoverleg beperken gevolgen overstromingsrisico’s Overleg en afstemming met decentrale overheden over verantwoordelijkheden beperking gevolgen overstromingsrisico’s Duurzaamheid, IVR Provincie, Waterschap en Veiligheidsregio
Doorlopend
Maatschappelijke instellingen Activiteit 28 Toelichting
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Opstellen lokaal hitteplan In het lokale hitteplan maakt de gemeente met organisaties, professionals en vrijwilligers die zijn betrokken bij de zorgverlening aan kwetsbaren (bijv. ouderen en chronisch zieken) afspraken voor wanneer het langere periode warm wordt. Zo kunnen zij passende maatregelen nemen om mensen goed te verzorgen tijdens de hitteperiode en negatieve gezondheidseffecten beperken. Afspraken zij gericht op wie wanneer met wie communiceert en in actie treedt. Sociaal Domein, Communicatie GGD en zorginstellingen, Team ontwikkeling Beleid Sociaal Domein
2022
25 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Activiteit 29 Toelichting
Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Activiteit 30 Toelichting Eigenaar Samen met Relatie met andere programma’s / projecten Tijdplanning Financiële gevolgen, capaciteit en borging
Vergroting bewustwording groene schoolpleinen en subsidieverstrekking Op dit moment loopt op basisscholen het programma Oogpunt Spraakwater en RAP. Wanneer dit afloopt in 2024, willen we verder inzetten op bewustwording rondom groenvoorziening op scholen. Groene schoolpleinen verminderen de hittestress, dragen positief bij aan de ontwikkeling van kinderen en helpt in de bewustwording van ouders rondom vergroening. We continueren beschikbare subsidie hiervoor. Team ontwikkeling sociaal domein Onderwijsinstellingen. / schoolbesturen; team vastgoed
2025 Afhankelijk van fysieke aanpassingen.
Ontwikkelen voorschriften evenementen bij/tijdens extreem weer De gemeente stelt voorschriften op voor organisatoren van evenementen waar ze aan moeten denken als extreem weer optreedt. Bijvoorbeeld drinkwatervoorziening bij hitte, of evacuatie bij storm/onweer. Vergunningen Duurzaamheid
2022 starten – Vervolgens doorlopend
26 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Financiering en capaciteit Financiering van maatregelen Tabel 1: huidige beschikbare financiering
Activiteit
Jaarlijks budget
Onderzoek Klimaat maatregelen (m.n. tegen wateroverlast, zoals de aanleg van retentievijvers op hydraulische knelpunten, afkoppeling van hemelwater, verminderen van verhard oppervlak en inzet van communicatiemiddelen om het waterbewustzijn van inwoners te vergroten) Omvormen van verharding naar groen Samenwerking werkregio KAR
Dekking
€50.000 per jaar
WRP
Ca. €400.000 per jaar
WRP
Ca. €100.000 per jaar
Wegenbeheerplan
€15.000 per jaar
WRP
Totaal
XXX
In tabel 2 geven we een inschatting van de externe financiering voor de maatregelen tot 2024. Tabel 2: externe financiering van fysieke maatregelen
Maatregel
Interne kosten
Aanvraag impulsregelingsgelden 2022, 2023
Vanuit huidige capaciteit €300.000 DPRA impulsregelingsgelden €311.000 DPRA impulsregelingsgelden
Wateroverlast Asperen Oude Kern Wateroverlast Waardenburg
Externe kosten -
DPRA: Werkregio KAR maatschappelijk belang: 1 miljoen Hittemaatregelen provincie: 1 miljoen, 125.000 euro voor project WB Regiodeal: 125.000 euro Rijnstraat geldermalsen Geld asperen is toegekend X Totaal In tabel 3 geven we een inschatting van de benodigde interne financiering/capaciteit voor de maatregelen tot 2024. Tabel 3: Maatregelen tot 2024
Maatregel
Kosteninschatting -
X
27 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Totaal
Advies voor verdere financiering Voor de fysieke uitvoering van klimaatadaptieve maatregelen zijn vaak aanvullende budgetten nodig. Hiermee wordt de adaptieve innovatie bij ontwikkelingen bekostigd. In het WRP is een klimaatadaptatiebijdrage opgenomen van 10% tot en met 2023, het gaat om een budget van ca. €400.000 per jaar. Voor de periode van het nieuwe WRP, 2024 en verder is het advies dit minimaal te handhaven, en bij voorkeur te verruimen naar 15%. Voor wegbeheer/infrastructuur zou een klimaatadaptatiebijdrage van circa 10-15% extra regulier budget opgenomen moeten worden. Bij groenbeheer zou 5-10% extra regulier budget opgenomen moeten worden omdat we inzetten op vergroening. Om de standaard beheerskosten per areaal groen te verlagen moet gekeken worden naar nieuwe (ecologische, minder intensieve) beheersvormen en de aanplant van robuust groen (bestendig tegen droogte). Dit kan initieel wel hogere kosten bij aanplant opleveren. Om hierover verdere kennis te ontwikkelen is ene pilot opgenomen in dit maatregelenprogramma Voor het stimuleren/bewustmaken van inwoners is structureel budget en capaciteit nodig. Daarnaast is er capaciteit en budget nodig voor het stimuleren, bewustmaken en handelingsperspectief bieden aan ondernemers en bedrijven.
Het liefst wordt dit op termijn zoveel mogelijk vanuit programma duurzaamheid gefinancierd, zodat ook direct andere duurzame opgaven zoals circulair, energietransitie in het participatietraject meegenomen kan worden. Aanvullende middelen voor uitvoering van dit maatregelenprogramma klimaatadaptatie waar dat niet valt onder reguliere of structurele budgetten, zijn incidenteler van karakter. Dit zal in de loop van de tijd verschuiven van kosten voor onderzoek (huidig, incidenteel) naar meer kosten voor realisatie (structureel). Personele capaciteit en financiering van personeel Op dit moment is er bij de gemeente West Betuwe al een club collega’s die zich bezighoud met klimaatadaptatie. Denk daarbij aan het team duurzaamheid, maar ook verschillende collega’s bij water, riolering, groenbeheer en wegen houden zich al bezig met dit thema. Om klimaatadaptatie te borgen bij de verschillende beleidsterreinen vanaf beleid tot voorbereiding tot en met de uitvoering vraagt om structureel extra capaciteit. Tabel 4 geeft een overzicht van de huidige, al toegewezen capaciteit (inschatting) en een advies om dit uit te breiden om de maatregelen uit dit programma en uitvoering daarvan te realiseren. Tabel 4: inschatting van huidige beschikbare capaciteit (FTE) en advies voor uitvoering van dit maatregelenprogramma
Werkzaamheden Advies- en projectleiderscapaciteit klimaatadaptatie vanuit team duurzaamheid
Huidige besteedde Advies FTE’s zie excel voor uitgebreide weergave FTE’s (intern) aan klimaatadaptatie 0,7 (waarvan 0,2 1 tijdelijk)
28 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Uitvoerings- en adviescapaciteit binnen huidige formatie1 (water, riolering, groenbeheer, wegen/infra, uitvoering/onderhoud, ruimtelijke ordening, sociaal, etc.) Participatie inwoners
0
2,4
0
0,8
Participatie ondernemers/bedrijventerreinen
0
0,4
Samenwerking werkregio KAR
0,3
0,3
Communicatie
0,1
0,3
Totaal
1,1
5,2
In tabel 5 is het advies FTE’s uit tabel 4 vertaald naar een benodigd totaalbudget voor personele kosten. Dit is gedaan met behulp van een vast tarief (inschatting). Bijlage 2 bevat een preciezere uitwerking hiervan. Tabel 5: inschatting van personele kosten op basis van Advies FTE’s
Functie
Gebruikt tarief in raming2
Advies FTE’s zie excel voor Budget uitgebreide weergave
Programmamanager
€150.000
0,1
€15.000
Projectleider
€130.000
1,8
€233.000
Inhoudelijk adviseur
€130.000
1,6
€207.000
Uitvoerend
€125.000
1,1
€135.000
Binnen organisatie
€80.000
0,5
€40.000
5,1
€630.000
Totaal
(voorbeeld Houten) Uitgangspunt dat de klimaatadaptatiemaatregelen passen binnen de huidige financiële kaders van de gemeentebegroting. Dit geldt ook voor de benodigde ureninzet vanuit de bestaande formatie. De meeste activiteiten kunnen worden gefinancierd vanuit de financiële ruimte die het Water- en Rioleringsplan (WRP) biedt. Aangevuld met externe subsidies. Zo zijn er succesvol subsidies toegekend vanuit het Rijk en HDSR en heeft de Provincie recentelijk een subsidieregeling voor klimaatbestendige, groene en gezonde woonomgeving gelanceerd. Wij besteden in de gemeente budgetten uit Tabel 4 (excl. formatieve uren) aan klimaatadaptatie.
1 In werkelijkheid wordt er ook nu al binnen verschillende domeinen hard gewerkt aan klimaatadaptieve ontwikkelingen, maar deze
capaciteit is niet formeel belegd in de huidige formatie. 2 Raming is gemaakt met een capaciteitsramingmodel uit de studie “uitvoeringskosten van het klimaatakkoord voor decentrale
overheden in 2022-2030” van adviesbureau Andersson Elffers Felix. Het model is aangepast voor klimaatadaptatie.
29 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
: Jaarlijks budget: Dekking:
Daarnaast worden jaarlijks vanuit het duurzaamheidsbudget €10.000 en vanuit het WRP € 27.000 bijgedragen aan de kosten voor deelname aan het Netwerk Water en Klimaat (NWK) waarvan de werkzaamheden met name betrekking hebben op klimaatadaptatie.
30 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Scenario’s voor de uitvoering
31 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Bijlage 1: Beleid en onderzoek Beleidsdocumenten: • Programmadoelen Duurzaamheid • Waterbeheerprogramma 2022 – 2027 Waterschap Rivierenland. Versterken, verbinden, vergroenen. • Water en Rioleringsplan West Betuwe • Groen en beheerplan • Afkoppelverordening • Revitalisering bedrijfsterreinen • Landschapsontwikkelingsplan • Beheerplan Wegen • Cultuurhistorisch erfgoed en waarden • Kernagenda’s • Omgevingsvisie • Participatiebeleid West Betuwe • Prestatieafspraken woningcorporaties • Sociaal Domein Beleid • Woovisie West Betuwe • Regionaal Adaptatie Strategie (RAS) Rivierenland Klimaatbestendig – Samen aan de slag • Samenwerkingsagenda RAS Onderzoek: • Lokale stresstesten (Hitte, Droogte, Wateroverlast) • Hittebelevingsonderzoek sociale huurwoningen • Groene stad challenge • Position paper VNG
32 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Bijlage 2: Overzicht capaciteit en financiering capaciteit
33 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE
Status Concept
Colofon Tekst: Over Morgen (contact: Fiona van der Burgt), 2022 In opdracht van: gemeente West Betuwe
34 | MAATREGELPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE