20250409-Ingezonden-brief-gemeenteraad-WB-over-bomen-steendert-9-april-2025.pdf

Voor:

De gemeenteraad van West Betuwe

Van:

Melvin Könings, inwoners van Ophemert

Datum:

9 april 2025

Betreft:

Omgevingsvergunning Steendert

Gisterenavond heb ik ingesproken in de gemeenteraad van West Betuwe over de door het college verleende omgevingsvergunning voor boomaanplant op De Steendert. Ik wil de leden van de gemeenteraad graag de volgende vier vragen voorleggen: 1. Motie (inhoud): Als de gemeenteraad als hoogste bestuurlijke orgaan in de gemeente in een unaniem aangenomen motie een duidelijke grens trekt (geen nieuwe bomen op De Steendert), kijken jullie dan allemaal naar het plafond als het college ongemotiveerd alsnog besluit dat er toch 14 hectare bos aangelegd mag worden? Dat is toch op z’n minst meer toelichting waard? 2. Proces: in het besluit rond het Landschapsontwikkelingsplan (LOP) is afgesproken dat het college een nadere invulling van het landschap bij beleidsontwikkeling of/en omgevingsplannen voorlegt aan de gemeenteraad ter advisering of ter besluitvorming (zie toelichting). Het college heeft nu een ongemotiveerd besluit genomen, dat haaks staat op de het LOP. Neemt de gemeenteraad de LOP-afspraken serieus als dit gaat zoals het nu gaat? 3. Participatie: de gemeenteraad heeft bij vaststelling van het LOP en bij de behandeling van de nieuwe Omgevingswet bedongen dat initiatiefnemers (zoals in dit geval Staatsbosbeheer) vooraf een verdiepend overleg moet hebben gehad met inwoners, (agrarisch)bedrijfsleven, belangengroepen etc.

Het uitgeklede voorstel van Staatsbosbeheer heeft geen enkel traject van participatie gehad en het college licht dat verder niet toe. Nemen we in West Betuwe de participatiebeginselen nog serieus met elkaar? Of is participatie verworden tot een misplaatst toneelspel waar inwoners en ondernemers wensen mogen uiten, maar dat je daar helemaal niets mee doet, zelfs niet in je motivering. Wordt participatie zo een wassen neus? 4. Vertrouwen: inwoners in Nederland en helaas ook in West Betuwe hebben steeds minder vertrouwen in de overheid. De wethouder heeft telkens gecommuniceerd dat lokaal draagvlak voor de bosplannen essentieel is, dat participatie serieus wordt genomen, dat de gemeenteraad actief betrokken wordt en dat betrokken als ze het niet eens zijn ook in bezwaar kunnen gaan. Al deze afspraken lijken nu te worden geschonden. Daarmee daalt het vertrouwen in de overheid nog verder. Doe wat je belooft en hou je gewoon met elkaar aan alle toezeggingen en gemaakt afspraken. Als je welbewust een loopje neemt met alle gemaakte afspraken en toezeggingen en formele procedures vernaggelt, dan heb je een serieus bestuurlijk probleem met elkaar.

Is het verstandig nu aan de noodrem te trekken en eerst eens goed op een rij te zetten waar we staan, wat we willen als gemeente en hoe we omgaan met het veld? In dit document treft u mijn spreektekst van gisteren aan, plus een toelichting en een aantal relevante invalshoeken. Ik ben graag bereid toelichting te geven aan fracties. Mijn pogingen om de wethouder en/of de verantwoordelijk ambtenaar over dit onderwerp te spreken zijn helaas telkenmale gestrand, ik krijg geen antwoord als ik bel of mail. Om een goede indruk te krijgen van het maatschappelijk belang van De Steendert raad ik u tenslotte aan de korte documentaire van de regionale omroep SRC te bekijken, klik hier.

Spreektekst inspreken bij de gemeenteraad West Betuwe 8 april 2025

Geachte leden van de gemeenteraad West Betuwe, Op 25 maart 2025 heeft het College van B&W een informatienota aan de gemeenteraad gestuurd. Het college heeft een omgevingsvergunning verleend aan Staatsbosbeheer voor de aanplant van 14 hectare bos in natuurgebied De Steendert. Dat is een onverstandig, ongewenst en onzorgvuldig besluit, ik maak me grote zorgen over proces en inhoud. Ongeveer 3 jaar geleden organiseerde Staatsbosbeheer een bijeenkomst voor bewoners, ze wilden een kwaliteitsimpuls aan De Steendert geven. Er was nog geen plan, maar ze vroegen de omgeving om input en wensen. Er kwamen diverse wensen op tafel voor parkeren, wandelen, bankjes en hondenlosloopgebieden. Toch kwam al snel de aap uit de mouw: Staatsbosbeheer wilde De Steendert omvormen naar een aaneengesloten bos van meer dan 2 km breed. De hele Steendert zou bos worden, behalve een cirkel van 400 meter rond de poldermolen. Dit plan stond haaks op het Landschapsontwikkelingsplan (het LOP), waarin de cultuur-historische kernkwaliteit van dit gebied is opgenomen. De Steendert werd 30 jaar geleden buiten de ruilverkaveling gehouden. Dit zeldzaam stukje landschap laat nog de oude Betuwe zien, met kleine kromakkers en landschapselementen, zoals hagen en slootjes. Met de aanleg van een robuust, aaneengesloten bos zou dat landschap verdwijnen en daarmee een belangrijk stuk cultuurhistorie.

Bij het vaststellen van het LOP heeft u als gemeenteraad besloten dat plannen die in strijd zijn met het LOP, eerst besproken moeten worden in uw gemeenteraad, pas daarna kan er besluitvorming plaatsvinden. Het plan voor bosaanplant leidde tot veel lokaal verzet. De vereniging voor het Behoud van het Lingelandschap sprak zich nadrukkelijk uit tegen dit plan. De gemeenteraad nam in september 2023 unaniem een motie aan, waarin staat dat De Steendert in haar huidige vorm en met het huidige karakter gehandhaafd moet blijven. Uitgangspunt blijft dat “De Steendert open en onbebouwd blijft” en dat het karakter “open kom met weidebouw” blijft. Dat is natuurlijk grasland, met volop ruimte voor weidevogels. Dat is belangrijk voor de biodiversiteit in onze gemeente. Staatsbosbeheer blijft echter vasthouden aan hun wens om bomen te planten. Hun nieuwe voorstel bevat geen 37 hectare bos, maar 14 hectare. Echter, alle voorgenomen kwaliteitsimpulsen aan het gebied, zoals de aanleg van nieuwe parkeerplaatsen, uitlaatvelden voor honden en wandelpaden zijn nu geschrapt uit het nieuwe plan. Staatsbosbeheer speelt het simpel “als wij ons zin niet krijgen om veel bomen aan te planten, dan gaan we helemaal niets voor inwoners investeren”.

De gemeenteraad is dus unaniem tegen elke vorm van aanleg van bomen en heeft afgesproken dat nieuwe plannen die in strijd zijn met het LOP eerst besproken moeten worden met de gemeenteraad. Het college van B&W heeft in januari 2025 het nieuwe plan van Staatsbosbeheer ontvangen, maar heeft verzuimd daarover de gemeenteraad te informeren. B&W besloot op 25 maart een omgevingsvergunning te verstrekken aan Staatsbosbeheer. Zeer opvallend is dat het college uw gemeenteraad niet informeert over de inhoudelijke overwegingen. Het college verwijst alleen naar een toelichting van Staatsbosbeheer en hun nieuwsbrief bevat alleen maar een kaartje. Motivering over cultuurhistorie en biodiversiteit ontbreekt. Het besluit is dus ongemotiveerd en daarmee waarschijnlijk onrechtmatig.

Inwoners krijgen nu 6 weken om in bezwaar te gaan, uiterlijk dinsdag 6 mei mogen we bezwaar aantekenen. Staatsbosbeheer wil op woensdagmiddag 7 mei een excursie organiseren voor inwoners. Dat is precies na afloop van de bezwaartermijn, midden in de meivakantie en overdag als veel mensen moeten werken. De wethouder heeft keer op keer beloofd naar inwoners dat draagvlak leidend is en dat het college pas een besluit over bosaanplant zou nemen na een zorgvuldig participatie traject. Maar over dit nieuwe plan heeft geen enkele participatie plaatsgevonden. Kort samengevat wordt dit nieuwe plan er nu doorheen gedrukt. Het B&W besluit van 25 maart is in strijd met diverse beginselen van behoorlijk bestuur. Denk aan motivatie, draagvlak, vooringenomenheid en participatie. Ik vraag de gemeenteraad om vanavond nog in te grijpen. Deze besluitvorming over de Steendert gaat helemaal niet goed, u bent vanavond als raadsleden aan de beurt om aan de noodrem te trekken.

Toelichting Waarom is het besluit van het college over De Steendert onverstandig, ongewenst en onzorgvuldig? 1.

Besluitvorming verloopt onzorgvuldig. De gemeenteraad spreekt af voorafgaand aan besluitvorming geconsulteerd te worden over LOP-zaken (als een plan afwijkt van het LOP) en heeft een glasheldere motie over Steendert aangenomen (tegen elke vorm van boomaanleg). De wethouder heeft aan de raad en inwoners diverse malen toegezegd dat zij eerst nog geconsulteerd worden, voordat er een besluit valt. Toch heeft het college nu een besluit genomen (omgevingsvergunning) en vindt er pas voorlichting (rondleiding) plaats na afloop van de bezwaartermijn.

2.

Inhoudelijk is dit plan (nog steeds) niet onderbouwd. Het college wijst in haar informatienota naar Staatsbosbeheer, maar die heeft geen onderzoek gedaan naar cultuurhistorie (landschap), de kernkwaliteiten van het gebied en de regionale samenhang, inbedding en planning. De gevolgen voor toegang tot het gebied zijn (nog steeds) ongewis. Ook dit aangepaste plan brengt onomkeerbare schade toe aan het landschap, het is funest voor weidevogels (biodiversiteit), brengt een gevaar voor nieuwe predatoren (zoals roekenkolonies) en het is in strijd met het Landschapsontwikkelingsplan.

3.

Het plan is volstrekt uitgekleed. Alle opgehaalde wensen uit de participatie (zoals parkeervoorzieningen, wandelpaden en honden-losloopgebieden) zijn geschrapt. Zo maakt Staatsbosbeheer van participatie een wassen neus. Eerst mag je zogenaamd meepraten, meedenken en mee-tekenen, maar kennelijk was dat alleen voor de bühne. Participatie zou geen toneelspel moeten zijn.

4.

Als het college in de beantwoording van raadsvragen (21 oktober 2024) indiceert dat ze vooral de relatie met Staatsbosbeheer goed willen houden, is dat in strijd met het verbod op vooringenomenheid. In artikel 2.4 van de Algemene wet bestuursrecht staat dat het bevoegd gezag elke schijn van partijdigheid moet vermijden. Inwoners en organisaties als de Vereniging voor Behoud van het Lingelandschap worden buitenspel gezet, dit is een zorgvuldig participatietraject onwaardig.

Motie unaniem aangenomen in de gemeenteraad op 26 september 2023:

Is er een omgevingsvergunning nodig? In het vigerende bestemmingsplan (Buitengebied Neerijnen vastgesteld in 20218) heeft het gebied waar Staatsbosbeheer de bomen nu wil aanplanten op De Steendert de bestemming “Natuur”. Dan gelden er de volgende regels: 12.1 Bestemmingsomschrijving De voor 'Natuur' aangewezen gronden zijn bestemd voor: a) behoud, herstel en/of ontwikkeling van de natuur (ecologie, flora en fauna) en de bijbehorende natuurlijke groeiplaats; b) behoud, herstel en ontwikkeling van de aanwezige natuur- en landschapswaarden, inclusief de bijbehorende abiotische waarden; c) behoud van (onverharde) paden, wegen en parkeervoorzieningen; d) behoud en herstel van geïsoleerde wateren zoals vennen en poelen; e) water en waterhuishoudkundige voorzieningen; f) extensief recreatief medegebruik; g) maximum 5 parkeerplaatsen ten behoeve van recreatief nachtverblijf in campers ter plaatse van de aanduiding 'specifieke vorm van natuur - camperplaatsen'

In paragraaf 12.5.1 van het bestemmingsplan staan de voorwaarden geformuleerd wanneer je een omgevingsvergunning moet aanvragen (bij de status natuur): Het is verboden zonder of in afwijking van een omgevingsvergunning van het bevoegd gezag binnen deze bestemming de volgende werken en werkzaamheden uit te voeren of te laten uitvoeren: a) Het verlagen, vergraven, ophogen, egaliseren, diepploegen en/of diepwoelen van de bodem van meer dan 100 m3 of op een diepte van meer dan 0,40 m onder maaiveld. b) Het uitvoeren van heiwerken of het anderszins indringen van voorwerpen in de bodem. c) Het graven, dempen, dan wel verdiepen, vergroten, of anderszins herprofileren van waterlopen, sloten en greppels. d) De aanleg van drainage ongeacht de diepte tenzij het gaat om het vervangen een reeds bestaande drainage. e) Het verlagen van de waterstand anders dan door middel van het graven van sloten of het toepassen van drainagemiddelen. f) Het verwijderen van landschapselementen die ten tijde van het van kracht worden van het plan aanwezig waren. g) Het beplanten van gronden met bos, hoger dan 2,5 m, opgaand houtgewas in verband met boomteelt of houtteelt. h) Het verwijderen van onverharde wegen/paden, alsmede het aanleggen/verharden van wegen/paden, dan wel het aanbrengen van andere niet omkeerbare oppervlakteverhardingen groter dan 100 m².

We zien dus onder voorwaarden f) en g) dat Staatsbosbeheer verplicht is een omgevingsvergunning aan te vragen. Bij een toets aan de bestemmingsomschrijving stelt voorwaarde b) dat een aangevraagde omgevingsvergunning aan randvoorwaarde moet voldoen tot behoud, herstel en ontwikkeling van de aanwezige natuur- en landschapswaarden. Die landschapswaarden staan in het Landschapsontwikkelingsplan, waarin open weidebouw centraal staat en het behoud van alle kleinschalige landschapselementen en waar de gemeenteraad unaniem een streep heeft getrokken. Ook moet Staatsbosbeheer werken aan het behoud en groei van natuurlijke groeiplaatsen. De Steendert is een bekende broedplek voor grutto’s en kievieten, met de aanleg van bos introduceer je een toename van predatoren (roofvogels), waardoor de populatie van grutto’s en kievieten gaat dalen.

Afspraken in en over het LOP (inhoud en proces): Het LOP is als beleidsstuk een handvat om ruimtelijke ontwikkelingen landschappelijk verantwoord plaats te laten vinden. Daarnaast geeft een LOP inspiratie voor projecten om landschappelijke structuren te versterken. Het LOP bevat ook een uitvoeringsprogramma met daarin projecten waarmee de doelen die zijn beschreven behaald kunnen worden. Ook is er aandacht voor actuele thema’s, denk aan energie, klimaat, circulair, kringlooplandbouw, woningbouw, biodiversiteit en natuur-inclusiviteit. Het LOP is dus een beleidsnota waarin het lokale landschapsbeleid wordt vastgelegd. Het plan stuurt aan op een aantrekkelijk landschap dat, naast mogelijkheden voor een vitale economie, rust en ruimte biedt. Het hoofddoel van het oude èn het nieuwe LOP is samen te vatten als: “Bescherm de erkend waardevolle elementen in het landschap, maar ontwikkel ook actief nieuwe kwaliteiten in dit landschap. Bestaande kwaliteiten worden ingezet bij toekomstige ontwikkelingen en dragen bij aan een cultuurhistorisch landschap waar het goed werken, wonen en recreëren is.” In het huidige LOP staat De Steendert omschreven als een komgebied dat zich onderscheidt van de rest van de omgeving door de openheid, de grasvlakte en de wegen die erin doodlopen. Uitgangspunt voor dit gebied: “laat de wegen doodlopend en de kom open.

In deze gave open kom dient primair ruimte te blijven voor weidebouw, weidevogels en andere natuur. Het blijft open en onbebouwd. Het is juist een kernkwaliteit dat de wegen hier nog doodlopen in de leegte van de kom, enkel toegankelijk gemaakt via een fietspad. Het bos in het kommetje is in eigendom en beheer van het Staatsbosbeheer. Verrommeling van de randen moet worden voorkomen. De landbouwsector zal er samen met het waterschap in moeten slagen oplossingen te vinden voor waterberging in de haarvaten van het watersysteem.” De gemeente West Betuwe heeft in 2023 een actualisatie van het LOP vastgesteld. Hierin staat letterlijk als doel “behoud én versterking van de “kernkwaliteiten van de landschapsensembles waarin de historie van het rivierenlandschap nog herkenbaar is”. Daarnaast is het kerndoel van het LOP om “de waarde van het Betuwse landschap voor de omliggende stedelijke gebieden te etaleren met een groots, open, groen weids stromenland.” Deze doelen (uit 2008) over De Steendert (ruimte voor weidevogels, het gebied blijft open en onbebouwd) is nadrukkelijk overgenomen in het nieuwe LOP van 2023. Dit weidevogels verhaal is ook heel belangrijk, omdat er op De Steendert veel kievieten en grutto’s foerageren (bewijslast vormen de uitvoerige tellingen zoals uitgevoerd door de natuurgidsen van IVN).

Het beschermen van weidevogels is een kerntaak van de overheid en je moet ook compenserende maatregelen nemen als je het leefgebied van weidevogels inperkt. We zien inhoudelijk uit landschapsoptiek twee kerndoelen. Ten eerste het behoud van de cultuurhistorische waarde van het gebied, dus het visueel herkenbaar houden van de oorspronkelijke verkaveling van het gebied. Natuurgebied De Steendert werd doelbewust buiten de ruilverkaveling gehouden en geeft een uniek cultuurhistorisch beeld van de kleinschalige landbouwpercelen van vroeger. Dit landschap biedt visueel zicht op de zogeheten landschapsensembles waarin de cultuurhistorie van het rivierenlandschap nog herkenbaar is. Dat moeten we met elkaar koesteren, bewaren en bewaren met elkaar (volgens het LOP). Als tweede kerndoel vraagt het LOP om het behoud van een groots, open, groen weids stromenland. Dat gaat over de bescherming van het brede open komlandschap, in samenspel met de rest van de omgeving (oeverwallen, dorpen en rivieren).

De gemeenteraad van West Betuwe besloot op dinsdag 28 maart 2023 vrijwel unaniem tot het volgende amendement op het LOP: 1. Het Landschapsontwikkelingsplan (LOP) West Betuwe 2023 is een visie- en inspiratiedocument; 2. Het LOP gebruiken we niet als een toetsingskader bij het verlenen van bijvoorbeeld (omgevings-) vergunningen of vergelijkbare beschikkingen aan belanghebbenden, ondanks dat dit op bladzijde 58 (en andere plaatsen) wel wordt gesuggereerd; 3. Het LOP, tezamen met de zeven bijbehorende landschapsensembleboeken, vatten we op als een aanvulling op het LOP uit 2008; 4. De nadere invulling van het gewenste landschap bij beleidsontwikkeling of/en omgevingsplannen legt het college voor aan de gemeenteraad ter advisering of ter besluitvorming; 5. Als onderdeel van deze nadere invulling vooraf een verdiepend overleg te hebben met inwoners, (agrarisch)bedrijfsleven, belangengroepen etc.

De gemeenteraad van West Betuwe heeft dus bedongen dat afwijkingen van het LOP (in voorgenomen besluiten rond omgevingsplannen) door de gemeenteraad moeten worden besproken, beoordeeld en besloten. Dat kan soms via advies of als besluit. Maar dus niet zonder betrokkenheid. Het nieuwe voorgenomen plan van Staatsbosbeheer vraagt op onderdelen een wijziging van het bestemmingsplan (een deel van de grond het landbouw als activiteit en moet worden omgezet naar natuur). Logischerwijze zal een plan om hectares bomen aan te gaan leggen (eerst) aan de gemeenteraad moeten worden voorgelegd ter advisering of besluitvorming.

Onduidelijke communicatie Op 25 maart 2025 publiceert het college een informatienota, waarin staat dat het college heeft besloten om in te stemmen met het aangepaste plan voor De Steendert en de omgevingsvergunning hiervoor te verlenen. In de toelichting ontbreekt informatie over de inpassing in het bestemmingsplan, de verhouding tot het LOP en bijvoorbeeld informatie over de biodiversiteit (en de consequenties voor bijvoorbeeld weidevogels). Normaal wordt een besluit over een omgevingsvergunning gepubliceerd in het Gemeenteblad en kan je daarna in bezwaar of beroep gaan als je het er niet mee eens bent. Echter, op 8 april 2025 laat het college in het Gemeenteblad de volgende tekst publiceren: Aanvraag vergunning voor het aanleggen van een bos nabij Bommelsestraat 18 (OHM00-H-520) te Ophemert Een omgevingsvergunning is aangevraagd voor het aanleggen van een bos (Werk, niet zijnde bouwwerk, of werkzaamheid uitvoeren), Natuurgebied de Steendert (nabij Bommelsestraat 18, OHM00-H-520), in Ophemert (27-03-2025) (geen bezwaar mogelijk), ODR2505231

Kennelijk was dit alleen de aanvraag, niet het besluit tot de omgevingsvergunning. Zorgelijk echter is dat de gemeente nu al publiceert dat bezwaar niet mogelijk is. Dat is een opmerkelijke en onduidelijke communicatie. Kern van de omgevingswet is tenslotte dat inwoners en/of ondernemers tot 6 weken na het verlenen van een omgevingsvergunning bezwaar kunnen en mogen aantekenen bij de gemeente. De gemeente moet de vergunning dan heroverwegen.