Document · PDF

20201108_Economische Foto West Betuwe_2020_12_02 (003).pdf

Informatie en Ontmoeten 1 (Beeldvorming) 5 januari 2021, gemeente West BetuweBij agendapunt: tot 22.28: Beeldvorming Economische Avond11.010 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Economische Foto West Betuwe Bouwsteen voor de Economische Visie van de gemeente West Betuwe

Uitgevoerd in opdracht van: Gemeente West Betuwe

Nijmegen, december 2020

Inhoudsopgave 1

Conclusies en managementsamenvatting

p. 2

Onderbouwingen

p. 15

Inleiding

p. 16

Economische structuur

p. 18

Arbeidsmarkt en talent

p. 43

Bedrijventerreinen

p. 59

Woon- en leefklimaat

p. 70

Samenwerking

p. 76

1 Conclusies en managementsamenvatting

1 Economisch DNA West Betuwe West Betuwe is een middelgrote gemeente met ruim 50.000 inwoners, waarvan Geldermalsen met ruim 10.000 inwoners de grootste kern is. West Betuwe heeft een landelijk karakter en bestaat uit 26 kernen en een aantrekkelijk buitengebied. In de gemeente zijn 5.500 bedrijven gevestigd waar 27.800 personen werken. De afgelopen jaren is de werkgelegenheid in West Betuwe sterk gegroeid (+2.300 banen in 2017-2019). De gemeente beschikt over een grote agrarische sector met een specialisatie in fruitteelt en in glastuinbouw. Dit vorm de economische basis van de agribusiness, waarin ook bedrijven met activiteiten in verwerking, handel, toelevering en logistiek actief zijn. West Betuwe ligt strategisch op de kruising van belangrijke noord-zuid (A2) en oost-west-assen (A15 en de Waal). Dit vormt de basis voor de omvangrijke logistieke sector in de gemeente. De aantrekkelijke natuurlijke omgeving in de gemeente (bloesem, fruit en het rivierenlandschap) vormt het fundament van de sector toerisme & recreatie. Ook is er een aanzienlijke maakindustrie. Het West Betuwse bedrijfsleven kent een opmerkelijk hoog aandeel familiebedrijven. De beroepsbevolking van West Betuwe omvat 28.000 personen en het werkloosheidspercentage is relatief laag. De gemeente vergrijst waardoor het arbeidspotentieel onder druk kan komen te staan.

In West Betuwe liggen 27 bedrijventerreinen waar nog diverse kavels beschikbaar zijn, in het bijzonder op Hondsgemet Zuid. De gemeente heeft een prettig woon- en leefklimaat gebaseerd op rust, ruimte, groen en leefbaarheid. West Betuwe is op het gebied van economische structuurversterking actief in samenwerkingsverbanden gericht op drie speerpunten: Greenport Gelderland (tuinbouw), Logistics Valley (logistiek), het Regionaal Bureau voor Toerisme (RBT). Daarnaast werkt de gemeente regionaal samen in Fruitdelta Rivierenland. © Buck Consultants International, 2020

2 Enkele verrassende inzichten uit de analyses ⚫ Twee keer zo snelle werkgelegenheidsgroei in West-Betuwe (+13%) als in Rivierenland (6%), Gelderland (6%) en Nederland (7%) tussen 2010-2019. ⚫ Twee tot drie keer zo grote agrarische en logistieke sector in West-Betuwe als provinciaal gemiddeld. West-Betuwe blinkt uit in deze sectoren. • •

Agrarische sector: 5,2% werkgelegenheid West-Betuwe en 2,6% werkgelegenheid Gelderland Logistiek: 18% werkgelegenheid West-Betuwe en 7% werkgelegenheid Gelderland

⚫ Werkgelegenheid drijft op ondernemers: het aandeel zorg, onderwijs en openbaar bestuur is relatief beperkt in West-Betuwe. Dergelijke (publieke) centrumfuncties zijn meer in Tiel te vinden. ⚫ Groot aantal familiebedrijven: in West Betuwe ligt het aandeel banen bij familiebedrijven op 49% tegenover 43% in Rivierenland, 33% in Gelderland en 29% in Nederland ⚫ Er is sprake van vergrijzing van de (beroeps)bevolking • •

Krimp werkzame groep tussen 20-65: van 28.500 in 2020 naar 26.200 in 2050 Groei leeftijdsgroep 65+: van 10.000 in 2020 naar 14.900 in 2050.

⚫ Zuidwest-Gelderland zwaarst getroffen regio van Gelderland qua economische krimp door Corona: -6 tot -12% werkgelegenheid t.o.v. -2 tot -8% voor de provincie in 2020. © Buck Consultants International, 2020

3 Integrale SWOT Economie West Betuwe Kracht

Zwaktes

▪ Vitale economie met sterke werkgelegenheidsgroei

▪ Veel stoppende bedrijven in land- en tuinbouw

▪ Beeldbepalende bedrijven in agribusiness en logistiek

▪ Conjunctuurgevoelig door aanwezigheid sectoren bouw en logistiek

▪ Veel starters in zakelijke dienstverlening en bouw

▪ Beperkt ankerpunten kennis/innovatie (universiteiten, grote bedrijven)

▪ Veel familiebedrijven (met lange investeringshorizon)

▪ Flexibilisering arbeidsmarkt resulteert in sociale uitdagingen

▪ Gunstige ontwikkeling werkloosheid

▪ Filevorming A2 en A15 zet bereikbaarheid onder druk

▪ OV-bereikbaarheid via treinstations in Geldermalsen en Beesd

▪ Geen (hoog)stedelijk milieu (magneet voor jongeren en expats)

▪ Sterk organiserend vermogen, veel ondernemersverenigingen

▪ Voorzieningenniveau in (kleine) kernen onder druk

▪ Veel opleidingsmogelijkheden in omliggende regio’s

▪ Vergrijzing leidt tot andere vraag woningmarkt (klein, éénlaags, etc.)

▪ Bedrijfskavels beschikbaar op bedrijventerreinen

▪ Lichte oververtegenwoordiging lager opgeleiden in beroepsbevolking

▪ Maakindustrie: behoorlijk omvang en interessante bedrijven

▪ Versnipperde voorraad bedrijventerreinen (27 locaties)

Kansen

Bedreigingen

▪ Koploperrol pakken in verduurzaming fruitteelt

▪ Winkelbevoorrading (kracht West Betuwe) onder druk e-commerce

▪ E-commerce als logistieke groeimarkt (gunstige ligging)

▪ Groeisector zorg sterk ondervertegenwoordigd in de gemeente

▪ Forse bouwopgave Nederland (1 miljoen woningen tot 2030)

▪ Landbouw ervaart onzekerheid exportmarkten (Brexit en Rusland)

▪ Doorgroei starters naar volwaardig MKB

▪ Stikstofcrisis zet landbouw en bouwsector onder druk

▪ Containerterminal/kades Tiel/Haaften voor duurzaam transport

▪ Vergrijzing en krimpende beroepsbevolking (na 2025)

▪ Agrifood & tech in buurregio’s (o.a. Agrifood Capital en Foodvalley)

▪ Jong talent dat zich na studie niet vestigt in West Betuwe

▪ Kansen energietransitie in landbouw, bouw en logistiek

▪ Beperkte investeringen in toekomstbestendigheid werklocaties

▪ Doorontwikkeling recreatie & toerisme (post-Corona)

▪ Economische effecten langdurige Corona-crisis

▪ Overloop jonge gezinnen Utrecht opvangen

▪ Overlast buitengebied door ontwikkeling niet-agrarische bedrijven

▪ Energietransitie en vergroening bedrijventerreinen

▪ Schaal ruimtelijke ontwikkelingen die niet past bij gemeente-DNA

4 Selectieproces economische opgaven ⚫ Twee hoofdlijnen bij het selecteren van economische opgaven • •

Versterken structuur en functioneren speerpuntsectoren Impuls concurrentiekracht en vestigingsklimaat

→ →

Specifieke sectoren Brede economie

⚫ Selectie speerpuntsectoren • • •

Omvang: substantiële omvang (absoluut en relatief) werkgelegenheid en aantal bedrijven in de betreffende sector Kansen en uitdagingen: er liggen kansen en uitdagingen in de betreffende sector Knoppen aan draaien: gemeente kan een rol vervullen in oppakken kansen en uitdagingen

⚫ Selectie opgaven concurrentiekracht en vestigingsklimaat • • •

Grootte van de opgave: opgaven met de grootste impact op het functioneren van bedrijven Welzijn: economische opgaven met de grootste impact op het welzijn van inwoners Knoppen aan draaien: gemeente kan een rol vervullen in oppakken kansen en uitdagingen

5 Economische opgaven

Economie West Betuwe 2030 Dynamisch, ondernemend, toekomstvast, duurzaam en leefbaar

a. Benutten kansen in speerpuntsectoren

Speerpuntontwikkeling

Toekomstbestendige agribusiness

Meer meerwaarde uit logistiek

Bouwen aan de maakindustrie

Recreatie & toerisme

Detailhandel

- Separate nota-

b. Zorgdragen voor voldoende arbeidspotentieel Concurrentiekracht en vestigingsklimaat

c. Ruimte voor bedrijvigheid

d. Vitale dorpen en kernen © Buck Consultants International, 2020

A Benutten kansen in speerpuntsectoren Toekomstbestendige agribusiness Kenschets West Betuwe ⚫ Dé nr.1 fruitgemeente van Nederland ⚫ 1.500 banen in primaire sector bij meer dan 500 bedrijven ⚫ Compleet cluster aanwezig (teelt, veiling, handel en techniek) ⚫ Fruitteelt van meerwaarde voor recreatie & toerisme

Trends & ontwikkelingen ⚫ Forse internationale concurrentie ⚫ Schaalvergroting in keten ⚫ Verduurzaming in keten (o.a. verpakkingen) ⚫ Innovatie (o.a. energie, teelt en verwerking) ⚫ Klimaatextremen negatief voor productie ⚫ Groei nevenactiviteiten bij telers/boeren ⚫ Voldoende arbeid is een uitdaging ⚫ Opkomst teeltondersteunende voorzieningen

Doelen en uitdagingen ⚫ Toekomstbestendige ruimtelijke ontwikkeling fruitteelt met o.a. aandacht voor: • •

⚫ ⚫ ⚫ ⚫

Ontwikkelruimte voor fruitbedrijven op geschikte locaties (ruimtelijke inpassing, mobiliteit) Balans vinden tussen teeltondersteunende voorzieningen en landschappelijke kwaliteit

Zorgen voor voldoende geschikt arbeidspotentieel (o.a. Fruit Tech Campus, arbeidsmigranten) Vergroten innovatiegraad bedrijfsleven (o.a. verbindingen met WUR, HAS, Food Valley en AgriFood Capital Noordoost-Brabant) Impuls verduurzaming, inclusief energietransitie, watergebruik, gebruik circulaire verpakkingen Communicatie over kracht en innovatie in sector richting inwoners (‘license to produce’)

Meer meerwaarde uit logistiek Kenschets West Betuwe ⚫ Regio Rivierenland, waaronder West Betuwe, is een logistieke hotspot ⚫ Kwart van alle werkgelegenheid in West Betuwe te vinden in vervoer, opslag en handel ⚫ Gunstige ligging aan A2, A15 en de Waal (terminal Tiel)

Trends & ontwikkelingen ⚫ Automatisering en bredere toepassing techniek en IT in logistieke operaties ⚫ E-commerce is een groeisegment ⚫ Klimaat en duurzaamheid vragen forse inspanning van de sector ⚫ Voldoende arbeid is een uitdaging ⚫ Risico dichtslippen A2 en A15 (MIRT-A2)

Doelen en uitdagingen ⚫ Arbeidsmarkt laten meegroeien met technische ontwikkeling (slimme concepten, techniek en IT) ⚫ Meer jongeren interesseren voor een baan in de logistiek ⚫ Verduurzaming transportsector (Zero Emissie, LNG, modal shift) ⚫ Verduurzamen logistiek vastgoed (bijv. zonnepanelen op daken, klimaat en bestrating/groen terrein) ⚫ Grootschalige logistieke ruimtevraag faciliteren op juiste vestigingslocaties (gemeente/regio) ⚫ Verbeteren bereikbaarheid A2 en A15 (lobby) © Buck Consultants International, 2020

Bouwen aan de maakindustrie Kenschets West Betuwe ⚫ 300 bedrijven in industrie/nutsbedrijven waar ca 3.400 mensen werken ⚫ Sterke industriële bedrijven in food (incl. toelevering): Greefa, Coroos, Bakkerij Bouman, Flexpak en Slagerijen Kaldenberg ⚫ Maakbedrijven voor de bouw en interieur: Xella, Hermeta, Filoform, Meubelfabriek de Toekomst en Plan Effect

Trends & ontwikkelingen ⚫ Digitalisering, automatisering en robotisering zorgen voor ‘vierde industriële revolutie’ ⚫ Transitie richting smart industry vraagt nieuwe skills (techniek, IT, data, design) ⚫ Klimaatopgave vereist verduurzaming van producten en productieprocessen

Doelen en uitdagingen ⚫ Bedrijfsleven laten aansluiten op regionale/landelijke innovatie proeftuinen, fieldlabs en pilots ⚫ Verduurzaming van producten en productieprocessen van maakbedrijven in West Betuwe ⚫ Meer jongeren interesseren voor een baan in de maakindustrie ⚫ Arbeidsmarkt laten meegroeien met technische ontwikkeling (techniek, IT, data, design)

Dit onderdeel is gebaseerd op Beleid Recreatie & Toerisme West Betuwe

Recreatie & toerisme Kenschets West Betuwe ⚫ Dé bloesem- en fruitgemeente van Nederland ⚫ Aantrekkelijk landschap tussen en rond de Waal en de Linge ⚫ Cultuurhistorie van kastelen, forten, Nieuwe Hollandse Waterlinie (NHW), landgoederen en beschermde dorpsgezichten ⚫ Ca 1.200 banen; economische waarde dagrecreatieve sector €296 mln. en van de verblijfsrecreatieve sector op €76 mln

Trends & ontwikkelingen ⚫ Vergrijzing van Nederlandse bevolking maakt 65+ers een interessante doelgroep ⚫ Forse tegenwind door Corona-crisis: vraaguitval, 1,5m samenleving, absentie personeel ⚫ Opkomst streekproducten biedt kansen ⚫ Zakelijke markt groeit ⚫ Aandacht voor duurzame recreatie

Doelen en uitdagingen ⚫ Verbinding van ondernemers en initiatieven t.b.v. groei omzet, bezoekers en werkgelegenheid ⚫ Versterken recreatieve routestructuren (wandelen en fietsen) ⚫ Versterken recreatie en toerisme door ontwikkeling van verblijfsrecreatie en dagattracties ⚫ Promotie van USP’s, parels en verhaallijnen van West Betuwe samen met partners

B Zorgdragen voor voldoende arbeidspotentieel

Kenschets West Betuwe ⚫ Gemeente West-Betuwe heeft een beroepsbevolking van 28.000 personen ⚫ Werkloosheid in de gemeente is relatief laag, maar loopt op door Corona-crisis ⚫ In West-Betuwe staan zo’n 1.150 personen aan de zijlijn qua werk ⚫ Behoorlijk aantal arbeidsmigranten in de gemeente/regio

Trends & ontwikkelingen ⚫ Vergrijzing van de bevolking waardoor de beroepsbevolking krimpt ⚫ Arbeidsmarkt van de toekomst vraagt nieuwe kennis en capaciteiten • •

⚫

Techniek, IT, data-science, etc. Creativiteit, probleemoplossend vermogen)

Risico sociale tweedeling door beperkte aansluiting skills laagopgeleiden met arbeidsmarkt van de toekomst

Doelen en uitdagingen ⚫ Verbeteren van de aansluiting arbeidsmarkt en (praktisch) onderwijs ⚫ Vasthouden en aantrekken jong talent voor de gemeente/regio ⚫ Zorgdragen voor voldoende huisvesting voor buitenlandse medewerkers ⚫ Stimuleren van participatie van niet-werkenden (o.a. via regionaal werkbedrijf) ⚫ Stimuleren van grotere betrokkenheid van MKB-bedrijven in initiatieven Werkzaak/RW POA Rivierenland

C Ruimte voor bedrijvigheid Kenschets West Betuwe ⚫ Totale bestaande voorraad bedrijventerreinen ruim 350 hectare (verdeeld over 28 planfasen) ⚫ Bedrijventerreinen verantwoordelijk voor 52% van totaal aantal banen; rest in kernen en buitengebied ⚫ 60% van banen op bedrijventerreinen binnen de sectoren logistiek-groothandel en industrie ⚫ Nog beperkt aantal hectaren uitgeefbaar op bedrijventerreinen (hard aanbod ca. 4 ha)

Trends & ontwikkelingen ⚫ Tot 2030 aanhoudende behoefte aan bedrijventerreinen in Rivierenland ⚫ Processen van digitalisering en robotisering grijpen fors in op processen van bedrijven ⚫ Er worden nieuwe (aanvullende) eisen gesteld aan kwaliteit van bedrijventerreinen ⚫ Processen van veroudering op terreinen ⚫ Belang van duurzaamheid neemt toe (energietransitie, circulair, klimaatadaptatie) ⚫ Flexibilisering van arbeid (o.a. ZZP) vergt ook andere vormen van werklocaties/ontmoeting

Doelen en uitdagingen ⚫ Marktgericht (voor de ‘juiste’ doelgroepen) ontwikkelen van nieuwe bedrijventerreinen ⚫ Regionale afstemming over juiste segmentering van bedrijventerreinen ⚫ Behouden van voldoende ontwikkelruimte voor groei en verplaatsing lokale bedrijven, ook in kernen en buitengebied (o.a. in vrijkomende gebouwen, mits niet-hinderlijk) ⚫ Kwaliteit op peil houden van de bestaande bedrijventerreinen (toekomstbestendig) ⚫ Aanpakken van urgente hinder- en mobiliteitsknelpunten op/nabij bedrijventerreinen © Buck Consultants International, 2020

D Vitale dorpen en kernen

Kenschets West Betuwe ⚫ Gemeente beschikt over een aantrekkelijk woon- en leefklimaat gestoeld op rust, ruimte, groen en leefbaarheid ⚫ Woningaanbod bestaat met name uit eengezinswoningen in de koopsector ⚫ Versnipperde (solitaire) bedrijfslocaties in de gemeente verzorgen overlast (door verkeer, geluid, etc.)

Trends & ontwikkelingen ⚫ Sprake van vergrijzing in kleine kernen, hetgeen leidt tot vraag naar woningen voor senioren en risico op teruggang van het voorzieningenniveau ⚫ Jongeren trekken naar de stad voor studie en werk en keren niet (langer) terug naar kleine kernen en het landelijk gebied

Doelen en uitdagingen ⚫ Passend woningaanbod voor jongeren behouden/ontwikkelen (ook doorstroming) ⚫ Aantrekkelijk voorzieningenniveau behouden in kernen waar mogelijk ⚫ Hergebruik en kwaliteitsbehoud van vrijkomende gebouwen ⚫ Aanpakken van urgente hinder- en mobiliteitsknelpunten op/nabij bedrijventerreinen/-locaties

2 Onderbouwingen

Inleiding Analysekader Samenwerking buiten de gemeente

Economische structuur

Arbeidsmarkt & onderwijs

Vijf elementen ⚫ Economische structuur ⚫ Bedrijfsomgeving ⚫ Arbeidsmarkt & onderwijs ⚫ Woon- en leefklimaat ⚫ Samenwerking binnen en buiten gemeente Op de volgende pagina is een toelichting op deze elementen te vinden.

Fysieke bedrijfsomgeving

Woon- en Leefklimaat

Bron: BCI © Buck Consultants International, 2020

⚫

Het economisch beleid van een gemeente heeft niet alleen betrekking op het beleidsterrein ‘Economische Zaken’, maar op alle beleidsterreinen die het functioneren van bedrijven en instellingen en arbeidsmarkt beïnvloeden. Het gaat dus ook om zaken als ruimtelijke ordening, verkeer en vervoer, milieubeleid, vergunningen en handhaving, veiligheid, arbeidsmarkt, onderwijs, etc. Het analysekader neemt deze integrale benadering als vertrekpunt. De elementen van het analysekader zijn als volgt •

•

⚫

De lokale economie wordt vooral bepaald door de structuur en het functioneren van het bedrijfsleven. Het economisch functioneren wordt mede beïnvloed door de beschikbaarheid van personeel (arbeidsmarkt, onderwijs & participatie), de kwaliteit van de bedrijfsomgeving (bedrijfsruimte, bereikbaarheid, etc.) en de aantrekkelijkheid van het woon- en leefklimaat (woningaanbod, voorzieningenniveau, e.d.). Bij de uitvoering van het gemeentelijke beleid is de samenwerking met het bedrijfsleven in de gemeente van groot belang. Aangezien economie en arbeidsmarkt niet bij de grenzen van de gemeente ophouden, zijn ook de samenwerking met en positionering ten opzichte van buurgemeenten, grotere regio en (inter)nationale omgeving van belang.

Aan de hand van het analysekader is in dit hoofdstuk het economisch profiel van West Betuwe in beeld gebracht. De opbouw is als volgt: 1. 2. 3. 4. 5.

Economische structuur, primaire focus bedrijfsvestigingen en arbeidsplaatsen, resp. bedrijvendynamiek; Bedrijfsomgeving, beschrijving bedrijventerreinen en bereikbaarheid; Arbeidsmarkt, centraal staat bevolkingsopbouw, arbeidsparticipatie, pendel en onderwijs; Woon- en leefklimaat, beknopte beschouwing woningvoorraad en aantrekkelijkheid woonomgeving; Samenwerking, organisatie bedrijfsleven en samenwerkingsrelaties van de gemeente

1 Economische structuur Ontwikkeling aantal vestigingen Index ontwikkeling aantal vestingen

Vestigingen West Betuwe 5.600

5.490

5.400

135

5.260

130 5.090

5.200

5.090

125 120

4.960

5.000

115

4.820

4.800 4.600

4.600

140

4.650

110

4.710

105

4.490

100 95

4.400

90 2010

4.200

4.000 2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

West-Betuwe

Zuidwest-Gelderland

Gelderland

Nederland

2019

⚫ In de periode 2010-2019 is het aantal vestigingen in West Betuwe met 1.000 toegenomen. ⚫ Relatieve groei van het aantal vestigingen in West Betuwe (+22%) is vergelijkbaar met de regio (+23%) en lager dan Gelderland (31%) en Nederland (34%). Groei zit primair in zakelijke dienstverlening, zorg en de bouw (zie p.20). Dit zijn sectoren met veel ZZP-ers. Bron: PWE © Buck Consultants International, 2020

Economische structuur naar vestigingen (aandeel in %) overige dienstverlening

gezondheidszorg onderwijs openbaar bestuur financiële instellingen zakelijke dienstverlening horeca vervoer, opslag en communicatie detailhandel/autohandel groothandel bouwnijverheid nutsbedrijven industrie/delfstoffenwinning landbouw/visserij 0

10 Gelderland

West Betuwe

⚫ De economische structuur van West Betuwe laat zien dat vooral traditionele en stuwende private sectoren zijn oververtegenwoordigd: agrarisch, industrie, bouw, handel en logistiek. Verzorgende (horeca) en publieke sectoren zijn ondervertegenwoordigd. ⚫ Opvallendste verschillen zijn de relatief forse grootte van de landbouw en de bouw in West Bron: PWE Betuwe en de kleine omvang van de zorgsector. © Buck Consultants International, 2020

Economische structuur naar vestigingen (2014-2019) overige dienstverlening

430

gezondheidszorg

430

310

onderwijs

180

480

260

10 20

openbaar bestuur

40 30

financiële instellingen zakelijke dienstverlening

1.100

1.320

130 110

horeca

410 380

vervoer, opslag en communicatie detailhandel/autohandel

500

540

310 320

groothandel bouwnijverheid

620

730

10 10

nutsbedrijven

290 260

industrie/delfstoffenwinning

540 560

landbouw/visserij 0

200

400

600 2019

800

1.000

1.200

1.400

2014

⚫ Zakelijke dienstverlening (1.320 vestigingen) en de bouw (730 vestigingen) zijn in termen van aantal vestigingen de grootste sectoren in West Betuwe ⚫ In vrijwel alle sectoren is sprake van groei van het aantal vestigingen, in het bijzonder in de zakelijke dienstverlening (+220), zorg (+120) en de bouw (+110).

Bron: PWE

Werkgelegenheidsontwikkeling Werkgelegenheid West Betuwe

Index werkgelegenheidsontwikkeling

29.000

115

27.810

28.000

110

26.980

105

27.000

26.000 25.370

25.000

100

25.140

24.880 24.840 24.990 24.610

25.520

24.540

24.000

23.000

85 2010

22.000 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

West-Betuwe

Zuidwest-Gelderland

Gelderland

Nederland

2019

⚫ Tussen 2010-2019 is de werkgelegenheid in West Betuwe met 3.200 banen gegroeid. ⚫ Procentuele groei in de periode 2010-2019 in West Betuwe (13%) is twee keer zo hoog als de groei in de regio (6%), provincie (6%) en nationaal (7%). ⚫ Groei in West Betuwe was vooral sterk tussen 2017-2019 (+2.300 banen). Bron: PWE © Buck Consultants International, 2020

Economische structuur naar werkgelegenheid (aandeel in %) overige dienstverlening gezondheidszorg onderwijs openbaar bestuur financiële instellingen zakelijke dienstverlening horeca vervoer, opslag en communicatie detailhandel/autohandel groothandel bouwnijverheid nutsbedrijven industrie/delfstoffenwinning landbouw/visserij 0

6 Gelderland

West Betuwe

⚫ De economische structuur van West Betuwe laat zien dat vooral traditionele en stuwende private sectoren zijn oververtegenwoordigd: agrarisch, industrie, bouw, handel en logistiek. Verzorgende (horeca) en publieke sectoren zijn ondervertegenwoordigd. ⚫ Opvallendste verschillen zijn de relatief forse grootte van vervoer, opslag en communicatie Bron: PWE in West Betuwe en de kleine omvang van de zorgsector. © Buck Consultants International, 2020

Economische structuur naar werkgelegenheid (2014-2019) 920 930

overige dienstverlening

2.280 2.190

gezondheidszorg 1.270 1.120

onderwijs 630 620

openbaar bestuur 270 300

financiële instellingen zakelijke dienstverlening

4.280

3.360 960 1.020

horeca vervoer, opslag en communicatie

3.690

detailhandel/autohandel

2.530

groothandel

2.030

4.950

2.800

2.370

2.250 2.040

bouwnijverheid 30 50

nutsbedrijven

3.360 3.180

industrie/delfstoffenwinning 1.450 1.500

landbouw/visserij 0

1.000

2.000 2014 2019

3.000

4.000

5.000

⚫ Vervoer, opslag & communicatie (4.950 banen) en zakelijke dienstverlening (4.280) en de industrie (3.360) zijn de grootste sectoren in West Betuwe. ⚫ Werkgelegenheid groeit in vrijwel alle sectoren. Grootste toename is te zien in Vervoer, opslag & communicatie (+1.260 banen) en zakelijke dienstverlening (+920).

Bron: PWE

Startende bedrijven Gestarte vestigingen per 1.000 inwoners 18

Gestarte vestigingen per 1.000 inwoners

16,0

13,8

14 11,0

12 10

11,1

9,4 10,8

10,8

10,4 9,2

9,7

2016

2017

6 4 2 0 2014

2015 West Betuwe

2018

Zuidwest-Gelderland

Bron: KvK

Bron: KvK, 2018

⚫ West Betuwe heeft een gemiddeld aantal starters in vergelijking met de regio ZuidwestGelderland. In het verleden (2013 en 2015) was het aantal starters in West Betuwe nog groter dan in de regio. ⚫ In de regio zijn Zaltbommel (11,9 gestarte vestigingen per 1.000 inwoners) en Culemborg (11,6) de koplopers qua startende ondernemingen. Tiel (9.6) en Neder-Betuwe (10,1) liggen achter. © Buck Consultants International, 2020

Stoppende bedrijven Gestopte vestigingen per 1.000 inwoners

Gestopte vestigingen per 1.000 inwoners

18 16

13,8

14 12

10,7

9,7

10 8

6,3

6,1

6 4

6,2

2014

2015

8,6

8,1

7,2

2 0 West Betuwe

2016

2017

2018

Zuidwest-Gelderland

Bron: KvK

Bron: KvK, 2018

⚫ West Betuwe heeft een relatief hoog aantal stoppende bedrijven in vergelijking met de regio Zuidwest-Gelderland. Het verschil tussen West Betuwe en regio loopt verder op in de laatste jaren. Vooral in de land- en tuinbouw zijn veel stoppende bedrijven (zie p. 26). ⚫ West Betuwe is koploper in de regio qua stoppende bedrijven (11,9 gestopte vestigingen per 1.000 inwoners). Dit is twee keer zoveel als in Neder-Betuwe (6,0).

Dynamiek naar sector cultuur, sport en recreatie persoonlijke dienstverlening overig gezondheidszorg financiële instellingen zakelijke dienstverlening horeca logistiek ict & media detailhandel groothandel bouwnijverheid energie, water en milieu industrie

land- en tuinbouw -8

-6

-4

-2 Stoppende bedrijven

Startende bedrijven

Bron: KvK, 2018

⚫ In de land- en tuinbouw zijn veel stoppende bedrijven ⚫ Dynamiek is groot in zakelijke dienstverlening en bouw (o.a. ZZP-ers). In beide gevallen resulteert een groot aantal starters en stoppende bedrijven een positief saldo. © Buck Consultants International, 2020

Familiebedrijven

⚫ Het aandeel banen bij familiebedrijven is relatief hoog in West Betuwe. ⚫ In de gemeente West Betuwe ligt het percentage banen bij familiebedrijven op 49% tegenover 43% in de regio, 33% in de provincie en 29% in Nederland. ⚫ Het hoge aantal familiebedrijven in West Betuwe wordt grotendeels verklaard door de omvangrijke agrarische sector waar familiebedrijven de norm zijn. ⚫ Kenmerk van familiebedrijven is dat in vergelijking met niet-familiebedrijven een andere afweging wordt gemaakt tussen lange termijn continuïteit en korte termijn winstgevendheid. Familiebedrijven hechten namelijk meer waarde aan lange termijn continuïteit waarbij ouders het bedrijf kunnen doorgeven aan kinderen.

Percentage banen bij familiebedrijven 60

49 43

33 30

Bron: CBS/Bureau Economisch Onderzoek Provincie Gelderland, 2016 © Buck Consultants International, 2020

Grote werkgevers gevestigd in alle kernen van de gemeente

Bron: BCI, o.b.v. PWE © Buck Consultants International, 2020

Verdieping agribusiness

⚫ De gemeente West Betuwe heeft een sterke agribusiness sector. Een blik op de samenstelling van de agrarische sector laat zien dat vooral de tuinbouw in de open grond (fruitteelt en boomkwekerij) en de glastuinbouw sterke segmenten in de gemeente zijn ⚫ Gekoppeld aan deze segmenten in de agrarische sector zijn in WestBetuwe en de regio Rivierenland andere segmenten uit de agribusiness gevestigd. Voorbeelden zijn: • • • • •

Veiling: Fruitmasters Verwerking en handel: Coroos Toelevering: De Bruin Plantpot Machinebouw: Greefa Verslogistiek: Peter Appel

Indicator

Akkerbouw

Tuinbouw open grond

Glastuinbouw

Rundveehouderij

Varkenshouderij

Gelderland

Absoluut

% GLD

#bedrijven

2.208

Areaal (ha)

794

24.161

#bedrijven

196

1.355

Areaal (ha)

1.787

9.638

#bedrijven

350

Areaal (ha)

648

#bedrijven

197

4.896

#dieren

29.125

919.989

948

30.685

1.855.117

428

288.993

16.829.099

#bedrijven #dieren

Kippenhouderij

West Betuwe

#bedrijven #dieren

Bron: CBS, 2019

Verdieping logistiek

⚫ In de jaarlijkse logistieke hotspot verkiezing (score o.b.v. oordeel van een expertpanel) staat de regio Rivierenland, waaronder West Betuwe, op een 7e positie in 2020. ⚫ In 2019 heeft BCI de huidige en toekomstige kracht van Regionale Logistieke Ecosystemen in Nederland onderzocht. Op basis van vier thema’s en vele onderliggende indicatoren scoort Rivierenland een 10e positie. ⚫ Logistiek in West Betuwe en Rivierenland is vooral nationaal georiënteerd en kent het accent op winkelbevoorrading: bijv. Peter Appel, Blokker en Albert Heijn. Daarnaast zijn transportbedrijven gevestigd die internationaal opereren (veelal MKB) in de gemeente en regio gevestigd. Bijv. Hartog & Bikker, Deij Transport en Dijktrans.

Bron: Logistiek.nl, 2020 © Buck Consultants International, 2020

Bron: BCI, 2019 30

Impact online op top 8 vestigingen logistiek

Er zijn 8 logistieke bedrijven in West Betuwe met >100 banen. Zij zijn verantwoordelijk voor ruim 3.000 banen en daarmee 40% van het totaal van 7.300 banen in logistiek. Onzekerheid over de impact van e-commerce speelt vooral bij de top3, Peter Appel, Albert Heijn en Blokker, die samen 2.300 banen hebben (1/3 van het totaal in logistiek West Betuwe). Bedrijf

Grootteklasse

Verwachte impact e-commerce op werkgelegenheid

Peter Appel

>1.000 banen

• • •

Logistiek t.b.v. de bevoorrading van fysieke Albert Heijn filialen Daardoor sterk verbonden aan logistieke strategie AH Vestiging kan rol vervullen in online strategie AH

500-799 banen

• • • •

Marktaandeel online in food groeit van 5% naar 10% in 2025 AH ontwikkelt regionale home shop centers voor online logistiek Eén van de twee landelijke DC’s van AH (naast Zaandam) Vestiging kan rol vervullen in online strategie AH

•

Blokker is van 3 naar 1 distributiecentrum gegaan (Gouda en Mijdrecht zijn gesloten) waarbij onen offline samen zijn gevoegd Blokker is handen van Mirage Retail Group die recent veel activiteiten heeft afgestoten (o.a. Blokker België, de Aziatische tak van Blokker en Marskramer) Strategie met fysieke winkels en een webwinkel

Albert Heijn

Blokker

200-499 banen

• •

Den Hartog en Bikker

100-199 banen

Specialist volumelogistiek, met name glas, blik, karton, pallets, kunststof verpakkingen en isolatiematerialen. Verwachte impact online op werkgelegenheid beperkt

Nedcargo

100-199 banen

Logistieke dienstverlener in voeding, drank en retail. Vooral intra-DC vervoer en daardoor verwachte impact online beperkt.

Van der Haak

100-199 banen

Distributie naar o.a. auto- en truckgarages, grossiers en technische ondernemingen. Verwachte impact online op werkgelegenheid beperkt

The Medical Export Groep

100-199 banen

Farmaceutische groothandel. Verwachte impact online op werkgelegenheid beperkt

Vogelaar Vredehof

100-199 banen

Handel-, verpakkings- en distributie van fruit. Verwachte impact online op werkgelegenheid beperkt

Verdieping toerisme & recreatie

⚫ West Betuwe heeft een sterk toeristisch-recreatief profiel door aanwezigheid van bloesem, fruit en het rivierenlandschap van de Waal en de Linge. ⚫ De sector toerisme & recreatie in West Betuwe omvat 1.180 banen, oftewel 4,4% van het totaal in de gemeente. Dit is een lager percentage dan het aandeel in de regio, provincie en nationaal. ⚫ West Betuwe maakt onderdeel uit van de toeristische regio Rivierenland. De Monitor vrijetijdseconomie Rivierenland laat zien dat de economische betekenis van dagrecreatieve sector wordt ingeschat op €296 mln. en van de verblijfsrecreatieve sector op €76 mln. ⚫ De economische betekenis van de sector is tweeledig: (1) het bieden van werkgelegenheid aan inwoners en (2) het zorgdragen van een aantrekkelijk voorzieningenaanbod voor inwoners. Vanuit dit perspectief draagt het aantrekken van bestedingen van buiten de regio bij aan het op peil houden van het lokale voorzieningenniveau. © Buck Consultants International, 2020

Banen toerisme & recreatie Absoluut

Aandeel (%)

West-Betuwe

1.180

4,4

Rivierenland

5.830

5,1

Gelderland

65.320

6,4

Nederland

593.080

6,8 Bron: PWE, 2018

Bronnen: Beleid Recreatie en Toerisme in West Betuwe, 2019; Monitor vrijetijdseconomie Rivierenland, 2018 32

Impact Coronacrisis op Nederlandse economie

⚫ De Nederlandse economie staat fors onder druk als gevolg van de Coronacrisis. De vraaguitval en aanbodschok leiden tot een neerwaartse spiraal, met kans op langetermijnschade aan de economie. ⚫ Het Centraal Planbureau (CPB) heeft vier scenario’s ontwikkeld met een wisselende duur van de beperkende maatregelen om de economische impact van het virus te schetsen (zie volgende pagina voor kenmerken scenario’s).

Bbp-groei jaar op jaar, bbp-niveau per kwartaal

Werkloosheid per jaar, gewerkte uren per kwartaal

⚫ In alle scenario’s is sprake van een recessie, het bbp krimpt in 2020 met 1,2% tot 7,7%. Ook daalt het aantal gewerkte uren met 1,4% tot 7% in 2020 met werkloosheid tot gevolg. Bron: CPB, 2020 © Buck Consultants International, 2020

CBP scenario’s

Scenario 1

Scenario 2

Scenario 3

Scenario 4

Duur contactbeperkingen

3 maanden

6 maanden

12 maanden

Impact contactbeperkingen

Matig, vooral diensten

Zwaar, ook industrie

Zeer zwaar, in veel sectoren

Zwaar, in veel sectoren (enige adaptatie)

Direct herstel na opheffen contactbeperkingen

Nee

Problemen in financiële sector

Nee

Grotere problemen in andere landen

Nee

Matig

Zwaar Bron: Panteia, 2020; op basis van CPB, 2020

Impact Coronacrisis op Gelderse regio’s

Met de CPB-scenario’s als vertrekpunt heeft Panteia prognoses gemaakt voor de ontwikkeling van sectoren in Gelderland. Hieronder een overzicht van de verwachte toegevoegde waarde en arbeidsvolume van regio’s in Gelderland. Toegevoegde waarde Regio

2020

2021

Scenario 1

Scenario 2

Scenario 3

Scenario 4

Scenario 1

Scenario 2

Scenario 3

Scenario 4

Zuidwest-Gelderland

-4,50

-9,00

-12,00

-11,25

1,50

2,00

-0,25

-5,50

Achterhoek

-2,50

-6,25

-8,75

2,75

3,00

0,75

-3,75

Arnhem-Nijmegen

-1,75

-5,00

-7,25

-7,00

2,50

3,00

1,50

-2,75

Veluwe

-1,00

-4,50

-7,00

-6,75

4,00

4,25

2,25

-2,25

Gelderland

-2,00

-5,50

-8,00

-7,75

3,00

3,25

1,50

-3,00

Arbeidsvolume Regio

2020

2021

Scenario 1

Scenario 2

Scenario 3

Scenario 4

Scenario 1

Scenario 2

Scenario 3

Scenario 4

Zuidwest-Gelderland

-6,00

-10,25

-12,25

-11,50

-1,25

-0,75

-2,50

-7,50

Achterhoek

-3,50

-7,50

-9,50

-8,75

0,75

1,25

-0,50

-5,50

Arnhem-Nijmegen

-1,25

-4,75

-6,25

-5,75

2,25

2,75

1,50

-2,75

Veluwe

-1,00

-4,75

-6,50

-6,0

3,00

3,50

1,75

-2,75

Gelderland

-2,25

-5,75

-7,50

-7,00

1,75

2,50

0,75

-3,75

Bron: Panteia, 2020; op basis van CPB, 2020 © Buck Consultants International, 2020

Impact Coronacrisis op Gelderse sectoren (TW)

Met de CPB-scenario’s als vertrekpunt heeft Panteia prognoses gemaakt voor de ontwikkeling van sectoren in Gelderland. Hieronder een overzicht van de verwachte toegevoegde waarde ontwikkeling van sectoren in Gelderland. 2020 Sector

2021

Scenario 1

Scenario 2

Scenario 3

Scenario 4

Scenario 1

Scenario 2

Scenario 3

Scenario 4

Landbouw, bosbouw en visserij

-5,00

-9,50

-14,50

-15,75

2,75

2,25

4,25

1,50

Delfstoffenwinning

-20,00

-19,50

-18,00

-19,50

-18,25

-19,25

-20,75

Industrie

-4,50

-7,75

-11,50

-13,00

4,50

1,00

-0,75

-5,50

Openbaar nut

-0,50

-1,00

-1,25

-4,50

3,75

3,25

2,50

2,00

Bouwnijverheid

-2,25

-5,00

-7,25

-7,00

2,75

3,00

-4,25

-6,75

Handel, vervoer en horeca

-4,25

-12,00

-15,75

-14,00

3,25

6,75

2,25

-5,75

Informatie en communicatie

2,75

3,00

1,75

-0,75

3,75

3,25

1,75

Financiële dienstverlening

-1,50

-2,25

-8,50

-10,00

1,75

2,50

1,50

-5,00

Verhuur/handel onroerend goed

2,25

-0,75

-3,50

-3,25

2,25

6,75

1,25

-5,25

Zakelijke dienstverlening

-4,25

-11,75

-15,00

-13,00

2,00

-1,75

0,50

-5,25

Overheid en zorg

2,25

2,75

3,75

3,00

1,50

-12,75

-31,00

-33,00

-27,50

4,00

5,25

1,50

-5,75

Cultuur, recreatie, overige diensten

Bron: Panteia, 2020; op basis van CPB, 2020 © Buck Consultants International, 2020

Impact Coronacrisis op Gelderse sectoren (WGH)

Met de CPB-scenario’s als vertrekpunt heeft Panteia prognoses gemaakt voor de ontwikkeling van sectoren in Gelderland. Hieronder een overzicht van de verwachte arbeidsvolume van sectoren in Gelderland. 2020 Sector

2021

Scenario 1

Scenario 2

Scenario 3

Scenario 4

Scenario 1

Scenario 2

Scenario 3

Scenario 4

Landbouw, bosbouw en visserij

-3,50

-8,00

-11,50

-8,75

-1,25

-2,25

-6,75

Delfstoffenwinning

-17,75

-18,00

-17,75

-22,00

-21,75

-22,00

-22,50

Industrie

-3,50

-8,50

-12,25

-10,25

1,25

2,00

-0,50

-9,75

Openbaar nut

-2,25

-3,00

-3,25

-3,00

-0,50

1,50

-0,25

Bouwnijverheid

-3,50

-7,75

8,25

-10,50

-0,25

1,00

-1,75

-5,00

Handel, vervoer en horeca

-4,75

-10,50

-12,50

-11,50

2,50

3,50

1,25

-5,50

Informatie en communicatie

0,25

0,75

-0,50

-0,25

1,25

0,75

-1,50

Financiële dienstverlening

-0,50

-1,50

-8,75

-10,50

0,00

1,00

-1,25

-11,50

Verhuur/handel onroerend goed

16,25

14,75

9,00

10,50

12,25

11,50

10,00

5,25

Zakelijke dienstverlening

-2,25

-8,75

-11,00

-11,25

2,25

3,25

0,75

-5,25

Overheid en zorg

1,50

1,75

2,00

1,00

-11,50

-23,75

-24,75

-20,75

1,50

0,00

-2,00

-6,75

Cultuur, recreatie, overige diensten

Bron: Panteia, 2020; op basis van CPB, 2020 © Buck Consultants International, 2020

Impact Coronacrisis op West Betuwe

⚫

De economische ramingen van Panteia laten zien dat Zuidwest-Gelderland de regio in Gelderland is die het zwaarst getroffen wordt door de economische krimp als gevolg van Corona. Afhankelijk van het scenario loopt de toegevoegde waarde in 2020 terug met 4,5% tot 12%, waarna in 2021 ofwel herstel volgt ofwel de krimp doorzet. Voor de werkgelegenheid wordt uitgegaan van forse krimp van 6% tot 12% in 2020, en in 2021 beperktere teruggang tussen 1% en 7,5%. De sectoren waar Zuidwest-Gelderland sterk in staan door Corona onder druk. Hardste klap valt in de recreatie met toegevoegde waarde krimp van 13-33% en werkgelegenheidskrimp van 11,5-25% in 2020. Toegevoegde waarde in de landbouw loopt terug met 5-15% in 2020 en de werkgelegenheid met 3,5-10,5%. De logistiek, onderdeel van de sector handel, vervoer en horeca, ervaart een krimp van 4-16% van de toegevoegde waarde en 5-13% van de werkgelegenheid in 2020.

15 grootste aanvragers NOW-regeling West Betuwe

Aanvragen voor de tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid (NOW) in West Betuwe komen voort uit uiteenlopende sectoren (dienstverlening, detailhandel, bouw, productiebedrijven, etc.) Bedrijf

Voorlopig voorschot

Sector

Dit Technical Services

1.647.753

Uitzendbranche

Intero Integrity Services

1.232.652

Technisch dienstverlener

Volvo Group The Netherlands

871.155

Service en diensten Volvo

Slagerij Kaldenberg

578.574

Vleesverwerking

OFM

533.442

Modezaak

DIT Services

459.906

Uitzendbranche

Volvo Car Nederland

458.424

Service en diensten Volvo

SUE

392.790

IT-dienstverlener

Xella Cellenbeton

330.483

Betonfabrikant

Van Eck Trailers

305.184

Fabrikant trailers

Dutch Business Sport and Recreation Exploitation

299.388

Golfbaan

ON2IT

291.237

IT-dienstverlener

Feenstra en Feenstra Fashion

290.604

Modezaak

Kroeze Infra

282.729

GWW

Van Boxtel Hoorwinkels

282.564

Detailhandel hoortoestellen

Totaal

22.333,422 Bron: gemeente West Betuwe o.b.v. UWV

Trends en ontwikkelingen Dit onderdeel is gebaseerd op de Regionaal Economische Analyse Regio Rivierenland (2020), uitgevoerd door BCI/RHDHV

⚫

De volgende waaier van trends en ontwikkelingen heeft invloed op de economie van West Betuwe:

Economie

Technologie

Demografie

◼ E-commerce

◼ Automatisering/Robotica

◼ Re-urbanisatie

◼ Flexibilisering

◼ Digitalisering

◼ Vergrijzing

◼ Veranderende supply chains

◼ Servitization/Specialisatie

◼ (Arbeids)migratie

◼ Nieuwe verdienmodellen

Klimaat & Ecologie

Politiek

◼ Klimaatverandering

◼ Brexit; Handelsoorlog

◼ Biodiversiteit onder druk

◼ Global vs. Local

Volksgezondheid ◼ Corona uitbraak

◼ Kringlooplandbouw ◼ Stikstofaanpak

Bron: BCI, 2020 © Buck Consultants International, 2020

Impact trends en ontwikkelingen op economische structuur Dit onderdeel is gebaseerd op de Regionaal Economische Analyse Regio Rivierenland (2020), uitgevoerd door BCI/RHDHV

Trends en ontwikkelingen

E-commerce Flexibilisering Veranderende supply chains Nieuwe verdienmodellen Automatisering/Robotica Digitalisering Servitization/Specialisatie Re-urbanisatie Vergrijzing

Impact op economische structuur • • • • •

Minder detailhandel door verschuiving naar online Meer webwinkels en daaraan gebonden logistiek Behoefte schaalbare operaties t.b.v. flexibiliteit Grote rol voor uitzendsector t.b.v. flexibiliteit Cross-overs tussen sectoren voor vernieuwing

• • • •

Groei ICT en technieksector Kapitaalintensiteit landbouw, industrie en logistiek neemt toe Kennisintensiteit landbouw, industrie en logistiek neemt toe Grotere verwevenheid tussen sectoren

• •

Groter verschil economische structuur stad en land Groei van (thuis)zorgsector door vergrijzing

(Arbeids)migratie

Bron: BCI, 2020 © Buck Consultants International, 2020

Impact trends en ontwikkelingen op economische structuur Dit onderdeel is gebaseerd op de Regionaal Economische Analyse Regio Rivierenland (2020), uitgevoerd door BCI/RHDHV

Trends en ontwikkelingen Klimaatverandering Biodiversiteit onder druk Kringlooplandbouw Stikstofaanpak Brexit; Handelsoorlog

Economische structuur • • • • • •

Energie- en mobiliteitstransitie is in alle sectoren nodig Energietransitie als groeimarkt (bijv. duurzame bouw) Bedrijfsleven moet stevig investeren in verduurzaming Samenwerking in ketens én tussen concurrenten Landbouw moet naar een duurzamer model Innovatie en uitrol nieuwe oplossingen noodzakelijk

•

Export-georiënteerde landbouw onder druk

• • • • •

Export-georiënteerde landbouw onder druk Bestedingen recreatie & toerisme langere tijd op lager niveau Dreigende faillissementen in getroffen sectoren Doorwerking werkloosheid in brede economie Lage energieprijs remt energietransitie

Global vs. Local

Economische gevolgen Corona uitbraak

Bron: BCI, 2020 © Buck Consultants International, 2020

Arbeidsmarkt en talent

Bevolkingsopbouw West Betuwe 95+ jaar 90-94 jaar 85-89 jaar 80-84 jaar 75-79 jaar 70-74 jaar 65-69 jaar 60-64 jaar 55-59 jaar 50-54 jaar 45-49 jaar 40-44 jaar 35-39 jaar 30-34 jaar 25-29 jaar 20-24 jaar 15-19 jaar 10-14 jaar 5-9 jaar 0-4 jaar -2.500

-2.000

-1.500

-1.000

-500

0 Vrouw

500

1.000

1.500

2.000

2.500

Man

⚫ In West Betuwe wonen 50.700 personen. De gemeente heeft te maken met vergrijzing: de omvangrijkste leeftijdsgroepen zijn de groepen tussen 45-60 jaar. ⚫ De middengroep tussen 20-45 is klein. Dit is de groep die naar grotere steden trekt voor opleiding/studie en werk en in toenemende mate in de stad blijft wonen na opleiding en Bron: CBS/ABF Research, 2019 eerste baan. © Buck Consultants International, 2020

Groene en grijze druk

⚫ De demografische druk geeft een indruk van de mate waarin de ‘werkenden’ moeten voorzien in het onderhoud van de ‘niet-werkenden’. Deze druk geeft de verhouding weer tussen enerzijds het aantal jongeren of ouderen en anderzijds het aantal 20-64-jarigen. ⚫ De druk van de jongeren wordt ‘groene druk’ genoemd en de druk van de ouderen ‘grijze druk’. Hieronder zijn de groene en grijze druk voor West Betuwe weergegeven. 0-19 jaar

20-64 jaar

65+ jaar

Groene druk

Grijze druk

West Betuwe

12.411

28.675

9.611

Zuidwest-Gelderland

58.018

140.807

45.227

Gelderland

461.546

1.194.928

415.498

Nederland

3.791.838

10.176.321

3.314.004

Bron: CBS/ABF Research, 2019; bewerking BCI

⚫ De groene druk (aantal personen tussen 0-20 jaar per 100 personen tussen 20-65 jaar) is relatief groot in West Betuwe. ⚫ De grijze druk (aantal 65+ers per 100 personen tussen 20-65 jaar) in West Betuwe is grotendeels lijn met de regio, provincie en nationaal.

Bevolkingsprognose Bevolkingsprognose West Betuwe (x 1.000)

Index bevolkingsontwikkeling

53,0

108 52,7

52,5

52,7 106

52,3 51,9

52,0

104

51,4

51,5

102

51,1 100

51,0 50,6 50,5

50,0

96 2020

49,5 2020

2025

2030

2035

2040

2045

2050

2025

2030

2035

2040

2045

West-Betuwe

Zuidwest-Gelderland

Gelderland

Nederland

2050

⚫ De bevolking in West Betuwe zal groeien tot 52.700 in 2045 waarna deze stabiliseert*. ⚫ De verwachte toename is lager dan de groei in de regio, provincie en op nationaal niveau. * Opgemerkt wordt dat de groei afhankelijk is van gerealiseerde woningbouw; wanneer meer en sneller gebouwd wordt zal de prognose hoger uitkomen en wanneer minder en langzamer gebouwd wordt valt de prognose navenant lager uit. © Buck Consultants International, 2020

Bron: CBS, 2019 45

Bevolkingsprognose naar leeftijdsgroep Bevolkingsprognose West Betuwe (x 1.000) 60

50 10,0

11,3

12,9

14,4

15,4

15,3

14,9

28,5

28,6

27,5

26,3

25,5

25,9

26,2

12,2

11,3

11,0

11,3

11,4

11,7

11,5

2020

2025

2030

2035

2040

2045

2050

0 0 tot 20 jaar

20 tot 65 jaar

65 jaar of ouder

⚫ Vooral de leeftijdsgroep van 65+ zal groeien: van 10.000 in 2020 naar 14.900 in 2050. ⚫ De middengroep tussen 20-65 zal krimpen van 28.500 in 2020 naar 26.200 in 2050. ⚫ De jongste groep van personen tussen 0-20 jaar blijft relatief constant door de jaren. Bron: CBS, 2019 © Buck Consultants International, 2020

Huishoudensprognose naar leeftijdsgroep Huishoudensprognose West Betuwe (x 1.000) 25.000

20.000 2.520

15.000

3.480

3.390

3.920

3.570

4.030

4.900

4.180 3.950

4.660

4.410

3.260

10.000 4.520

3.690

3.240

3.600

2.950

3.170

3.350

3.390

2.300 280 2018

2.380 270 2025

2.350 240 2030

2.090 220 2040

5.000

17-24

25-34

35-44

45-54

55-64

65-74

75 en ouder

⚫ Het aantal huishouden in de jonge leeftijdsgroep (tot 34) blijft tamelijk stabiel (ca 2.500). ⚫ De middengroep (35-64) zal teruglopen van 11.400 naar 10.200 huishouden. ⚫ Het oudste cohort (65+) groeit fors van 6.000 naar 9.100 huishoudens. Bron: Woningbehoeftenonderzoek Regio Rivierenland, RIGO, 2020 © Buck Consultants International, 2020

(Beroeps)bevolking West Betuwe onder de loep 0-14 jaar 8.800 Niet-beroepsbevolking Bevolking

15-74 jaar

50.700

38.200 >75 jaar

10.000

Werkloze beroepsbevolking

Beroepsbevolking

1.000

28.000

Werkzame beroepsbevolking 27.000

3.800 Leeftijd:

15-25 jaar 25-45 jaar 45-75 jaar

Opleidingsniveau West Betuwe 4.000 14% 10.000 36% 13.000 46%

GLD 16% 38% 46%

Laag Middelbaar Hoog

West Betuwe GLD 7.000 25% 22% 11.000 39% 41% 10.000 36% 36%

⚫ De beroepsbevolking van West Betuwe omvat 28.000 personen. ⚫ De leeftijdssamenstelling van de beroepsbevolking in West Betuwe verschilt nauwelijks van Gelderland. ⚫ West Betuwe heeft wel een lichte oververtegenwoordiging van laagopgeleiden in de beroepsbevolking NB: het CBS rond af op duizendtallen waardoor de totalen niet in alle gevallen overeenkomen met de som der delen © Buck Consultants International, 2020

Bron: CBS, 2019 48

Pendelstromen

⚫ Op basis van de geregistreerde pendel data telt West Betuwe 24.100 banen van werknemers en 24.500 inwoners met een baan bij een werkgever. ⚫ Zo’n 8.000 personen wonen en werken in de gemeente. Het saldo van inkomende en uitgaande stromen is praktisch in balans. ⚫ Belangrijkste bestemmingsgemeenten van werkenden uit West Betuwe zijn regiogemeenten (50%, inclusief West Betuwe), zoals Tiel en Culemborg, maar ook Utrecht, Gorinchem en Leerdam. ⚫ Banen in West Betuwe wordt hoofdzakelijk ingevuld door inwoners van de gemeente (33%) en vanuit de regio (60%, inclusief West Betuwe). Van buiten de regio zijn Leerdam en Gorinchem de belangrijkste herkomstgemeenten. * Voor West Maas en Waal zijn geen gegevens beschikbaar

Inkomend 16.100

West Betuwe 8.000

Herkomst

Bestemming

Tiel

1.900

Tiel

1.500

Buren

1.000

Utrecht

1.300

Culemborg

1.000

Culemborg

1.100

Zaltbommel

900

Gorinchem

1.000

Leerdam

700

Leerdam

900

Gorinchem

600

Zaltbommel

700

Maasdriel

400

Den Bosch

600

West Maas en Waal

400

Amsterdam

400

Den Bosch

300

Buren

400

Neder-Betuwe

300

Nieuwegein

400

Utrecht

300

Rotterdam

400

NB: het CBS rond af op duizendtallen waardoor de totalen niet in alle gevallen overeenkomen met de som der delen © Buck Consultants International, 2020

Uitgaand 16.500

Bron: CBS, december 2018 49

Werkloosheidspercentage

8 7 6 5,9 5 5,1 4

4,3

3,4 2,9

2,4

1 0 2014

2015 Nederland

2016 Gelderland

2017 Zuidwest-Gelderland

2018

2019

West Betuwe

⚫ Het werkloosheidspercentage in West Betuwe ligt op 2,4%. Tussen 2014-2019 is de werkloosheid continue gedaald in de gemeente ⚫ De werkloosheid in West Betuwe ligt structureel onder het niveau in de regio, provincie en nationaal Bron: CBS © Buck Consultants International, 2020

Geregistreerde werkzoekenden 2019 Geregistreerde werkzoekenden West Betuwe

Index geregistreerde werkzoekenden

1.300

104 102

1.253 1.250 1.228

100

1.207 1.200

96 1.168 1.167

94 1.142

1.150

1.125

1.143

1.133 1.114

1.123 1.126

92 90

1.100

88 86

1.050

84 Jan

1.000 Jan

Feb Maa Apr

Mei

Jun

Jul

Aug Sep

Okt

Nov Dec

Feb Maa

Apr

Mei

Jun

Jul

Aug Sep

Okt

Nov Dec

West-Betuwe

Arbeidsmarktregio Rivierenland

Gelderland

Nederland

⚫ Het aantal bij het UWV geregistreerde werklozen is tussen begin en eind 2019 met circa 200 gedaald in West Betuwe van ca 1.250 naar 1.150 ⚫ Deze daling was sterker dan de daling in de regio, provincie en nationaal ⚫ Door de Corona-crisis is het aantal bij het UWV geregistreerde werklozen waarschijnlijk weer gestegen. Bron: UWV, 2019 © Buck Consultants International, 2020

Onderwijsinstellingen Dit onderdeel is gebaseerd op de Regionaal Economische Analyse Regio Rivierenland (2020), uitgevoerd door BCI/RHDHV

⚫ In West Betuwe is één onderwijsinstelling gevestigd. Dit betreft het Helicon MBO in Geldermalsen. Accent van het opleidingsaanbod ligt op dier, groene leefomgeving, land & tuinbouw. ⚫ Binnen de regio zijn opleidingen op MBO-niveau aanwezig en daarnaast is Business School Nederland (BSN) in Buren gevestigd. ⚫ Voor HBO en breed WO-onderwijs zijn buiten regio veel mogelijkheden. Locatie

Onderwijsinstelling

Plaats

Niveau

Sectoren/Opleidingen

West Betuwe

Helicon

Geldermalsen

MBO

Dier, groene leefomgeving, land & tuinbouw

Regio

ROC Rivor

Tiel

MBO

Zorg en Welzijn, Media, Economie

MBO College Land van Maas en Waal

Locatie Druten

MBO

Sector breed

Business School Nederland

Buren

MBA/Management

Helicon

‘s-Hertogenbosch

MBO

Bloem, dier, milieu

Wellantcollege

Gorinchem

MBO

Dier en veehouderij

Utrecht

HBO

Breed aanbod

HAN

Nijmegen en Arnhem

HBO

Breed aanbod waaronder Logistiek

HAS

‘s-Hertogenbosch

HBO

Land- en tuinbouw

Utrecht

Brede universiteit

Nijmegen

Brede universiteit

Buiten de regio*

Arbeidsmigranten

⚫ Op basis van GBA-gegevens* kan gesteld worden dat vooral in het Westland, Helmond-de Peel en Noord-Limburg een relatief groot deel van het totaal aantal banen ingevuld wordt door arbeidsmigranten uit Midden- en Oost-Europa (>3,5% van het totaal). Voor Rivierenland ligt dit aandeel op 2 - 3,5%. ⚫ MEO-landers in Rivierenland zijn vooral actief bij uitzendbureaus, in de productie van rubber en kunststoffen, de landbouw en de logistiek. * Circa 37% van de arbeidsmigranten uit Midden- en Oost-Europa (MEO) die in Nederland in loondienst zijn, staat geregistreerd in de Gemeentelijke Basisadministratie (GBA). Van deze groep is daardoor bekend waar ze in Nederland wonen. © Buck Consultants International, 2020

Bron: SEO, 2018, op basis van CBS Microdata 53

Aandeel arbeidsmigranten in aantal banen (nationaal)

Analyses op nationaal niveau laten zien dat 4,7% van de in totaal 11 miljoen banen van werknemers in Nederland worden ingevuld door MOE-landers. Het betreft vooral banen in de landbouw en bij uitzendbureaus. Subsector

Hoofdsector

Landbouw

Landbouw, bosbouw &visserij

Arbeidsbemiddeling en uitzendbureaus - Waarvan uitzendbanen Overige zakelijke dienstverlening

Verhuur & overige zakelijke dienstverlening

Schoonmaakbedrijven en hoveniers

Banen

MOE-landers

Aandeel MOE-landers

184.139

48.539

26%

1.642.786 1.188.062

341.262 275.419

21% 23%

69.379

14.180

20%

224.611

8.803

Vervoer over water

Vervoer

21.116

1.451

Opslag & dienstverlening vervoer

Vervoer

109.205

4.871

Diensten voor delfstofwinning

Delfstofwinning

6.108

252

Industrie: diverse subsectoren

Industrie

410.489

14.046

Groothandel en handelsbemiddeling

Handel

588.431

19.174

Logiesverstrekking

Horeca

123.582

3.645

Algemene bouw woningen & andere gebouwen

Bouw

99.691

2.776

Informatie & communicatie

20.662

550

Overige sectoren

7.508.524

54.450

Alle sectoren

10.993.073

513.637

4,7%

Informatieverstrekking

Bron: Heyma et al., 2018, op basis van CBS Microdata, zoals gepubliceerd in ESB Jaargang 103 (4763), 5 juli 2018 © Buck Consultants International, 2020

Economische waarde arbeidsmigranten (nationaal) Top 5 branches netto bijdrage MOE-landers aan BBP (mln. euro) 1.200 1.073 1.000 800 600

509

400 200

162

137

134

Trends en ontwikkelingen Dit onderdeel is gebaseerd op de Regionaal Economische Analyse Regio Rivierenland (2020), uitgevoerd door BCI/RHDHV

⚫

De volgende waaier van trends en ontwikkelingen heeft invloed op de economie van West Betuwe:

Economie

Technologie

Demografie

◼ E-commerce

◼ Automatisering/Robotica

◼ Re-urbanisatie

◼ Flexibilisering

◼ Digitalisering

◼ Vergrijzing

◼ Veranderende supply chains

◼ Servitization/Specialisatie

◼ (Arbeids)migratie

◼ Nieuwe verdienmodellen

Klimaat & Ecologie

Politiek

◼ Klimaatverandering

◼ Brexit; Handelsoorlog

◼ Biodiversiteit onder druk

◼ Global vs. Local

Volksgezondheid ◼ Corona uitbraak

◼ Kringlooplandbouw ◼ Stikstofaanpak

Impact trends en ontwikkelingen op arbeidsmarkt Dit onderdeel is gebaseerd op de Regionaal Economische Analyse Regio Rivierenland (2020), uitgevoerd door BCI/RHDHV

Trends en ontwikkelingen

E-commerce Flexibilisering Veranderende supply chains Nieuwe verdienmodellen Automatisering/Robotica Digitalisering Servitization/Specialisatie Re-urbanisatie Vergrijzing (Arbeids)migratie

Impact op arbeidsmarkt • • • • •

Volop kansen in parttime en flex banen Schommelingen arbeidsvraag vragen flexibiliteit Minder zekerheid voor werknemers Minder investeringen in personeel Ondernemerschap wordt beloond

• • • •

Minder vraag fysieke arbeid (geautomatiseerd) Nieuwe eisen personeel Uitdaging: “21st Century Skills” Risico: tweedeling hoog- en laagopgeleide bevolking

• • • •

Uitdaging: aantrekken talent Krimp beroepsbevolking (na 2025) Schaarste specifieke beroepen Participatie nieuwkomers

Impact trends en ontwikkelingen op arbeidsmarkt Dit onderdeel is gebaseerd op de Regionaal Economische Analyse Regio Rivierenland (2020), uitgevoerd door BCI/RHDHV

Trends en ontwikkelingen Klimaatverandering Biodiversiteit onder druk Kringlooplandbouw

Impact op arbeidsmarkt • • •

Minder werk ‘fossiele’ ketens: garages, tankstations, chemie Meer werk in ‘transitie’ ketens: bouw, installatie, techniek Energietransitie en verduurzaming vraagt opbouw nieuwe competenties (opleiding en bijscholing)

•

Taal en commerciële vaardigheden om nieuwe exportmarkten te ontwikkelen gewenst

• • •

Hogere (tijdelijke) werkloosheid Minder of geen inkomsten flexwerkers en zelfstandigen Beschikbaarheid seizoenswerkers onzeker

Stikstofaanpak Brexit; Handelsoorlog Global vs. Local Economische gevolgen Corona uitbraak

Bedrijventerreinen

Zie voor uitgebreide analyses separaat document ‘Atlas Bedrijventerreinen West Betuwe’

Bedrijventerreinen West Betuwe ⚫

⚫

De gemeente West Betuwe telt in totaal 28 bedrijventerreinen (incl. faseringen) De totale netto omvang van de terreinen is 370 hectare, waarvan 351 is uitgegeven aan bedrijven Er zijn drie ‘clusters’ te onderscheiden met een concentratie van meerdere bedrijventerreinen. Veel van deze terreinen liggen dicht bij op- en afritten van de snelwegen A15 of A2 De 351 hectare aan bedrijventerreinen is als volgt verdeeld over de clusters: • • • •

A – Geldermalsen B – Waardenburg / Haaften C – Vuren Overige kernen

161 ha 62 ha 73 ha 55 ha

Cluster A: Geldermalsen

Cluster C: Vuren

Naam

Kern

Naam

Kern

Hooge Weide I

Geldermalsen

Zeiving Zuid

Vuren

Hooge Weide II

Geldermalsen

Zeiving Noord

Vuren

Hooge Weide III

Geldermalsen

Zeiving Noord-West

Vuren

Hondsgemet Zuid

Geldermalsen

Vredebest

Vuren

De Gentel

Geldermalsen

Waaloever

Vuren

Oudenhof

Geldermalsen

Lingewaarden

Geldermalsen

Overige kernen Naam

Kern

Cluster B: Waardenburg / Haaften

Oude Waag

Beesd

Naam

Kern

Volvo

Beesd

Slimwei

Waardenburg

De Oven

Asperen

Waardenburg West

Waardenburg

Nieuwe Steeg

Tricht

Waardenb. West Uitb

Waardenburg

Koornwaard

Heukelum

Kerkewaard

Haaften

Appelhof

Deil

t Overrijke

Haaften

Veersteeg

Spijk

t Overrijke uitbreiding

Haaften

De Geer

Ophemert

Kalenberg

Meteren

Drie clusters van bedrijventerreinen in West Betuwe Omvang (ha)

Aandeel (%)

Gemeente West Betuwe

351

100%

Cluster A: Geldermalsen

161

46%

Cluster B: Waardenburg / Haaften

18%

Cluster C: Vuren

21%

Overige kernen

16%

A C B

Verschillende typen bedrijventerreinen ⚫

Ongeveer de helft van de bedrijventerreinen in West Betuwe is te typeren als gemengd bedrijventerrein en is geschikt voor uiteenlopende typen bedrijvigheid. Hoge milieuhinderlijke activiteiten zijn niet toegestaan en daarom zijn er veel bedrijven gevestigd uit de lichte industrie, bouw, groothandel en transport. Segment

⚫

Uitgegeven (ha)

Aandeel (%)

Totaal

351

100%

Gemengd terrein

161

46%

Logistiek

106

30%

Dienstenterrein

10%

Industrie

Grote (semi) solitaire bedrijfsvestigingen

West Betuwe beschikt met bedrijventerrein Hooge Weide in Geldermalsen ook over een logistiek georiënteerd bedrijventerreinen en op Hondsgemet is ruimte voor grotere logistieke vestigingen. Maximale milieuhinder

⚫

Uitgegeven (ha)

Aandeel (%)

Totaal

351

100%

Categorie 3.2

131

37%

Categorie 4.1

25%

Categorie 3.1

25%

Categorie 2

13%

De maximaal toegestane milieucategorie op de bedrijventerreinen is meestal 3.1 tot 4.1. Op een aantal locaties zijn uitzonderingen tot 4.2 mogelijk. Categorie 5 is niet toegestaan in de gemeente.

Banen en vestigingen op bedrijventerreinen ⚫

Ruim 50% van de (fulltime) banen in West Betuwe is gevestigd op bedrijventerreinen (totaal 12.370 banen)

⚫

De bedrijventerreinen tellen ‘slechts’ 645 vestigingen van in totaal circa 5.600 in de gemeente (incl. zelfstandigen)

⚫

Op elke uitgegeven netto hectare bedrijventerrein werken in de gemeente gemiddeld 35 mensen, ofwel een ruimtegebruik van 284 m² per baan

⚫

De vijf grootste bedrijventerreinen huisvesten 58% van het totaal aantal banen op de bedrijventerreinen.

Banen

48%

52%

Bedrijventerreinen Anders

Vestigingen Top 5 bedrijventerreinen in banen 12% Plaats

Bedrijventerrein

Banen

Aandeel

West Betuwe

Alle

12.370

100%

Geldermalsen

Hooge Weide II

2.538

21%

Waardenburg

Slimwei

1.633

13%

Geldermalsen

De Gentel

1.178

10%

Geldermalsen

Hooge Weide III

960

Geldermalsen

Hondsgemet Zuid

905

Bedrijventerreinen Anders

88%

Vestiging van sectoren op bedrijventerreinen ⚫

⚫

Er bestaan grote verschillen tussen sectoren met betrekking tot de locatievoorkeur voor vestiging op een bedrijventerrein De banen in de sectoren vervoer en opslag (90%), industrie en delfstoffen (86%), groothandel (77%) en ICT (72%) zijn overwegend op bedrijventerreinen gevestigd Het zijn stuwende sectoren die naast directe werkgelegenheid ook zorgen voor indirecte werkgelegenheid, bijvoorbeeld banen in onderhoud, schoonmaak etc. Ten opzichte van veel andere gemeenten in Nederland is aandeel van de bouwnijverheid op bedrijventerreinen relatief laag.

Vervoer en opslag

90%

Industrie en delfstoffen

86%

Groothandel

77%

ICT

72%

Detailhandel en autohandel

48%

Zakelijke dienstverlening

44%

Bouwnijverheid Overig Nutsbedrijven

39%

11%

Landbouw 0%

20%

40%

60%

80%

100%

Niet op bedrijventerrein 64

Sectorverdeling bedrijventerreinen ⚫

De bedrijventerreinen in West Betuwe zijn verantwoordelijk voor 52% van het totaal aantal banen in de gemeente. In totaal gaat het om 12.370 fulltime banen en 645 bedrijven

⚫

Ruim 61% van de banen op de bedrijventerreinen is bij bedrijven binnen de sectoren logistiek en groothandel (4.750 banen) en industrie en nutsbedrijven (2.750 banen)

Banen

Vestigingen

11% 24%

15% 38% 29% 20%

13%

22%

23%

Grote werkgevers op bedrijventerreinen ⚫ ⚫

De 30 grootste werkgevers (vestigingen) op de bedrijventerreinen zijn samen verantwoordelijk voor ruim 6.500 fulltime banen (incl. uitzendkrachten) Het betreft 53% van het totaal aantal banen op de bedrijventerreinen en 27% van alle banen in de gemeente West Betuwe. De categorie logistiek en groothandel telt het meeste bedrijven in de top 30. Bedrijfsnaam

Grootteklasse

Kern

Segment

Peter Appel Transport

250+

Geldermalsen

Logistiek en groothandel

Albert Heijn Distributiecentrum

250+

Geldermalsen

Logistiek en groothandel

Werkzaak Rivierenland Geldermalsen

250+

Geldermalsen

Industrie en nutsbedrijven

Fruitmasters Veiling

250+

Geldermalsen

ICT en zakelijke diensten*

Ultimaker

250+

Geldermalsen

ICT en zakelijke diensten

Xella Nederland

250+

Vuren

Industrie en nutsbedrijven

Blokker

250+

Geldermalsen

Logistiek en groothandel

De Greef's Wagen-, Carross.- & Machinebouw

100-250

Tricht

Industrie en nutsbedrijven

COROOS Productie

100-250

Geldermalsen

Industrie en nutsbedrijven

Den Hartog en Bikker

100-250

Vuren

Logistiek en groothandel

Volvo Group The Netherlands

100-250

Beesd

Bouw, handel en reparatie

Van Doorn Geldermalsen

100-250

Geldermalsen

Bouw, handel en reparatie

Bakkerij Bouman

100-250

Geldermalsen

Industrie en nutsbedrijven

Nedcargo Food & Beverages

100-250

Haaften

Logistiek en groothandel

Transportbedrijf v.d. Haak

100-250

Geldermalsen

Logistiek en groothandel

* SBI-code (verhuur van roerende goederen, overige zakelijke dienstverlening) valt formeel niet binnen logistiek en groothandel, maar kan uiteraard wel geclassificeerd worden als een logistieke activiteit © Buck Consultants International, 2020

Bron: Vestigingenregister Provincie Gelderland, 2020

Grote werkgevers op bedrijventerreinen ⚫ ⚫

Logistiek en groothandel (met 13 bedrijven) en industrie en nutsbedrijven (met 9 bedrijven) zijn het sterkst vertegenwoordigd in de lijst Opvallend zijn de drie bedrijven uit ICT en zakelijke dienstverlening (excl. Fruitmasters) die op bedrijventerreinen zijn gevestigd. Samen zijn ze goed voor 530 banen. Bedrijfsnaam

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://gemeenteraad.westbetuwe.nl/api/v1/meetings/286/documents/5834