1. GENL4_presentatie_mrt2021_v6.pdf

Erfgoedbeleid West Betuwe Beeldvormende raad – 9 maart 2021

Luuk Keunen, Nico Willemse (RAAP), HuibJan van Oort (ODR) & CeesJan Frank (MAB) 9 maart 2021

Aandachtspunt vooraf:

Let bij alle onderdelen op de (incidentele en structurele) kosten. Een aantal zaken kost extra geld, waarvoor dekking gezocht moet worden. Dat kan bijvoorbeeld via de Perspectiefnota.

Wat gaan we doen? • Welke kernvragen liggen voor? • Harmonisatie erfgoedinformatie • Een voorzet (per discipline) • Vervolgproces • Vragen aan de raad

Welke kernvragen aan u liggen voor? a. Hoe willen we ons erfgoed beschermen? • • •

Planologisch Monumentenlijst Voor de financiële consequenties, zie de startnotitie

b. Op welke manier willen we ons erfgoed uitdragen? • •

Vervolgstap, ter nadere uitwerking Aanpassen / aanvullen ideeën voor uitvoeringsprogramma (zie startnotitie)

Doel van vanavond: • Reacties ophalen over de ‘beleidsvoorzetten’ voor archeologie, cultuurlandschap en gebouwd erfgoed bij raad én maatschappelijk veld

• Uitdagingen en consequenties • Harmonisatie: de drie voorm. gemeenten hadden uiteenlopend archeologisch en landschapsbeleid en monumentenlijsten met verschillende ‘zwaarte’ • Herijking: sommige erfgoedthema’s ontbreken in al het beleid • Ambitie: welke ambitie op erfgoedgebied heb je, en hoe verhoudt zich dat tot bijv. je toeristisch-recreatieve doelstellingen? • Consequenties: incidentele en structurele kosten

Harmonisatie erfgoedinformatie • Archeologie, cultuurlandschap, bouwkunst & stedenbouw • Per discipline een eigen harmonisatiemethodiek en ‘mate van integratie’ • De samengebrachte informatie (kaarten) bieden mogelijkheden voor een eenduidiger erfgoedbeleid

Archeologie • Kartering aardkundige ondergrond > inzicht in ‘archeologische verwachting’ • Uitgebreide kartering bekende ‘waarden’, o.a. – uit veldwaarnemingen bekende vindplaatsen – historische boerenerven en kasteelterreinen – oude dijktracés – etc. • • •

Daaruit ontstaat een kaartbeeld met vlakdekkende zones met ‘verwachtingen’ en daarbinnen bekende plekken met ‘waarden’ Toegevoegd: aangetoonde of te verwachten verstoringen Daarmee voldoen we aan de wettelijke bepaling van de ‘aantoonbare verwachting’: een goede onderbouwing

Cultuurlandschap •

kartering en waardering ‘landschapstypen’

•

verwerking van bestaande informatie landschapselementen

•

verdieping ‘ruilverkaveling’

•

gedeeltelijke aanvulling, o.a. historische kerkhoven & begraafplaatsen

•

éénduidige gemeentelijke kaart met lichte verschillen in methodiek

Bouwkunst en stedenbouw •

verwerking beschermde bouwkunst

•

opname brede inventarisatie Geldermalsen

•

aanvulling monumentwaardige bouwkunst Neerijnen & Lingewaal

•

aanvulling waardevolle ensembles

•

bijzondere aandacht voor wederopbouwerfgoed

•

volledig beeld van ‘monumentwaardig erfgoed’, beschermd of niet beschermd

Een voorzet voor beschermingsbeleid • Archeologie • Cultuurlandschap • Bouwkunst (‘monumentenbeleid’)

Archeologie

Geharmoniseerd beleid •

Op basis van het principe van de ‘aantoonbare verwachting’: Soepeler waar het kan, strenger waar het moet > In gebieden waar het nu vrij streng is en we aanwezige waarden scherper in beeld hebben, kan het verwachtingsgebied daaromheen wat soepeler > In gebieden met een lagere trefkans die nu helemaal zijn vrijgesteld (en dus geen aannames meer getoetst worden) of in gebieden waar met zekerheid archeologie aanwezig is, is wat strenger zinvol

•

•

Vrijstellingsgrenzen waarboven onderzoek nodig is, altijd de combinatie van diepte én oppervlakte (dus als aan beide voorwaarden voldaan wordt). Uitgezonderd: regulier agrarisch gebruik van de bouwvoor

•

Mogelijkheid monumentenstatus voor waardevolle, kwetsbare terreinen (vrijstellingsgrens 0).

•

Afstemming met buurgemeenten (lopend: Buren)

Archeologische beleidskaart

Hoge verwachting

Versoepelingen

Middelmatige verwachting

Dorpskernen & historische erven

•

Waarom soepeler? – Nieuwe informatie over bekende vindplaatsen toegevoegd

– Als je meer informatie vooraf hebt over de plekken waar waarschijnlijk wat zit, kun je soepeler op andere plekken zijn – Versoepeling: ondergrenzen bepaald op basis van gebiedsgrootte waar bij onderzoek doorgaans wat gevonden wordt – Ook de archeologie heeft niets aan onderzoek met weinig/fragmentarisch resultaat

Archeologische concept-beleidskaart

Lage verwachting

Strenger

Bekende (onbeschermde) vindplaatsen

•

Waarom strenger? – lage verwachting: • Geldermalsen: i.p.v. volledige vrijgave nog een moment van ‘meekijken’ om te voorkomen dat vermoedens zichzelf bevestigen (‘self fulfilling prophecy’) • alleen relevant bij grotere ontwikkelingen met diepe bodembewerking zoals woningbouw (> 0,5 ha)

– bekende waarden: • vrijstelling voor kleinere ingrepen, zoals aanbouwen • in het veld vastgestelde vindplaatsen, dus elke verstoring is verlies > bekende schatkamer van je gemeente! – dieptegrens: jurisprudentie stelt die op 30 cm (dus aanpassing Neerijnen)

Archeologische monumenten?

Metaaldetectie

Cultuurlandschap

Cultuurlandschap • •

De erfgoedwaarden van het landschap zijn nu niet eenduidig beschermd. Bescherming van de erfgoedwaarden zeer versnipperd én divers in juridisch-planologische regelingen opgenomen.

•

Voorstel: eenduidige bescherming in het nieuwe omgevingsplan. – –

• • •

bescherming van gebieden met een zeer hoge of hoge waarde bescherming van op de erfgoedkaart aangegeven landschapsobjecten

Initiatiefnemer moet bij vergunningaanvraag aantonen dat zijn ingreep de aanwezige waarden niet onevenredig schaadt Er is géén sprake van het op slot zetten van gebieden. Er moet vooral een zorgvuldige afweging (kunnen) plaatsvinden Afhankelijk van de kwetsbaarheid of weerbaarheid van een gebied kan er meer of minder: “Een komgebied kan meer hebben dan een buitenplaats, ook al zijn ze (soms) even waardevol.”

Zeer hoog gewaardeerd, kwetsbaar landschap: landgoed Neerijnen

Hoog gewaardeerd, weerbaar landschap: het ontworpen landschap van de rvk Tielerwaard-west

Cultuurlandschappelijke waarderingskaart: zeer hoog en hoog

- representatief beeld van landschapswaarden in West Betuwe - beschermenswaardige kwaliteiten

Bouwkunst en stedenbouw Voormalige Gemeente

Rijksmonumenten Gemeentelijke (op basis van monumenten aantal items op de (op basis van chw) aantal items op de chw)

Orde 1 Potentiële Gemeentelijke monumenten (op basis van aantal items op de chw)

Orde 2 Potentiële Karakteristieke objecten (op basis van aantal items op de chw)

Geldermalsen

135

192

250

300

Lingewaal Neerijnen

112 98

50 161

92 42

55* 39*

Totaal

345

403

384

394 *geen volledige inventarisatie

Waarderingskaart bouwkunst & stedenbouw

Beschermd Orde 1, rijksmonument: Grotestraat 21, Varik

Orde 1, gemeentelijk monument: Dorpsstraat 8, Meteren

Niet-beschermd Orde 1, niet beschermd: Gasthuisstraat 34, Heukelum

Orde 2, niet beschermd: Waaldijk 16, Opijnen

Doelen van planologische borging c.q. monumentenstatus: - Bescherming van erfgoed / lokale identiteit - Bijdrage aan bewustwording van de waarde - Uitdragen van het erfgoed: tonen wat je hebt

• Voor bescherming twee mogelijkheden: planologische bescherming vs. monumentenstatus • twee zijden van één medaille / communicerende vaten: licht en zwaar • álles als monument is (te) grote opgave, alles planologisch beschermen geeft te weinig bescherming voor de waarden die er zijn

monument

planologisch

Vervolgproces • Opmerkingen / standpunten kunnen via vragenlijst teruggekoppeld worden • Met reacties van politiek én erfgoedveld gaan wij verder • Verder uitgewerkte beleidsnota komt in juni in de raad

VRAGEN

Vragen Harmonisatie

Verbreding

•

•

2: Willen we nieuwe gemeentelijke archeologische monumenten aanwijzen?

•

3: Hoe kijkt u aan tegen de regulering van metaaldetectie en het opnemen in de APV?

1: Hoe kijkt u tegen de voorgestelde nieuwe vrijstellingsgrenzen aan?

Vragen Harmonisatie

Harmonisatie

•

4: Gebiedsbescherming - willen wij een eenduidige planologische bescherming voor de landschappen?

•

•

5: Zo ja, kiezen wij voor de gebieden met zeer hoge en hoge waarde?

6: Objectbescherming - willen wij daarnaast een specifiekere objectbescherming voor landschapselementen die op de kenmerkenkaart zijn weergegeven?

Vragen • 7: Willen we de nietbeschermde panden van orde-1 en/of 2 planologisch beschermen? monument

planologisch

• 8: Willen we een nader te bepalen deel daarvan als gemeentelijk monument aanwijzen?

•

9: Willen we ook de niet-monumentwaardige, maar wel karakteristieke panden van Lingewaal en Neerijnen (orde 2) ten behoeve van planologische bescherming in beeld krijgen?

•

10: Willen we een planologische borging van de onbeschermde, waardevolle ensembles? –

•

Het gaat om 57 dorps- en stadskernen, buurtschappen en andere gebouwde ensembles met kwaliteit.

11: Willen wij aan onze meest waardevolle (15) ensembles een monumentenstatus toekennen (gemeentelijk beschermd gezicht) ?