Toekomstvisie Museum Weesp 2021 2030 def
Tekst van het document
TOEKOMSTVISIE MUSEUM WEESP 2021-2030
Toekomstvisie Museum Weesp 2021-2030
Inhoudsopgave 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Voorwoord wethouders Léon de Lange en Touria Meliani Samenvatting Aanleiding Het Verhaal van Weesp Toekomstvisie Oplossingsrichtingen 6.1 Inleiding 6.2 Collectie 6.3 Stadhuis 6.4 Museum Weesp 6.5 Samenvatting van de visie 6.6 Financieel Perspectief 7. Conclusies Bijlagen
Colofon Auteur: drs. Maarten Langemeijer, Stadsarchief Amsterdam, 2021
2
Toekomstvisie Museum Weesp 2021-2030
1. Voorwoord Wethouders Léon de Lange en Touria Meliani Voor u ligt de Toekomstvisie voor Museum Weesp. Al ruim een eeuw beheert Museum Weesp – voorafgegaan door de Oudheidskamer – voorwerpen uit de rijke historie van de stad. De collectie representeert een geschiedenis van nijverheid en handel, van de strategische maar ook schilderachtige ligging van Weesp aan de Vecht, en een innige verbondenheid met buurstad Amsterdam. Die verbondenheid toont zich onder meer in de strategische positie van Weesp in de Hollandse Waterlinie en de Stelling van Amsterdam. Het Fort aan de Ossenmarkt en Fort Uitermeer zijn indrukwekkende herinneringen aan de inspanningen die Weesp leverde aan de verdediging van Holland. Producten van de Weesper nijverheid, zoals jenever en bier voor de handelsvloot, vonden al in de 17e eeuw gretig aftrek in Amsterdam. En nog tot in de 19 e eeuw betrok Amsterdam per schip zuiver drinkwater uit de Vecht bij Weesp. De naam van cultureel centrum de IJsbreker, genoemd naar het schip dat ’s winters het traject over Amstel en Vecht naar Weesp ijsvrij hield, herinnert nog aan deze verbondenheid tussen de twee steden. In 2018 kozen de Weespers met overtuiging voor een gemeentelijke fusie van Weesp en Amsterdam.
Naast alle andere afspraken die een goede en respectvolle relatie tussen beide partners waarborgen, is in het bestuurlijk akkoord ook ruime aandacht geschonken aan cultuur. Nog meer dan anders staat in deze tijd de cultuur onder druk. Amsterdam onderkent vanuit zijn sterkere positie ten volle dat het draagvlak voor cultuur in Weesp ondersteuning verdient en moet krijgen. Niet alleen uit solidariteit, maar ook omdat Weesper cultuur óók Amsterdamse cultuur is. Museum Weesp is het hart en de ziel van alle cultuur en culturele instellingen in Weesp. Amsterdam en Weesp maken zich samen sterk om dit culturele hart van Weesp sterk en gezond te houden.
Léon de Lange, Wethouder Cultuur Weesp Touria Meliani, Wethouder Cultuur Amsterdam
3
Toekomstvisie Museum Weesp 2021-2030
2. Samenvatting De wens om Museum Weesp een grotere en centrale rol in het Weesper culturele leven te laten innemen bestaat al geruime tijd. De fusie met de gemeente Amsterdam heeft deze wens geactualiseerd. Het College van B&W heeft de Adviescommissie Museum Weesp en cultureel adviesbureau Xpex uit Amsterdam gevraagd te adviseren over de kansen voor Museum Weesp om zich verder te ontwikkelen. Uitgangspunt voor beide adviezen, en voor dit visiestuk, is dat het museum, de collectie en het Stadhuis (waar museum en collectie zich vanaf de oprichting bevinden) met elkaar verweven blijven. De Adviescommissie ziet een rol voor Museum Weesp voor zich, die zich ontwikkelt langs drie thema’s. De combinatie van de thema’s in de programmering zal naar het zich laat aanzien voor Museum Weesp een bescheiden maar bestendige toename in het aantal bezoekers betekenen. Xpex ziet de grootste kansen voor Museum Weesp wanneer het zich weet te onderscheiden van andere streekhistorische musea. Om dit te bereiken schetst Xpex een beeld van een onderscheidende, seizoensgebonden programmering, die op termijn kan resulteren in een bezoekersaantal van 25.000. Uit de adviezen komen verschillende opties naar voren ten aanzien van collectie, museum en gebouwen – het Stadhuis en het St Bartholomeus Gasthuis. Het behoud van de collectie voor de Weesper gemeenschap is vastgelegd in het Bestuurlijk Akkoord.
De collectie van Weesp gaat na de fusie over naar de gemeente Amsterdam, maar blijft gewaarborgd als Weesper erfgoed. Amsterdam Museum en Museum Weesp maken met ondersteuning van de directie Kunst & Cultuur en het Stadsarchief in 2021 een Collectiebeheerplan waarin beheer en behoud van de collectie wordt geregeld. Voor het museum worden in de adviezen drie gerede opties aangegeven: opgaan in een andere (museum)organisatie, verzelfstandiging, of zich organiseren in een samenwerkingsverband met andere culturele en maatschappelijke organisaties in Weesp of de wijdere omgeving. Verzelfstandiging biedt de meeste ontwikkelkansen, maar is zeker na de coronacrisis financieel en organisatorisch vooralsnog niet realistisch. Met de focus op verder onderzoek naar verzelfstandiging geeft het de meeste organisatorische rust wanneer Museum Weesp, tot een logisch moment waarop het zelfstandig verder kan gaan, onderdeel van het Stadsarchief blijft. Het Stadhuis is eigendom van de gemeente Weesp en gaat na de fusie over in bezit van de gemeente Amsterdam. In het Coalitieakkoord 2018-2022 is opgenomen dat het Stadhuis, met inbegrip van het Gasthuis, een cultureel-maatschappelijke functie voor Weesp behoudt en dat de wethouder Kunst & Cultuur verantwoordelijk is voor de herbestemming van het Stadhuis.1.
Dit betekent dat Museum Weesp vanaf 2022 de programmering in het Stadhuis (stapsgewijs) kan uitbreiden, waarbij ruimte blijft voor andere maatschappelijke functies, zoals huwelijksvoltrekkingen en vergaderingen van de Bestuurscommissie. De invulling van de herbestemming 1
4
De Toekomst is voor alle Weespers: samen voor elkaar’, coalitieakkoord Weesp 2018-2022, p.18
Toekomstvisie Museum Weesp 2021-2030
wordt vastgelegd in een afzonderlijk ‘gebouwenplan’, op te stellen in samenspraak tussen Kunst & Cultuur, Monumenten & Archeologie, Gemeentelijk Vastgoed en Museum Weesp / het Stadsarchief. Een belangrijke opgave voor Museum Weesp is op dit moment het beschrijven en in beheer brengen van de collectie. Amsterdam Museum en Museum Weesp stellen hiervoor in 2021 in samenspraak met het Stadsarchief en Kunst & Cultuur, een Collectiebeheerplan op. Uitbreiding van de programmering in het Stadhuis vergroot de slagkracht van het museum. De optie om van het museum op termijn te verzelfstandigen biedt als voordeel dat het museum dan meer armslag heeft om fondsen te vinden om een deel van zijn exploitatie te dekken. In ieder geval is, om verdere groei van het museum te realiseren (stapsgewijs) meer financiële, ruimtelijke en organisatorische armslag nodig.
5
Toekomstvisie Museum Weesp 2021-2030
3. Aanleiding Weesp is een mooie Hollandse stad met een lange en indrukwekkende geschiedenis. Al vanaf enkele eeuwen voor het begin van onze jaartelling werden de oevers van de Vecht intensief bewoond. In de Middeleeuwen lag de stad strategisch aan de grens tussen het machtsgebied van de graven van Holland en de bisschop van Utrecht. De oudste vermeldingen van Wesopa of Wispe dateren van rond 1150. Weesp is met ongeveer 870 jaar daarmee straks een van de oudste nederzettingen in de gemeente Amsterdam. In 1355 verleende Willem van Beieren, graaf van Holland, stadsrechten aan Weesp. De stad kreeg met de stadsrechten een eigen bestuur, eigen rechtspraak en ook werd het poorterrecht ingevoerd, dat noodzakelijk was voor de bewoners die een eigen beroep of bedrijf wensten uit te oefenen. Door het verlenen van deze rechten en vrijheden werd Weesp een welvarende stad. Die welvaart toont zich vandaag de dag in een beschermd stadsgezicht met ruim 200 Rijksmonumenten. Weespers voelen zich verbonden met hun stad. Dat uit zich onder meer in een actief cultureel (verenigings)leven met inzet van veel vrijwilligers. De cultuursector bestaat voor 90% uit vrijwillige inzet. “Dat is met recht iets om trots op te zijn. Het toont aan dat cultuur in Weesp een belangrijke motor is voor participatie.
[…] In het bevorderen van de samenwerking en samenhang ziet de gemeente voor zichzelf een taak”.2 De coronacrisis heeft het culturele leven grotendeels tot stilstand gebracht, maar de situatie zal zich na de crisis zonder enige twijfel snel herstellen. Cultuur wordt door de Weesper politiek gezien als verbindend element. Zoals verwoord in de Cultuurnota “Weesp Cultuurstad’: Cultuur maakt onze stad aantrekkelijk voor bewoners, bedrijven en toeristen. Het zorgt voor verbinding met elkaar en met de stad. Ook zorgt cultuur ervoor dat mensen zich persoonlijk kunnen ontwikkelen. Daarmee is cultuur een belangrijke economische en sociale waarde voor Weesp.”3 De cultuurnota verwoordt de ambitie dat de gemeente Weesp cultuur wil stimuleren als investeerder, maar ook als regisseur en verbinder. Uit rondetafelgesprekken met (cultureel) ondernemers, bewoners en andere geïnteresseerden is naar voren gekomen dat cultuur ook een grote economische waarde betekent. De vele evenementen en de rijke historische cultuur trekken veel mensen naar Weesp, nieuwe bewoners, nieuwe bedrijven en toeristen. Weesp behoort de laatste jaren tot de snelst groeiende steden van Nederland, en zal straks als kern binnen de gemeente Amsterdam een groeiend aandeel hebben in bijvoorbeeld toerisme en economische aantrekkingskracht.
Op basis van de (economische) voordelen en het samenbindende karakter van cultuuractiviteiten heeft de gemeenteraad de cultuurvisie voor Weesp aldus verwoord: “Weesp is een levendige en historische cultuurstad. Cultuur en cultuurhistorie vormen de pijlers van de Weesper identiteit en versterken de sociale en de economische kracht van Weesp Cultuurstad. Cultuur
2 3
6
Cultuurnota Weesp 2017-2021, ‘Weesp Cultuurstad’, gemeente Weesp, Weesp, 2017, p. 5 Cultuurnota Weesp, p.1
Toekomstvisie Museum Weesp 2021-2030
verbindt burgers met elkaar en met de stad. Deelnemen aan cultuur draagt bij aan hun persoonlijke ontwikkeling en zorgt voor participatie aan de samenleving en sociale cohesie. Het culturele klimaat vormt de basis voor de aantrekkelijkheid van de stad voor bewoners, voor ondernemers en voor bezoekers.”4 De Cultuurnota noemt de geschiedenis van Weesp belangrijk, zowel voor de verbinding van de Weespers met elkaar en met de stad, als voor de profilering van Weesp naar buiten. “Er is een groot aantal verenigingen en organisaties actief op het gebied van de cultuurhistorie. Zij belichten ieder een apart onderdeel van de Weesper cultuurhistorie. Om Weesp Cultuurstad te profileren moeten deze onderdelen verbonden worden tot één verhaal: het verhaal van Weesp. Daarin wordt de geschiedenis van Weesp, van de waterlinie tot de cacao, van de molens tot de tweede wereldoorlog in een doorlopende lijn verteld en verbonden met de actualiteit. Het verhaal van Weesp is de basis voor de ontwikkeling van zowel educatief aanbod als toeristisch aanbod. Met Museum Weesp in het Stadhuis heeft Weesp een prachtige locatie voor de presentatie van de eigen geschiedenis en voor bijzondere tentoonstellingen. Museum Weesp heeft een belangrijke rol in de verdere ontwikkeling van de Weesper cultuurhistorie; een rol die verder zal groeien.
Museum Weesp wordt daarmee een knooppunt waar alle onderdelen van het verhaal van Weesp samenkomen en waar de historie verbonden wordt met de actualiteit.”5 Het College van B&W van Weesp heeft aan de hand van een aantal vragen advies gevraagd aan de Adviescommissie Museum Weesp en bureau Xpex6 over de toekomst van het museum, en hoe deze idealiter vormgegeven kan worden. Beide adviezen, die net als de Cultuurnota en de eerdere visie van de Adviescommissie uitgaan van een groeistrategie voor Museum Weesp, vormen de basis van deze langetermijnvisie. In het strategisch advies van bureau Xpex· wordt opgemerkt dat Museum Weesp ‘diep’ zit bij de Weespers, en “dat er gesproken wordt over het museum als hoeder en promotor van de Weesper identiteit”.7 Met de voorgenomen fusie van Weesp met Amsterdam is de kwestie van de Weesper geschiedenis en identiteit nog actueler geworden. Weesp wordt onderdeel van de gemeente Amsterdam, maar blijft als eigenstandige kern binnen de gemeente een eigen karakter behouden. Museum Weesp is met zijn collectie en zijn huisvesting in het Stadhuis van Weesp de verpersoonlijking van de geschiedenis en identiteit van Weesp en de Weespers. Deze langetermijnvisie moet Museum Weesp in de positie brengen en houden waarin het die rol kan waarmaken.
Zoals het strategisch advies van Xpex het verwoordt: “Binnen de zelfstandige gemeente Weesp was dat een duidelijke positie, zij het dat ook in deze situatie al de vraag opdoemde naar de toekomstbestendigheid. Als onderdeel van de gemeente Amsterdam is deze positie minder vanzelfsprekend houdbaar. Weesp heeft te maken met instroom van Amsterdammers, de stad zal ‘Amsterdamser’ worden onder Amsterdams bestuur. Het oude Weesp wordt een monumentale kern, een stedelijke oase, maar de stad verandert van karakter. Is er dan nog steeds zo’n sterke band tussen bewoners en geschiedenis dat dat als een gezamenlijke identiteit gevoeld wordt? De positie die Museum Weesp kiest moet, in deze context, bepaald worden door 4
Cultuurnota Weesp, p7 Cultuurnota, p. 9 6 Zie hiervoor de bijlage Adviezen, p.23 7 Museum Weesp. Strategische visie. Xpex, Amsterdam 2019, p. 15 5
7
Toekomstvisie Museum Weesp 2021-2030
de toekomst, niet alleen door het verleden. Onze Weesper gesprekspartners willen niet dat Weesp en het museum het Weesper karakter verliezen: ze willen geen ‘dependance’ van iets Amsterdams worden. Onze Amsterdamse gesprekspartners staan daar bedaard in: het museum moet dat zelf bepalen.”8 Eind 2019 is het Museumuitvoeringsplan door het College van B&W vastgesteld. Dit plan beschrijft op tactisch en operationeel gebied wat het museum de komende jaren gaat doen aan collectiebehoud en professionalisering van de organisatie. Een logisch vervolg op het Museumuitvoeringsplan is deze langetermijnvisie, die de basis is voor de verdere groei en ontwikkeling van Museum Weesp in de komende jaren.
8
8
Strategische visie Xpex, p. 15
Toekomstvisie Museum Weesp 2021-2030
4. Het Verhaal van Weesp Dit visiestuk staat niet op zichzelf. In 2017 bood de Adviescommissie Museum Weesp [hierna: ‘Adviescommissie’] haar eigen toekomstvisie voor Museum Weesp aan onder de titel ‘Het Verhaal van Weesp’. Het Verhaal van Weesp legde de basis voor de huidige positionering van Museum Weesp. Het Verhaal van Weesp is gebaseerd op twee belangrijke kenmerken: ‘industrie’ en ‘cultuur’. Weesp was en is een industriestad. Het industriële erfgoed vormt nu de kern van de collectie van Museum Weesp. Ook vormen deze collectiestukken de basis voor het gemeenschappelijke verleden van Weesp, de cultuur, die nog bestaat in de vorm van monumenten, cultureel erfgoed en een rijke historie, en die terugkomt in de hedendaagse maakindustrie. Deze cultuurhistorische aspecten dragen bij aan de eigen identiteit van Weesp en de Weespers. Museum Weesp is niet voor niets gevestigd in één van de meest aansprekende monumenten die de stad rijk is: het neoclassicistische Stadhuis, gebouwd in 1772-1776 door Jacob Otten Husly. Het Stadhuis is gebouwd met geld dat vooral is verdiend in de bier- en jeneverindustrie. Bier dat in Weesp werd gebrouwen dankzij de zuiverheid van het water van de Vecht, en jenever die meeging op de schepen van de VOC.
De collectie van het museum, het Museum als hoeder en presentator van de collectie en het Stadhuis – met grote monumentale waarde (zie ook p.15) - als beschermend decor en eigenstandig Weesper erfgoed vertegenwoordigen gezamenlijk als drie-eenheid Het Verhaal van Weesp. Dit vormt de basis voor het uitgangspunt dat de collectie, Museum Weesp en het Stadhuis (‘Huis van de Stad Weesp’) met elkaar verbonden zijn en in de toekomst ook blijven. In de toekomstvisie ‘Het Verhaal van Weesp’ dat de Adviescommissie in 2017 aan het museum aanbood9 wordt de identiteit van Weesp samengevat in drie verhaallijnen: de industriële cultuur, de Waarde van Water, en democratische Innovatie. De industriële cultuur heeft betrekking op de industrie en nijverheid die Weesp altijd hebben gekenmerkt en die de stad zijn welvaart hebben gebracht. Een belangrijk deel van de collectie van Museum Weesp - de verzameling Weesper porselein, de Van Houten collectie, de artefacten van bier- en jeneverfabricage - verwijst naar dit industriële verleden. De rivier de Vecht, de meren en de polders vertegenwoordig de waarde van water. Voor transport en pleziervaart, voor recreatie, als bron van schoon drinkwater en als natuurlijk fenomeen, dat schoonheid verleent aan het landschap.
Democratische innovatie, tot slot, verwijst naar de waarde van onze moderne democratie, waaraan het Stadhuis een eerbetoon is, en de wijze waarop het stadsbestuur van Weesp die, ook straks na de fusie met Amsterdam, vorm wil geven.
9
9
Het Verhaal van Weesp, toekomstvisie van de Museumcommissie Museum Weesp, [Weesp, 2017]
Toekomstvisie Museum Weesp 2021-2030
Deze drie elementen vormen samen het Verhaal van Weesp. Xpex voegt daar aan toe dat Weesp, met een toekomst als groene oase aan de rand van Amsterdam, waar het straks onderdeel van uitmaakt, wellicht niet zou moeten leunen op deze ene identiteit, maar op de verschillende losse verhalen van Weesp, die ieder op zich verschillende groepen aanspreken. De vraag is volgens Xpex of Weesp als onderdeel van Amsterdam nog lang één identiteit zal hebben of meerdere. Dat vraagt dan voor een breder publiek niet alleen om ‘Het Verhaal van Weesp’, maar om ‘De Verhalen van Weesp’. 10 De concrete beantwoording van deze vragen, draagt bij aan de positionering van het museum, maar is ook met name onderdeel van de programmering.
10
10
Strategisch advies Xpex, p. 16
Toekomstvisie Museum Weesp 2021-2030
5. Toekomstvisie Toekomstvisie Museum Weesp. Museum Weesp is met zijn collectie en zijn huisvesting in het Stadhuis de verpersoonlijking van de geschiedenis en identiteit van Weesp en de Weespers. Collectie, stadhuis en museum vormen een drie-eenheid die wordt gezien als de kern van de Weesper cultuur. Om die reden bestaat in de Weesper samenleving en politiek al geruime tijd de ambitie om Museum Weesp een grotere rol in het plaatselijke culturele leven te geven. Nu de fusie tussen Amsterdam en Weesp er aan komt is de positie van Museum Weesp als bewaarplaats van het Weesper erfgoed en als ‘spin in het web van de Weesper cultuur’ actueler dan ooit. Om een toekomstbeeld te schetsen zoals Weesp dat voor zich ziet en om waarborgen te scheppen om voor Weesp te behouden van wat ‘van Weesp’ is, is de Toekomstvisie Museum Weesp opgeschreven. De voorliggende visie, op drie centrale thema’s namelijk: collectie, gebouw(en) en de positie van Museum Weesp vormt daarvan de kern.
Collectie. De collectie van de Museum Weesp weerspiegelt de geschiedenis van Weesp: het beroemde Weesper porselein, enkele schilderijen van Gijsbert Jansz. Sibilla, het historische interieur in het Stadhuis, de industriële historie van Van Houten Chocola, Magneet Fietsen en uiteraard de bier en jenever historie. Met de collectie en de locatie – het Stadhuis - vertelt het Museum Weesp ‘Het Verhaal van Weesp’. In de afgelopen jaren is vanuit de gemeenteraad het belang onderstreept om het behoud en groei van het museum vorm te geven, waarbij de volledige collectie beschikbaar moet zijn voor de inwoners van Weesp. Maar het beheer van de voltallige collectie behoeft verdere aandacht. De kwaliteit van het klimaat in het Stadhuis en het (reguliere) onderhoud moet verder worden geprofessionaliseerd, zodat ook toekomstige generaties Weespers kunnen blijven genieten van deze collectie. Met de fusie van de gemeenten Amsterdam en Weesp wordt de collectie – geoormerkt als Weesper erfgoed – eigendom van de gemeente Amsterdam. Waarbij het belang om de duurzame bereikbaarheid en toegankelijkheid tot de collectie voor de inwoners van Weesp moet worden gegarandeerd.
Stadhuis. Het stadhuis van Weesp werd ontworpen door architect Jacob Otten Husly (Stadhuis Groningen, Felix Meritis) en in de periode 1772-1776 gebouwd. Dit vrijwel volledig gefinancierd vanuit de accijns opbrengsten uit de jenever en bier industrie. Het Stadhuis diende als bestuursgebouw, maar daarnaast werd er ook recht gesproken. De activiteiten van het huidige lokale bestuur van Weesp bevinden zich nog steeds in het historische stadhuis, maar inmiddels aangevuld met 2 andere gebouw; het St. Bartholomeusgasthuis (‘Gasthuis’) en het recentere Stadskantoor. Naast de functie voor het bestuur van het Stadhuis zijn veel Weespers er getrouwd, staat het gebouw centraal bij lokale festiviteiten en is op de tweede verdieping Museum Weesp gevestigd. De voormalige oudheidskamer is inmiddels uitgegroeid tot een volwaardig gemeentemuseum.
11
Toekomstvisie Museum Weesp 2021-2030
Het Stadhuis kan zonder meer worden bestempeld als het historische hart van de Weesper samenleving waarbij bestuur, inwoners en historie elkaar verbinden. Het toegankelijk houden en investeren in het culturele erfgoed, zonder daarmee afbreuk te doen aan het historische karakter, is daarmee op lange termijn van belang. Mede daarom zal het Stadhuis altijd ten dienste moeten staan van Weesp en hebben het Stadhuis en het aanpalende Gasthuis na de fusie een cultureel-maatschappelijke bestemming, en vormen daarmee het Huis van de Stad. De toekomst van Museum Weesp. Museum Weesp is opgericht als organisatieonderdeel van de gemeente Weesp, de in 1911 opgerichte Oudheidskamer. Inmiddels is het een volwaardig gemeentelijk museum. De exploitatie van een museum als onderdeel van een gemeentelijke organisatie is niet ideaal, omdat er in deze constellatie minder mogelijkheden zijn voor het verwerven van subsidies en fondsen. Aan de andere kant geeft inbedding binnen een gemeentelijke organisatie wel grotere bestaanszekerheid. In de komende jaren zal Museum Weesp zich moeten ontwikkelen tot een gemeentelijk museum dat meer bezoekers weet te trekken, kan groeien in haar collectie en voldoende inkomsten generen om als (deels) zelfstandig museum de toekomst in te gaan.
Waarbij de randvoorwaarden van belang zijn om hier in te voorzien en het museum voldoende tijd krijgt om hier naar toe te groeien.
12
Toekomstvisie Museum Weesp 2021-2030
6. Oplossingsrichtingen 6.1 Inleiding Het uitgangspunt voor de toekomst van Museum Weesp is dat het museum, de collectie en het Stadhuis met elkaar verbonden blijven. Voorwaarden voor deze situatie zijn het behoud van de collectie voor de stad Weesp - ook wanneer het onderdeel is geworden van de gemeente Amsterdam, voortbestaan en uitbreiding van Museum Weesp, en het gebruik van het Stadhuis voor presentatie van de collectie en inhuizing van de museumorganisatie. Om hier een goede basis voor te leggen moeten nu keuzes worden gemaakt. Keuzemogelijkheden, omstandigheden en consequenties worden onderstaand nader toegelicht.
6.2 Collectie De collectie van Museum Weesp weerspiegelt de industriële geschiedenis van de stad: het beroemde Weesper porselein, jenever, bier, Van Houten Chocola, Magneet fietsen, enzovoort. Daarnaast is er een archeologische collectie die terug gaat tot de IJzertijd. Het Stadhuis is het resultaat van met nijverheid en industrie vergaarde welvaart. Met de collectie en de locatie vertelt Museum Weesp ‘Het Verhaal van Weesp’. De Adviescommissie merkt in zijn advies ’Van Stadhuis naar Huis van de Stad’11 op dat de verschillende deelcollecties op zich weinig samenhang vertonen, maar dat er wel samenhang in te brengen is door middel van een goed verhaal, Het Verhaal van Weesp. Je zou ook kunnen zeggen dat de collectie zelf ‘het verhaal van Weesp’ vertelt. Het bestaande beleid van Museum Weesp is er op gericht om de huidige collectie goed te beheren, en waar mogelijk binnen een aantal kaders uit te breiden met nieuwe aanwinsten. Het museum is hiervoor in de huidige situatie voornamelijk aangewezen op schenkingen van particulieren en bedrijven. In een enkel uitzonderlijk geval kunnen fondsen worden geworven voor een aankoop en restauratie. Hierin is ook een rol weggelegd voor de Stichting Vrienden van Museum Weesp, die het museum ondersteunt. Wanneer de financiële situatie daar mogelijkheden voor gaat bieden kan het museum in de toekomst een actief wervingsbeleid voeren.
Een optie hierbij is om naast verbreding van de collectie cultureel erfgoed een kunstprofiel te kiezen. Uitbreiding en verbreding van de collectie kan leiden tot een hoger bezoekersaantal. De kunst- en erfgoedvoorwerpen die zich momenteel in Museum Weesp bevinden zijn, voor zover ze niet in bruikleen zijn gegeven, eigendom van de gemeente Weesp. Na de bestuurlijke fusie in 2022 wordt de collectie van de gemeente Weesp eigendom van de gemeente Amsterdam. Om de collectie voor (Museum) Weesp beschikbaar te houden, moeten afspraken over bestemming en beheer worden gemaakt. In het Bestuurlijk Akkoord is hierover een intentie uitgesproken: “We spreken af dat het boven-en ondergrondse erf11
’Van Stadhuis naar Huis van de Stad, advies van de Museumcommissie Museum Weesp, Weesp, 2019 (advies+ bijlage)
13
Toekomstvisie Museum Weesp 2021-2030
goed, al dan niet met een monumentenstatus, behouden blijft. Dit is belangrijk voor de identiteit van Weesp. Erfgoed betreft niet alleen panden met een monumentale status. Indien van belang voor de identiteit van Weesp en het gemeenschapsgevoel binnen Weesp zal erfgoed behouden blijven. Dit proces is dynamisch. Aan de erfgoedlijst kunnen zaken, gebouwen of gebieden worden toegevoegd. We spreken af dat vóór de gemeentelijke samenvoeging nadere afspraken worden gemaakt over het beheer en onderhoud van de monumenten in Weesp vanaf de herindeling”12. Een optie voor beheer van de collectie zou het onderbrengen ervan bij een beheerstichting zijn. De Adviescommissie adviseert hierbij: “De erfgoed collectie wordt overgedragen aan een archiverende en beherende entiteit waarbij bestuurlijk wordt vastgelegd dat deze als museaal gebruiksgoed verbonden blijft met de Stad Weesp, het Huis van de Stad en daarmee met de gemeenschap van Weesp”. 13 De collectie beeldende kunst kan hier ook onder het gehanteerde begrip ‘erfgoed’ geschaard worden. Xpex is impliciet van oordeel dat behoud van de Weesper collectie voldoende gewaarborgd is wanneer het eigendom van de collectie over gaat naar Amsterdam, waarbij het beheer dan ook bij Amsterdam kan liggen. In het Bestuurlijk Akkoord is afgesproken dat het beheer en behoud van de collectie voor Weesp in uitgewerkte afspraken goed geregeld moet worden.
Het collectiebeheer en het waarborgen van het behoud van de collectie van Weesp zijn onderdeel van het Collectiebeheerplan dat in 2021 door het Amsterdam Museum en Museum Weesp, met hulp van de directie Kunst & Cultuur en het Stadsarchief, voor de Wethouders Kunst & Cultuur van Weesp en Amsterdam wordt opgesteld. Kaders voor het collectieplan zijn: 1. De collectie wordt goed omschreven en onder beschermen de omstandigheden beheerd, 2. Museum Weesp is de hoofdbeheerder van de collectie en gebruikt deze voor exposities, 3. De collectie wordt geoormerkt als ‘van de Weesper gemeenschap’, 4. De collectie is altijd toegankelijk en beschikbaar voor (Museum) Weesp en 5. In het geval dat Museum Weesp zou ophouden te bestaan wijst de Bestuurscommissie van Weesp een andere hiervoor uitgeruste Weesper organisatie aan als beheerder van de collectie.
6.3 Stadhuis Het Weesper Stadhuis kan met recht ‘het Huis van de Stad Weesp’14, dus van alle Weespers, worden genoemd. Het gebouw van Husly is het resultaat van succesvolle Weesper nijverheid en koopmanschap. Vele generaties Weespers zijn er getrouwd, hebben er hun pasgeboren kinderen aangegeven. Te midden van de 200 andere rijksmonumenten is het Stadhuis het gebouw met de grootste culturele en emotionele waarde voor de stad.
12
Bestuurlijk Akkoord Amsterdam-Weesp [2019], p. 17 ’Van Stadhuis naar Huis van de Stad, p. 18. 14 Van Stadhuis tot Huis van de Stad, p. 9 13
14
Toekomstvisie Museum Weesp 2021-2030
Het stadhuis van Weesp Het stadhuis van Weesp is van 1772-1776 opgetrokken naar ontwerp van Jacob Otten Husly (1738-1798), die tot de belangrijkste architecten van de toenmalige Republiek der Zeven Verenigde Provinciën behoorde. Naast het stadhuis van Weesp behoren het stadhuis van Groningen en Felix Meritis in Amsterdam tot zijn belangrijkste werken. Het stadhuis in Weesp is in neoclassicistische stijl gebouwd en vertoont de invloed van de antieke architectuur, maar ook van de grote architectuurstijl van de Republiek uit de zeventiende eeuw. Het Amsterdamse stadhuis (thans Paleis op de Dam) zou als voorbeeld hebben gediend. De voorname zandstenen voorgevel met dubbele pilasterstelling en de bekronende toren doen hier inderdaad aan denken. Het stadhuis heeft een zeer bijzonder interieur. De interieurafwerking is voor een groot deel gaaf uit de bouwtijd behouden en demonstreert wat een stadhuis was voorafgaand aan de Franse tijd: een combinatie van een gerechtsgebouw en een bestuursgebouw. Op de begane grond is de Vierschaar aanwezig, waar openbare veroordelingen werden uitgesproken, terwijl hierachter nog twee gave cellen te zien zijn. De Burgerzaal op de eerste verdieping met zijn Korinthische pilasters heeft misschien wel de mooiste achttiende-eeuwse vloer in wit marmer, rood marmer en Naamse steen van Nederland.
Hieromheen zijn de vertrekken gesitueerd van de belangrijkste bestuursorganen zoals de burgemeesters, de secretarissen en de thesauriers. De grootste zaal was echter voor de schepenen: waar nu de raadzaal is, werd vroeger recht gesproken. De functie van gerechtsgebouw is af te leiden aan de ornamentiek, die deels door Otten Husly zelf is aangebracht. De monumentale trap leidt naar de tweede verdieping, waar de raad of vroedschap zetelde, nu in gebruik bij het museum, maar waar ook de martelkamer was. Door een nog bestaande interne trap waren alle kamers die bij de uitvoering van het recht betrokken waren, met elkaar verbonden. In het gebouw staan kunstwerken en meubelen opgesteld, die gemaakt zijn voor het gebouw. Het feit dat het gebouw ook een deel van de oude inventaris bezit, maakt het geheel tot een zeer bijzonder ensemble. Het stadhuis van Weesp is in alle facetten een buitengewoon monumentaal gebouw, dat gaaf de tijd doorstaan heeft. De architectuur van de buitenzijde, de constructie van het pand, de indeling van de diverse kamers en de afwerking zijn alle van het allergrootste belang, niet alleen voor de stad Weesp, maar voor geheel Nederland. Het integrale behoud van gebouw met inventaris heeft prioriteit.
Om in de toekomst het monument zoveel mogelijk te behouden, is het van belang dat ook de lift in het aanpalende Bartholomeusgasthuis deel blijft uitmaken van het gebouw. Daarnaast is het goed te vermelden dat het stadhuis de status van Rijksmonument heeft. Voor alle wijzigingen aan het gebouw (exterieur, maar ook het interieur) is een vergunning noodzakelijk. Monumenten en Archeologie heeft daarin een adviserende rol. Bijdrage: Dr. Pieter Vlaardingerbroek, Monumenten & Archeologie
15
Toekomstvisie Museum Weesp 2021-2030
De historische context rechtvaardigt de wens dat het Stadhuis van Weesp na de fusie met Amsterdam Het Huis van de Stad Weesp blijft en ook zijn publieke functie behoudt. Dat geldt eveneens voor het aangebouwde St Bartholomeusgasthuis (of: Gasthuis), dat als onderdeel van het Stadhuis wordt beschouwd. Wanneer Museum Weesp op termijn volledig verzelfstandigt huurt het museum het Stadhuis van de gemeente Amsterdam. Exploitatie en onderhoud van het Stadhuis(complex) zijn dan in handen van de gemeente Amsterdam (Gemeentelijk Vastgoed, Facilitair Beheer), terwijl het museum zich bezig kan houden met collectie en programmering. Het Bestuurlijk Akkoord waarborgt dat maatschappelijk vastgoed dat wordt ingezet voor onder meer cultuur langdurig beschikbaar en betaalbaar blijft15. Museum Weesp benut in de huidige situatie de tweede verdieping van het Stadhuis als expositieruimte. De twee benedenverdiepingen zijn in gebruik van het stadsbestuur. Met de fusie in 2022 krijgt Weesp als onderdeel van de gemeente Amsterdam een andere vorm van bestuur. Bij de Weesper politiek en bevolking bestaat de wens het ‘Stadhuiscomplex’ - Stadhuis en St Bartholomeus Gasthuis - een publieke functie te geven met een aantal andere maatschappelijke en culturele instellingen.
Dit is ook opgenomen in het coalitieakkoord 20182022, waarin de wethouder Kunst & Cultuur de verantwoordelijkheid krijgt voor de culturele herbestemming van het Stadhuis.16 De herbestemming zal worden opgenomen in een onder regie van de wethouder Kunst & Cultuur op te stellen en met Amsterdam af te stemmen gebouwenplan. Kaders hiervoor zijn: 1. Het museum fungeert als hoofdbewoner van het Stadhuis, 2. Het Stadhuis (inclusief Gasthuis) heeft in principe de bestemming ‘museum’, 3. Al naar gelang de financiële en organisatorische mogelijkheden breidt Museum Weesp zijn activiteiten in het Stadhuis vanuit zijn huidige basis uit, 4. (Blijvend) vrije ruimte in het complex is bestemd voor andere culturele of maatschappelijke activiteiten gericht op de Weesper gemeenschap.
6.4 Museum Weesp Museum Weesp is een organisatieonderdeel van de gemeente Weesp, en wordt sinds de ambtelijke fusie als directie van de gemeente Amsterdam aangestuurd door de directeur van het Stadsarchief Amsterdam. De voorloper van Museum Weesp was de in 1911 opgerichte Oudheidkamer. In 1928 werd voor het eerst een aankoop voor de collectie gedaan. Gaandeweg is de Oudheidskamer door diverse schenkingen en aankopen uitgegroeid tot een museum. De particuliere schenking van een aanzienlijke collectie Weesper porselein was in 1974 voor de gemeenteraad aanleiding tot de instelling van de Adviescommissie, die namens de raad de collec15 16
16
Bestuurlijk Akkoord Amsterdam-Weesp [2019], p. 19 De Toekomst is voor alle Weespers: samen voor elkaar’, coalitieakkoord Weesp 2018-2022, p.18
Toekomstvisie Museum Weesp 2021-2030
tie ging beheren. Sinds 1999 is het museum ingeschreven bij de Nederlandse Museumvereniging. In 2016 is een parttime conservator aangesteld die een uitvoeringsprogramma is gestart voor collectiebeheer en professionalisering. In 2019 is een museummedewerker in dienst gekomen, waarmee de professionele bezetting is uitgebreid tot 1,4 fte. Het bezoekersaantal is de afgelopen jaren gestegen van ruim 1.000 naar 6.000 (2019). Bureau Xpex geeft in zijn advies algemene cijfers voor de culturele sector in de Gooi en Vechtstreek, waaruit blijkt dat driekwart van de cultuurgebruikers in Weesp van binnen de regio komt17. Aan de hand van benchmarks wordt de conclusie getrokken dat het museum daarmee binnen de eigen regio – Gooi- en Vechtstreek - nauwelijks nog groei kan verwachten. Wil het museum ook op de lange duur levensvatbaar zijn, dan is groei van het aantal bezoekers, vooral van buiten de regio, noodzakelijk. Deze groei past binnen het streven van Weesp om het toerisme gericht te bevorderen, zoals uitgesproken in het Toeristisch Actieplan Weesp 2019-2022 en in uitingen van de Stichting Weesp Marketing 18. Uit de Cultuurnota, visiestuk Het verhaal van Weesp en de adviezen spreekt ambitie ten aanzien van de rol van het museum.
Het Weesper College heeft voornemen om Museum Weesp de komende jaren uit te laten groeien tot een goed functionerend en druk bezocht cultureel centrum in de kern Weesp. Daarvoor wordt ingezet op een gefaseerde groei van het museum, waarbij de ambitie is dat het museum op termijn als zelfstandige stichting op eigen benen kan staan. Voor de toekomstige vorm van het museum worden er 3 opties onderscheiden, die achtereenvolgens zullen worden behandeld. De eerste is opgaan in een bestaande organisatie. Xpex noemt hier als voorbeelden van host-organisaties het Stadsarchief en het Amsterdam Museum.19 In het eerste geval zou Museum Weesp (onderdeel van) een gemeentelijke directie zijn. De exploitatie van een museum als onderdeel van een gemeentelijke organisatie is niet ideaal, omdat er in deze constellatie minder mogelijkheden zijn voor het verwerven van subsidies en fondsen. Aan de andere kant geeft inbedding binnen een gemeentelijke organisatie wel grotere bestaanszekerheid.
Aansluiting bij het Amsterdam Museum zou Museum Weesp een ‘dependance’ maken, wat door de Adviescommissie als ongewenst wordt gezien.20 Dat Museum Weesp onvoldoende aandacht krijgt nu het Amsterdam Museum druk aan zijn eigen toekomst werkt wordt door Xpex als een potentieel nadeel van deze optie gezien.21 Aangezien deze optie ook voor de ontwikkeling van Museum Weesp op dit moment niet het meest kansrijk is, heeft een keuze voor een dergelijke constructie nu geen prioriteit. Xpex tekent hier bij aan dat samenwerking sowieso de meeste kansen biedt vanuit een zo sterk mogelijke eigen positie. De tweede optie is verzelfstandiging. Het grote voordeel van verzelfstandiging is dat het museum zijn eigen koers kan varen, zelfstandig aan fondsenwerving kan doen en toch door
17
Strategisch Advies Xpex, pp. 43 e.v. www.welkominweesp.nl/weespmarketing 19 Strategisch Advies Xpex, p. 30 20 ’Van Stadhuis naar Huis van de Stad, p. 13. 21 Strategisch Advies Xpex, p. 30 18
17
Toekomstvisie Museum Weesp 2021-2030
samenwerking met andere (Amsterdamse) musea, het Stadsarchief en/of de OBA aan kostenreductie kan doen door het voeren van een gezamenlijke back office 22. Volledige verzelfstandiging brengt echter aanzienlijke risico’s met zich mee, zoals de mogelijkheid dat de bezoekersaantallen en de exploitatie tegenvallen, wat er toe kan leiden dat het museum slecht functioneert of uiteindelijk zelfs ophoudt te bestaan. Volledige verzelfstandiging is het toekomstperspectief, maar op dit moment vanwege de gevolgen van de coronacrisis en de verschillende andere risico’s nu niet reëel. In beginsel zou het museum daarom in ieder geval nog enkele jaren onder de vleugels van het Stadsarchief opereren. Wanneer er ambitie bestaat en draagkracht is om het museum te verzelfstandigen kan daarbij het beste op het begin van een nieuwe Kunstenplanperiode worden aangesloten. De derde optie is het samenbrengen van het museum met vergelijkbare organisaties (RHC Vecht en Venen23, Historische Vereniging, Weesp Marketing, Openbare Bibliotheek) in een ‘Weesper cultuurcluster’.24 Idealiter wordt de stabiele kern hiervan gevormd door een stevige, zelfstandige museumorganisatie25 De Adviescommissie ziet de ontwikkeling van het museum in uitwerking van de 3 thema’s, Weesper industrieel erfgoed, water en democratische innovatie.
De samenhang tussen de thema’s, met aandacht voor verleden, heden en toekomst, zal in de visie van de Adviescommissie leiden tot een bescheiden maar bestendige groei van het aantal bezoekers 26. Ook van de clustering van een aantal maatschappelijke en culturele aanbieders in Stadhuis en Gasthuis wordt een positieve invloed op het aantal bezoekers verwacht. Xpex ziet mogelijkheden om met een aansprekende presentatie en programmering bezoekers van buiten de regio te trekken, waarbij een doorgroei naar 25.000 bezoekers per jaar mogelijk wordt geacht. Om naar dat aantal toe te groeien heeft het museum (aanzienlijk) meer mensen en middelen nodig. Met de groei van het aantal bezoekers de laatste jaren is met de beschikbare bezetting en middelen de grens van wat kan nu al bereikt. Bijvoorbeeld: voor enkele noodzakelijke activiteiten zoals collectieregistratie en klimaatbeheersing ontbreekt in de huidige situatie al de benodigde capaciteit. Het museum kan dit oplossen door expertise in te kopen en stapsgewijs te groeien. Xpex verwoordt dit in zijn advies aldus: “Maar Museum Weesp kan weinig beginnen zonder substantiële verbetering van de financiële draagkracht. Zelfs cultuurfondsen blijven buiten bereik als er geen matchingfunds beschikbaar zijn voor een aanvraag”27. Met het invoeren in 2021 van een structureel exploitatiebudget van € 66.000 is daarmee een begin gemaakt. 22
Strategisch advies Xpex,, p. 31 Vanaf 2024 zal het Gemeentearchief Weesp, dat nu deel uitmaakt van Regionaal Historisch Centrum Vecht en Venen (eveneens) onderdeel worden van Stadsarchief Amsterdam. 24 Ibidem, p. 31 25 Ibidem, p. 31 26 Van Stadhuis tot Huis van de Stad, p. 17 27 Strategisch Advies Xpex, p. 37 23
18
Toekomstvisie Museum Weesp 2021-2030
Om aan een bezoekersaantal van 20.000 te komen is volgens een schatting van Xpex een minimaal een bezetting van ten minste 4 fte en een budget van € 250.000 tot € 300.000 per jaar benodigd28. Hiervan is idealiter 50 tot 60% afkomstig uit fondsen. Hoewel het streven naar een dergelijk budget zeker voor de komende jaren nog (veel) te ambitieus is, is een stapsgewijze ophoging van het exploitatiebudget wel een voorwaarde voor verdere groei. Dit geeft het museum een vliegwiel om zich in de komende jaren, onder meer door middel van fondsenwerving, te ontwikkelen tot een zelfstandig opererend cultuurcentrum in Weesp, met verdere groeimogelijkheden in de jaren daarna. De opgaven om zowel spin in het web van het Weesper culturele leven en drager en hoeder van Het Verhaal van Weesp te zijn, en tegelijkertijd een breder publiek van buiten de regio te trekken zullen van alle betrokken partijen het nodige vragen en zijn moeilijk op korte termijn te realiseren. De optimale oplossing is om Museum Weesp voor de komende jaren onderdeel te laten blijven van het Stadsarchief Amsterdam, en zich vanuit die positie verder te ontwikkelen. Deze optie heeft als voordeel dat er op korte termijn organisatorisch niets hoeft te veranderen en dat er samenwerkingsmogelijkheden zijn met het Weesper Archief, zodra dat onderdeel wordt van het Stadsarchief.
Wanneer de ambitie er is en Museum Weesp voldoende draagkracht heeft ontwikkeld voor een vorm van verzelfstandiging, kan dit dan in gang worden gezet. Voor een goede start vanaf het moment van verzelfstandiging, kan het beste worden aangesloten op het begin van een nieuwe Kunstenplanperiode, bijvoorbeeld in 2025. Wanneer verzelfstandiging aan de orde is zullen de kansen en mogelijkheden in een business case worden uitgewerkt.
6.5 Samenvatting van de visie in het Bestuurlijk Akkoord tussen Amsterdam en Weesp is een heldere afspraak gemaakt over boven- en ondergronds erfgoed van de gemeente Weesp na 2022: dat blijft ‘van’ de Weesper gemeenschap29. De overgang van het eigendom van de Weesper collectie naar Amsterdam wordt geregeld in een collectiebeheerregeling met het Amsterdam Museum. Amsterdam Museum en Museum Weesp maken voor de wethouder Kunst & Cultuur van Weesp een Collectiebeheerplan waarin behoud en beheer van de Weesper collectie worden geregeld. Maatschappelijk vastgoed met (onder meer) een culturele bestemming blijft langdurige en betaalbaar beschikbaar. De afspraken met de gebruikers worden voorafgaand aan de fusie zelfstandig door Weesp gemaakt en met Amsterdam afgestemd30. De wethouder Kunst & Cultuur van Weesp is verantwoordelijk voor de culturele herbestemming van het Stadhuis(complex)31. De exacte invulling van deze herbestemming zal worden vastgelegd in een afzonderlijk op te stellen gebouwenplan. De herbestemming komt tegemoet aan de be28
Strategisch Advies Xpex, p. 40 Ibidem, p. 17 30 Bestuurlijk Akkoord Amsterdam-Weesp [2019], p19 31 De Toekomst is voor alle Weespers: samen voor elkaar’, coalitieakkoord Weesp 2018-2022, p.18 29
19
Toekomstvisie Museum Weesp 2021-2030
stuurlijke wensen en afspraken om het Stadhuis(complex) een culturele bestemming te geven, met Museum Weesp daarin ‘als een spin in het web’. Museum Weesp zal daarmee ook vanaf 2022 de hoofdbewoner van het Stadhuis en een deel van het Gasthuis zijn, en krijgt daarmee meer ruimte voor zijn programmering. Daarnaast zijn er in het Gasthuis opties om andere maatschappelijke en culturele organisaties die de cultuur en samenleving in Weesp ten goede komen en versterken te huisvesten. In de huidige situatie heeft Museum Weesp noch de financiële armslag, noch de organisatorische slagkracht om te verzelfstandigen. Het museum zal zich in de komende jaren verder ontwikkelen en groeien op weg naar mogelijke verzelfstandiging . Totdat deze ambitie eventueel gerealiseerd kan worden blijft Museum Weesp onderdeel van het Stadsarchief.
6.6
Financieel Perspectief
Over de huidige financiering van Museum Weesp zijn weinig concrete cijfers te vinden. De exploitatie van het gebouw is verweven is de begroting van de gemeente Weesp. In de jaren 2018 en 2019 is een extra incidenteel budget van € 75.000 uitgetrokken voor het aantrekken van een museummedewerker en voor onderhoud van de collectie. Voor 2021 en verder is in de begroting van Weesp structureel een bedrag van € 66.000 aan exploitatiebudget opgenomen. Het Museum werkt nu met twee betaalde krachten – samen 1,4 fte – en 60 vrijwilligers. Dat beperkt de organisatorische slagkracht. Het toegroeien naar een situatie waarin het museum zichzelf overeind kan houden vraagt een toereikend budget, personele versterking en een inzichtelijke begroting. Uitgangspunt is dat Museum Weesp zich stapsgewijs ontwikkelt totdat het voldoende draagkracht en armslag heeft om zelfstandig te kunnen functioneren. In het Xpex advies worden hiervoor de kaders aangegeven 32: “Welke situatie er ook ontstaat: een te bescheiden museum is bijna niet te financieren. Daarom moet de ambitie niet te klein gemaakt worden. Een bezoekersaantal van ca. 20.000 en een omzet van tenminste 250.000 tot 300.000 euro moet het minimale doel zijn33. Bij die cijfers moet er vanuit gegaan worden dat een subsidiebehoefte van 50 tot 60% van de omzet marktconform is. 34”
32
Strategisch Advies Xpex, pp. 37-40 In de mondelinge toelichting op het advies hanteerde Xpex directeur Pieter van der Heijden getallen van 25.00 bezoekers en een budget van € 300.00 tot € 500.00, waarvan de helft uit fondsen wordt verkregen. 34 Xpex gaat in deze situatie uit van een minimale bezetting van 4 fte. 33
20
Toekomstvisie Museum Weesp 2021-2030
7. Conclusies Deze Toekomstvisie verwoordt de lange termijnambities van het Weesper College ten aanzien van Museum Weesp. Op hoofdlijnen zijn tussen de gemeenten Amsterdam en Weesp in het Bestuurlijk Akkoord afspraken gemaakt over de positie van Weesp na de bestuurlijke fusie. Met betrekking tot Museum Weesp moet op 3 onderwerpen nog bestuurlijke besluitvorming plaatsvinden, in afstemming tussen de verantwoordelijk wethouders van Weesp en Amsterdam: Collectie: na de herindeling wordt de collectie van (Museum) Weesp eigendom van de Gemeente Amsterdam. Amsterdam Museum en Museum Weesp maken, bijgestaan door Stadsarchief en Kunst & Cultuur, een Collectiebeheerplan waarin beheer en behoud (voor Weesp) van de collectie worden geregeld, ook voor het geval dat Museum Weesp zou ophouden te bestaan. Kaders voor het collectieplan zijn: 1. De collectie wordt goed omschreven en onder beschermen de omstandigheden beheerd, 2. Museum Weesp is de hoofdbeheerder van de collectie en gebruikt deze voor exposities, 3. De collectie wordt geoormerkt als ;van de Weesper gemeenschap’, 4. De collectie is altijd toegankelijk en beschikbaar voor (Museum) Weesp en 5. In het geval dat Museum Weesp zou ophouden te bestaan wijst de Bestuurscommissie van Weesp een andere hiervoor uitgeruste Weesper organisatie aan als beheerder van de collectie.
Stadhuis: Het Bestuurlijk Akkoord garandeert een langdurig en betaalbaar gebruik van voor onder meer voor cultuur bestemde gemeentelijke panden. De wethouder Kunst & Cultuur van Weesp is verantwoordelijk voor de culturele herbestemming van het Stadhuis (inclusief Gasthuis), waarin naast Museum Weesp ook ruimte zal zijn voor andere culturele en maatschappelijke initiatieven. De invulling van deze herbestemming wordt vastgelegd in een Gebouwenbeleidsplan. Kaders hiervoor zijn: 1. Het museum fungeert als hoofdbewoner van het Stadhuis, 2. Het Stadhuis (inclusief Gasthuis) heeft in principe de bestemming: Museum, 3. Al naar gelang de financiële en organisatorische mogelijkheden breidt Museum Weesp zijn activiteiten in het Stadhuis vanuit zijn huidige basis uit, 4. (Blijvend) vrije ruimte in het complex is bestemd voor andere culturele of maatschappelijke activiteiten gericht op de Weesper gemeenschap. Verzelfstandiging: Museum Weesp beschikt nog niet over een basis voor verzelfstandiging. Het streven is dat wanneer de basis dusdanig is versterkt dat verzelfstandiging alsnog mogelijk wordt. Om de haalbaarheid hiervan te toetsen wordt een business case opgesteld. Tot die tijd blijft Museum Weesp onderdeel van het Stadsarchief.
Tenslotte De Adviescommissie ziet in Museum Weesp de drager van de Weesper identiteit. Het museum draagt deze uit aan de hand van drie thema’s met als leidraad de collectie, die het verhaal van Weesp vertelt. Het museum vervult een centrale rol in het culturele en maatschappelijke aanbod in Weesp. In de visie van Xpex liggen de grootste kansen voor Museum Weesp in een onderscheidende, seizoensgebonden programmering, waarbij het ge-
21
Toekomstvisie Museum Weesp 2021-2030
bruik van de collectie van ondergeschikt belang is (maar waarvan het eigendom vanzelfsprekend evengoed geborgd wordt). Uitgangspunt in beide opvattingen is een sterke positie van het museum binnen het Weesper cultuuraanbod. Het onderscheid zit in de reikwijdte. De basis is de rol van Museum Weesp als ‘spin in het web’ van het Weesper cultuuraanbod, waarbij uiteindelijk ook creatieve en financiële mogelijkheden van invloed zullen zijn op de breedte van de programmering. Dit maakt van Museum Weesp blijvend de spin in het culturele web ten behoeve van de Weesper gemeenschap.
Als laatste rest grote dank aan de Adviescommissie Museum Weesp en cultureel adviesbureau Xpex voor hun creativiteit, inzet en waardevolle adviezen, die van wezenlijk belang zijn geweest om tot deze visie en de uitwerking daarvan te kunnen komen.
22
Toekomstvisie Museum Weesp 2021-2030
Bijlage - Adviezen Adviescommissie Museum Weesp Conform de Verordening Adviescommissie Museum Weesp 2019, artikel 2 is de Adviescommissie Museum Weesp onafhankelijk en heeft tot taak het college van burgemeester en wethouders gevraagd en ongevraagd van advies te dienen over het beleid en de bedrijfsvoering inzake Museum Weesp. De leden worden door het college van burgemeester en wethouders benoemd voor een periode van 4 jaar en kunnen aansluitend nog een keer worden herbenoemd. De Adviescommissie is gevraagd te adviseren over het vraagstuk: Hoe borgen wij de toekomst van het stadhuis en de collectie Weesp voor de toekomst van Weesp? Wanneer er gekozen is voor een visie voor Museum Weesp, zal de Adviescommissie gevraagd worden te adviseren over de uit te zetten strategie en uitvoering.
Leden van de Adviescommissie Museum Weesp: Lejo Schenk
voorzitter
Rogier de la Rive Box
secretaris
Jeanine de Bruin
lid
Silvia Pfeiffer
lid
Jean van der Hoeven
lid
Astrid Wassenberg
lid
Lisette Zijp
ambtelijk secretaris (geen lid)
Xpex XPEX ontwikkelt, ontwerpt en realiseert belevingsconcepten voor profit- en non-profit organisaties en adviseert over de ontwikkeling van publieksorganisaties, culturele infrastructuur en inrichting van de openbare ruimte EXPECT the best. U mag van ons iets bijzonders verwachten. Een product waar u zichzelf in herkent, maar dat net iets hoger reikt en verder gaat dan u had gedacht. EXCITE Het is opwindend om nieuwe plannen te maken en uit te voeren. En uw publiek moet er opgetogen op reageren. EXPLORE nieuwe mogelijkheden en inzichten. Niet de gebaande paden, maar het verrassende perspectief verkennen. Gebruik maken van de nieuwste technologie, maar ook van de meest simpele middelen. Techniek is een middel, nooit een doel. EXCEL Een uitmuntend product, waarmee de klant kan excelleren. En ja, de cijfers in de spreadsheet kloppen ook. Directie & Advies: Pieter van der Heijden, Ernst Veen
23
Toekomstvisie Museum Weesp 2021-2030
Bijlage - Personeel en organisatie Museum 2021 Organogram
collectie
wisselexpositie
conservator
educatie
activiteiten gemeenteraad algemeen college van B & W
directeur stadsarchief
winkel
adviescommissie promotie
museummedewerker
gastheer/vrouw
schoonmaak
klusteam
De medewerkers van Museum Weesp zijn medewerker van de gemeente Amsterdam, ondergebracht bij het Stadsarchief. Er werken twee betaalde krachten in Museum Weesp, namelijk de conservator en de algemeen museummedewerker. Museum Weesp functioneert echter door de inzet van vrijwilligers. Deze vrijwilligers zijn verdeeld over acht werkgroepen. Vrijwilligers Ruim zestig vrijwilligers zetten zich in voor Museum Weesp. In drie jaar tijd is dit aantal gegroeid van ongeveer 10 vrijwilligers (publieksmedewerkers) naar meer dan 60 vrijwilligers (met specialismen; zoals historisch onderzoek, collectieregistratie, rondleider, educatiemedewerker, adviescommissie e.d.).Deze groei zorgt voor noodzakelijke afspraken. Museum Weesp wil vrijwilligersbeleid ontwikkelen, waarin zaken als werven van vrijwilligers, gedragscodes, beloning, maar ook afscheid procedures worden opgenomen.
24
Toekomstvisie Museum Weesp 2021-2030
25