Bijlage bij RIB 2021 31 - Notitie van uitgangspunten Transitievisie Warmte

Notitie van uitgangspunten Transitievisie warmte Weesp

1

Voorwoord Deze notitie van uitgangspunten gaat in op de algemene uitgangspunten voor de transitievisie warmte en de besliscriteria voor de wijkprioritering en wijkfasering. Waar de algemene principes meer dienen als belangrijke kaders van de warmtetransitie, zijn de besliscriteria met name richtingbepalend in het selecteren en prioriteren van wijken. Adviesbureau Over Morgen heeft deze notitie opgesteld op basis van de input van een enquête die is uitgezet in de gemeente Weesp (236 respondenten), inwonerspanel (60 deelnemers) en professionele (lokale) stakeholders, waaronder o.a. Ymere, Weesp Duurzaam, ondernemersvereniging IVW en huurdersvereniging de Vechtstroom. De notitie van uitgangspunten is dan ook nadrukkelijk een product van de inwoners en lokale stakeholders van Weesp. Over Morgen heeft voor ongeveer 40 gemeenten de transitievisie warmte opgesteld, of is momenteel midden in het proces om daar te komen. Over Morgen ziet dat het aantal inwoners in het inwonerspanel en de respons op de enquête vergelijkbaar is met andere gemeenten afgaande op het inwonersaantal. Per gemeente wordt gekeken aan de hand van de lokale context waar aandacht vereist is. In Weesp staat de warmtetransitie nog helemaal aan het begin. Er zijn nog geen grote alternatieve warmteprojecten in uitvoering.

Om een gevoel te kunnen geven in hoeverre de notitie van uitgangspunten afwijkt of overeenkomt met uitgangspunten in andere gemeenten wordt hieronder kort ingegaan op de algemene principes en de besliscriteria voor de wijkprioritering. Algemene principes Over het algemeen geldt dat de algemene principes in Weesp redelijk overeenkomen met andere gemeenten. Echter, de uitleg van de principes kan verschillen per gemeente. Zo is betaalbaarheid van de warmtetransitie in elke gemeente, ook in de gemeente Weesp, een prangende kwestie. De uitleg van betaalbaarheid verschilt echter per gemeente. Tijdens het inwonerspanel kwam voor Weesp duidelijk naar voren dat de kosten zorgvuldig moeten worden afgewogen. Daarmee is er aandacht voor zowel de individuele woningeigenaar of huurder maar ook voor de totale kosten van een buurt, wijk of gemeente. De gedachte is dat een goedkope oplossing voor de één niet mag leiden tot hogere lasten voor de ander. Het principe keuzevrijheid komt ook in alle gemeenten naar voren als belangrijk aandachtspunt voor inwoners, zo ook in Weesp. De uitleg hiervan komt echter zeer overeen met andere gemeenten: met keuzevrijheid wordt bedoeld dat een gebouweigenaar (in de meeste gevallen) een keuze heeft op het moment dat een alternatief aanbod wordt gedaan, maar dat vasthouden aan aardgas op termijn geen optie meer is.

Besliscriteria voor wijkprioritering Ten aanzien van de wijkprioritering ziet Over Morgen vaak meer verschillen tussen gemeenten dan bij de algemene principes. Echter, ook in Weesp zijn er overeenkomsten met andere gemeente. Dit geldt met name voor de besliscriteria om te starten waar (1) een duidelijk alternatief naar voren komt aan de hand van betrouwbare en bewezen technieken, (2) met behulp van een corporatie snel schaal gemaakt kan worden en (3) een combinatie gemaakt kan worden met andere werkzaamheden. Echter, in andere gemeenten worden andere besliscriteria geprioriteerd door haar bewoners en stakeholders. Zo wordt soms de keuze gemaakt om te starten in complexe wijken om zo nieuwe inzichten te kunnen verkrijgen. Ook wordt er in sommige gemeenten gekozen om te starten in een wijk waar al goed geïsoleerd is om snel stappen te kunnen maken. Wat echter geldt voor zowel de algemene principes als voor de besliscriteria voor wijkprioritering is dat er geen sprake is van goed of fout, maar dat bewoners en stakeholders de kans hebben gehad om mede richting te bepalen voor de visie. Voor zowel de algemene principes als de besliscriteria geldt dat veel afhangt van de grootte van een gemeente, het aantal wijken en het aantal theoretische startkansen. De transitievisie warmte is een zorgvuldig proces waarbij inwoners, bedrijven en stakeholders goed moeten worden betrokken.

De notitie van uitgangspunten is een belangrijk instrument om deze input te vast te leggen en te gebruiken als toetsdocument in het vervolgproces.

2

Inleiding Om klimaatverandering tegen te gaan nemen we op den duur afscheid van aardgas. We gaan op zoek naar duurzame oplossingen voor koken en het verwarmen van onze woningen en bedrijven. Het doel is om in Nederland in 2050 aardgasvrij te zijn. Dit doen we omdat het gas in Groningen opraakt en om de schadelijke uitstoot van CO2-emissies te voorkomen. Er zijn bovendien goede duurzame alternatieven. De warmtetransitie draagt daarnaast bij aan een gezond en comfortabel binnenklimaat, meer samenwerking in de wijken en meer werkgelegenheid. De overstap naar aardgasvrij wonen en werken is een grote omslag en vraagt om daadkracht van ons allemaal. De toekomst van alle Weespers: samen voor elkaar is daarbij de boodschap van Weesp. Het jaar 2050 klinkt nog ver weg, maar die tijd hebben we echt nodig om samen onze woningen en kantoren klaar te maken voor een aardgasvrije toekomst. Om dit goed te kunnen plannen is in het Klimaatakkoord vastgelegd dat elke gemeente uiterlijk in 2021 een transitievisie warmte opstelt. In de transitievisie warmte wordt het tijdspad weergegeven waarin wijken aardgasvrij worden en wordt per wijk een voorkeursrichting aangegeven voor de toekomstige aardgasvrije infrastructuur. In lijn met het Klimaatakkoord dat in 2019 gepubliceerd is, zijn we bezig met plannen op drie niveaus.

Regionaal wordt gewerkt aan de Regionale Energie Strategie (RES), waarin duurzame energiebronnen in de regio in kaart worden gebracht en gekoppeld worden aan de vraag naar energie in alle gemeenten. Deze transitievisie warmte beschrijft hoe we als gemeente onze warmtevraag op een aardgasvrije en duurzame manier kunnen gaan invullen, en zal als input dienen voor de RES. Uitgangspunten Om te bepalen welke aardgasvrije oplossingen het beste passen bij de verschillende wijken in Weesp hebben we deze notitie van uitgangspunten opgesteld op basis van inbreng van inwoners en stakeholders. We gebruiken de uitgangspunten in deze notitie als leidraad bij het maken van keuzes in de transitievisie warmte, zodat we de juiste stappen kunnen zetten richting aardgasvrij wonen in de Weesp. De algemene principes worden gehanteerd om de transitievisie warmte zo op te stellen dat die zo goed mogelijk aansluit bij de wensen van betrokkenen. De besliscriteria voor het prioriteren van wijken, oftewel het afwegingskader, worden gehanteerd om in de transitievisie warmte keuzes te maken over de volgorde van wijken. De warmtetransitie is een stapsgewijs proces, waarin we wijk voor wijk plannen maken en ook wijk voor wijk gaan uitvoeren. Terwijl we dat doen blijven we continu leren en evalueren.

Onder wijken verstaan we de hele gebouwde omgeving, zowel woonwijken als bedrijventerreinen en het buitengebied. We kunnen niet in de hele gemeente tegelijk aan de slag, dus het is van belang om duidelijke keuzes te maken om te komen tot een realistisch tijdspad waarin wijken aardgasvrij worden. Op basis van de uitgangspunten in deze notitie zal in de transitievisie warmte worden bepaald in welke wijken we beginnen met de transitie naar aardgasvrij wonen en werken. Wijken die op basis van de criteria als kansrijk worden beschouwd zullen eerder aan bod komen. Er zal per wijk specifiek gekeken geworden naar het meest realistische alternatief op basis van de algemene principes die later worden toegelicht. De transitievisie warmte zal ook ingaan op tussenstappen in het proces naar volledig aardgasvrije buurten, zoals isolatiemaatregelen en hybride oplossingen. Met name het toewerken naar een minimaal isolatieniveau voor alle woningen is een belangrijke eerste stap in verlagen van de energievraag en in voorbereiding op een alternatieve warmtevoorziening

Hoe kwam deze notitie tot stand? Het vormgeven van de transitievisie warmte is een zorgvuldig proces waarbij we inwoners, bedrijven en stakeholders goed willen betrekken. Verschillende georganiseerde belanghebbenden denken mee over de warmtetransitie in Weesp in de projectgroep transitievisie warmte. De samenstelling van deze 3

projectgroep is beschreven in bijlage 2. Daarnaast denken betrokken Weespers mee in de vorm van een inwonerspanel. De uitgangspunten in deze notitie zijn opgesteld op basis van input van de projectgroep, het inwonerspanel en de resultaten van een inwonersenquête. De enquête is zorgvuldig samengesteld aan de hand van ervaringen bij andere gemeenten en in samenspraak met de afdeling communicatie van de gemeente. Deze enquête is door 236 inwoners ingevuld. De enquête is bedoeld om een idee te krijgen wat er leeft in Weesp. We beschouwen de resultaten niet als representatief voor de hele bevolking. De volledige uitkomsten zijn opgenomen in bijlage 1. Uit de enquête blijkt dat de transitie naar aardgasvrij bij 90% van de respondenten bekend is. Eén derde de deelnemers aan de enquête geeft aan al vrij veel te weten over de overstap naar aardgasvrij. Bijna 80% van de deelnemers al bewust bezig met duurzamer wonen en al aan de slag om het eigen aardgasverbruik te verminderen. Bij de overstap naar aardgasvrij geeft ongeveer driekwart van de deelnemers aan dat de betaalbaarheid van de oplossing een belangrijk uitgangspunt is. Ruim een derde van de respondenten geeft echter aan dat zij (nog) niet van het aardgas af willen. Er is op dit moment dus ook sprake van weerstand ten opzichte van de warmtetransitie.

Dit is een duidelijk signaal en vraagt onze aandacht in het verloop van het proces. Al met al zien we een behoorlijke diversiteit in hoe inwoners van de Weesp naar de warmtetransitie kijken. Leeswijzer Deze notitie van uitgangspunten bestaat uit twee delen. Eerst worden de algemene principes beschreven die we hanteren om de transitievisie warmte zo op te stellen dat die zo goed mogelijk aansluit bij de wensen van betrokkenen. Daarna gaan we in op de besliscriteria voor het prioriteren van wijken, oftewel het afwegingskader waarmee in de transitievisie warmte keuzes worden gemaakt over de volgorde van wijken. De volgorde waarin de uitgangspunten in deze notitie zijn benoemd geeft een beeld van de mate waarin ze door de betrokkenen belangrijk worden gevonden. De volgende stap in het proces naar een transitievisie warmte is het vertalen van deze uitgangspunten naar een voorkeursrichting voor een alternatief per wijk en een tijdspad van wijken.

4

Algemene principes Algemene principes zijn uitgangspunten die gelden om de warmtetransitie in de gemeente Weesp tot een succes te maken. Deze principes laten we duidelijk terugkomen in de transitievisie warmte. Op die manier wordt de input van de inwoners van Weesp en de belangrijkste stakeholders gewaarborgd en wordt er zoveel mogelijk aangesloten bij de wensen en verwachtingen van de betrokken partijen. In het vervolg van het proces zullen we regelmatig stilstaan bij de vraag of de algemene principes genoeg zijn gewaarborgd in de visie. Dit is standaard onderdeel van de sessies met de projectgroep en het inwonerspanel.

1. Keuzevrijheid is belangrijk Gebouweigenaren en/of bewoners worden altijd betrokken bij de keuze voor de warmtevoorziening in hun wijk. De gebouweigenaar maakt zelf de keuze over het alternatief voor zijn of haar woning of gebouw en heeft altijd de optie om niet mee te doen met het voorkeursalternatief voor de wijk en zelf een duurzaam alternatief te kiezen. Maar aardgas is op termijn geen optie meer.

2. Aandacht voor gezamenlijke belangen en verschillende doelgroepen Bij het opstellen van de transitievisie warmte is er aandacht voor de zorgen en belangen van alle doelgroepen. We kijken daarbij naar verschillende woonsituaties en leeftijdsgroepen en nemen dit mee in de uitwerking van de transitievisie.

3. De kosten worden zorgvuldig afgewogen De transitie naar aardgasvrij is kostbaar. We streven naar warmteoplossingen met de meest optimale balans tussen kosten en baten. We kijken in onze afwegingen naar zowel de kosten voor een individuele woning als de gehele kosten voor een wijk of buurt en het energiesysteem als geheel. We maken hierin afgewogen keuzes.

4. We geven inzicht in het handelingsperspectief We streven ernaar de visie zo praktisch mogelijk in te richten waarmee inwoners handvaten krijgen om aan de slag te gaan. Deze moeten zichtbaar worden in stapsgewijze aanpak waarbij we aandacht hebben voor alle onderdelen van de transitie en niet enkel voor de eindsituatie.

5. Oplossingen zijn duurzaam De gekozen oplossingen zijn zoveel mogelijk hernieuwbaar en leveren zo min mogelijk schade op voor het milieu en de directe leefomgeving. Oplossingen zijn daarmee toekomstbestendig een verbetering ten opzichte van het gebruik van aardgas.

6. Oplossingen dragen bij aan comfort We streven naar oplossingen die zo veel mogelijk comfort opleveren. Een comfortabele woning kan in de winter eenvoudig en storingsvrij worden verwarmd, en draagt idealiter tijdens de zomermaanden bij aan het buiten de deur houden van de warmte.

5

Besliscriteria wijkprioritering In samenwerking met stakeholders en met input van inwoners hebben we de volgende besliscriteria opgesteld voor de wijkfasering en prioritering. De besliscriteria gebruiken we bij het maken van keuzes binnen de transitievisie warmte over de startkansen en bij het bepalen de volgorde van wijken om aan de slag te gaan met de warmtetransitie.

1. Er zijn grote dichtheden op een bepaalde plek Indien er veel woningen met hoge dichtheid en/of kantoren bij elkaar in de buurt staan biedt dit meer kansen voor de warmtetransitie. We kijken hierbij ook naar wijken waar grote gebouweigenaren aanwezig zijn zoals woningcorporaties, verzorgingstehuizen of scholen.

2. Er zijn initiatieven van inwoners Op plekken waar inwoners zelf initiatief nemen is meer draagvlak en hebben inwoners mogelijk een hogere investeringsbereidheid die kan helpen om de overstap te maken naar aardgasvrij wonen.

3. Er kan een combinatie worden gemaakt met andere werkzaamheden We geven voorrang aan wijken waar al werkzaamheden gepland zijn en waar een combinatie kan worden gemaakt met andere maatregelen of werkzaamheden, zoals grootonderhoud, renovatie of rioolvervanging.

4. Er komt een duidelijk alternatief naar voren aan de hand van betrouwbare en bewezen technieken De technisch-financiële analyse die ten grondslag ligt aan de transitievisie licht bepaalde kansen uit. Deze kansen geven een belangrijke richting aan om te vervolgen.

6

Bijlage 1. Resultaten gemeentebrede online enquête Via social media, het Weespernieuws en de website van de gemeente is een online enquête verspreid waarbij inwoners en ondernemers van de Weesp gevraagd zijn om een aantal meerkeuzevragen over de warmtetransitie te beantwoorden. De resultaten van de enquête geven een beeld van wat inwoners belangrijk vinden in de warmtetransitie en de keuzes die in de transitievisie warmte gemaakt moeten worden. Deze enquête is door 236 inwoners ingevuld.

7

8

9

Bijlage 2. Samenstelling projectgroep Transitievisie Warmte De transitievisie warmte zal worden opgesteld in samenspraak met de Projectgroep Transitievisie Warmte. De projectgroep bestond uit vertegenwoordigers van Liander, Ymere, Weesp Duurzaam, ondernemersvereniging IVW, huurdersvereniging de Vechtstroom, Waternet en de gemeente Weesp en Amsterdam. Deze groep zal in meerdere werksessies bijeenkomen om de transitievisie warmte vorm te geven. De deelnemers van de projectgroep zijn:        

Liander: Fleur Elfrink Ymere: Pablo van der Laan Weesp Duurzaam: Paul Roholl Ondernemersvereniging IVW: Reinier Moraal Huurdersvereniging de Vechtstroom: Coen Klerq Waternet: Bram Konneman Gemeente Weesp: Wendy Springer, Diede Sterenborg, Martin van de Velde Gemeente Amsterdam: Milan van Schendel

10