Bijlage advies Adviescommissie

1

vanStadhuis tot

Huis van de Stad Bijlage

Inhoud

Van Stadhuis tot Huis van de Stad Met de fusie van Weesp met Amsterdam vervalt de huidige functie van het stadhuis voor het gemeentebestuur. In de bovenverdieping is het Museum Weesp gevestigd, de overige ruimten van het gebouw komen leeg te staan. Dit voorstel is bedoeld om de kansen te inventariseren voor de ontwikkeling van een ‘Huis van de Stad’. Het beoogt een combinatie te worden van Museum Weesp als hoofdbewoner, een aantal zorgvuldig gekozen partners en de gemeente. Het doel is om het gebouw openbaar te houden, de cultuurhistorie van Weesp veilig te stellen en de loketfunctie van de gemeente een plek te geven. Het gebouw zou daarmee een lokale maar ook regionale en zelfs landelijke betekenis kunnen krijgen. Een huis dat plaats biedt aan uiteenlopende activiteiten en daarmee zijn zelfstandigheid kan waarmaken.

2

De basis hiervoor is in de afgelopen jaren gelegd. Museum Weesp heeft in drie jaren een enorme ontwikkeling doorgemaakt. Het aantal bezoekers is vijfmaal zoveel als ervoor. Het aantal vrijwilligers is gegroeid tot zo’n vijftig. Elk halfjaar is er een nieuwe tentoonstelling ingericht met steeds een stukje van ‘het verhaal van Weesp’. Het museum heeft resultaten geboekt met het leggen van verbindingen met mensen, organisaties en bedrijven in en rond de stad. In dit voorstel wordt een beeld geschetst hoe dit ‘Huis van de Stad’ gestalte kan krijgen. Daarnaast kan het dienen om het draagvlak bij potentiële partners te inventariseren. Deze partners zijn van vitaal belang. Vitaal betekent hier letterlijk het levendig houden van het gebouw. Het zijn geen ‘onderhuurders’ met alleen een financieel nut. Het zijn betrokken organisaties die leven brengen in de brouwerij. Maar die ook zelf floreren dankzij de unieke faciliteit van het gebouw. Met deze partners zouden dan ook verbindingen voor de lange termijn kunnen worden gerealiseerd.

Afbeelding links: poster van Museum Weesp

INHOUD 3 Van Stadhuis tot Huis van de Stad 4 De ambities 5 Het voorstel 6 Het stadhuis ís een museum 9 Thema Industriële Cultuur 10 Bestaande collectie 11 Bruiklenen 11 Privécollecties 13 Thema ‘De Waarde van Water’ 15 Het Buitenmuseum 16 Waterkennis 17 Polderspel 19 Thema Democratische Innovatie 20 BurgerschapLab 22 Democracity 23 Het Burgerschapsspel 25 Voorzieningen 26 Nabijheid van Bestuur 27 Trouwlocatie 28 Verbindingen 30 Samenvatting

3

De ambities De gemeente wil de levendigheid van Weesp bevorderen. Maar dan wel met een beheersbare hoeveelheid bezoekers. Dus liever geïnteresseerde landgenoten dan horden toeristen die de leefbaarheid van de binnenstad bedreigen. Nu het stadhuis beschikbaar komt, liggen er unieke kansen om precies die bezoekers in de stad te ontvangen waar Weesp wat aan heeft. Mensen die met hun aanwezigheid de winkels, de culturele instellingen en ook het stadhuis in leven houden. Het gemeentebestuur heeft in 2017 de ‘Cultuurnota 2017-2021’ opgesteld. Daarin wordt een belangrijke rol voor het museum en het stadhuis beoogd. Dit voorstel geeft opties om dat doel te bereiken; een openbaar gebouw dat ten dienste staat van de gemeenschap en ruimte biedt aan lokale activiteiten. (Zie pag. 28)

4

Vooruitlopend op de fusie heeft het gemeentebestuur een uitgebreide enquête onder de bevolking gehouden. Hieruit kwamen kernwaarden die als ‘voorwaarden’ voor de fusie golden. Bovenaan staat ‘Het behoud van het historische karakter’. Het stadhuis als openbaar gebouw is natuurlijk verreweg de belangrijkste pijler onder deze kernwaarde. In 2017 heeft de ‘Adviescommissie Museum Weesp’ aan het College van burgemeester en wethouders een richting voorgesteld voor de verdere ontwikkeling van het museum. Daarin werden drie kansrijke thema’s genoemd die een directe relatie hebben met Weesp. Het eerste is de industriële cultuur waar Weesp bekend om is. Het porselein, de jenever en de chocolade. Het tweede richt zich op het unieke waterlandschap dat Weesp omringt. Het derde sluit aan op de unieke historie van het gebouw. Het stadhuis dat sinds de opening in 1776 het huis van de lokale democratie is geweest. In het ‘stadsgesprek’ op 12 november 2019 gaven wethouder Léon de Lange en de Amsterdamse wethouder Groot Wassink aan dat ‘nabijheid van bestuur’ gewaarborgd zal blijven. Dit betekent dat er een nieuwe vorm van vertegenwoordiging zal komen en dat er een gemeentelijk loket en spreekruimten moeten blijven.

Het voorstel Het gaat dus om vijf ambities waar dit voorstel vorm aan wil geven: > Het beleid van de gemeente om de levendigheid van de binnenstad te bevorderen. > Het pleidooi van de Cultuurnota om het gebouw een centrale rol te geven in onze gemeenschap. > De opdracht van de bevolking om het historische karakter als belangrijkste kernwaarde te bewaken. > Het advies van de Adviescommissie Museum Weesp om de ontwikkeling te richten op drie thema’s. > Het pleidooi van de wethouders van Weesp en Amsterdam om een gemeenteloket te behouden. Maar dat vereist een plan. Natuurlijk kan het museum niet in zijn eentje het hele stadhuiscomplex rendabel maken. Dat kan alleen met partners die gebruik willen maken van het complex om hún verhaal te vertellen. Maar dat moeten dan wel partners zijn die bijdragen in de exploitatie én bijdragen aan de Weesper gemeenschap. Het stadhuis zou dus zowel een laagdrempelig ‘huis van de stad’ moeten worden als een plek waar activiteiten voor de regio plaatsvinden. En zo mogelijk een betekenisvolle plek op landelijk niveau. In dit voorstel wordt beschreven hoe dat uitgevoerd kan worden. De ‘Adviescommissie Museum Weesp’ adviseert om het toekomstige museum te richten op drie thema’s.

Om een soliede basis te vormen voor de exploitatie van het gebouw is een combinatie van activiteiten nodig. Het is meer dan een methode om het risico te spreiden. Met meerdere belanghebbenden zijn er meer financieringsvormen en is er een grotere diversiteit in inkomsten. Maar het leidt ook tot een grotere diversiteit van bezoekers. De spreiding over leeftijdsgroepen, van basisschool tot volwassenen is een bewuste keus. En de voorstellen zijn zowel gericht op recreatieve als op professionele bezoekers. Maar de keuze van partners en activiteiten moet ook voor elke partner meerwaarde opleveren. Dit voorstel beschrijft drie thema’s die elkaar kunnen versterken. Tussen de drie thema’s zijn er veel inhoudelijke verbindingen. Het eerste thema gaat uit van de combinatie van het historische stadhuis, de bestaande collectie en het museum. Het thema is bedoeld om het cultuurbezit van het stadhuis te beschermen en openbaar te

De drie thema’s kunnen worden ondergebracht in drie gebouwdelen.

houden. Het hele historische stadhuis wordt museum en komt zo volledig beschikbaar voor exposities. Het is echter ondenkbaar dat het museum het unieke maar kostbare gebouw kostendekkend kan exploiteren. Voor extra inkomsten zou het St.Bartholomeusgasthuis beschikbaar moeten komen voor andere gebruikers. Hierna ‘Gasthuis’ genoemd, een betekenisvolle naam.. In de westvleugel van het Gasthuis kunnen de taken op het gebied van de lokale democratie komen. De oostvleugel komt vooral beschikbaar voor het thema Water. Er ontstaan dan dus drie gebouwdelen. Door deze thema’s heen zijn allerlei andere functies verweven. Van trouwzaal met ontvangstzaal tot archieven en vergaderruimten voor lokale organisaties. Hieronder volgt de uitwerking van de mogelijkheden.

5

Het Stadhuis ís een museum... Het stadhuis van Weesp is in vele opzichten een bijzonder monument. Het gebouw is een van de meest gave voorbeelden van Nederlands neoclassicisme. Maar daarnaast is het een monument van de lokale democratie. Het gebouw is sinds zijn bouw in 1776 tot vandaag in gebruik als stadhuis. Daarmee heeft het al eeuwen zowel een culturele als een maatschappelijke betekenis. Dit is goed te zien aan de stucdecoraties in de Burgerzaal. Boven de deuren worden met symbolen de waarden van de democratie verbeeld. In de raadszaal die vroeger werd gebruikt als rechtbank geven schilderingen de basis van ons rechtstelsel aan. De marmervloer in de Burgerzaal is zelfs van nationale betekenis. Het is een van de weinige vloeren uit de achttiende eeuw die nog volledig gaaf behouden is.

6

Het gebouw, het interieur, de inrichting en de collectie vormen een uniek ensemble.

Maar ook de inrichting van het gebouw is uniek. De historische burgemeesterskamer is nog steeds de werkkamer van de burgemeester. Zelfs het meubilair is speciaal voor dit gebouw ontworpen en in de loop van de tijd zorgvuldig in stijl behouden. Zo vormt het gebouw, het interieur en de inrichting een ‘ensemble’ dat als eenheid bewaard zou moeten blijven. En liefst met een functie die een relatie heeft met het oorspronkelijke doel: het huis van de gemeenschap van Weesp.

Dit voorstel gaat uit van dit unieke ensemble. Het feit dat het stadhuis is opgericht door industriëlen sluit aan op het thema ‘Industriële Cultuur’. Die industrie floreerde door het water rond Weesp. Nu vormen we het hart van een uniek gebied waar alle aspecten van de waterkundige ontwikkeling zichtbaar zijn. Dit is de basis voor het thema ‘Waarde van Water’. En het gebouw vormt als monument van lokale democratie het kader voor het thema ‘Democratische Innovatie’.

Boven: Weesp als vesting, omringd door water met de ‘Cacao Fabriek’ in wording.

Onder: een van de twee schilderingen in de raadszaal die de basis van ons rechtsstelsel verbeelden.

7

Thema Industriële Cultuur Weesp staat bekend als industriestad. Inwoners zijn daar trots op want het heeft de stad gemaakt tot wat het is. En steeds meer mensen worden verrast door de unieke uitstraling van de binnenstad. En wie wat dieper in de geschiedenis duikt, ontdekt ook de invloed die Weesp heeft gehad op de industriële cultuur van ons land. De bestaande collectie kan de basis vormen voor een museum over de ‘industriële cultuur’ van ons land. Het gaat dan vooral om de visuele aspecten. Dus alle uitingen waarmee de industrie heeft bijgedragen aan onze beeldcultuur. Van producten tot verpakkingen en posters.

Om de landelijke betekenis van de bestaande collectie te verbreden, zou het museum zich kunnen richten op het verbindende verhaal. Daarbij zou het gebruik kunnen maken van bruiklenen uit andere musea. Wanneer dit museum zich profileert als hét museum van de industriële cultuur, kunnen daarmee thematische exposities worden samengesteld. Daarnaast kunnen tijdelijke tentoonstellingen worden georganiseerd op basis van privécollecties. Deze drie varianten worden op de volgende pagina’s uitgewerkt.

De industrie van Weesp heeft op meerdere plekken zijn culturele sporen nagelaten.

8

9

Bestaande collectie Bruiklenen Museum Weesp beschikt over unieke deelcollecties van de industriële historie van de stad. Ze zijn echter nogal verschillend van karakter en vormen nauwelijks één verhaal. Toch is er wel een duidelijke verbinding tussen Weesps porselein en bijvoorbeeld de affiches van Van Houten: de beeldtaal. Het zijn de decoraties op het porselein die iets vertellen over de tijd waarin het geproduceerd werd. En datzelfde geldt voor de verpakkingen en affiches van Van Houten. Maar juist de verschillen maken het interessant. De decoraties op porselein waren traditioneel en bestemd voor de elite. De visuele uitingen van Van Houten hadden precies het tegenovergestelde doel; het toegankelijk maken van iets nieuws voor het grote publiek. Daarmee toont de collectie de zeer verschillende betekenissen van decoraties.

10

Van Houten liep voorop in zijn tijd. Het bedrijf begon met grootschalige reclame en promotie. Het deed aan ‘marketing’ nog voordat het begrip bestond. Het zette een toon op het gebied van grafische vormgeving. Er werden voor het eerst combinaties gemaakt van een vast merkbeeld en een diversiteit in uitingen. Door ook de presentatie van de porseleincollectie te richten op de visuele thema’s wordt de basis gelegd voor het veel bredere thema van de Industriële Cultuur.

De tweede verdieping blijft de plek voor de vaste collectie en voor bruikleen exposities.

Musea hebben twee taken: collectievorming en presentatie. Collecties vergen ruimte, presentaties vergen tijd. En dat levert in de praktijk vaak spanning op. Voor musea met grote collecties is het in de praktijk ondoenlijk om alles dat zich ‘in depot’ bevindt, binnen een mensenleven te tonen. Museum Boijmans van Beuningen lost het op door het depot met zo’n 145.000 objecten voor het publiek toegankelijk te maken. En ook het Museum van de Twintigste Eeuw heeft een flink deel van de collectie als ‘verzamelingen’ geëxposeerd. Wanneer musea niet zelf hun collectie kunnen tonen zou Museum Weesp daarin een taak kunnen vervullen in de vorm van tijdelijke exposities. Naast de bestaande collectie zouden tentoonstellingen ingericht kunnen worden met bruiklenen uit andere musea. Die zouden dan thematisch samengesteld moeten worden. Denk bijvoorbeeld aan de relatie met porselein uit Meissen waar de oorsprong van ons porselein ligt. Door de eigen collectie in een breder perspectief te plaatsen, wordt de betekenis ervan versterkt. Om de eigen collectie te kunnen vergelijken met andere uitingen uit die tijd, worden deze tentoonstellingen bij voorkeur ook op de tweede verdieping ingericht.

Voor de omvangrijke collectie van Museum Boijmans wordt een openbaar depot gebouwd.

Privécollecties In de vorige eeuw zijn veel particuliere collecties gevormd. De nieuwe communicatiemiddelen maakten het verzamelen breed toegankelijk en tot een populaire hobby. Het vormen van collecties was echt een kenmerk van de twintigste eeuw. De generatie die de verzamelingen heeft gevormd, komt echter op leeftijd. Het museum zou ruimte kunnen bieden voor het tonen van particuliere collecties op het gebied van de industriële visuele cultuur. Het museum zou daarmee hét centrum kunnen worden van collecties op het gebied van Industriële Cultuur, zowel in producten als in publiciteit. Het historische karakter van het stadhuis vormt hiervoor een mooie omgeving. De eerste verdieping komt beschikbaar. De huidige kamer van de gemeentesecretaris en de huidige collegekamer zijn stijlvolle omgevingen voor historische objecten. Ook de Burgerzaal zou een plek kunnen vormen voor tentoonstellingen. Door het tijdelijke karakter ervan blijft de Burgerzaal (afgebeeld op pagina 2) voor speciale gelegenheden beschikbaar.

De eerste verdieping biedt zalen van verschillend formaat voor de externe collecties.

De aanpak van Van Houten was vernieuwend. Door een vergelijking van de collectie van Van Houten met andere uitingen uit die tijd zou zichtbaar kunnen worden hoe de Weesper onderneming voorliep op de tijdgeest. Ook andere ondernemingen gingen vervolgens grafici en kunstenaars gebruiken voor hun promotie. De hieronder afgebeelde voorbeelden hiervan zijn van Calvé met de slaolieaffiches van Jan Toorop en een van de werken van Piet Zwart voor de NKF.

11

Thema ‘De waarde van Water’ ‘Weesp=Water’ was het thema van een recente tijdelijke tentoonstelling in het museum. Het onderwerp belichtte de band met water op het gebied van economie, verdediging, recreatie en landschap. De tentoonstelling beperkte zich tot Weesp. Maar de stad kan ook gezien worden als icoon van eeuwenlang ontwikkelen van de waterhuishouding. En dan wordt Weesp een voorbeeld voor ons leven en werken in het lage land. Op de volgende pagina’s worden drie uitwerkingen van dit thema beschreven. Weesp heeft de unieke kans om de theorie van het omgaan met water ook in de directe omgeving te bezoeken. In het afgelopen jaar is een concept voor een ‘Buitenmuseum’ ontwikkeld. Deze optie kan al worden uitgevoerd in de periode dat het Stadhuis nog in gebruik is als bestuurscentrum.

Het Buitenmuseum kan de basis vormen voor een combinatie van een vaste expositie en wisselende thematische tentoonstellingen. Het tweede voorstel beschrijft een semipermanente tentoonstelling onder de noemer Waterkennis. Waternet heeft voor bestuurders en management van waterschappen een spel ontwikkeld waarbij deelnemers met verschillende belangen voor hun watergebied zorgen. Dit ‘Polderspel’ laat het belang zien om samen te werken. Het spel kan de basis vormen voor diverse trainingen op het gebied van overleg, samenwerken en het nemen van beslissingen. De drie voorstellen worden op de volgende pagina’s nader toegelicht.

13

12

In 2018 vormde de tentoonstelling ‘Weesp=Water’ de opmaat voor het thema ‘De Waarde van Water’. Hier is een deel van de expositie weergegeven.

Het thema ‘De Waarde van Water’ past in het programma Kunst, Cultuur & Erfgoed van de MRA.

Het Buitenmuseum Het eerste voorstel binnen het thema ‘De Waarde van Water’ kan op korte termijn worden gerealiseerd. In een samenwerking van Weesp Marketing en de stichting Uiteraard Uitermeer is de afgelopen periode gewerkt aan een concept voor een ‘Buitenmuseum’. Het concept is in beginsel gereed en zou op korte termijn van start kunnen gaan. Het bestaat uit drie onderdelen; een fietsroute, een wandelroute door Weesp en een boottocht over de Vecht. Dit concept krijgt veel waardering bij Waternet. Het zou een oplossing kunnen vormen voor het dilemma waar waterschappen mee worstelen; water is zó gewoon dat het belang ervan voor onze samenleving te weinig gevoeld wordt. De fietstocht voert langs welhaast alle aspecten op het gebied van waterbeheer. In Weesp gaat het over historie. Bij de brug De Uitkomst gaat het over peilbeheer en het Amsterdam-Rijnkanaal als watersnelweg. Vervolgens in het Gein gaat het over natuurbehoud versus veiligheid. In de omgeving van fort Nigtevecht komt de -ooit- defensieve functie aan de orde. Vervolgens wordt Fort Uitermeer aangedaan waar een expositie kan worden ingericht over de waterfenomenen van de fietstocht.

14

De fietskaart met aan de voorzijde de route en aan de achterzijde de informatie per plek. De wandelkaart biedt routes rond het thema water door de binnenstad en over de bastions.

De wandelroute door Weesp gaat ook over de wateraspecten. Hier vormen de sluis en de keerkom een herinnering aan de ‘Keulse Vaart’. De bastions, het fort en de kringenwetwoningen zijn uitingen van de verdedigingsrol. De molens en de kades verwijzen naar het belang van water voor het industriële verleden. De tocht over de Vecht wordt gemaakt met ‘De Vuurlinie’. Dit varende kringenwetwoninkje wordt in samenwerking met het museum voorzien van water gerelateerde informatie over Weesp en het landschap. De tocht voert naar Fort Uitermeer en terug.

Aan de wanden van ‘De Vuurlinie’ worden panelen gemonteerd met informatie over het landschap.

15

Polderspel

Waterkennis Water is actueler dan ooit! Alle effecten van de klimaatverandering worden zichtbaar in water. Vernatting, verdroging, verzilting van grondwater, verrijking door stikstof maar ook plensbuien en zeespiegelstijging. Effecten die niet alleen hier in Nederland plaatsvinden maar overal. Er wordt in ons land veel ontwikkeld om deze effecten te beheersen. Onze ‘waterkennis’ wordt dan ook over de hele wereld gebruikt. Die kennis en het ‘gevoel’ voor water hebben we door de eeuwen ontwikkeld. Hiermee geven we nog steeds vorm aan ons land. Bijvoorbeeld met ‘Ruimte voor rivieren’ omdat het verhogen van dijken zijn grenzen kent. Vernatting van polders wordt ontwikkeld om ‘verbranden’ van veen tegen te gaan. Er wordt nu onderzocht hoe landbouw hierop mogelijk is.

16

Jaarlijks zijn er nieuwe ontwikkelingen. De kennis daarover is echter nauwelijks toegankelijk voor het grote publiek. Dit voorstel biedt ruimte aan de Nederlandse praktijkervaring op het gebied van waterbeheersing. Dit kan in de vorm van een semipermanente tentoonstelling. De ruimte van het gebouw wordt permanent toegewezen aan dit onderwerp maar in samenwerking met partners kunnen in wisselende exposities de actuele ontwikkelingen worden gepresenteerd.

De Nederlandse kennis op het gebied van water wordt mondiaal toegepast.

De Nederlandse kennis op het gebied van water staat op hoog peil en groeit nog steeds. ‘Wij’ geven advies na de orkaan Katrina bij New Orleans. Wij ontwerpen waterkeringen in New York. Onze waterambassadeur reist de wereld over om lokale problematiek en Nederlandse kennis te verbinden. De tentoonstellingszaal en het ‘Polderspel’ zouden op de eerste verdieping van het Gasthuis kunnen komen.

Waternet heeft een model ontwikkeld voor de opleiding van medewerkers en bestuurders van waterschappen. Met een slim spel wordt de praktijk zichtbaar van het samenwerken. Het is een koppeling tussen een fysieke kaart van ons land en een digitale verwerking van de gegevens. De deelnemers vertegenwoordigen elk een polder of waterschap. Het doel van het spel is om betrokkenen bij het waterbeheer in te kunnen laten spelen op de gevolgen van de klimaatverandering. Dat zijn bijvoorbeeld een sterke verhoging van het waterpeil in de rivieren of langdurige plensbuien. Dan moeten er keuzes gemaakt worden; waar is de dreiging het grootst, hoe bepalen we de kans op schade voor burgers en de samenleving, welke polder laten we vollopen om andere polders met bijvoorbeeld woongebieden te ontlasten. De neiging van elke deelnemer is natuurlijk om voor de eigen polder een ideaal peilbeheer te voeren. Maar het openzetten van sluizen of het aanzetten van gemalen kan leiden tot overlast bij de aangrenzende polder. Alleen door overleg kan bij hevige regen of het aanzwellen van de rivieren een verdeling van de last worden bereikt. Een samenwerking die rekening houdt met alle belangen. Daarmee geeft dit spel inzicht in het wankele evenwicht dat we in de lage landen moeten behouden. Maar het is ook een verbeelding van management.

De deelnemers moeten beslissingen nemen voor het belang van het algemeen, ook wanneer die in de directe omgeving niet populair zijn. En daarmee is dit spel een unieke management training.

17

Thema Democratische Innovatie Onze democratie is in beweging. Bij het ministerie van BZK is het programma ‘Democratie in Actie’ opgezet. Dit is vooral gericht op het voorbereiden van de overheid en het openbaar bestuur op nieuwe verhoudingen met de bevolking. In het regeerakkoord is het ‘Right to Challenge’ opgenomen waarbij georganiseerde burgers taken van de overheid kunnen overnemen. Dit veronderstelt wel het ontwikkelen van burgerschap. En dat vereist dus een plek waar dat kan. Ons stadhuis zou de regionale plek kunnen worden voor de ontwikkeling van burgerschap. Dit kan worden uitgevoerd in een combinatie van educatieve opstellingen.

18

Het eerste voorstel gaat over het ontwikkelen van burgerschap op jonge leeftijd. Het Australische ‘Museum of Democracy’ heeft een spelomgeving ontwikkeld om bij de jeugd basisvaardigheden te leren. Op basis van dit concept zou ons museum een dergelijk BurgerschapLab kunnen inrichten.

Het tweede voorstel is gericht op de iets oudere jeugd in de leeftijd van de groepen 7 en 8 van het onderwijs. Dit spel met de naam Democracity is in 2013 ontwikkeld door het Belgische museum Belvue. Het wordt door ProDemos in Nederland beschikbaar gesteld. Het derde voorstel betreft een spel voor middelbaar scholieren en volwassenen waarin de burgerschapsaspecten in de praktijk worden gebracht. Het verbeeldt het ‘polderen’ waar onze democratie op is gebaseerd. Dit ‘Burgerschapsspel’ is een overlegmodel en leert dat onze democratie voor een groot deel gevormd is door het polderoverleg. Wij blijven ‘oeverloos’ doorpraten tot we tot een gezamenlijk standpunt komen. Het spel is in de basis gelijk aan het hiervoor genoemde ‘Polderspel’. Het legt daarmee de verbinding tussen het thema ‘Democratische Innovatie’ en ‘De Waarde van Water’. Deze drie opties worden op de volgende pagina’s nader toegelicht.

Het ‘Burgerschaplab’ en het ‘Polderspel’ zouden op de eerste verdieping van het Gasthuis kunnen komen.

Links: een van de speel-leer opstellingen in het Museum of Democracy in Canberra, Australië.

19

Het BurgerschapLab Het ministerie van OCW heeft in 2018 het programma ‘curriculumherziening primair en voortgezet onderwijs’ gestart. De landelijke organisaties die zich bezig houden met onderwijs en opvoeding hebben een digitaal platform opgericht waarop betrokkenen uit het veld hun reacties konden geven. Een van de bepleite leerdoelen is de ontwikkeling van burgerschap. De reactie van ProDemos zoals hieronder is weergegeven wenst dat de democratische rechtsstaat en het oefenen met democratische vaardigheden een belangrijke plek krijgt. Vooruitlopend daarop heeft een groep van 150 docenten en schoolleiders die aan de consultatie deelnamen, hun visie gepubliceerd. Ze stellen dat de kerndoelen van het onderwijs tot nu toe van bovenaf werden opgelegd door het ministerie. Nu zien zij de kans om het door het veld zelf te laten ontwikkelen.

20

In het nieuwe curriculum hebben de docenten de ontwikkeling van burgerschap als een nieuw leerdoel opgesteld: ‘het ontwikkelen van leerlingen tot burgers met een ‘actieve, betrokken, nieuwsgierige en kritische houding’. ‘Dat is belangrijker dan stapels toetsen maken over de procedures van de Tweede Kamer’. Daarnaast wensen de docenten meer ruimte voor ‘eigen experimenten en maatwerk’. Amsterdam heeft een enorm lerarentekort. Eind 2019 is gezocht naar structurele oplossingen om toch te kunnen voldoen aan de wettelijke taken. Een van de genoemde opties is een combinatie van en vierdaags regulier lesprogramma en een dag die door derden wordt ingevuld. Men denkt hierbij aan ‘bildung’. Het bieden van faciliteiten voor burgerschapsvorming zou hier goed in kunnen passen. In het Museum of Democracy in Canberra, de hoofdstad van Australië, is uitgebreid onderzoek gedaan naar burgerschapsontwikkeling. Ze stellen dat burgerschap het best ‘spelenderwijs’ in de jeugd kan worden geleerd. Daartoe hebben ze een speciale afdeling burgerschapseducatie ingericht. Deze is gericht op drie vaardigheden: praten, luisteren en aanvaarden. In vijf zalen worden deze vaardigheden geoefend. Het gaat om te kunnen zeggen wat je wilt en om te kunnen luisteren. Maar vooral ook om te leren dat sommige kinderen andere meningen hebben. En om samen te werken.

Dit voorstel past in de wens van docenten om nieuwe educatieve middelen te ontwikkelen voor de burgerschapsvorming. De ervaring in Australië leert dat deze afdeling niet alleen door scholen maar vooral ook door gezinnen wordt bezocht en een gewilde plek is om verjaarsfeestjes te vieren. Dit Australische voorbeeld zou dan ook als inspiratie kunnen dienen voor een ‘BurgerschapLab’.

Je uitspreken

21

Luisteren, in een groep of alleen

Samenwerken en je stem uitbrengen

22

Democracity

Het Burgerschapsspel

Dit spel is in 2013 ontwikkeld door het museum Belvue in Brussel. Na een aantal verbeteringen wordt het nu door ProDemos in Nederland beschikbaar gesteld. ProDemos schrijft er over: ‘Met het educatieve doe-programma Democracity maken kinderen uit groep 7 en 8 uit het basisonderwijs voor het eerst kennis met democratische besluitvorming. Ze brengen een bezoek aan het gemeentehuis en bouwen samen een stad. Het is een interactief spel waarmee gemeenten op toegankelijk wijze de deuren openzetten voor alle basisscholen’. ProDemos biedt naast begeleiding door gastdocenten ook de mogelijkheid voor de gemeente om de materialen ter beschikking te krijgen en het spel zelf uit te voeren. Het doel van Democracity is om samen een stad te bouwen. Letterlijk. Democracity bestaat uit verschillende elementen van een stad: woningen, sportfaciliteiten, scholen, groen, de brandweer etc. Voor de inrichting van de stad richten de kinderen verschillende politieke partijen op. Zij ervaren tijdens het spel dat overleg, argumentatie, meerderheid en consensus nodig zijn in een democratische samenleving. Tegelijk wordt de interesse gewekt voor democratische besluitvorming. Het spel zou permanent in de vergaderzaal van onze toekomstige vertegenwoordiging geplaatst kunnen worden. Het is dan beschikbaar voor scholen uit de regio.

Het spreekt vanzelf dat de schoolklas ook kennismaakt met de historische kanten van de lokale democratie door een bezoek aan de raadszaal en de burgemeesterskamer.

Heeft de strijd met het water bijgedragen aan ons democratisch stelsel? We zijn het er niet allemaal over eens. Maar we kunnen met die verschillen van mening leven. Omdat we geleerd hebben te overleggen over een gezamenlijk belang. En daarmee is het ‘polderen’ de basis gaan vormen voor onze democratie. Dit ‘eens zijn over de waarde van het niet eens te hoeven zijn’ vormt de basis van onze overlegcultuur; het poldermodel. Het op pagina 17 beschreven polderspel zou in een aangepaste variant de basis kunnen vormen voor burgerschapsvorming voor jongvolwassenen. Met dit spel wordt de praktijk zichtbaar van het samenwerken. Het is een koppeling tussen een fysieke kaart van ons land en een digitale verwerking van de gegevens. De deelnemers vertegenwoordigen elk een polder of waterschap. De neiging van elke deelnemer is natuurlijk om voor de eigen polder een ideaal peilbeheer te voeren. Maar het openzetten van sluizen of het aanzetten van gemalen kan leiden tot overlast bij de aangrenzende polder.

Het ‘Democracity’ spel zou in de vergaderzaal op de begane grond van het Gasthuis kunnen komen.

Alleen door overleg kan bij hevige regen of het aanzwellen van de rivieren een verdeling van water worden bereikt die recht doet aan alle belangen. Daarmee is dit spel een verbeelding van burgerschap. En daarmee zou dit spel een rol kunnen vervullen in de burgerschapsvorming van de bovenbouw. Ook voor deelnemers aan dit spel geldt dat er een bezoek wordt gebracht aan het historische stadhuis. Voor deze groep zou de historische betekenis van de ornamenten in de burgerzaal en schilderingen in de raadszaal toegelicht kunnen worden. Het spel vormt de verbinding tussen de presentaties van democratie en van water. De historische relatie tussen het historische polderbeheer en de ontwikkeling van onze democratie verdient een eigen presentatie. Deze zaal zou dan ook volledig kunnen worden gericht op ons unieke ‘poldermodel’. Hiervoor zou gebruik gemaakt kunnen worden van archiefmateriaal van de waterschappen.

23

Voorzieningen De Cultuurnota 2017-2021 spreekt de ambitie uit dat het stadhuis een centrale plek voor de stad wordt. Een openbaar gebouw dat plaats biedt aan een diversiteit aan maatschappelijke functies. Het gebouw beschikt al over alle noodzakelijke voorzieningen. Van koffiekeukens tot spreekkamers en van fietsenstalling tot vergaderfaciliteiten. Daarmee vormt het gebouw de ideale basis voor culturele en maatschappelijke instellingen en activiteiten. Bij de fusieonderhandelingen met Amsterdam is een dertiental ‘kernwaarden’ benoemd die in de toekomst behouden moeten blijven. Een ervan is het behoud van ‘Nabijheid van bestuur’. Hierbij worden voorzieningen bedoeld als de loketfunctie en spreekruimtes voor persoonlijk contact. Maar er wordt ook gezocht naar de goede vorm voor vertegenwoordiging van Weesp in het bestuur van Amsterdam. Dit vereist bijvoorbeeld een openbare vergaderruimte.

24

Het gebouw wordt zeer gewaardeerd als trouwlocatie. Dit is een waardevolle functie waardoor een diversiteit aan mensen kennis maakt met het gebouw. De voorzieningen hiervoor kunnen echter sterk verbeterd worden. De Cultuurnota ziet een functie van het museum als knooppunt voor de cultuurhistorische verenigingen en het leggen van verbindingen. In dit voorstel wordt beschreven hoe die functie kan worden versterkt.

Foto: Rob van Dam

Hiernaast een beeld van de Van Houtenkerk met een uitvoering in het kader van het Chamber Music Festival. Een inspirerend voorbeeld van hoe een gebouw kan bijdragen aan de ambitie ‘Weesp Cultuurstad’.

De ingang van het ‘St. Bartholomeusgasthuis’ is een waardige entree voor evenementen.

25

Nabijheid van Bestuur

Trouwlocatie

Bij de fusieonderhandelingen met Amsterdam zijn kernwaarden benoemd die in de toekomst behouden moeten blijven. Een ervan is ‘nabijheid van bestuur’.

Zelfs een uniek gebouw als ons stadhuis zal zich als trouwlocatie moeten onderscheiden. De rode loper en de monumentale raadszaal zijn elders ook wel te vinden. Er zouden faciliteiten kunnen worden geboden die bijdragen aan de persoonlijke beleving. Zo kan men denken aan het tijdelijk plaatsen van welkomstpanelen met een persoonlijke afbeelding.

Inwoners van Weesp hebben zich duidelijk uitgesproken over behoefte aan menselijk contact met de gemeente. Deze functie zou goed op de begane grond in het westelijke deel van het Gasthuis ondergebracht kunnen worden. Het zou gebruik kunnen maken van de ingang in de Gasthuissteeg. Dit deel van het gebouw ligt op straatniveau. De charmante toegang is dan ook laagdrempelig, zowel fysiek als gevoelsmatig.

26

Het gebouw kan met bescheiden kosten de nodige voorzieningen onderbrengen. Er is een receptie voor eenvoudige dienstverlening. De huidige kantoorruimte kan worden voorzien van spreekruimtes en balies. De ruimte sluit aan op de kluis voor berging van documenten.

De serveerkeuken zou zich kunnen beperken tot uitgifte van aangeleverde catering. Daarmee heeft het bruidspaar een grotere keus dan bij een vaste horecaonderneming. Er treedt geen concurrentie op met de lokale restaurants, integendeel. In samenwerking met Weesper patissiers en restaurateurs zouden bijzondere arrangementen kunnen worden ontwikkeld. Men kan denken aan een Van Houten arrangement (inclusief begeleid bezoek aan het museum) of een arrangement met producten van lokale producenten. Voor de catering is een toegang aan de Middenstraat beschikbaar.

Voor een bruidspaar zou het aantrekkelijke kunnen zijn wanneer het hele evenement op één locatie plaats kan vinden. Dit complex biedt hiervoor unieke mogelijkheden.

Het politiekantoor aan de Hoogstraat wordt opgeheven. De spreekkamer zou ruimte kunnen bieden aan de politie voor het doen van aangiften en voor het spreekuur van de wijkagent. Het achterste deel van deze vleugel zou als vergaderzaal voor de bestuurlijke vertegenwoordiging van Weesp ingericht kunnen worden.

De charmante ingang in de Gasthuissteeg is bereikbaar voor mindervaliden.

De oostvleugel van het Gasthuis kan worden ingericht voor recepties. De huidige structuur leent zich uitstekend voor een ontvangstzaal met een bargedeelte. Er zijn deuren naar de binnenplaats. Deze romantische binnenplaats vormt een ideale ambiance voor het maken van trouwfoto’s. Wanneer in de noordvleugel een serveerkeuken wordt ingericht, kan zowel bediend worden in de zaal als op het terras. Natuurlijk mag in de zaal en op het terras de museale omgeving zichtbaar worden. De zaal kan bijvoorbeeld worden voorzien van decoraties die uitnodigen tot een bezoek aan het museum.

27

De unieke combinatie van de ontvangstzaal en de historische binnenplaats vormt een ideale trouwlocatie.

Verbindingen In de Cultuurnota wordt van het museum een taak verwacht op het gebied van verbindingen met cultuurhistorische verenigingen. Hiernaast worden wat zinnen aangehaald uit die nota. Men zou deze groep uit kunnen breiden tot alle maatschappelijke groepen die een bijdrage leveren aan Weesp. Hoewel die misschien maar een bescheiden financiële bijdrage zullen leveren, zijn deze verbindingen belangrijk voor de lokale gemeenschap. Daarom zouden in de ruimtelijke plannen plekken moeten worden benoemd voor maatschappelijke organisaties. Hiernaast worden er als voorbeeld enige genoemd.

De Cultuurnota Weesp 2017-2021 met als titel WEESP-CULTUURSTAD stelt:

28

‘Wij beschouwen als basisfuncties voor Weesp Cultuurstad: Een historisch stadsmuseum, waarin de geschiedenis van Weesp samenkomt en getoond wordt en verbonden wordt met de actualiteit. Het museum moet in de toekomst ook een knooppunt worden voor de cultuurhistorische verenigingen’. ‘Wij vinden de geschiedenis van Weesp belangrijk zowel voor de verbinding van onze bewoners met elkaar en met de stad, als in onze profilering naar buiten. Er is een groot aantal verenigingen en organisaties actief op het gebied van de cultuurhistorie. Zij belichten ieder een apart onderdeel van de Weesper cultuurhistorie. Om Weesp Cultuurstad te profileren moeten deze onderdelen verbonden worden tot één verhaal: het verhaal van Weesp. Daarin wordt de geschiedenis van Weesp, van de waterlinie tot de cacao, van de molens tot de tweede wereldoorlog in een doorlopende lijn verteld en verbonden met de actualiteit. Het verhaal van Weesp vormt de basis voor de ontwikkeling van zowel educatief aanbod als toeristisch aanbod’. ‘Met Museum Weesp in het stadhuis hebben wij een prachtige locatie waar de historie van Weesp belicht wordt en van waaruit bijzondere exposities ontwikkeld worden. Een belangrijke taak die wij voor de uitvoeringsorganisatie van Museum Weesp zien is de verdere ontwikkeling als spin in het web van de Weesper cultuurhistorie.

Museum Weesp wordt daarmee een knooppunt waar alle onderdelen van het verhaal van Weesp samenkomen en de historie verbonden wordt met de actualiteit’.

Historische kring De Historische Kring Weesp is een van de burgerinitiatieven die hebben bijgedragen aan het erkennen van de historische waarde van de stad. Op dit moment is het archief van deze vereniging gehuisvest in het fort Ossenmarkt. Wanneer er bij de vereniging behoefte aan zou bestaan, zou een plek in het museum beschikbaar gesteld kunnen worden. De gehoorzaal op de begane grond van het Gasthuis zou gebruikt kunnen worden voor de altijd goed bezochte lezingen. Marketing Weesp Gezien de gezamenlijke activiteiten op het gebied van het ‘buitenmuseum’ en arrangementen bestaat er al een nauwe relatie met het museum. Het aanbieden van kantoorruimte aan deze organisatie kan een meerwaarde opleveren voor alle partijen.

Maatschappelijke organisaties Weesp kent vele verenigingen, stichtingen en samenwerkingsverbanden die de gemeenschap draaiend houden. Met het vertrek van de ambtelijke diensten komen diverse ruimten beschikbaar. In samenspraak zouden die beschikbaar kunnen komen voor kantoorfuncties of bijeenkomsten. Externe verbindingen Wanneer de ambities leiden tot groepsactiviteiten of meerdaagse evenementen, zou samenwerking gezocht kunnen worden met de faciliteiten in de buurt. Daarbij kan gedacht worden aan de Laurenskerk en de Van Houtenkerk als gehoorzalen voor grotere groepen. Het is in het belang van Weesp dat de openbare functie van die monumenten door lonende exploitatie behouden kan blijven.

VVV Wanneer het gebouw op enig moment dagelijks geopend zal zijn voor publiek, zou de VVV in het pand gevestigd kunnen worden. De zolderverdieping van het Gasthuis biedt diverse ruimten zoals werkkamers,vergaderzaal en archief.

De verbindingen die het museum houdt binnen het Gooi zijn deel van een breed samenwerkingsverband.

Het aanbieden van faciliteiten aan derden vereist flexibiliteit. De partners kunnen wisselen, hun ambities kunnen wijzigen. En met de grote maatschappelijke uitdagingen die ons te wachten staan, kunnen de maatschappelijke eisen ook veranderen. Daarom moet gebouw zich kunnen voegen naar toekomstige eisen en niet worden ingericht naar een specifieke functie. Bij de selectie van deelnemende partijen dient er een balans te worden gezocht tussen de exploitatieaspecten en het lokale maatschappelijke belang. Het uitgangspunt is om met een minimale investering het maximale uit de kansen te halen. Dit kan worden bereikt door het meervoudig gebruik van functies. Een vergaderzaal heeft bijvoorbeeld ook een museale functie. Om kosten te besparen is bij de ruimtelijke indeling zoveel mogelijk uitgegaan van hergebruik van de bestaande voorzieningen. In feite kunnen de in de bijlage voorgestelde opties met minimale bouwkundige aanpassingen worden gerealiseerd.

29

Samenvatting Met de geschetste voorstellen zou de volledige ruimte van het stadhuiscomplex ten goede komen aan de Weesper gemeenschap. De haalbaarheid wordt gediend door meerdere belanghebbende partijen te betrekken bij de exploitatie. Met het aantrekken van ‘kwaliteitsbezoekers’ wordt de levendigheid van onze stad versterkt zonder de dreiging van massatoerisme. Door de combinatie van functies worden bijna alle ruimtes van het complex meervoudig benut. De hier weergegeven plattegronden geven alleen de hoofdfuncties aan.

30

Thema Industriële Cultuur Thema De Waarde van Water Thema Democratische Innovatie Facilitaire ruimte extern Facilitaire ruimte intern

Indeling 1e verd.

Indeling begane grond

Indeling 2e verd.

31

32

Adviescommissie Museum Weesp December 2019