404-93 ACV Waterland 2024 - definitief
Tekst van het document
Accountantsverslag 2024 Gemeente Waterland
2 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Aan de raadsleden van gemeente Waterland Pierebaan 3 1141 GV Monnickendam 10 juli 2025
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Financiële positie
Financiële positie
Bevindingen controle
Bevindingen controle
Interne beheersing
Interne beheersing
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Bijlagen
Bijlagen
Geachte leden van de raad, Hierbij ontvangt u ons accountantsverslag naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening van uw gemeente voor het boekjaar dat eindigt op 31 december 2024. We hebben onze werkzaamheden uitgevoerd in overeenstemming met ons controleplan 2024 en onze overeenkomst gedateerd 23 augustus 2023. Onze bevindingen en aanbevelingen zijn open en constructief besproken met de ambtelijke organisatie, de portefeuillehouder Financiën en met de Auditcommissie. Het accountantsverslag begint met een samenvatting van onze belangrijkste bevindingen en aanbevelingen. Daarna gaan wij in op de reikwijdte van onze controle, de diepgang waarmee wij gecontroleerd hebben en tot welke oordeel wij gekomen zijn. Vervolgens geven wij onze visie op de informatiewaarde en leesbaarheid van de paragrafen en de programmaverantwoording.
We sluiten het accountantsverslag af met bijlagen waarin we bevindingen hebben opgenomen over een aantal wettelijk verplichte onderwerpen, zoals Sisa, WNT en onze onafhankelijkheid. In de bijlage hebben we ook enkele actuele ontwikkelingen gegeven die voor u van belang kunnen zijn. Dit accountantsverslag is opgezet als interactief document waar u eenvoudig doorheen kunt navigeren door op de menuopties aan de linkerzijde of de onderstreepte woorden te klikken. Wij vragen u terughoudend te zijn met het printen van het accountantsverslag.
Wij willen graag van deze gelegenheid gebruik maken om u en uw medewerkers te bedanken voor de prettige samenwerking die we ervaren hebben. Mocht u nog vragen hebben, aarzelt u dan niet om contact met ons op te nemen.
Nadat wij onze analyse hebben gegeven van de financiële positie van uw gemeente, gaan wij in meer detail in op de belangrijkste bevindingen uit onze controlewerkzaamheden. Dit doen wij langs de drie domeinen fysiek, sociaal en bedrijfsvoering.
Met vriendelijke groet, ETL Assurance & Overheidsaccountants B.V.
Vervolgens geven wij op hoofdlijnen ons beeld van de interne beheersing van uw organisatie en gaan we dieper in op de speerpunten die u ons heeft meegegeven tijdens de controle
J.G. Schuijt MSc RA
3 Samenvatting
Samenvatting
Samenvatting van onze bevindingen en aanbevelingen Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Financiële positie
Financiële positie
Bevindingen controle
Bevindingen controle
Interne beheersing
Interne beheersing
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Bijlagen
Bijlagen
Wij hebben een goedkeurende controleverklaring afgegeven Wij hebben een goedkeurende controleverklaring afgegeven bij de jaarrekening van uw gemeente. Derhalve is ons oordeel dat de jaarrekening, inclusief de rechtmatigheidsverantwoording, een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid, rekening houdend met de goedkeuringstolerantie. Omdat de goedkeuringstolerantie afhankelijk is van de werkelijke lasten en werkelijke dotaties aan de reserves, hebben wij de tolerantie die wij eerder hebben opgenomen in ons controleplan geactualiseerd op basis van de definitieve jaarrekening. De tolerantie voor fouten die wij bij de controle hebben gehanteerd bedraagt (afgerond) EUR 721.000. Fouten en onzekerheden blijven onder de goedkeuringstolerantie Ons goedkeurend oordeel betekent niet dat er geen fouten en onzekerheden geconstateerd zijn. Wel houdt het in dat deze onzekerheden onder de goedkeuringstolerantie blijven die uw raad heeft vastgesteld. De totale onzekerheid bedraagt EUR 0,9 miljoen. De geconstateerde fout heeft per saldo geen financieel effect. Het college heeft de rechtmatigheidsverantwoording afgegeven Het college heeft vastgesteld dat de omvang van de in de jaarrekening verantwoorde baten, lasten en balansmutaties die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen EUR 8,1 miljoen bedraagt. Dit is hoger dan de grens van EUR 0,7 miljoen.
De onrechtmatigheden komen volledig door begrotingsonrechtmatigheden. Van dit bedrag is EUR 8,1 miljoen acceptabel. Wij zijn niet tot een andere conclusie gekomen dan het college.
Leesbaarheid van de programmaverantwoording kan beter Net als in voorgaand jaar vinden wij de informatiewaarde en leesbaarheid en van uw jaarrekening voldoende. Desondanks zijn er verbeteringen mogelijk om de raad via de jaarrekening nog beter in positie te brengen om haar controlerende taak goed te kunnen uitvoeren. De belangrijkste reden is dat de maatschappelijke effecten nog niet concreet en eenduidig zijn, waardoor het naar onze mening voor de raad moeilijk is om er sturing aan te geven en voor het college om deze uit te voeren. Ons samenvattend beeld van de paragrafen De paragrafen over het algemeen goed en duidelijk uitgewerkt. Wel zien we dat onze bevindingen van voorgaand jaar nog steeds aanwezig zijn. Naar onze mening ontbreekt het over de hele breedte nog aan een toereikende koppeling tussen de uitgangspunten van het beleid en de realisatie gedurende het jaar. Met andere woorden: wat stond er in de betreffende paragraaf in de begroting en wat is er uiteindelijk in de praktijk van terecht gekomen. De paragraaf Lokale heffingen voldoet niet aan de financiële verordening. Financiële positie van uw gemeente als geheel is goed Uit onze analyse blijkt dat de financiële positie van uw gemeente als geheel goed is.
Uit de berekeningen die het college zelf heeft gemaakt in de begroting 2025 blijkt dat uw gemeente deze financiële positie de komende jaren kan handhaven, mede door de opbrengsten uit het project Gouwhaven. In 2028 daalt de solvabiliteit echter sterk, in combinatie met een hogere netto schuldquote.
4 Samenvatting
Samenvatting
Samenvatting van onze bevindingen en aanbevelingen Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Financiële positie
Financiële positie
Bevindingen controle
Bevindingen controle
Interne beheersing
Interne beheersing
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Bijlagen
Bijlagen
Weerstandsvermogen voldoet aan uw norm Het weerstandsvermogen van uw gemeente is 8,0 (2023: 5,9). Hiermee is het weerstandsvermogen uitstekend. Deze toename is te danken aan een hogere beschikbare weerstandcapaciteit door de toevoeging van de positieve resultaten aan de algemene reserve. De benodigde weerstandscapaciteit is ongeveer gelijk gebleven. Jaarafsluiting is over het algemeen naar tevredenheid verlopen Over het algemeen zijn wij tevreden met de wijze waarop het afsluitproces en de jaarrekeningcontrole zijn verlopen. Desalniettemin zien wij ruimte voor verbetering bij de dossiervorming en onderbouwing van diverse posten, Sisa-regelingen en begrotingsonrechtmatigheid. Wij hebben het college in overweging gegeven om volgend jaar interne controles uit te voeren op het afsluitdossier voordat het aan de accountant wordt aangeboden. Geen indicaties voor fraude Tijdens onze controle hebben wij nadrukkelijk aandacht besteed aan het onderwerp fraude. Uit onze werkzaamheden zijn geen indicaties voortgekomen voor fraude. Schattingen door het college zijn evenwichtig Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen, bijvoorbeeld ten aanzien van de waardering van de (im)materiële vaste activa en het project Galgeriet. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt beoordeeld en allemaal als evenwichtig aangemerkt.
Onze bevindingen in het fysiek domein De boekwaarde van het project Gouwhaven (voorheen Galgeriet) is afgenomen van EUR 19,2 miljoen naar EUR 13,7 miljoen. De oorzaken van deze afname zijn vooral de verkoop van de eerste gronden aan Galgeriet B.V. voor EUR 8,6 miljoen en de tussentijdse winstneming van EUR 2,6 miljoen. De tussentijdse winstneming is gedaan omdat in 2024 de eerste gronden zijn overgedragen. Het BBV zegt dat winsten (tussentijds) genomen moeten worden naar rato van de voortgang van het project. Het verwachte positieve resultaat van het project is afgenomen van EUR 10,4 miljoen naar EUR 6,9 miljoen. De voornaamste reden van de afname is de realisatie van de TEO voor rekening en risico van de gemeente dat naar verwachting EUR 2,1 miljoen gaat kosten. Daarnaast speelt de toegerekende rente een belangrijke rol en zijn er in de definitieve afspraken met Galgeriet B.V. besluiten genomen die financieel negatief uitvallen voor de gemeente. Onze bevindingen in het sociaal domein De gemeente heeft een belangrijk verbetertraject ingezet om de processen binnen het sociaal domein efficiënter en beter beheersbaar te maken. Wij hebben begrepen dat in 2025 een integraal kwaliteitshandboek en kwaliteitsplan (2025/2026) met acties wordt opgeleverd. In dit plan worden de stappen beschreven om te zorgen dat dit onderdeel goed gaat lopen.
Het college zet vol in op (data) analyse om het inzicht in de zorgkosten te vergroten. Wij hebben geconstateerd dat er goede stappen gezet zijn in de ontwikkeling van financiële projecties en dashboards. Dit heeft er onder andere toe geleid dat de afwijking van de werkelijke zorgkosten in de jaarrekening ten opzichte van de bijgestelde begroting minder hoog is dan eerdere jaren.
5 Samenvatting
Samenvatting
Samenvatting van onze bevindingen en aanbevelingen Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Financiële positie
Financiële positie
Bevindingen controle
Bevindingen controle
Interne beheersing
Interne beheersing
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Bijlagen
Bijlagen
Onze bevindingen in het domein bedrijfsvoering Het resultaat na bestemming in de jaarrekening 2024 is uitgekomen op EUR 6,0 miljoen. In de bijgestelde begroting ging het college uit van een positief resultaat van EUR 3,6 miljoen. Dit is een verschil van EUR 2,4 miljoen met de werkelijkheid. De belangrijkste oorzaak hiervan is de tussentijdse winstneming op het project Gouwhaven van EUR 2,6 miljoen die niet eerder berekend was. In andere programmaonderdelen zijn veel afwijkingen zichtbaar die elkaar opheffen. Hoewel een aantal afwijkingen tussen de bijgestelde begroting en de werkelijkheid op het laatste moment bekend waren, zijn de relatief omvangrijke verschillen tussen primaire begroting, bijgestelde begroting en realisatie naar onze mening een indicatie dat de voorspellende waarde van de (bijgestelde) begroting beter kan. Dit blijkt ook uit de analyse van de verschillen over de laatste vijf jaar. Hieruit blijkt dat elk jaar de werkelijke resultaten (veel) hoger zijn dan de verwachting in de (bijgestelde) begroting. Wij raden u aan om het college te verzoeken onderzoek te doen op welke wijze de voorspellende waarde van de (bijgestelde) begroting kan worden verbeterd.
Verbetering interne beheersing heeft de aandacht Een goede stap in de verbetering van de interne beheersing is de verdere ontwikkeling van het Verbeterplan accountantscontrole naar het verbeterplan interne beheersing. In dit verbeterplan zijn op een gestructureerde wijze de bevindingen vanuit de werkzaamheden van de VIC en onze werkzaamheden weergegeven, inclusief de status van de aanbeveling en een planning voor verdere uitvoering. Tevens is inzichtelijk gemaakt welke aanbevelingen (nog) niet worden opgevolgd en waarom dit zo is. Dit is een sterk onderdeel van het verbeterplan.
Uw speerpunten nader uitgewerkt Interne beheersing van grote projecten Onze belangrijkste bevindingen en aanbevelingen zijn: • Wij raden u aan om een duidelijke prioritering en planning (in uren en middelen) mee te geven aan de projecten, maar ook om de projectenportfolio tijdig te actualiseren. Op deze manier kunnen keuzes gemaakt worden over fasering en uitvoering. • Er is geen sprake van één interne beheersingsomgeving voor alle grote projecten, bijvoorbeeld in de vorm van een afgebakende projectorganisatie met standaard werkprocessen en beheersingsinstrumenten. De interne beheersing wordt vooral vormgegeven op projectniveau, waarbij de ervaring en voorkeur van de betreffende projectleider een grote rol speelt. • Hoewel wij erkennen dat dit op projectniveau goed mogelijk is, zijn wij van mening dat uw organisatie, gezien de omvang van het aantal projecten en de middelen die hiermee gemoeid zijn, gebaat is bij meer structuur en standaardisatie van de interne beheersing van grote projecten, onafhankelijk van de projectleider. Hierbij kan gedacht worden aan een standaard-opzet van voor- en nacalculaties, voortgangsrapportages, besluitvormende documenten, samenwerkingsvormen en evaluaties.
Hierbij is een belangrijke rol aanwezig voor de business controllers als aanjagers van de projectbeheersing; • Er worden achteraf niet structureel project- of evaluatie-rapportages opgesteld als sluitstuk van de P&C cyclus op projectniveau. Dergelijke rapportages kunnen inzicht geven in het verloop van het project en waardevolle leereffecten geven voor volgende projecten. Daarnaast kunnen ze dienen als intern verantwoordingsdocument richting de opdrachtgever.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel
Ons getrouwheidsoordeel
6
De reikwijdte van onze controle U heeft ons verzocht om de jaarrekening 2024 van uw gemeente te controleren. De jaarstukken bestaan uit meerdere onderdelen, welke wij niet allemaal met dezelfde diepgang controleren. In het auditplan hebben wij afspraken met u gemaakt over de reikwijdte van de controle.
Wij bevestigen dat de definitieve reikwijdte van de controle gelijk is aan die in het auditplan. Onderstaand hebben wij een samenvatting opgenomen op welke wijze wij de verschillende onderdelen van de jaarstukken in onze controle hebben betrokken.
Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording
Rechtmatigheidsverantwoording
Jaarstukken Gemeente Waterland
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie
Jaarverslag
Jaarrekening
Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing
Programmaverantwoording
Paragrafen
Balans, overzicht van baten en lasten en toelichting
Rechtmatigheidsverantwoording
WNT-bijlage
SiSa-bijlage
Bijlage taakvelden
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Van deze onderdelen van het jaarverslag stellen wij vast dat deze niet strijdig zijn met de jaarrekening
Onze controleverklaring bij de jaarrekening heeft betrekking op deze onderdelen.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel
Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording
Rechtmatigheidsverantwoording Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
7
Dit zijn de definitieve toleranties die wij hebben gebruikt tijdens onze controle U bepaalt binnen de wettelijke kaders welke goedkeuringstoleranties wij hanteren. Op grond van het BADO bedraagt deze tolerantie maximaal 1% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan reserves voor fouten en 3% voor onzekerheden. U heeft ons gevraagd om deze maximale tolerantie te gebruiken bij onze werkzaamheden. De relatie tussen de goedkeuringstolerantie, eventueel geconstateerde afwijkingen en ons oordeel staat in tabel rechts van deze pagina aangegeven. Omdat de goedkeuringstolerantie afhankelijk is van de werkelijke lasten en werkelijke dotaties aan de reserves, hebben wij de tolerantie die wij eerder hebben opgenomen in ons controleplan geactualiseerd op basis van de definitieve jaarrekening. Dit hebben wij samengevat in onderstaande grafiek.
Rapporteringstolerantie De rapporteringstolerantie is de grens waarboven wij gevonden afwijkingen in dit accountantsverslag aan u rapporteren. U heeft voor dit controlejaar de rapporteringstolerantie bepaald op 10% van de goedkeuringstolerantie, zijnde € 72.000.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel
Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording
Rechtmatigheidsverantwoording Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
8
Wij geven een goedkeurend oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening Ons oordeel bij uw jaarrekening Wij hebben een goedkeurende controleverklaring afgegeven bij de jaarrekening van uw gemeente. Derhalve is ons oordeel dat de jaarrekening, inclusief de rechtmatigheidsverantwoording, een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid, rekening houdend met de goedkeuringstolerantie.
Bevindingen blijven binnen de tolerantie Ons goedkeurend oordeel betekent niet dat er helemaal geen fouten of onzekerheden geconstateerd zijn. Wel houdt het in dat deze fouten en onzekerheden onder de goedkeuringstolerantie blijven die uw raad heeft vastgesteld. Dit hebben wij in onderstaande tabel samengevat. Op de volgende pagina kunt u lezen om welke specifieke fouten en onzekerheden het gaat.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle
9
Fouten en onzekerheden in de jaarrekening nader uitgelicht Fouten De fouten kunnen als volgt worden gespecificeerd:
Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie
Omschrijving
Ons getrouwheidsoordeel
Bedrag in EUR 1.000
Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording
Rechtmatigheidsverantwoording
Plankosten niet volledig verantwoord in project Gouwhaven
0
Totaal
0
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing
Plankosten project Gouwhaven Voor een toelichting verwijzen wij naar pagina 22 van dit rapport. Onzekerheden De onzekerheden kunnen als volgt worden gespecificeerd: Investering
Bedrag in EUR 1.000
Levering Jeugdzorg niet vastgesteld
405
Levering Wmo-zorg niet vastgesteld
189
Levering jeugdzorg via pgb niet vastgesteld
213
Omgevingsvergunningen mogelijk niet juist verantwoord
80
Totaal
887
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Levering zorgprestaties niet vastgesteld De zorgverleners die een totale productie leveren van meer dan EUR 125.000, dienen een verantwoording te verstrekken voorzien van een accountantsverklaring waaruit blijkt dat de zorg daadwerkelijk geleverd is. Het college heeft geconstateerd dat enkele zorgverleners die niet (tijdig) hebben gedaan, dan wel een niet-goedkeurende verklaring hebben meegestuurd. De totale productiewaarde van deze aanbieders is EUR 594.000. Hiervan heeft EUR 189.000 betrekking op Wmo-zorg en EUR 405.000 op jeugdzorg. Onzekerheid Pgb-zorg Naast de zorg in natura, verstrekt de gemeente ook Pgb-budgetten. Voor het deel binnen het domein Wmo heeft het college werkzaamheden uitgevoerd op de levering van betaalde zorg. Voor het domein jeugd heeft dit niet plaatsgevonden. Wij kunnen daarom niet vaststellen of deze jeugdzorg daadwerkelijk heeft plaatsgevonden en nemen daarom deze lasten mee als onzekerheid voor onze controle. Het gaat om een bedrag van EUR 213.000. Omgevingsvergunning mogelijk niet juist verantwoord In onze managementletter 2024 aan het college hebben we opgenomen dat er tussentijds geen aansluiting wordt gemaakt tussen de administratie voor omgevingsvergunningen en de financiële administratie. Bij de jaarafsluiting bleek een verschil tussen beide systemen van EUR 80.000 aanwezig te zijn, waarbij de financiële administratie hoger is.
Het college heeft niet kunnen analyseren wat de reden is van het verschil. Daarom is besloten om het verschil niet op te lossen. Daarom is er een risico aanwezig dat de opbrengst uit omgevingsvergunningen te hoog is verantwoord.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel
Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen
10
Het college heeft wederom de rechtmatigheidsverantwoording afgegeven Achtergrond Dit jaar heeft het college wederom een eigen oordeel gegeven bij de rechtmatigheid van de jaarrekening. Deze rechtmatigheidsverantwoording is onderdeel van de jaarrekening en valt daarom binnen de reikwijdte van onze controle. Daarmee zijn voor de raad waarborgen ingebouwd dat het college niet zomaar de verantwoording kan opstellen en afgeven.
Rechtmatigheidsverantwoording
Rechtmatigheidsverantwoording Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Bij rechtmatigheid in dit kader bestaat er een duidelijke relatie met het financiële beheer. Baten, lasten en balansmutaties moeten rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rechtmatigheidsverantwoording door het college gaat dus primair om de financiële beheershandelingen. Rechtmatigheidscriteria In de rechtmatigheidsverantwoording legt het college verantwoording af over de volgende drie rechtmatigheidscriteria: • Begrotingsrechtmatigheid: handelt het college binnen de door u beschikbaar gestelde budgetten en kredieten. • Misbruik en oneigenlijk gebruik: zijn in (de uitvoering van) het beleid voldoende waarborgen opgenomen om misbruik of oneigenlijk gebruik van wet- en regelgeving te voorkomen of tegen te gaan? • Voorwaardencriterium: zijn de baten, lasten en balansmutaties in overeenstemming met wet- en regelgeving tot stand gekomen?
Alle andere criteria worden afgedekt door het oordeel van de accountant over het getrouwe beeld van de jaarrekening. Deze hoeven niet vermeld te worden in de rechtmatigheidsverantwoording.
Verantwoordingsgrens In de rechtmatigheidsverantwoording rapporteert het college over geconstateerde afwijkingen. Onder afwijkingen wordt verstaan fouten en onduidelijkheden over de rechtmatigheid van een financiële beheershandeling. U heeft ervoor gekozen om de verantwoordingsgrens vast te stellen op 1% van de werkelijke lasten, inclusief werkelijke toevoegingen aan de reserves. Dit is gelijk aan (afgerond) EUR 0,7 miljoen. Vaststelling door het college Het college heeft vastgesteld dat de omvang van de in de jaarrekening verantwoorde baten, lasten en balansmutaties die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen EUR 8,1 miljoen bedraagt. Dit is hoger dan de daarvoor gestelde grens van EUR 0,7 miljoen. De reden voor de onrechtmatigheid is dat er meer kosten zijn verantwoord dan het budget wat u als raad beschikbaar heeft gesteld. De onrechtmatigheden zijn in meer detail toegelicht in de rechtmatigheidsverantwoording. Hierin is ook opgenomen dat een deel van de begrotingsonrechtmatigheid als acceptabel moet worden aangemerkt. Dit gaat om een bedrag van EUR 8,1 miljoen. Ook is opgenomen dat er geen andere onrechtmatigheden zijn. Ons oordeel over de rechtmatigheidsverantwoording Wij hebben de werkzaamheden die door en namens het college zijn uitgevoerd om tot de rechtmatigheidsverantwoording te komen in detail beoordeeld.
Op basis van deze werkzaamheden zijn wij niet tot een andere conclusie gekomen dan het college, Daarom hebben wij geoordeeld dat de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid.
11 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de programmaverantwoording In de tabel hieronder hebben wij ons mening gegeven over de leesbaarheid en informatiewaarde van de programmaverantwoording.
Proces
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Leesbaarheid
2024
2023
Daarnaast hebben wij beoordeeld of de programmaverantwoording in overeenstemming is met de jaarrekening en voldoet aan alle eisen die het BBV eraan stelt. Belangrijkste reden classificatie niet-groen
Programmaverantwoording
Paragrafen
Programmaverantwoording Paragrafen
Financiële positie
Financiële positie
Informatiewaarde
Overeenstemming met jaarrekening
In overeenstemming met het BBV
Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing
• Het ontbreekt aan concrete doelstellingen en maatschappelijke effecten die voldoende meetbaar zijn. • Er wordt geen gebruik gemaakt van kritische prestatie-indicatoren. Wel zijn de verplichte BBV-indicatoren opgenomen in de programma's. Deze staan echter niet in een directe relatie met de genoemde doelstellingen en activiteiten. • Het resultaat is dat inzichtelijk wordt gemaakt of de beoogde activiteit is uitgevoerd, en zo ja, op welke wijze. Het blijft echter aan de interpretatie van de lezer of het achterliggende doel en maatschappelijk effect is behaald. • Wij missen een kritische analyse van hetgeen nog niet goed gaat en waarom dit zo is. Uit de waarnemingen uit onze controle en die van de VIC blijkt nog voldoende verbeterpotentieel aanwezig in de organisatie. De programmaverantwoording leent zich goed om een dergelijke analyse te maken.
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
• De vertaalslag naar beoogde maatschappelijke effecten is niet zichtbaar
Legenda Bijlagen
Bijlagen
Betekenis
Voldoet niet of beperkt aan de norm
Voldoet aan de norm, maar verdere verbetering is mogelijk om de raad beter in positie te brengen
Voldoet aan de norm en brengt de raad goed in positie
12 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Programmaverantwoording
Paragrafen
Programmaverantwoording Paragrafen
Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen In onze visie vormen de paragrafen een belangrijk onderdeel voor de raad om haar controlerende taak goed te kunnen uitvoeren. In deze paragrafen moet het college verantwoording afleggen over een aantal belangrijke beleidsmatige onderwerpen die dwars door de programma’s heen snijden. Daarom geven wij ook ten aanzien van de paragrafen ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde. Tevens beoordelen we of de paragrafen in overeenstemming zijn met de jaarrekening en voldoen aan alle eisen die het BBV aan de paragrafen stelt. Dit hebben wij per paragraaf gedaan. Op de volgende pagina’s hebben wij onze ons mening gegeven over de leesbaarheid en informatiewaarde van de programmaverantwoording. Wij bevelen u aan om ook onze signaleringen ten aanzien van de paragrafen mee te nemen bij de verdere ontwikkeling van uw P&C documenten.
De paragrafen zijn over het algemeen goed en duidelijk uitgewerkt. Wel zien we dat onze bevindingen van voorgaand jaar nog steeds aanwezig zijn. Naar onze mening ontbreekt het over de hele breedte nog wel aan een toereikende koppeling tussen de uitgangspunten van het beleid en de realisatie gedurende het jaar. Met andere woorden: wat stond er in de betreffende paragraaf in de begroting en wat is er uiteindelijk in de praktijk van terecht gekomen. De paragrafen bevatten over het algemeen wel voldoende informatie over het onderwerp van de paragraaf. De paragraaf Lokale heffingen voldoet niet aan de financiële verordening. Samenvattend komen wij tot de volgende aanbevelingen om de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen te verbeteren:: • Leg de inhoud van de paragrafen niet alleen langs de meetlat van het BBV, maar ook van de financiële verordening; • Versterk de koppeling tussen de paragrafen in de begroting en de paragrafen in de jaarrekening; • Voorzie kwalitatieve analyses van verklarende kwantitatieve analyses; • Maak meer gebruik van grafieken en infographics.
13 Samenvatting
Samenvatting
Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen Proces
Jaarrekening
2024
2023
Belangrijkste reden classificatie niet-groen
• In artikel 21 van de financiële verordening worden aanvullende eisen gesteld aan deze paragraaf. Aan deze eisen is net als in 2023 geen invulling gegeven. • Geen beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie. Er wordt aangegeven dat er een relatie is tussen de kengetallen, nadere duiding hiervan is niet aanwezig. • Geen (grafische) analyses van het verloop van de (verplichte) kengetallen. In de tekst wordt nu herhaald wat er cijfermatig in de tabel staat. Wat de achterliggende reden is van bijvoorbeeld de afwijkingen ten opzichte van de verwachting van de netto-schuldquote en solvabiliteit wordt niet opgenomen.
Jaarrekening Lokale heffingen Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Programmaverantwoording
Paragrafen
Programmaverantwoording Paragrafen
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Onderhoud kapitaalgoederen
Financiering
Bedrijfsvoering
Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Legenda
Betekenis
Voldoet niet of beperkt aan de norm
Voldoet aan de norm, maar verdere verbetering is mogelijk om de raad beter in positie te brengen
Voldoet aan de norm en brengt de raad goed in positie
Bijlagen
Bijlagen
14 Samenvatting
Samenvatting
Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen Proces
Jaarrekening
2024
2023
Belangrijkste reden classificatie niet-groen
• De risico's van de verbonden partij voor de financiële positie van de gemeente zijn beperkt uitgewerkt. Wel zijn oer verbonden partij risico’s voor de partijen zelf opgenomen. Het BBV vraagt echter om een opgave van de risico's voor de financiële positie van de gemeente zelf.
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Verbonden partijen
Grondbeleid
Openbaarheid
Informatiewaarde jaarverslag Programmaverantwoording
Paragrafen
Programmaverantwoording Paragrafen
• Nog beperkt invulling gegeven aan het nieuwe artikel 16a BBV.
Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Legenda
Betekenis
Voldoet niet of beperkt aan de norm
Voldoet aan de norm, maar verdere verbetering is mogelijk om de raad beter in positie te brengen
Voldoet aan de norm en brengt de raad goed in positie
Bijlagen
Bijlagen
15 Samenvatting
Samenvatting
Onze analyse van uw financiële positie
Jaarrekening
In onze controleverklaring moeten wij expliciet aandacht besteden aan de geschiktheid van de door het college gehanteerde en onderbouwde veronderstellingen inzake het opvangen van financiële risico’s in relatie tot de financiële positie.
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Kengetallen BBV
Kengetallen BBV
Weerstandsvermogen
Weerstandsvermogen Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Om aan deze eis te voldoen hebben wij onder andere kennis genomen van de in jaarstukken opgenomen paragraaf “Weerstandsvermogen”, waarin het college de relatie heeft gelegd tussen de onderkende risico’s, de benodigde weerstandscapaciteit en het weerstandsvermogen. Ten aanzien van deze analyse hebben wij overwogen of deze alle relevante informatie bevat waarvan wij als gevolg van de controle van de jaarrekening kennis hebben. Ons beeld van deze paragraaf hebben we eerder al gegeven. Een nadere analyse van uw weerstandsvermogen hebben we op deze pagina gegeven. Daarnaast hebben wij vastgesteld of de volgens het BBV verplichte financiële kengetallen in lijn liggen met de gangbare normen. In de grafieken op deze en de volgende pagina’s hebben we een overzicht opgenomen van de kengetallen die verplicht in de jaarrekening van uw gemeente moeten worden opgenomen. Deze hebben we afgezet tegen de waarden van de ratio’s van de gemeente over de afgelopen vier jaar, maar ook tegen de gemiddelde omvang van andere gemeenten met uw omvang en met Nederland als geheel. Uit deze analyse blijkt dat de financiële positie van uw gemeente als geheel goed is. Uit de berekeningen die het college zelf heeft gemaakt in de begroting 2025 blijkt dat uw gemeente deze financiële positie de komende jaren kan handhaven, mede door de opbrengsten uit het project Gouwhaven.
In 2028 daalt de solvabiliteit echter sterk, in combinatie met een hogere netto schuldquote. Hierna hebben wij onze constatering per kengetal nader geduid.
Solvabiliteit De solvabiliteit van uw gemeente is in 2024 fors toegenomen van 24,5% naar 33,0%. Hiermee bevindt uw gemeente zich nog steeds in de risicocategorie neutraal die de provincie gebruikt bij de uitvoering van haar toezichthoudende taak. De toename is echter opvallend, omdat de solvabiliteit al jaren tussen 22,5%-27,5% bevindt. De toename van de solvabiliteit is te danken aan de verkoop van de eerste gronden aan Galgeriet B.V. Met het geld wat ontvangen is, is een deel van de leningen afgelost. Hierdoor is de vaste schuldpositie gedaald met EUR 6,0 miljoen. Ook is het eigen vermogen met bijna EUR 7,0 miljoen toegenomen door het positieve resultaat over 2024. Ondanks deze positieve ontwikkeling blijft uw solvabiliteit nog steeds achter bij andere gemeenten met uw omvang en het Nederlands gemiddelde. Naarmate meer gronden worden geleverd aan Galgeriet B.V. verwachten wij dat dit beeld zal veranderen.
16 Samenvatting
Samenvatting
Onze analyse van uw financiële positie
Jaarrekening
Netto schuldquote en gecorrigeerde netto schuldquote Waar de solvabiliteit in 2024 sterk is gestegen, is de (gecorrigeerde) netto schuldquote sterk gedaald naar 41,0%. In de periode 2020-2023 was deze juist toegenomen van 45,6% naar 57,4%.
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Kengetallen BBV
Kengetallen BBV
Weerstandsvermogen
Weerstandsvermogen Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing
Een belangrijke reden van de daling is, zoals hiervoor al aangegeven, omdat een groot deel van de vaste schulden is afgelost met de ontvangen middelen uit de verkoop van de grond in het project Gouwhaven. Een andere reden is echter dat de totale opbrengsten hard zijn gestegen. In 2023 waren deze EUR 63,0 miljoen, terwijl dit in 2024 is opgelopen naar EUR 76,5 miljoen. Omdat de netto schuldquote de verhouding is tussen de netto schuldpositie en de totale opbrengsten, heeft zo’n grote toename van de opbrengsten een positief effect op de omvang van het kengetal. Vanuit haar toezichthoudende taak acht de provincie een (gecorrigeerd) netto schuldquote die lager is dan 90% als minst risicovol. Voor beide ratio’s voldoet uw gemeente hier ruimschoots aan. Ten opzichte van het landelijk gemiddelde en het gemiddelde van andere gemeenten met uw omvang, is uw netto-schuldquote nog wel hoger. Net als bij de solvabiliteit verwachten wij dat dit beeld de komende jaren zal wijzigen.
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
In de meerjarenraming verwacht het college een verdere daling naar 30,47% in 2026. Het startpunt, de begrote omvang 2024, is echter veel hoger dan de werkelijkheid. Het college ging ervan uit dat de netto schuldquote eind 2024 69,1% zou zijn. In werkelijk is dit 28%-punt lager. Dit zou inhouden dat, bij ongewijzigd beleid, de netto schuldquote naar nul beweegt.
17 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Kengetallen BBV
Kengetallen BBV
Weerstandsvermogen
Weerstandsvermogen Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Onze analyse van uw financiële positie Grondbeleid Het relatieve belang van het project Gouwhaven in de totale exploitatie van de gemeente is in 2024 afgenomen van 30,5% naar 17,9%. Dit betekent dat de totale boekwaarde van uw grondexploitatie een lagere verhouding kent in relatie tot de ontwikkeling van uw totale omzet. Met dit lagere percentage bevindt uw gemeente zich voor het eerst in zes jaar weer in de categorie minste risicovol die de provincie hanteert bij haar toezichthoudende taak.
Ten opzichte van het gemiddelde van andere gemeenten is het financiële risicoprofiel van uw grondexploitaties nog steeds erg hoog. Dit gemiddelde is 5,6%, respectievelijk 5,3%. Dit impliceert dat het risicoprofiel van het project Gouwhaven hoog zou zijn. Omdat in de afgesloten overeenkomsten alle gronden al zijn verkocht, zijn de verkoop- en prijsrisico’s echter beperkt. Uiteraard zijn er wel andere risico’s, maar die komen niet tot uitdrukking in dit kengetal.
Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte is in 2024 omgeslagen naar een negatieve waarde van 0,9%. Dit houdt in dat de structurele lasten in 2024 niet gedekt konden worden door structurele baten. Er is feitelijk sprake is van een tekort in de exploitatie in 2024 nadat alle incidentele resultaten zijn geëlimineerd, terwijl de jaarrekening een voordeel weergeeft van EUR 6,0 miljoen. Het college heeft echter in hoofdstuk 3 van de jaarstukken transparant gemaakt dat EUR 2,0 miljoen komt door de incidentele resultaten in het project Gouwhaven en (per saldo) EUR 6,0 miljoen door de opvang van Oekraïense vluchtelingen. De verwachting is dat, zeker gezien de mogelijke afname van het gemeentefonds, dit percentage de komende jaren verder onder druk komt te staan. In de meerjarenbegroting 2025-2028 is dit nog niet zichtbaar, maar het beeld dat wij in de sector zien, is dat de meeste gemeenten geen structurele dekking kunnen realiseren.
18 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Kengetallen BBV
Kengetallen BBV
Weerstandsvermogen
Onze analyse van uw financiële positie Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit wordt berekend als de verhouding tussen de gemiddelde woonlasten voor een meerpersoonshuishouden met een eigen woning in uw gemeente en de landelijke gemiddelde woonlasten voor hetzelfde huishouden over het laatst bekende begrotingsjaar. Hiervoor hebben wij 2024 gebruikt. Om de berekeningen te maken hebben wij de definities aangehouden van het kennisinstituut Coelo. Dit instituut gaat voor de bepaling van het gemiddelde bedrag aan OZB uit van de gemiddelde WOZ waarde van een koopwoning in uw gemeente. Dit is een andere berekeningswijze dan die u zelf hanteert, waardoor de uitkomsten van dit kengetal verschillen. Wij gebruiken de definitie van Coelo om aan te sluiten bij de informatie die openbaar gemaakt is door het CBS.
Weerstandsvermogen Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
De omvang van de belastingcapaciteit daalt al enkele jaren. In 2021 was dit 106,0%, terwijl het kengetal in 2024 onder 100% blijft. Hierdoor bent u met de gemeentelijke belastingen relatief voordelig. Hiermee bent u door de provincie ingedeeld in de risicocategorie neutraal. De keerzijde is dat over de afgelopen jaren de structurele opbrengsten uit belastingen niet zijn toegenomen, terwijl de gemiddelde prijsstijging over de periode 2022-2024 ongeveer 17,5% bedroeg. Wij hebben begrepen dat uw raad bij het vaststellen van de begroting 2025 heeft besloten om de onroerend zaakbelasting te verhogen om dit effect voor komende jaren te compenseren.
19 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Kengetallen BBV
Kengetallen BBV
Onze analyse van uw weerstandsvermogen In de paragraaf Weerstandsvermogen is door het college een analyse gemaakt van het weerstandsvermogen van uw gemeente per 31 december 2024. Eerder in dit rapport hebben wij aangegeven hoe wij aankijken tegen de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragraaf Weerstandvermogen. In deze paragraaf gaan we dieper in op de analyse die door het college gemaakt is. Het weerstandsvermogen is de verhouding tussen de financiële risico’s die de gemeente loopt en de buffers die gemeente vrij beschikbaar heeft om deze risico’s op te vangen (de weerstandscapaciteit). Uit de analyse van het college blijkt dat het weerstandsvermogen in 2024 is toegenomen van 5,9 naar 8,0. Hiermee is deze ratio uitstekend.
Weerstandsvermogen
Weerstandsvermogen Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Objectiviteit van de benodigde weerstandscapaciteit Een belangrijk nadeel van de benodigde weerstandscapaciteit is dat deze subjectief is. Het is volledig afhankelijk van de kwaliteit van het risicomanagement en de mogelijkheid om de maximale omvang en kans van voordoen van de risico’s te bepalen. In de praktijk is dit vaak weerbarstiger dan uit de paragraaf Weerstandsvermogen blijkt. Binnen uw gemeente is getracht om deze subjectiviteit te verminderen door gebruik te maken van de Monte Carlo systematiek bij het doorrekenen van de risico’s. Zoals wij in onze managementletter aan de raad hebben opgenomen, is het risicomanagement bij uw gemeente nog onvoldoende een onderdeel van de normale bedrijfsvoering. Het risicomanagementproces, waaronder het denken en handelen vanuit risico’s, wordt nog niet integraal beleefd en toegepast in de organisatie.
Hierdoor kan niet zomaar gesteld worden dat de risico’s die genoemd zijn in de paragraaf juist en volledig zijn. Wel vormen ze naar onze mening een goede afspiegeling van het risicoprofiel van uw gemeente in vergelijking met andere gemeenten. Uw weerstandsvermogen nader geanalyseerd De gewogen gemiddelde financiële omvang van de risico’s is stabiel gebleven op afgerond EUR 1,4 miljoen. De toename van het weerstandsvermogen is dan ook volledig te danken aan de stijging van de aanwezige weerstandscapaciteit van EUR 8,1 miljoen naar EUR 11,6 miljoen. Dit is te danken aan het feit dat het positieve resultaat 2023 voor een groot deel is toegevoegd aan de algemene reserve.
20 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Fysiek domein
Sociaal domein
Fysiek domein
Bedrijfsvoering
Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing
Interne beheersing
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein Schattingen binnen het fysiek domein zijn evenwichtig. Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2024 beoordeeld. Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen. Indien wij oordelen dat een schatting niet evenwichtig is, hebben wij dit oordeel nader toegelicht. Managementschatting
Oordeel
Waardering immateriële vaste activa
Evenwichtig
Waardering materiële vaste activa
Evenwichtig
Schattingen gehanteerd bij waardering van project Gouwhaven De waardering van het project Gouwhaven is voor een groot deel afhankelijk van schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt het college periodiek het Dashboard Gouwhaven op. Hierin is onder andere een schatting opgenomen van de nog te maken kosten en opbrengsten. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de gehanteerde uitgangspunten en parameters beoordeeld. In de tabel op de volgende pagina zijn onze bevindingen weergegeven.
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Uit de tabel blijkt dat er erg weinig subjectieve elementen aanwezig zijn in de berekeningen. Het college heeft een realisatieovereenkomst afgesloten met Gouwhaven, waarin de belangrijkste uitgangspunten over kosten en opbrengsten zijn vastgelegd, waaronder de programmering, kostendoorbelasting en verkoopprijzen.
Dashboard is geactualiseerd per 31 december 2024 Als onderdeel van de jaarafsluiting heeft er een actualisatie van het project Gouwhaven plaatsgevonden. Op de volgende pagina hebben wij de resultaten hiervan grafisch weergegeven. De boekwaarde van het project Gouwhaven is afgenomen van EUR 19,2 miljoen naar EUR 13,7 miljoen. De oorzaken van deze afname van EUR 5,5 miljoen kunnen als volgt worden samengevat: • Rentetoerekening van EUR 0,5 miljoen op basis van werkelijk betaalde rente over de projectfinanciering; • Verkoop gronden aan Galgeriet B.V. voor EUR 8,6 miljoen; • Vergoeding kosten bouwrijp maken vóór 2024 van EUR 0,4 miljoen; • Tussentijdse winstneming van EUR 2,6 miljoen; • Correctie vergoeding TEO door nieuwe afspraken EUR 0,8 miljoen; • Overige kleinere mutaties in totaal EUR 0,4 miljoen. De tussentijdse winstneming is gedaan omdat in 2024 de eerste gronden zijn overgedragen. Het BBV zegt dat winsten (tussentijds) genomen moeten worden naar rato van de voortgang van het project. Hierbij is het van belang dat zowel aan de kostenkant als de opbrengstenkant transacties zijn geweest. Tussentijdse winstneming vindt dan plaats op basis van een vaste rekenregel in het BBV. Uit deze berekening is een bedrag gekomen van EUR 2,6 miljoen.
21 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Fysiek domein
Sociaal domein
Fysiek domein
Bedrijfsvoering
Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing
Interne beheersing
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein Verwachte eindewaarde fors verminderd In het bijgewerkte dashboard meldt het college dat het verwachte positieve resultaat van het project naar verwachting uitkomt op een bedrag van EUR 6,9 miljoen. Vorig jaar was dit nog EUR 10,4 miljoen. De reden van de afname van EUR 3,5 miljoen is toegelicht in de twee dashboardrapportages die over 2024 zijn verstrekt: • Realisatie van de TEO voor rekening en risico van de gemeente: EUR 2,1 miljoen • Geen indexering verkoopprijs historisch bezit (als onderdeel van de definitieve afspraken): EUR 0,7 miljoen • Hogere rentelasten op basis van afgesloten projectfinanciering: EUR 0,4 miljoen • Hogere kosten openbare ruimte: EUR 0,2 miljoen In het dashboard heeft het college aangegeven dat ook het huidige verwachte voordeel van EUR 6,9 miljoen niet zeker is. Binnen het project zijn nog steeds een aantal grote financiële risico’s aanwezig, zoals: • Het risico dat de Wbi subsidie volledig moet worden terugbetaald als niet voldaan wordt aan de subsidievoorwaarden; • De kosten voor bovenwijkse voorzieningen. Deze kosten zijn nog niet opgenomen in het dashboard.
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Als deze risico's zich voordoen, dan kunnen deze een omvangrijke invloed hebben op het uiteindelijke financiële resultaat van het project. In het weerstandsvermogen is er een bedrag opgenomen van (afgerond) EUR 140.000 voor de risico’s die uit het project naar voren kunnen komen. Dit lijkt een beperkte omvang in het licht van deze risico’s. Uiteraard geldt ook de nog te realiseren winst als buffer voor eventuele risico’s.
Niet alle directe plankosten worden verantwoord binnen het project Wij hebben, net als vorig jaar, geconstateerd dat vanaf 2023 niet alle directe plankosten ten laste van het project worden verantwoord. Dit gaat vooral om de kosten van de externe projectleider. Het totale bedrag wat in de exploitatie is verantwoord in plaats van in het project Gouwhaven bedraagt EUR 0,3 miljoen. Voor de komende jaren wordt nog eens een bedrag van EUR 0,5 miljoen verwacht aan plankosten die niet op het project verantwoord worden. Als dit wel zou gebeuren, dan zou het totale positieve resultaat uit het project afnemen naar EUR 6,1 miljoen. Voor de tussentijdse winstneming zou dit inhouden dat in 2024 EUR 0,3 miljoen minder winst genomen had mogen worden. Dit is toevallig hetzelfde bedrag waarmee het exploitatieresultaat van de gemeente te laag is verantwoord. Per saldi heeft deze fout dus geen effect in de jaarrekening 2024. Voor de komende jaren zal dit wel het geval (kunnen) zijn. Daarom raden wij u aan om in de jaarrekening 2025 met terugwerkende kracht de directe plankosten in het project Gouwhaven te verantwoorden.
22 Samenvatting
Samenvatting
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein
Jaarrekening
Jaarrekening
Managementschatting
Oordeel
Evenwichtig
Om de voorfinanciering in het project Galgeriet te kunnen betalen, heeft het college kortlopende leningen aangetrokken die specifiek voor dit project aangegaan zijn. Door deze vorm van projectfinanciering wordt de rente niet toegerekend via de omslagrente, maar wordt de werkelijk betaalde rente over de leningen direct geactiveerd op de boekwaarde van Galgeriet. Tot en met 2024 is EUR 0,9 miljoen aan rente geactiveerd. Naar verwachting komt hier in 2025 nog EUR 0,2 miljoen bij. Daarna zou er geen sprake meer moeten zijn van voorfinanciering, waardoor ook geen rente meer wordt toegerekend. De verwachte rentetoerekening is berekend op basis van een lening van EUR 6,0 miljoen met een rente van 3,24% die al voor één jaar is afgesloten. Daarom vinden wij de rentetoerekening evenwichtig.
Evenwichtig
Het college verwacht tot het einde van het project nog EUR 2,6 miljoen aan kosten gemaakt moeten worden. Dit is exclusief de kosten voor het bouwrijp maken van nog te leveren gronden aan Galgeriet B.V. Omdat deze kosten contractueel één-op-één mogen worden doorbelast aan Galgeriet B.V., is hiermee geen rekening gehouden in de jaarrekening (wel in het dashboard). Deze kosten betreffen voornamelijk een bijdrage van EUR 1,3 miljoen aan de parkeergarage in fase 2 en een tweede bijdrage in de TEO van EUR 0,8 miljoen. Beide bedragen zijn contractueel afgesproken. De managementschatting over de kosten is daarom evenwichtig. Overigens hebben wij begrepen dat er mogelijk minder parkeerplekken gerealiseerd zullen worden dan eerder afgesproken. Indien dit het geval is, zal de gemeentelijke bijdrage ook minder worden. Omdat besluitvorming hierover nog niet heeft plaatsgevonden, is hiermee ook nog geen rekening gehouden.
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Gehanteerde rekenrente Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Fysiek domein
Sociaal domein
Fysiek domein
Bedrijfsvoering
Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Kostenstijging
Toelichting
23 Samenvatting
Samenvatting
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein
Jaarrekening
Jaarrekening
Managementschatting
Oordeel
Opbrengstenstijging
Evenwichtig
In 2024 heeft de eerst van vijf grondleveringen plaatsgevonden. Tot en met 2029 volgen de andere vier leveringen voor een totaalbedrag van EUR 19,5 miljoen. Dit bedrag is contractueel afgesproken met een vaste indexatie per jaar. De managementschatting over de opbrengsten is daarom evenwichtig.
Gehanteerde programmering
Evenwichtig
De programmering van de grondexploitaties is gebaseerd op de afspraken in de overeenkomsten met Galgeriet B.V. Wij achten de inschatting voor de programmering daarom evenwichtig op basis van de door ons uitgevoerde werkzaamheden.
Verkoopprijzen
Evenwichtig
De prijzen zoals ingerekend in de grondexploitaties zijn gebaseerd op de Contractuele afspraken met Galgeriet B.V. Daarom achten wij de schattingen evenwichtig.
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie
Toelichting
Bevindingen controle
Bevindingen controle Fysiek domein
Sociaal domein
Fysiek domein
Bedrijfsvoering
Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
24 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Fysiek domein
Sociaal domein
Fysiek domein
Bedrijfsvoering
Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein
25 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het sociaal domein Schattingen binnen het sociaal domein zijn evenwichtig. Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2024 beoordeeld. Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen. Indien wij oordelen dat een schatting niet evenwichtig is, hebben wij dit oordeel nader toegelicht. Managementschatting
Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Fysiek domein
Sociaal domein
Fysiek domein
Bedrijfsvoering
Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Nog te betalen zorgkosten
Oordeel Evenwichtig
Positieve ontwikkelingen binnen processen sociaal domein De gemeente heeft een belangrijk verbetertraject ingezet om de processen binnen het sociaal domein efficiënter en beter beheersbaar te maken. Hierbij is een begin gemaakt met het beschrijven en actualiseren van de opzet van essentiële (deel)processen. Om de kwaliteit en continuïteit van deze verbeteringen te realiseren, is een structurele borging van de interne beheersing binnen deze processen van groot belang. Een cruciale rol binnen dit traject is weggelegd voor de kwaliteitsmedewerker. Deze functionaris treedt op als vraagbaak voor de organisatie en voert controles uit op dossiers. Bovendien draagt de kwaliteitsmedewerker actief bij aan kennisverbreding door het informeren van consulenten en het betrekken van juridische expertise bij complexe vraagstukken. In onze managementletter aan het college constateerden wij nog dat er voor de zorgprocessen nog geen volledig uitgewerkte kwaliteitscontrole geïmplementeerd is. Wij hebben begrepen dat in 2025 een integraal kwaliteitshandboek en kwaliteitsplan (2025/2026) met acties wordt opgeleverd. In dit plan worden de stappen beschreven om te zorgen dat dit onderdeel goed gaat lopen.
Inzicht in zorgkosten is verbeterd, maar blijft aandacht vragen De beheersing van de zorgkosten, in het bijzonder de kosten voor jeugdzorg, blijft een punt van aandacht. Mede door de (landelijke) stijging van zorgtarieven en de toenemende vraag naar zorg, zijn de kosten de afgelopen jaren fors toegenomen. Het college zet vol in op (data) analyse om het inzicht in de kosten te vergroten. Wij hebben geconstateerd dat er goede stappen gezet zijn in de ontwikkeling van financiële projecties en dashboards. Hiermee worden de goede stappen die in 2023 zijn gestart, op een adequate manier voortgezet met als doel gaat om kostenbeheersing in het sociaal domein te verbeteren. Dit heeft er onder andere toe geleid dat de afwijking van de werkelijke zorgkosten in de jaarrekening ten opzichte van de bijgestelde begroting minder hoog is dan eerdere jaren. Desondanks zien we morgelijkheden om de projecties en dashboards verder door te ontwikkelen: Een belangrijke aanbeveling die wij hierbij willen doen is om de informatie uit het dashboard af te stemmen op de informatiebehoefte. Het financiële dashboard is op dit moment voornamelijk ingericht op basis van het aanbod aan beschikbare informatie en minder op basis van de behoefte. Een voorbeeld hiervan is dat ze op dit moment voornamelijk kwantitatieve gegevens bevatten over verstrekte zorg.
Data hierover zijn al beschikbaar en is daarom relatief eenvoudig te ontsluiten. Deze data zouden bijvoorbeeld aangevuld kunnen worden met meer kwalitatieve data over de effectiviteit van de geleverde zorg, aangezien in de begroting een beperkt aantal indicatoren aanwezig zijn waarmee de gemeente inzicht krijgt in de ontwikkeling van het sociaal domein.
26 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Fysiek domein
Sociaal domein
Fysiek domein
Bedrijfsvoering
Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het sociaal domein Wij hebben een analyse uitgevoerd van de kosten van uw sociaal domein (hoofdtaakveld 6). Hierbij hebben wij onderscheid gemaakt in de aard van de kosten en deze vergeleken met de primaire en bijgestelde begroting, alsmede met de werkelijke kosten over vorig jaar.
Werkelijke kosten iets hoger dan in de bijgestelde begroting In de grafiek op de volgende pagina hebben wij de opbouw en ontwikkeling van de totale kosten in het sociaal domein opgenomen. De primaire begroting van het sociaal domein ging uit van EUR 16,0 miljoen aan totale kosten. In de tussentijdse rapportages is dit met EUR 6,8 miljoen (42,7%) bijgesteld naar EUR 22,9 miljoen. De bijstelling geeft een indicatie dat de totale kosten in het sociaal domein bij de primaire begroting te laag waren ingeschat. Dit heeft de organisatie echter proactief gesignaleerd en gecorrigeerd in de tussentijdse rapportage van 2024. De toename van de verwachte kosten heeft, zoals bij veel gemeenten. vooral plaatsgevonden bij de deelgebieden participatie en jeugd. Op hoofdlijnen kan de aangepaste begroting als volgt worden gespecificeerd: • Exploitatiekosten opvang ontheemden Oekraïne (EUR 3,4 miljoen) • Autonome stijging kosten jeugdzorg (EUR 1,4 miljoen) • Autonome stijging kosten jeugdzorg (EUR 0,8 miljoen) • Indexatie bijstandsbudgetten (EUR 0,5 miljoen) • Uitgaven vanuit SPUK Inburgering (EUR 0,5 miljoen)
Bijlagen
Bijlagen
Wij merken op dat de aanpassingen, behoudens de autonome stijging van de kosten jeugdzorg, voor een belangrijk deel worden gecompenseerd door hogere Rijksbijdragen.
Werkelijke kosten zijn iets lager dan in bijgestelde begroting De werkelijke kosten van het sociaal domein over 2024 bedragen EUR 22,6 miljoen en zijn hiermee EUR 0,3 miljoen (1,3%) lager dan in de bijgestelde begroting werd verwacht. De belangrijkste reden hiervan zijn door het college toegelicht in hoofdstuk 2 van de programmarekening. Deze analyse kan op hoofdlijnen als volgt worden samengevat: • Lagere kosten voor de opvang van ontheemden uit de Oekraïne (EUR 0,7 miljoen) • Doorschuiven kosten voor Inburgering naar 2025 (EUR 0,4 miljoen) • Hogere kosten jeugdzorg (EUR 0,9 miljoen), in het bijzonder door meer gespecialiseerde (dure) zorg dan verwacht Kosten sociaal domein in 2024 met 4,7% toegenomen De kosten van het sociaal domein over 2024 zijn met EUR 1,0 miljoen (4,7%) toegenomen ten opzichte van 2023. De belangrijkste reden hiervoor betreft de autonome stijging van zorgkosten. Deze zijn in toegenomen van EUR 10,1 miljoen in 2023 tot EUR 11,8 miljoen in 2024. Dit betreft vooral een toename van de kosten voor de jeugdzorg vanwege de hogere vraag naar vooral gespecialiseerde jeugdzorg. Tegenover deze toename staan lagere kosten in het deelgebied Inkomen. Vorig jaar werd nog een fors bedrag betaald aan energietoeslag, die er dit jaar niet meer is. Overigens stonden hier vorig jaar ook hogere opbrengsten tegenover.