345-429 Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid 2025-2027
Tekst van het document
Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid 2025-2027 25 maart 2025
Pagina 1 van 19
Inhoud Inhoud ...............................................................................................................................................................................................1 1. Inleiding .......................................................................................................................................................................................3 1.1 Leeswijzer ............................................................................................................................................................................................3
2. Bestaande kaders .....................................................................................................................................................................4 2.1. Wetgeving ..........................................................................................................................................................................................4 2.2. Duurzaamheidsagenda 2021-2022 ..........................................................................................................................................4 2.3. Transitievisie Warmte 2021 .........................................................................................................................................................4 2.4. Regionale Energiestrategie (RES) ..............................................................................................................................................4
3. Waar staan we nu? ..................................................................................................................................................................5 3.1. Beleid en uitvoering .......................................................................................................................................................................5 3.2. Indicatoren Klimaatmonitor ........................................................................................................................................................6
4. Focus en prioriteiten 2025-2027 ........................................................................................................................................7 5. Thema Isoleren en besparen ...............................................................................................................................................8 6. Thema Duurzame energie opwekken ...........................................................................................................................13 7. Thema Duurzaam verwarmen ..........................................................................................................................................15 8. Financiën ...................................................................................................................................................................................19
Pagina 2 van 19
1. Inleiding In Waterland zijn de afgelopen jaren flinke stappen gezet in het duurzamer maken van de gemeente. Dit is vooral gedaan door maatregelen te nemen die het energieverbruik verlagen en het opwekken van hernieuwbare energie stimuleren. Het beleidsterrein Duurzaamheid is echter constant in beweging. De deadline voor het behalen van de landelijke klimaatdoelen komt dichterbij en de opgave is onverminderd groot. Om de doelen te halen is een versnelling van de huidige aanpak nodig. Gemeenten hebben sinds 2022 veel extra middelen van de Rijksoverheid gekregen voor het uitvoeren van duurzaamheidsbeleid. Het gericht inzetten van deze middelen vraagt om een helder plan voor de komende jaren. Een plan met duidelijke doelen, concrete activiteiten en meetbare resultaten. Dit Uitvoeringsprogramma geeft vorm aan de werkzaamheden op het beleidsveld Duurzaamheid voor de periode 2025-2027. Het is bedoeld als dynamisch document, waarmee inzichtelijk wordt gemaakt welke activiteiten worden opgezet en waarom. Over de voortgang van de activiteiten wordt twee keer per jaar gerapporteerd. 1.1 Leeswijzer Het Uitvoeringsprogramma is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 2 wordt een korte samenvatting gegeven van het wettelijke en beleidsmatige kader waar dit Uitvoeringsprogramma op gebaseerd is.
In hoofdstuk 3 staat een overzicht van de activiteiten van de afgelopen jaren en de huidige stand van zaken in de lokale energietransitie. Hoofdstuk 4 behandelt de gekozen focus voor de periode 20252027 en de uitgangspunten die zijn gehanteerd bij het opstellen van het Uitvoeringsprogramma. Vanaf hoofdstuk 5 worden de drie gekozen thema’s uitgewerkt in doelen en activiteiten. De doelen zijn zo SMART mogelijk gemaakt en voorzien van concrete indicatoren. In hoofdstuk 7 is het financieel kader opgenomen, waarin de inkomsten en uitgaven tegen elkaar worden afgezet.
Pagina 3 van 19
2. Bestaande kaders In dit hoofdstuk volgt een korte opsomming van de wettelijke en beleidsmatige kaders voor het beleidsveld duurzaamheid. Het Uitvoeringsprogramma sluit zoveel mogelijk aan op deze kaders. 2.1. Wetgeving De klimaatdoelen van Nederland zijn vastgelegd in de Klimaatwet. In de Klimaatwet is opgenomen dat Nederland 55% minder CO² moet uitstoten in 2030 en dat de CO²-uitstoot in 2050 naar nul moet zijn teruggebracht. Het referentiejaar hiervoor is 1990. De doelen uit de Klimaatwet zijn afgeleid uit de Europese Klimaatwet en de afspraken die zijn gemaakt in het Klimaatakkoord van Parijs. Zowel de Nederlandse als Europese Klimaatwet moeten ervoor zorgen dat de opwarming van de Aarde tot maximaal 2 graden Celsius beperkt blijft, met een voorkeur voor 1,5 graad. 2.2. Duurzaamheidsagenda 2021-2022 De Duurzaamheidsagenda ‘’Green Deal Waterland’’ richt zich op twee grote ambities: de energietransitie en klimaatadaptatie. De energietransitie en de warmtetransitie krijgen vorm in de Regionale Energie Strategie en de Transitievisie Warmte, beide vastgesteld door de gemeenteraad in 2021. Wat overblijft is energiebesparing en klimaatadaptieve maatregelen in en om het huis. Beide doelen worden gerealiseerd met het beschikbaar stellen van subsidie met het Duurzaamheidsfonds.
Dit Duurzaamheidsfonds bood subsidie voor een breed scala aan maatregelen, zowel voor energiebesparing als vergroening. Inmiddels is de opzet van het Duurzaamheidsfonds aangepast en ligt de nadruk op isolerende maatregelen. Naast subsidies is er een Duurzaamheidslening ingevoerd voor inwoners die grote energiebesparende maatregelen willen financieren. 2.3. Transitievisie Warmte 2021 In de Transitievisie Warmte geven gemeenten aan wat per wijk het beste alternatief is voor aardgas. Ook wordt vastgelegd in welke wijken gemeenten vóór 2030 aan de slag willen met de warmtetransitie. In de Transitievisie Warmte Waterland is een eerste verkenning gedaan naar de kansen voor aardgasvrij verwarmen in Waterland. Na een analyse zijn drie startwijken naar voren gekomen: Markgouw en Galgeriet in Monnickendam (warmtenet), Wagengouw in Broek in Waterland (all-electric) en Watergang (pilot WarmWatergang). Door het aanpakken van deze wijken kan het aardgasverbruik in Waterland met zo’n 20% worden teruggebracht. Voor de andere wijken geldt dat de gemeente inzet op isolatie en energiebesparing, zodat de woningen worden voorbereid om aardgasvrij te worden. 2.4. Regionale Energiestrategie (RES) In de RES werken gemeenten, de provincie en waterschappen aan het opwekken van duurzame energie.
De RES focust zich op grootschalige opwek van duurzame energie op land door middel van windturbines en zonnepanelen. In de RES 1.0 zijn zoekgebieden aangewezen waar de kansen voor duurzame opwek worden verkend. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het uitwerken van zoekgebieden. De gemeente Waterland is onderdeel van RES-regio Noord-Holland Zuid. Deze RESregio heeft het doel om 2,7 Terawattuur aan hernieuwbare elektriciteit op te wekken in 2030. De gemeente Waterland heeft twee zoekgebieden aangewezen voor duurzame energie: het zoekgebied voor windenergie bij de Nes en het zoekgebied voor zonne-energie op de Bukdijk.
Pagina 4 van 19
3. Waar staan we nu? 3.1. Beleid en uitvoering In de afgelopen jaren is er veel werk verzet op het gebied van duurzaamheid. Hier volgt een korte uiteenzetting van de belangrijkste ontwikkelingen in de uitvoering. Om praktische redenen wordt voor dit overzicht het begin van deze bestuursperiode aangehouden. (2022). Voor het Duurzaamheidsfonds is aan het begin van deze bestuursperiode een bedrag van €400.000 beschikbaar gesteld. In 2024 is de opzet van het Duurzaamheidsfonds aangepast. Het nieuwe fonds richt zich voornamelijk op grote isolatiemaatregelen. Sociale huurders kunnen subsidie krijgen voor een elektrische kookplaat en monumenteigenaren voor monumenten- of vacuümglas. Het Duurzaamheidfonds staat niet langer open voor alle Waterlanders. Het richt zich nu op inwoners die zonder subsidie niet kunnen verduurzamen. Voor woningeigenaren met een lager inkomen/en of een risico op energiearmoede is een Isolatieaanpak opgezet. Deze doelgroep heeft doorgaans meer behoefte aan ondersteuning dan de doelgroep van het Duurzaamheidsfonds. De gemeente biedt subsidie voor grote isolerende maatregelen om de energierekening van deze huishoudens blijvend te verlagen. Winst uit je Woning ontzorgt bewoners namens de gemeente bij de uitvoering van de isolatiemaatregelen.
Huishoudens met een risico op energiearmoede krijgen een hoger subsidiebedrag aangeboden om zo meer isolerende maatregelen te kunnen treffen. De stijging van de energieprijzen hebben ook in Waterland gezorgd voor meer energiearmoede. De gemeente heeft drie projecten opgezet om energiearmoede te bestrijden. Allereerst hebben alle huishoudens die de energietoeslag hebben ontvangen een kadokaart voor het aanschaffen van energiebesparend witgoed gekregen. Deze inwoners konden ook gratis een energiecoach langs laten komen, die advies gaf over energiebesparend gedrag en kon helpen met het aanbrengen van energiebesparende maatregelen. Inwoners die de energietoeslag hebben ontvangen konden daarnaast gratis kleine energiebesparende maatregelen (zoals LED-lampen en radiatorfolie) ter waarde van € 75 bestellen. Het doel van deze projecten was om de energierekening van deze huishoudens blijvend te verlagen. In de warmtetransitie is in eerste instantie ingezet op woningisolatie en energiebesparing. Het isoleren van woningen en het verlagen van het energieverbruik draagt bij aan de klimaatdoelen en zorgt ervoor dat woningen klaargemaakt worden voor aardgasvrije warmteoplossingen. De gemeente heeft onder andere collectieve inkoopacties georganiseerd en subsidie aangeboden via het Duurzaamheidsfonds om isolatie te stimuleren.
Vanaf 2023 is er onderzoek gedaan naar het realiseren van een warmtenet in de wijk Markgouw in Monnickendam. Omdat er geen duidelijk voorkeursscenario uit dit onderzoek is gekomen en de markt voor warmtenetten niet gunstig is, hebben we het besluit voor de warmteoplossing voorlopig uitgesteld totdat de Rijksoverheid meer duidelijkheid biedt over aanvullende ondersteuning voor warmtenetten. De gemeente blijft het bewonersinitiatief WarmWatergang ondersteunen met kennis en advies. Er wordt ook gekeken hoe deze organisatie een incidentele subsidie kan krijgen voor kosten die zij maken. De gemeente heeft ook stappen gezet op het gebied van duurzame energie. Boeren en ondernemers kunnen nu onder voorwaarden een kleine windturbine op hun erf plaatsen. Met het aanpassen van de welstandsnota is er meer ruimte gekomen voor zonnepanelen op monumenten en binnen onze beschermde stads- en dorpsgezichten. De twee Waterlandse zoekgebieden voor de grootschalige opwek van duurzame energie zijn verder uitgewerkt. De ontwikkeling van de Nes ligt stil sinds de gemeenteraad zich heeft uitgesproken tegen het aanpassen van de begrenzing. De kansen en
Pagina 5 van 19
hindernissen voor het realiseren van een zonproject op de Bukdijk worden samen met Rijkswaterstaat verder in beeld gebracht. 3.2. Indicatoren Klimaatmonitor De Regionale Klimaatmonitor van de Rijksoverheid is een dataset met circa 70 indicatoren. Gemeenten en provincies kunnen deze indicatoren gebruiken om de voortgang van de lokale energietransitie bij te houden en te zien of hun duurzaamheidsbeleid de gewenste effecten heeft. De belangrijkste indicatoren die de gemeente Waterland nu hanteert zijn: • • •
Totaal aardgasverbruik woningen1 Totaal elektriciteitsverbruik woningen2 Percentage bekende hernieuwbare elektriciteit3
Aardgasverbruik woningen In het jaar 2023 gebruikten woningeigenaren in Waterland ongeveer 7,7 miljoen m3 aardgas.4 Een flinke daling ten opzichte van 2013, toen het aardgasverbruik 11,7 miljoen m3 was. In 2021 bedroeg het verbruik nog 10,7 miljoen m3. In de periode 2021-2023 is het aardgasverbruik sterk verminderd. Dit komt mede door de urgentie die is ontstaan door de stijging van de aardgasprijzen als gevolg van de oorlog in Oekraïne. De hoge prijzen resulteerden in meer aandacht voor energiebesparing en meer interesse voor het isoleren van woningen. Hoewel de urgentie van energiebesparing weer is afgenomen nu de energieprijzen stabiel zijn, hebben de maatregelen die getroffen zijn in deze periode blijvend effect. De gemeente heeft een bijdrage geleverd aan dit effect, onder andere met het Duurzaamheidsfonds en de kadokaarten voor energiebesparend witgoed aan huurders. Elektriciteitsverbruik woningen In het jaar 2023 gebruikten woningeigenaren in Waterland ongeveer 18,9 miljoen kWh elektriciteit. Het gaat hier om elektriciteit geleverd via het openbare elektriciteitsnet, dus exclusief eigen opgewekte zonnestroom. Inclusief ‘eigen’ zonnestroom is het verbruik 21,9 miljoen kWh. In 2013 was het elektriciteitsverbruik nog 22,8 miljoen kWh. De daling is dus minder sterk dan bij het aardgasverbruik. Ook in de periode 2021-2023 is deze minder waarneembaar.
Een verklaring is dat de elektriciteitsprijzen tijdens de energiecrisis minder stegen dan de aardgasprijzen, ook door de beschikbaarheid van duurzame elektriciteit. Daarnaast neemt het elektriciteitsverbruik door de energietransitie eerder toe dan af. Dit komt bijvoorbeeld door het opladen van elektrische auto’s, inductiekookplaten en warmtepompen. Door gedragsverandering en het aanschaffen van energiezuinige apparaten valt er nog winst te behalen op het elektriciteitsverbruik, maar de verwachting is dat het totale verbruik juist zal stijgen. Wat betreft CO2-uitstoot hoeft dit door de toenemende beschikbaarheid van duurzame elektriciteit geen probleem te zijn. Percentage bekende hernieuwbare elektriciteit In het jaar 2022 wekte de gemeente Waterland 34,8% van haar totale elektriciteitsverbruik duurzaam op. In 2012 werd nog 16,7% van de elektriciteitsvraag duurzaam opgewekt. In de periode 2010-2022 is het percentage duurzame energie stapsgewijs hoger geworden. Dat heeft een duidelijke verklaring: het toenemende aantal zonnepanelen in de gebouwde omgeving. Daarnaast leveren de windturbines op de Nes een significante bijdrage aan het aandeel duurzame energie. De huidige turbines op de Nes hebben een vermogen van 4,6 MW en de geregistreerde zonnepanelen in Waterland 10 MW. Het gaat hier om data van 2022 en het aantal zonnepanelen is inmiddels
DASHBOARD - Energieverbruik - Waterland DASHBOARD - Energieverbruik - Waterland 3 DASHBOARD - Hernieuwbare Energie - Waterland 4 De indicator ‘Woningen – temperatuurgecorrigeerd’ wordt aangehouden. 1 2
Pagina 6 van 19
verder gegroeid. De gemeente heeft in deze periode vooral het plaatsen van zonnepanelen gestimuleerd, onder andere met diverse inkoopacties. Hernieuwbare warmte Er is momenteel nog geen geschikte indicator in de Klimaatmonitor om de ontwikkeling van hernieuwbare warmte te meten. De indicator ‘hernieuwbare warmte’ laat voor de gemeente Waterland alleen houtstook als hernieuwbare bron zien. Hiermee is het momenteel niet mogelijk om de voortgang van de warmtetransitie in Waterland te meten, aangezien we ons richten op allelectric oplossingen en collectieve oplossingen (warmtenetten) en niet op individuele houtstookinstallaties. Daarnaast is er discussie in hoeverre houtstook als ‘duurzame energie’ te zien is. De verwachting is wel dat er in de komende tijd meer geschikte indicatoren zullen worden toegevoegd aan de Klimaatmonitor. Tot die tijd zullen we voor het monitoren van de voortgang gebruik maken van de data van Liander. Meer hierover in hoofdstuk 7.
Pagina 7 van 19
4. Focus en prioriteiten 2025-2027 Duurzaamheid is een breed begrip. Het omvat de energietransitie, maar ook bijvoorbeeld circulaire economie, biodiversiteit en klimaatadaptatie. In dit hoofdstuk wordt beschreven waar de focus en prioriteiten liggen voor de periode 2025-2027. Daarna worden deze in de volgende hoofdstukken uitgewerkt in thema’s, doelen en activiteiten. Bij het opstellen van dit Uitvoeringsprogramma zijn een aantal uitgangspunten gehanteerd. •
Ondersteuning naar draagkracht. De verduurzaming van Waterland is een enorme opgave, waar iedereen deel van uitmaakt. Niet elk individu of elke doelgroep heeft daarin dezelfde mate van ondersteuning nodig. Sommige inwoners kunnen prima op eigen kracht hun woning verduurzamen. Anderen hebben advies of subsidie van de gemeente nodig. Woningeigenaren hebben in de regel ook meer behoefte aan ondersteuning dan grote bedrijven. In dit Uitvoeringsprogramma is rekening gehouden met de draagkracht van de verschillende doelgroepen in de gemeente.
•
Doelen en activiteiten zo meetbaar mogelijk. De Rekenkamer heeft in 2024 onderzoek gedaan naar het duurzaamheidsbeleid van de gemeente Waterland. Daaruit bleek dat doelen niet altijd helder en SMART waren geformuleerd, waardoor de voortgang niet goed te meten was. In dit Uitvoeringsprogramma zijn doelen zo SMART mogelijk vastgelegd en zijn indicatoren geformuleerd om de voortgang te meten. De gemeenteraad ontvangt periodiek een voortgangsrapportage.
•
Bestaande personele capaciteit en budgetten. Het Uitvoeringsprogramma is opgesteld op basis van de bestaande personele capaciteit en budgetten. Daarmee is de uitvoerbaarheid van de activiteiten realistisch. Wanneer de capaciteit of budgetten tijdens de looptijd van het Uitvoeringsprogramma veranderen, dan kan dit gevolgen hebben voor de uitvoering van bepaalde activiteiten. Hier zal rekening mee gehouden worden tijdens de looptijd van het programma. Wanneer de uitvoering van activiteiten wijzigt zal hierover gerapporteerd worden.
De komende twee jaar leggen we de focus in de eerste plaats op de energietransitie. Met ‘de energietransitie’ wordt hier energiebesparing, het duurzaam opwekken van energie en de overgang naar aardgasvrij verwarmen bedoeld. Met het inzetten op de energietransitie bereiken we een zo groot mogelijk resultaat met de personele capaciteit en budgetten. De gemeente geeft met deze focus invulling aan haar verantwoordelijkheden en voortrekkersrol in de lokale energietransitie. Inwoners verwachten bijvoorbeeld duidelijkheid van de gemeente over welke warmteoplossing in hun wijk wordt toegepast. Om de landelijke doelstellingen te kunnen halen is het cruciaal dat er de komende jaren voortgang wordt geboekt op de energietransitie. Deze keuze draagt daaraan bij. De doelen en activiteiten voor de komende twee jaar zijn uitgewerkt in drie thema’s: Isoleren en Besparen, Duurzame Energie opwekken en Duurzaam Verwarmen. Vanaf hoofdstuk 5 worden deze thema’s verder uitgewerkt in concrete activiteiten.
Pagina 8 van 19
5. Thema Isoleren en besparen 5.1. Wat willen we bereiken? •
In 2028 is in 1.400 particuliere woningen minimaal één grote isolerende maatregel aangebracht met subsidie en/of ondersteuning van de gemeente (referentiejaar 2020).
•
In 2030 is in 2.000 particuliere woningen minimaal één grote isolerende maatregel aangebracht met subsidie en/of ondersteuning van de gemeente (referentiejaar 2020). 5
•
In 2028 wordt 28% aardgas bespaard bij Waterlandse huishoudens ten opzichte van 2020.
•
In 2030 wordt 35% aardgas bespaard bij Waterlandse huishoudens ten opzichte van 2020.
•
In 2025 is bij 40 particuliere grondgebonden woningeigenaren met een risico op energiearmoede minimaal één grote isolerende maatregel aangebracht met subsidie en/of ondersteuning van de gemeente.6
•
In 2025 is bij 120 huishoudens zonder eigen grondgebonden woning met een risico op energiearmoede minimaal één kleine energiebesparende maatregel aangebracht met subsidie en/of ondersteuning van de gemeente.
•
In 2027 is bij 240 huishoudens zonder eigen grondgebonden woning met een risico op energiearmoede minimaal één kleine energiebesparende maatregel aangebracht met subsidie en/of ondersteuning van de gemeente.
5.2. Voor wie doen we het? •
Woningeigenaren
•
Monumenteigenaren
•
Huurders
•
Verhuurders
•
Bedrijven en ondernemers
•
Maatschappelijk vastgoed
5.3. Waarom doen we het? •
Verlagen energieverbruik en CO2-uitstoot op gemeenteniveau
•
Verlagen energierekening van inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven
•
Door goed te isoleren neemt de netcongestie af bij all-electric verwarmen
5 Dit komt neer op 200 woningen per jaar, gedurende tien jaar.
6 Dit betreft 50% van alle huishoudens met een eigen grondgebonden woning en een risico op energiearmoede
(ref. 2023)
Pagina 9 van 19
5.4. Welke keuzes maken we daarbij? •
Bewustwording bij inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties van de mogelijkheden tot energiebesparing en hiertoe informatie verstrekken.
•
Financieel ondersteunen van huishoudens bij isoleren naar financiële draagkracht.
•
Ontzorgen van huishoudens via samenwerking met externe partners
•
Extra financiële ondersteuning voor inwoners die risico lopen op of te maken hebben met energiearmoede
5.5. Wat gaan we de komende twee jaar doen? •
Aanbieden isolatiesubsidies (Isolatie-aanpak, Duurzaamheidsfonds)
•
Organiseren collectieve inkoopacties
•
Communicatieplan (laten) opzetten voor bewustwording van mogelijkheden tot energiebesparing woning en gedrag
•
Compensatiemaatregelen treffen voor vleermuizen zodat o.a. spouwmuurisolatie en dakisolatie aan de buitenzijde bij woningen weer volop mogelijk is
•
Energieadviezen geven aan minder vermogende woningeigenaren (onderdeel Isolatieprogramma) en aan overige groep woningeigenaren
•
Monumenteigenaren, maatschappelijke organisaties en bedrijven voorlichten over mogelijkheden isolatie en energiebesparing.
•
Aanbod energiebesparende maatregelen en diensten energiearmoede, waaronder het opzetten van een energieklusteam en het aanbieden van energiebesparend witgoed
•
Aansluiten bij energiecoachdiensten van Energiek Zeedam
5.6. Activiteiten Project (wat) Isolatieprogramma woningen
Collectieve inkoopacties isolerende maatregelen Communicatieplan energiebesparing
Doel Acties Betrokken partijen Planning (waarom) (hoe) (wie) (wanneer) Verlagen Aanbieden Winst uit je Woning, 2021-2027 energierekening voor isolatiesubsidies (NIP, Duurzaam Bouwloket, DF tot 2026, NIP bewoners en uitstoot Duurzaamheidsfonds) Communicatie verminderen € 1.500 tot € 4.000 (gemeente), tot in ieder voor verschillende (hyper)lokale media geval 2028 doelgroepen. Verlagen Twee keer per jaar Winst uit je Woning, Q1 en Q3 2025 energierekening voor inkoopacties om Communicatie en 2026 bewoners en uitstoot isolatie te versnellen. (gemeente), verminderen (hyper)lokale media Meerwaarde Op laten stellen van Afdeling Uitvraag en energiebesparing een communicatieplan Communicatie, opstellen Q1 overbrengen met activiteiten drukker 2025, daarna energiebesparing bij doorlopend particuliere 2025 huishoudens
Pagina 10 van 19
Compensatiemaatrege Verblijfsplaatsen Mogelijkheden tot Omgevingsdienst Q1–Q4 2025 len vleermuizen diersoorten isolatie openstellen Noord-Holland-Noord, woningisolatie garanderen, verlagen aan buitenzijde ecoloog, energierekening voor woning. gebouwbeheer bewoners en uitstoot (gemeente), provincie verminderen Noord-Holland, Monumenten Verlagen Subsidie voor Beleidsmedewerker Q1-Q2 2026 isoleren energierekening voor vernieuwen beglazing Monumenten & bewoners en uitstoot en andere (standaard) Archeologie verminderen mogelijkheden met (gemeente), Team aandacht voor Vergunningen maatwerk (gemeente) Energiebesparingsplic Verlagen Toezicht en Omgevingsdienst Indexatie Q2 ht handhaving energierekening, handhaving valt onder IJmond, betreffende 2025 bedrijven regelgeving uitstoot de GR taken van de bedrijven verlagen OD. Gemeente kan prioriteren en bijsturen waar nodig. Bedrijven in oude Verlagen Mogelijkheden om Ruimtelijke kwaliteit, Q3 2026 panden energierekening gebouw te isoleren Team Vergunningen verduurzamen ondernemers oude verbreden, (gemeente) gebouwen onderzoeken van mogelijkheden aanpassen welstandsnota Maatschappelijk Uitstoot verminderen Energiebesparing door Dorpshuizen en Q3-Q4 vastgoed isoleren en verlagen isolatiemaatregelen, verenigingsgebouwen, 2025 energierekening o.a.
via gebouwbeheer Dorpshuizen en Ontzorgingsprogramm (gemeente), provincie verenigingsgebouwen a Maatschappelijk Noord-Holland Vastgoed Energiebesparing Verlagen Energiebesparing en Sportclubs en Q3-Q4 2025 sportaccommodaties energierekening en efficiënte door sportverenigingen, uitstoot isolatiemaatregelen installatie-experts, De verminderen groene club Energiebesparend Verlagen Oude energievragend Regionaal Q2-Q4 2025 witgoed energierekening en witgoedproducten energieloket, energiearmoede uitstoot vervangen door Communicatie verminderen energiezuinige met (gemeente), behulp van subsidie (hyper)lokale media EnergieklusTeam Verlagen Naad- en kierdichting FixBrigade NL, Edam – Q2-Q3 2025 opzetten voor energierekening en van woningen om Volendam, Inkoop woningverbetering uitstoot warmteverlies te (gemeente) verminderen beperken en het comfort te verhogen Informatieavonden Motiveren inwoners Ambassadeurs leggen Energiek Zeedam Q3 2025 Energiek Zeedam tot nemen de mogelijkheden uit (winter) verschillende om inwoners te Q2 2026 maatregelen. motiveren (zomer) Energiecoaching Verlagen Opzetten structuur om Energiek Zeedam Q2-Q3 2025 Energiek Zeedam energierekening energiecoaches EZ in te schakelen in Waterland. Tabel 1 Pagina 11 van 19
5.7. Indicatoren •
Aantal huishoudens die subsidie hebben ontvangen voor het uitvoeren van minimaal één grote isolerende maatregel, al dan niet met ondersteuning/ontzorging.
•
Aantal huishoudens die minstens één grote isolatiemaatregel hebben aangeschaft via inkoopacties
•
Aantal huishoudens dat met minstens één kleine energiebesparende maatregel zijn geholpen
•
Aantal energieadviezen verstrekt aan woningeigenaren
•
Aantal afgelegde huisbezoeken door het EnergieklusTeam
•
Aantal deelnemers aan acties gericht op energiebesparende maatregelen ter bestrijding van energiearmoede
•
Klimaatmonitor: energieverbruik woningen
Pagina 12 van 19
6. Thema Duurzame energie opwekken 6.1. Wat willen we bereiken? •
In 2030 wordt 45% van de elektriciteitsvraag in Waterland hernieuwbaar opgewekt.
•
In 2035 wordt 50% van de elektriciteitsvraag in Waterland hernieuwbaar opgewekt.
•
In 2028 zijn de plannen voor zonnepanelen op de Bukdijk uitgewerkt.
•
In 2028 gebruiken woningen in Waterland een groter aandeel van hun eigen opgewekte zonne-energie voor eigen gebruik.
6.2. Voor wie doen we het? •
Alle inwoners en ondernemers in de gemeente Waterland
6.3. Waarom doen we het? •
Verlagen van de CO2-uitstoot van de gemeente Waterland
•
Vergroten van de leveringszekerheid van elektriciteit/energie
•
Tegengaan van de gevolgen van netcongestie (opwek en gebruik bij elkaar)
•
Verlaging van energierekening door eigen duurzame opwek
6.4. Welke keuzes maken we daarbij? •
Ondersteunen van energiecoöperaties en andere initiatieven.
•
Vergroten van de mogelijkheden van het leggen van zonnepanelen op dak, bijvoorbeeld voor beschermd gezicht en beeldbepalende panden.
•
Stimuleren lokaal eigendom bij energieprojecten (minimaal 50%).
•
Werken met reeds bewezen duurzame technieken, te weten zon- en windenergie.
6.5. Wat gaan we de komende twee jaar doen? •
Voorlichten woningeigenaren over mogelijkheden voor zonnepanelen binnen het beschermde dorps- en stadsgezicht en monumenten
•
Voorlichten agrariërs en ondernemers over mogelijkheden kleine windturbines
•
Het zonneproject in het zoekgebied Bukdijk Marken verder uitwerken
•
Meewerken aan initiatieven voor zonnepanelen boven parkeerplaatsen
•
Subsidieregeling voor duurzame buurtinitiatieven/coöperaties
•
Ondersteunen kleinschalige buurtinitiatieven zoals Uitdammer Energie
•
Kennis delen en begeleiding bieden aan sportaccommodaties en ander maatschappelijke vastgoedeigenaren voor plaatsen van zonnepanelen voor elektriciteit en thermiek/warmte
•
Verkennen mogelijkheden initiatieven samen met Waterlandse energiecoöperaties
Pagina 13 van 19
•
Bijwerken prestatieafspraken woningcorporaties met betrekking tot zonnepanelen
•
Communiceren over voordelen (direct) gebruik van eigen elektriciteitsopwek
6.6. Activiteiten Project (wat)
Doel (waarom)
Acties (hoe)
Meer zonnepanelen in beschermd stadsgezicht en op monumenten
Meer duurzame Informeren elektriciteit en lagere pandeigenaren over energierekening nieuwe mogelijkheden historische panden onder de herziene welstandsnota Kleine windturbines Meer duurzame Informeren agrariërs en mogelijk maken elektriciteit, energie- ondernemers over onafhankelijkheid, plaatsen kleine lagere windturbines energierekening agrariërs en ondernemers Zonnepanelen Meer duurzame Inventariseren kansen, plaatsen op de elektriciteit, energie- opname OERBukdijk (zoekgebied) onafhankelijkheid programma, ruimtelijke kaders stellen voor project Zonnepanelen boven Meer duurzame Inventariseren kansen, parkeerplaatsen elektriciteit, energie- initiatiefnemers onafhankelijkheid ondersteunen bij ruimtelijke procedure
Betrokken partijen (wie)
Planning (wanneer)
Team Ruimtelijke Q1 2025 Ontwikkeling en Team Vergunningen (gemeente) Team Ruimtelijke Ontwikkeling, Team Vergunningen (gemeente), gemeenteraad
Q2 2025
Team Ruimtelijke Q1 2025Ontwikkeling Q4 2027 (gemeente), provincie Noord-Holland, RESprogrammabureau, Rijkswaterstaat, gemeenteraad Team Ruimtelijke Q1 2025Ontwikkeling Q4 2027 (gemeente), initiatiefnemers, energiecoöperaties Team Juridische Zaken, Q2-Q4 (eventueel Stichting 2025 Duurzaam Waterland)
Subsidieregeling voor Versnellen duurzame Opstellen regeling en buurtinitiatieven energieoplossingen reserveren subsidiebudget voor ondersteunen initiatieven Uitdammer Energie Spanningsproblemen Stimuleren eigen Uitdammer energie, Q2 2024energiegemeenschap laagspanningsnet verbruik, netverzwaring Taskforce e-infra Noord- Q4 2028 tegengaan en mogelijk een Holland, Alliander, buurtbatterij voor het SPDE (Buurtinitiatief) benutten van eigen energie-opwek Meer zonnepanelen Meer duurzame Delen expertise over Sportverenigingen, Q2 2025op maatschappelijk elektriciteit, lagere plaatsen zonnepanelen, ondersteuningstrajecte Q4 2027 vastgoed energierekening informeren over subsidie- n zoals de Groene Club sportverenigingen, en energieondersteuningsregelinge onafhankelijkheid n
Pagina 14 van 19
Alle sociale huurwoningen voorzien van zonnepanelen
Meer duurzame Sturen op nakomen elektriciteit, lagere prestatieafspraken energierekening, woningcorporaties tegengaan energiearmoede Deelname Regionale Meer duurzame Aanhaken bij regionale Energiestrategie elektriciteit, overleggen, uitvoeren Noord-Holland Zuid versnellen duurzame herijkingen RES, overleg oplossingen, energie- met betrokken onafhankelijkheid stakeholders Nieuwe initiatieven met Waterlandse energiecoöperaties
Stimuleren van gebruik particulier opgewekte energie
Volkshuisvesting (gemeente), woningcorporaties
Q2 2025Q4 2027
RES-regio NoordQ1 2025Holland Zuid, Q4 2027 gemeenten deelregio Zaanstreek-Waterland, programmabureau RES, provincie NoordHolland Meer duurzame Verkennen kansen voor Coöperatie Windenergie Q3 2025elektriciteit, energieprojecten, Waterland, Zon op Q4 2027 versnellen duurzame ondersteunen Waterland, Zon op oplossingen, energie- coöperaties vanuit Marken, eventuele onafhankelijkheid gemeente nieuwe energiecoöperaties EnergieInwoners stimuleren de Gebouweigenaren, Q4 2025onafhankelijkheid, door hen zelf opgewekte Liander, Q1 2026 vergroten zonnestroom beter te energieleveranciers, leveringszekerheid benutten (bijvoorbeeld installateurs door middel van zonnepanelen en thuisbatterijen) o.a. door batterijen middel van voorlichting
Tabel 2
6.7. Indicatoren •
Klimaatmonitor: Percentage bekende hernieuwbare energie Waterland
•
Aantal lokale initiatieven ondersteund met subsidie
•
Aantal verleende vergunningen zonnepanelen beschermd stadsgezicht
•
Aantal verleende vergunningen kleine windturbines
•
Aantal maatschappelijke organisaties met zonnepanelen
•
Aantal sociale huurwoningen met zonnepanelen
Pagina 15 van 19
7. Thema Duurzaam verwarmen 7.1. Wat willen we bereiken? •
In 2028 worden 200 bestaande particuliere woningen in Waterland aardgasvrij verwarmd (ref. 2020).
•
In 2030 worden 500 bestaande particuliere woningen in Waterland aardgasvrij verwarmd (ref. 2020).
•
In 2025 is voor alle wijken in Waterland een besluit genomen over welke aardgasvrije warmteoplossing er gaat komen.
•
In 2026 hebben drie woonblokken of straten een aanbod ontvangen voor het (seriematig) overstappen op aardgasvrij verwarmen met een warmtepomp.
•
In 2026 hebben we een pilot-inkoopactie georganiseerd voor isolatie en warmtepompen afgestemd op de verschillende woningtypen in een buurt.
•
In 2025 zijn samen met de netbeheerder de mogelijkheden verkend hoe onze bedrijven kunnen elektrificeren voordat de netcongestie is opgelost.
7.2. Voor wie doen we het? •
Woningeigenaren
•
Huurders
•
Ondernemers
7.3. Waarom doen we het? •
Uitstoot verminderen door aardgasloos verwarmen
•
Onafhankelijkheid van fossiele brandstoffen
7.4. Welke keuzes maken we daarbij? •
Welke warmte installatie/soort warmtepomp voor welk woningtype het meest geschikt is
•
Focus op aardgasvrij maken van woningen in plaats van warmtenetten
7.5. Wat gaan we de komende twee jaar doen? •
Opstellen Warmteprogramma (Transitievisie Warmte 2.0), met daarin de definitieve warmteoplossing per wijk in de gemeente
•
Wijkuitvoeringsplannen maken voor alle wijken in Waterland
•
Bedrijven en maatschappelijke organisaties ondersteunen die duurzaam willen verwarmen, onder andere door afstemming met netbeheerder Liander
Pagina 16 van 19
•
Ondersteunen verschillende bewonersinitiatieven die bijdragen aan het aardgasvrij maken van straten, wijken of gebieden in de gemeente
•
Communiceren over overtollig (woninggebonden) opgewekte duurzame elektriciteit omzetten naar warmte
•
Opzetten ontzorgingstraject voor bewoners die aardgasvrij willen verwarmen
•
Organiseren collectieve inkoopacties voor warmte-installaties
7.6. Activiteiten Project Doel (wat) (waarom) Warmteprogramma Duidelijkheid voor 2026 Gemeente en haar inwoners Uitvoeringsplannen Duidelijkheid voor per wijk/ gebied inwoners Bedrijven duurzaam Uitstoot verwarmen verminderen, onafhankelijk van aardgas en kostenbesparing Maatschappelijk Uitstoot vastgoed verminderen, dorpshuizen en onafhankelijk van (sport)accommodati aardgas en es duurzaam kostenbesparing verwarmen Kleine collectieven Uitstoot aanjagen verminderen, onafhankelijk van aardgas en kostenbesparing Communicatieplan Uitstoot eigen hernieuwbare verminderen, opwek omzetten onafhankelijk van naar warmte aardgas en kostenbesparing
Ontzorgingtraject aardgasvrije woningen
Acties Betrokken partijen Planning (hoe) (wie) (wanneer) Vastleggen SPDE, Royal Haskoning Q1 2025 – Q1 warmteoplossing per DHV, Alliander, 2026 wijk en de globale Wooncompagnie planning om dit te realiseren Fasering uitvoering Buurtinitiatieven, Q3 2025 overstappen aardgasloos Netverzwaring voor Alliander, Indexatie 2024 elektrisch verwarmen Omgevingsdienst Uitvoering afstemmen met IJmond, betreffende 2025 netbeheerder bedrijven Liander Efficiënte inzet van Dorpshuizen, Q2 2026 – Q1 energie(opwek) voor verenigingsgebouwen, 2027 verwarming gebouwbeheer (gemeente) Blokken gezamenlijk Bewonerscollectieven verwarmen, met gezamenlijke WKO of centrale WP
Q2 2026 – Q3 2027
Opstellen Communicatie(bureau) Q4 2025 communicatieplan met activiteiten over efficiënte inzet van energie(opwek). PVelektra omzetten naar warmte, zonnecollectoren et cetera Versnellen duurzame Opzetten Team HR (gemeente), 2025-2028 energieoplossingen, ontzorgingstraject installateurs, Stichting onafhankelijkheid voor Duurzaam Waterland van aardgas woningeigenaren die (advies), Energiek van het aardgas af Zeedam willen, inhuren duurzaamheidscoach
Pagina 17 van 19
Inkoopactie warmtepompen
Ondersteunen buurtinitiatieven
Overzicht inwoners, Samen met experts Installatiebedrijven Q2 2026 verlagen uitstoot, kijken welke versnellen systemen (specifiek) alternatieve het best passen voor aardgasloze welke woningen en verwarming hier een collectieve inkoopactie voor organiseren op model niveau. Versnellen duurzame Initiatiefnemers Provincie NoordDoorlopend energieoplossingen ondersteunen en Holland, inzicht bieden in Hoogheemraadschap subsidieHollands mogelijkheden en Noorderkwartier, SPDE, uitvoering Taskforce e-infra Noord-Holland, Alliander, buurtinitiatieven
Tabel 3
7.7. Indicatoren •
Aantal particuliere woningen afgesloten van het gasnetwerk (data Liander/provincie)
•
Aantal (utiliteit)gebouwen afgesloten van het gasnetwerk (data Liander/provincie)
•
Samenwerking met installatiepartijen om seriematig warmte-installaties te implementeren
•
Aantal uitgewerkte wijkuitvoeringsplannen – per wijk een plan
•
Aantal verkochte warmtepompen in collectieve inkoopacties
Pagina 18 van 19
8. Financiën De Rijksoverheid en de provincie hebben verschillende subsidies beschikbaar gesteld voor het beleidsterrein Duurzaamheid. Deze subsidies worden aangewend om de activiteiten in dit Uitvoeringsprogramma te bekostigen. Waterland heeft de afgelopen jaren subsidies ontvangen vanuit de volgende regelingen. Begin maart 2025 zijn de volgende budgetten nog beschikbaar: Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE) Specifieke Uitkering Lokale Aanpak Isolatie (SPUK LAI) Specifieke Uitkering Energiearmoede (SPUK EA) Energiebesparingsprogramma Woningen Noord-Holland Totaal
€ 987.272 € 1.000.422 € 188.126 €47.855 € 2.223.675
Voor de periode 2025-2027 worden extra inkomsten verwacht, zoals de voortzetting van de CDOKEregeling en de derde tranche van de SPUK LAI. De hoogte van deze inkomsten zijn echter nog onzeker. Een verlenging van de CDOKE-regeling is toegezegd door het kabinet, maar de exacte bedragen per gemeente worden pas bekend na besluitvorming over de Voorjaarsnota. Bij specifieke uitkeringen of andere subsidies van de Rijksoverheid gaat het om geoormerkt geld, dat bestemd is voor een specifiek project of voor uitvoeringskosten voor duurzaamheid en de energietransitie Hieronder valt ook het aannemen van personeel in dienst of de tijdelijke inhuur van personeel. De gemeenteraad heeft aan het begin van deze bestuursperiode €400.000 beschikbaar gesteld voor het Duurzaamheidsfonds. Het college heeft voor het jaar 2025 €100.000 van dit bedrag gereserveerd. Vanuit 2024 is er nog zo’n € 120.000,- onbesteed geld overgeheveld naar 2025, waardoor er in totaal nog € 220.000,- aan subsidiegelden beschikbaar is voor het fonds. In totaal zijn de baten voor Waterland ongeveer € 2,2 miljoen. De activiteiten uit de drie thema’s kosten samen ongeveer € 2,3 miljoen. Binnen de totale kosten wordt € 559.500,- gereserveerd voor uitvoeringskosten, de overige € 1.752.723,- wordt beschikbaar gesteld in de vorm van subsidies. De bovenstaande uitvoeringskosten zijn voor alle projecten in dit Uitvoeringsprogramma.
Deze projecten zijn verspreid over de thema’s Isoleren en Besparen, Duurzame energie opwekken en Duurzaam Verwarmen. De kosten zijn als volgt verdeeld over de drie verschillende thema’s: Programma
Inzet subsidie
Uitvoeringskosten
Isoleren en besparen Duurzame opwek Duurzaam verwarmen Totaal
€ 1.781.070 € 1.781.070
€ 234.500 € 12.500 € 312.500 € 559.500
Totale kosten looptijd programma € 2.015.570 € 12.500 € 312.500 € 2.340.570
Het programma ‘Isoleren en besparen’ brengt veruit de meeste kosten met zich mee. Dit komt vooral doordat er subsidiebedragen worden gereserveerd voor de inwoners. Deze kunnen grotendeels bekostigd worden door de middelen die door de gemeenteraad en het Rijk beschikbaar zijn gesteld. Het programma ’Duurzame energie opwekken’ kan grotendeels binnen de bestaande (personele) capaciteit van de gemeente worden uitgevoerd en bekostigd. Voor het programma ‘Duurzaam verwarmen’ worden kosten gemaakt waarbij vooruit wordt gelopen op de toekenning van toekomstige uitkeringen. Wanneer deze middelen niet voldoende blijken zullen we oftewel meer middelen aanvragen oftewel de ambities van het Uitvoeringsprogramma aanpassen.
Pagina 19 van 19