329-38 Raadsvoorstel Zienswijze fusie GGD-VrZW
Tekst van het document
Monnickendam, 11 augustus 2026 Raadsnummer: 329-38 Zaaknummer: 155167 Portefeuillehouders: Marian van der Weele en Victor Pons Wettelijke grondslag voor raadsbevoegdheid: Wet gemeenschappelijke regelingen Aan de Raad Onderwerp: Zienswijze voorgenomen besluit tot bestuurlijk juridische fusie GGD Zaanstreek-Waterland en Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland Voorgesteld besluit: Wij stellen u voor: 1. kennis te nemen van het voorgenomen besluit tot bestuurlijk-juridische fusie van de GGD Zaanstreek-Waterland en de Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland. 2. Een zienswijze in te dienen conform bijbehorende conceptzienswijzebrief. Inleiding De GGD Zaanstreek-Waterland (hierna: GGD) en de Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland (hierna: VrZW) werken steeds intensiever samen. De maatschappelijke opgaven op het gebied van gezondheid en veiligheid raken elkaar in toenemende mate. Dit geldt onder meer voor pandemieën, rampenbestrijding, crisisbeheersing, klimaatverandering, preventie, maatschappelijke weerbaarheid en herstel en nazorg na incidenten. Daarnaast is sprake van organisatorische kwetsbaarheid. Beide organisaties zijn afzonderlijk actief binnen een relatief kleine regio. Daardoor is het niet altijd eenvoudig om voldoende specialistische capaciteit, continuïteit en robuuste bedrijfsvoering te organiseren.
Ook worden de eisen aan publieke organisaties op het gebied van informatievoorziening, privacy, personeel en financiële beheersing steeds hoger. In 2025 zijn verschillende samenwerkingsvormen onderzocht: • samenwerking op basis van zakelijke verrekening; • een shared service center voor bedrijfsvoeringstaken; • het samengaan in één organisatie. Volgens de onderliggende stukken wordt het samengaan in één organisatie beschouwd als de variant met de grootste maatschappelijke en organisatorische meerwaarde. De beide Algemeen Besturen hebben op 9 april 2026 ingestemd met het voorgenomen besluit tot fusie. De beoogde fusiedatum is 1 januari 2028. Het voorgenomen besluit is nog geen definitief besluit. De verdere juridische, financiële en organisato- rische uitwerking moet nog plaatsvinden. Argumenten 1.1 Gezondheid en veiligheid vormen een samenhangende maatschappelijke opgave De werkzaamheden van de GGD en de VrZW raken elkaar op verschillende terreinen. Dit geldt onder meer voor preventie, maatschappelijke veerkracht, gezondheidsbevordering, crisisbeheersing, incident- bestrijding, psychosociale hulpverlening, herstel en nazorg. Ook ontwikkelingen zoals klimaat- verandering, demografische veranderingen en de groei van kwetsbare groepen vragen om een samen- hangende benadering van gezondheid en veiligheid.
Volgens de onderliggende stukken kunnen beide organisaties door intensievere samenwerking beter inspelen op deze ontwikkelingen. Een gezamenlijke organisatie kan de verbinding tussen preventie, crisisbeheersing en herstel structureler vormgeven en bijdragen aan een meer integrale advisering aan gemeenten. Daarmee kan de samenwerking bijdragen aan een gezonde, veilige en toekomstbestendige leefomgeving. 1.2 Een gezamenlijke organisatie kan de slagkracht en bestuurlijke helderheid vergroten Uit onderliggende stukken blijkt dat een bestuurlijk-juridische fusie kan leiden tot één gezamenlijke aansturing, kortere bestuurlijke en organisatorische lijnen en een betere afstemming tussen beleid, uitvoering en ondersteuning. Ook kan een gezamenlijke organisatie complexe maatschappelijke vraagstukken meer samenhangend en consistent benaderen. De beoogde inrichting van één bestuur, één directie en één gezamenlijke afdeling bedrijfsvoering kan bijdragen aan een duidelijkere governance en een meer eenduidige bedrijfsvoering. Daarnaast kan één gezamenlijke planning- en controlcyclus de onderlinge afstemming verbeteren en de bestuurlijke informatievoorziening vereen- voudigen. De fusie kan ook de integrale advisering aan gemeenten versterken. Gezondheids- en veilig- heidsvraagstukken kunnen dan vanuit een meer samenhangend perspectief worden geanalyseerd en besproken.
1.3 Bundeling kan de organisatorische kwetsbaarheid verminderen De regio Zaanstreek-Waterland behoort volgens de onderliggende stukken tot de kleinere bestuurlijke regio’s van Nederland. Voor afzonderlijke organisaties kan het daardoor lastig zijn om bepaalde specialistische functies structureel in te vullen en voldoende vervanging te organiseren. Door de organisaties samen te voegen kan meer schaal ontstaan voor functies op het gebied van financiën, privacy, personeelsbeleid, juridische ondersteuning, informatievoorziening en planning en control. Een grotere organisatie kan dergelijke functies mogelijk aantrekkelijker en robuuster inrichten. Daarnaast kan specialistische kennis over meerdere medewerkers worden verdeeld. Hierdoor kan de afhankelijkheid van individuele medewerkers worden verminderd en kan de continuïteit bij uitval of personeelswisselingen worden verbeterd. Dit kan bijdragen aan een stabielere uitvoering van de taken en aan een aantrekkelijkere positie op de arbeidsmarkt. 1.4 De bedrijfsvoering en informatievoorziening kunnen worden versterkt. Volgens de onderliggende stukken voeren de GGD en de VrZW belangrijke publieke taken uit binnen financieel krappe en deels extern bepaalde kaders. Tegelijkertijd nemen de eisen aan publieke organisaties toe. Dit geldt onder meer voor privacy, informatiebeveiliging, informatievoorziening, bedrijfsvoering en verantwoording.
Door bundeling van middelen, systemen en deskundigheid kan bijdragen aan een robuustere bedrijfsvoering. Ook kan een gezamenlijke organisatie meer mogelijk- heden bieden om ondersteunende functies te versterken, interne processen te verbeteren en nieuwe ontwikkelingen op het gebied van informatievoorziening en compliance op te pakken. Door het verminderen van overlap en het bundelen van capaciteit kunnen synergievoordelen en mogelijk structurele besparingen ontstaan. De omvang en het moment waarop deze voordelen kunnen worden gerealiseerd, zijn nog niet geconcretiseerd. Dit vormt daarom een belangrijk onderdeel van de verdere uitwerking. 1.5 De fusie wordt volgens de stukken als de meest toekomstbestendige variant beschouwd In 2025 zijn verschillende vormen van samenwerking onderzocht. Daarbij is gekeken naar zakelijke verrekening, een shared service center en het samengaan in één organisatie. Volgens de onderliggende analyse biedt zakelijke verrekening beperkte risico’s, maar onvoldoende inhoudelijke meerwaarde. Een shared service center kan efficiencyvoordelen opleveren, maar is complex om op te zetten en draagt volgens de analyse op langere termijn onvoldoende bij aan de regionale weerbaarheidsopgave. Het samengaan in één organisatie wordt volgens de stukken beschouwd als de variant met de grootste maatschappelijke en organisatorische meerwaarde.
De beide Algemeen Besturen hebben op basis daarvan geconcludeerd dat een bestuurlijk-juridische fusie de meest toekomstbestendige vorm van samenwerking is. Deze conclusie wordt in dit raads- voorstel weergegeven als de onderbouwing van het voorgenomen besluit. De raad spreekt hiermee nog geen oordeel uit vóór of tegen de fusie. Kanttekeningen 1.1 De governance en de financiering zijn nog niet volledig uitgewerkt. De bestuurlijke inrichting van de toekomstige organisatie is nog niet volledig uitgewerkt. Er bestaat nog geen definitieve duidelijkheid over de samenstelling en werkwijze van het toekomstige bestuur, de verdeling van verantwoordelijkheden en zeggenschap en de positie van de deelnemende gemeenten. Daarbij is relevant dat de bestuurlijke vertegenwoordiging binnen de huidige organisaties verschilt: bij de VrZW bestaat het Algemeen Bestuur, in afwijking van de Wet gemeenschappelijke regelingen, op grond van de Wet veiligheidsregio's uit de burgemeesters van de deelnemende gemeenten, terwijl binnen de GGD de deelnemende gemeenten in het bestuur worden vertegenwoordigd door wet- houders. Ook moet nog worden uitgewerkt op welke wijze de gemeenteraden hun kaderstellende en controlerende rol kunnen blijven vervullen.
Daarbij hoort eveneens duidelijkheid over de toekomstige planning- en controlcyclus en de manier waarop de gemeenten worden geïnformeerd over de prestaties, risico’s en financiële ontwikkeling van de nieuwe organisatie. Daarnaast is de toekomstige financieringssystematiek nog niet volledig geconcretiseerd. De grondslag voor de gemeentelijke bijdragen en de wijze waarop de kosten tussen de deelnemende gemeenten worden verdeeld, moeten in de verdere voorbereiding nader worden uitgewerkt. 1.2 De financiële gevolgen zijn nog onzeker. Vooruitlopend op de projectbegroting is een startbudget genoemd van €125.000 per fusiepartner. Dit budget is bedoeld voor onder meer juridische en fiscale expertise en procesbegeleiding. De volledige projectbegroting moet nog worden opgesteld. De uiteindelijke financiële gevolgen van de fusie zijn daarom nog niet volledig bekend. De verdere uitwerking moet inzicht geven in de incidentele kosten van het fusietraject, de kosten van het samenvoegen van processen en systemen en de structurele kosten van de nieuwe organisatie. Ook moeten de verwachte efficiencyvoordelen en eventuele besparingen worden geconcretiseerd. Daarbij is van belang dat duidelijk wordt op welke termijn deze voordelen kunnen worden gerealiseerd.
Verder moet inzichtelijk worden gemaakt wat de financiële gevolgen zijn voor de deelnemende gemeenten en op welke wijze de gemeentelijke bijdragen worden berekend en verdeeld. Ook de mogelijke gevolgen van toekomstige wijzigingen in de regionale of gemeentelijke indeling moeten bij de financiële uitwerking worden betrokken. 1.3 De personele gevolgen en organisatiecultuur vragen aandacht. Een fusie kan gevolgen hebben voor functies, formatie, arbeidsvoorwaarden, medezeggenschap en werkwijzen. Deze gevolgen zijn in de huidige fase nog niet volledig in beeld. Daarnaast kunnen verschillen bestaan tussen de organisatiecultuur en professionele werkwijze van de GGD en de VrZW. Uit de onderliggende stukken blijkt dat een zorgvuldig integratieproces daarom niet alleen gericht moet zijn op het samenvoegen van structuren en systemen, maar ook op het verbinden van medewerkers en organisatieculturen. In de verdere voorbereiding moet aandacht worden besteed aan de tijdige betrokkenheid van medewerkers en medezeggenschap, het behoud van kennis en ervaring, de harmonisatie van processen en werkwijzen en de ontwikkeling van een gezamenlijke organisatiecultuur. Ook moet worden gewaarborgd dat de kwaliteit en continuïteit van de dienstverlening tijdens het integratieproces niet onder druk komen te staan. 1.4 De fusie lost niet alle toekomstige kwetsbaarheden op.
Uit onderliggende stukken blijkt dat een fusie de schaal en robuustheid van de regionale organisatie kan vergroten, maar lost niet automatisch alle personele, financiële en organisatorische vraagstukken op. Ook na de fusie kan samenwerking met andere organisaties noodzakelijk blijven. Verder kan op voorhand niet worden vastgesteld of de nieuwe organisatie op langere termijn voldoende robuust zal zijn. De fusie moet daarom worden beschouwd als een mogelijke versterking van de regionale basis en niet als een garantie dat alle toekomstige kwetsbaarheden worden opgelost. 1.5 Het tijdpad is ambitieus De beoogde fusiedatum is 1 januari 2028. Voor die datum moeten nog verschillende onderdelen worden voorbereid, waaronder de projectorganisatie, de projectbegroting, de routekaart, de juridische regeling, de inrichting van de governance en de samenvoeging van processen en systemen. Daarbij komen de personele en organisatorische overgang en de verdere uitwerking van de financiële gevolgen. Tijdens de presentatie heeft de raad aangegeven dat het van belang is dat de planning realistisch blijft en dat de noodzakelijke zorgvuldigheid voorrang krijgt boven het halen van een vooraf vastgestelde datum. De verdere planning moet duidelijke beslismomenten, verantwoordelijkheden en voorwaarden bevatten.
Wanneer noodzakelijke informatie of besluitvorming niet tijdig beschikbaar is, moet ruimte bestaan om de planning aan te passen. 1.6 De wettelijke taken en verantwoordelijkheden moeten worden geborgd De fusie mag niet leiden tot onduidelijkheid over de uitvoering van de taken van de GGD en de Veiligheidsregio. In de verdere juridische en bestuurlijke uitwerking moet daarom duidelijk worden vastgelegd hoe de publieke gezondheid, veiligheid, crisisbeheersing, rampenbestrijding, preventie, herstel en nazorg binnen de nieuwe organisatie worden geborgd. Ook moet duidelijk blijven welke verantwoordelijkheden bij de nieuwe organisatie, het bestuur, de directie en de deelnemende gemeenten liggen. De taak- en verantwoordelijkheidsverdeling moet zodanig worden ingericht dat de continuïteit en kwaliteit van de dienstverlening tijdens en na het fusieproces gewaarborgd zijn. 1.7 Bestuurlijk fusies komen slechts beperkt voor. Uit de onderliggende stukken blijkt dat volledige bestuurlijke fusies tussen een GGD en een veiligheids- regio in Nederland slechts beperkt voorkomen. In andere regio’s wordt vaak gekozen voor intensievere samenwerking of gedeeltelijke integratie van de bedrijfsvoering, zonder dat de organisaties volledig bestuurlijk-juridisch worden samengevoegd.
Daarmee kunnen mogelijk voordelen op het gebied van samenwerking, continuïteit en bedrijfsvoering worden bereikt, terwijl de eigen expertise, identiteit en focus van beide organisaties behouden blijven. Financiële toelichting De kosten en opbrengsten van de fusie zijn op dit moment nog niet precies bekend. Vooruitlopend op deze projectbegroting willen de beide besturen een startbudget vrijmaken ter grootte van € 125.000,- per fusiepartner (totaal € 250.000,-) voor het inhuren van expertise op meerdere gebieden in de voorbereiding, zoals procesbegeleiding en juridische en fiscale expertise. Deze kosten komen ten laste van de exploitatie van de beide organisaties in 2026. Als het onverhoopt niet lukt om de kosten binnen de begroting te dekken, dan komen deze ten laste van de algemene reserve van de organisaties. De wijziging heeft geen financiële gevolgen voor de begroting van de gemeente Waterland. Juridische toelichting Een fusie in de systematiek van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) wordt juridisch benaderd als een wijziging/treffen van een regeling op grond van artikel 1 Wgr. De gemeenteraad heeft daarbij een wettelijk verankerde zienswijzerol bij het ontwerp en vervolgens een toestemmingsrol indien het college de regeling treft/wijzigt. Duurzaamheid N.v.t. Communicatie De zienswijze wordt toegezonden aan de dagelijks besturen van de beide organisaties.
De uiterste termijn voor het geven van een zienswijze is 1 november 2026. Burgemeester en wethouders, drs. E.G.H. Dijk MPM | drs. M.C. van der Weele gemeentesecretaris/algemeen directeur | burgemeester Bijlage(n): 1. | 329-39 Conceptraadsbesluit Zienswijze op voorgenomen fusie VrZW en GGDZW 2. | 329-38 Raadsvoorstel zienswijze voorgenomen fusie VrZW en GGDZW 3. | 329-40 Brief zienswijze voorgenomen fusie VrZW en GGDZW 4. | 329-40 Zienswijzeverzoek VrZW en GGDZW 5. | 329-40 Bijlage Rapport - Samen sterker voor een gezonde en veilige leefomgeving