235-60 Brief OSPOOR inzake toelichting Bestuurlijke integratie OPSPOOR en SKOP-SKO
Tekst van het document
Beste leden van de gemeenteraad, Op donderdag 19 februari was ik aanwezig tijdens de voorbereidende raadvergadering. Op de agenda stond een onderwerp dat mij als bestuurder van Stichting OPSPOOR aan het hart gaat, namelijk de bestuurlijke integratie tussen OPSPOOR en SKOP/SKO. In dat licht acht ik het van belang dat ieder raadslid zijn of haar afweging maakt op basis van juiste, volledige informatie over het voorliggende voorstel. Concreet ligt de vraag voor of u kunt instemmen met de statutenwijziging en of daarmee de continuïteit van het openbaar onderwijs voldoende is geborgd. Allereerst denk ik dat we allemaal het beste voor ogen hebben als het de kinderen van uw gemeente en de regio betreft. Ik ben ervan overtuigd dat wij hierin een gedeelde verantwoordelijkheid dragen om elk kind de beste kansen te bieden binnen een veilige leeromgeving. Deze intentie zie ik bovendien ook terug in de visie van de diverse partijen in de gemeente Waterland. Hierin komt sterk naar voren dat kinderen zich moeten kunnen ontwikkelen tot sociale, verantwoordelijke en zelfredzame burgers. Niet alleen het onderwijs speelt hierin een belangrijke rol, maar ook de kinderopvang, bijvoorbeeld via voorschoolse educatie.
Daarnaast biedt de mogelijkheid voor iedere basisschool om zich te ontwikkelen tot een Integraal Kindcentrum (IKC), waarin voor- en naschoolse opvang en buitenschoolse activiteiten samenkomen, een belangrijke impuls aan deze ontwikkeling. Een goede samenwerking tussen scholen, gemeente en inwoners is essentieel. Door te investeren in een kansrijke ontwikkelomgeving, kan elk kind een goede start maken in het leven. En dat is precies waar SKOP/SKO en OPSPOOR voor staan: een Rijke Dag, waarin elk kind de ruimte krijgt om te groeien en waarin we met elkaar de basis kunnen leggen voor een stevig fundament voor de toekomst. Om deze ambitie waar te maken, is een bestuurlijke integratie van wezenlijk belang. Inmiddels hebben vijf van de zes gemeenten waarin OPSPOOR werkzaam is ingestemd met de voorgestelde statutenwijziging. De instemming van uw raad is daarmee de laatste stap om de bestuurlijke integratie daadwerkelijk mogelijk te maken om komend schooljaar echt te kunnen starten. In de bijlage bij deze brief is een aantal punten nader toegelicht die in de discussie in de voorbereidende raad aan de orde zijn gesteld. Hiernaast verwijs ik graag naar de reeds verspreide Q&A. Op maandag 2 maart ben ik van 18.30 tot 19.30 uur aanwezig om uw vragen te beantwoorden en eventuele zorgen te adresseren. Mede namens Astrid Brugman, Martijn van Embden
Bijlage In deze bijlage lichten wij voor het gemak een aantal punten nogmaals toe. De meeste informatie is in andere bewoordingen ook terug te vinden in de eerder toegestuurde Q en A (235-59) Wat ligt er voor: de statutenwijziging van OPSPOOR Voor een statutenwijziging van OPSPOOR is op grond van artikel 48 lid 7 WPO/51 lid 7 WEC instemming van de betrokken gemeenteraden vereist. Aanleiding hiervoor is dat de integratie leidt tot een holdingstructuur met een nieuw op te richten holdingstichting. Hiervoor is een wijziging van de statuten van OPSPOOR (en SKOP/SKO) noodzakelijk. Wat is de taak van de gemeente bij statutenwijziging: De gemeenteraad treedt op als extern toezichthouder en op grond van de Wpo dient de gemeenteraad invloed te kunnen uitoefenen voor zover het openbaar onderwijs betreft. Dat is geen subjectieve norm, maar is objectief bepaald aan de hand van wettelijke rechten. Bij een statutenwijziging toetst de gemeenteraad of de continuïteit van het openbaar onderwijs is geborgd en de positie van de gemeenteraad als extern toezichthouder in stand blijft, zodanig dat de wettelijk vereiste zorgplicht voor het openbaar onderwijs gewaarborgd is. Beiden blijven onverkort van kracht in de Holdingstructuur. OPSPOOR blijft bevoegd gezag voor het openbaar onderwijs.
De gemeenteraad kan haar wettelijke taken en rechten blijven uitoefenen en de continuïteit van het openbaar onderwijs blijft geborgd. De Holdingstructuur zorgt er namelijk voor dat OPSPOOR, SKOP en SKO in afzonderlijke stichtingen blijven met een eigen rechtspersoonlijkheid, boekhouding en risicodragerschap. Vanuit het oogpunt van gelijkwaardigheid is gekozen voor een holdingstructuur met één gezamenlijk Raad van Bestuur en één Raad van Toezicht. Blijven de rechten van de gemeente volledig in stand? De bestaande rechten van de gemeenteraad blijven bij een bestuurlijke integratie tussen SKOP/SKO en OPSPOOR onverminderd van kracht. Concreet betekent dit dat de gemeenteraad: • • •
• •
Instemt met statutenwijzigingen. Dit waarborgt dat regels en uitgangspunten van OPSPOOR niet zonder goedkeuring van de raad kunnen worden aangepast. Verantwoordelijk is voor de samenstelling van de Raad van Toezicht en leden mag benoemen, schorsen of ontslaan. Jaarlijks een verslag van OPSPOOR ontvangt, waarin onder andere de activiteiten, resultaten en financiële situatie worden toegelicht. Dit biedt transparantie en inzicht in het functioneren van de organisatie. Mag ingrijpen als de begroting van OPSPOOR niet op tijd wordt goedgekeurd. Mag ingrijpen bij slecht bestuur of, in uiterste gevallen, de stichting ontbinden.
Al deze rechten van de gemeenteraad blijven van kracht voor OPSPOOR en zijn bovendien extra vastgelegd in de statuten van de holding.
Wat doet de Raad van Toezicht? De Raad van Toezicht wordt op diverse manieren ook directe rechten toegekend, zodat de Raad van Toezicht eenzelfde positie behoudt en dus juist niet op meer afstand komt te staan. Taken zijn: : • • •
•
Het directe goedkeuringsrecht van de Raad van Toezicht om bestuursbesluiten op het niveau van OPSPOOR goed te keuren; Het recht om de accountant van OPSPOOR aan te wijzen; De taak om in elk geval toezicht te houden op (i) de verwezenlijking van de grondslag en de doelstelling, (ii) het functioneren van het bestuur en de naleving door het bestuur van de wettelijke verplichtingen en (iii) de rechtmatige verwerving en de doelmatige, efficiënte en rechtmatige bestemming en aanwending van financiële middelen; en Het feit dat het bestuur van OPSPOOR verantwoording dient af te leggen aan de Raad van Toezicht.
Kortom, de Raad van Toezicht blijft gelden als de interne toezichthouder van het bevoegd gezag, waarbij de rechten en de invloed van de gemeenteraad op zorgvuldige wijze dubbel worden verankerd in de statuten van OPSPOOR en die van de holding, De gemeenteraden benoemen de meerderheid (helft +1) van de leden van de Raad van Toezicht. Zijn alle risico’s in beeld? Praktische maatregelen zoals een strikt belangenconflictenreglement, gescheiden financiële stromen, verplichte schriftelijke motivering bij gevoelige besluiten en periodieke externe toetsing door accountant maken de interne toezichtfunctie controleerbaar en transparant. Hiernaast vindt periodiek een kwaliteitscontrole vanuit de Inspectie van het Onderwijs plaatst. Met deze combinatie van juridische, bestuurlijke, operationele en inhoudelijke maatregelen wordt het risico op onevenwichtige besluitvorming beheersbaar gemaakt en blijft de kwaliteit toetsbaar. De structuur biedt daarmee een robuuste basis om het openbaar onderwijsbelang te borgen. Alle risico’s zijn onderbouwd met een risicoanalyse door SMC (Strategic Management Center) en aanvullend juridisch advies.
De uitkomst van deze risicoanalyse is dat de gekozen holdingstructuur juist heldere juridische scheidslijnen creëert: de onderwijsstichting en de kinderopvangstichting blijven zelfstandige rechtspersonen met eigen jaarrekeningen, boekhouding, risicodragerschap en arbeidsvoorwaarden. Hierdoor wordt bijvoorbeeld vermenging van publieke en private middelen voorkomen. Daarnaast zijn in de statuten en reglementen expliciete waarborgen opgenomen voor besluitbevoegdheden en procedures bij dossiers die beide stichtingen raken. De samenstelling van de RvT, waarvan altijd meer dan de helft door de gemeenten benoemde leden met het label openbaar onderwijs, biedt een directe gemeentelijke waarborg voor het onderwijsbelang. Daarnaast wordt expliciet aansluiting bij relevante governancecodes opgenomen en gehandhaafd als extra borging, met nalevingsverplichtingen en toetsing als onderdeel van de periodieke evaluaties. Hierbij is met de wethouders van de 6 gemeentes afgesproken dit jaarlijks expliciet terug te laten komen in het jaarverslag en de publieke verantwoording.
Welke bestuursvormen zijn onderzocht? SKOP/SKO en OPSPOOR hebben zich laten adviseren door Van Doorne advocaten en notarissen over de meest passende vorm van samenwerking. Van Doorne is dè juridische specialist op het gebied van advies over bestuursvormen in Nederland. Zij hebben meerdere (openbare) schoolbesturen geadviseerd rondom de samenwerkingsvormen met kinderopvang en hebben rechtstreeks contact met het ministerie van onderwijs. Daarbij zijn drie varianten onderzocht: • • •
Juridische integratie (één organisatie worden); Contractuele samenwerking (samenwerking via afspraken); Bestuurlijke integratie, met drie vormen: o Personele unie o Moeder-dochterstructuur o Holdingstructuur
Waarom is gekozen voor een holding? Een juridische integratie was niet wenselijk omdat deze zou leiden tot één rechtspersoon en vanwege de verschillende cao’s en pensioenverplichtingen complex en kostbaar zou worden. Publieke gelden mogen immers niet vermengd worden met private gelden. Een contractuele samenwerking sloot onvoldoende aan bij de gewenste intensivering van de samenwerking tussen OPSPOOR en SKOP/SKO en zou bovendien een ongewenste btw-druk op personeelsuitleen veroorzaken. Van Doorne adviseerde daarom te kiezen voor bestuurlijke integratie. Om gelijkwaardigheid en schaalbaarheid te waarborgen en om het mogelijk te maken in de toekomst, indien gewenst, met andere onderwijs- en opvangpartners samen te werken, is de holdingstructuur de beste optie. Bij een personele unie blijven twee onafhankelijke besturen naast elkaar bestaan en bestaat het risico op tegenstrijdige belangen dan wel belangenverstrengeling. Daardoor kan de onafhankelijkheid van bestuurders en toezichthouders onder druk komen te staan. Een ander mogelijk nadeel betreft de dubbele verslaglegging en de dubbele besluitvormingsprocedures. In een moeder-dochterstructuur zou OPSPOOR als moederstichting fungeren; dit brengt een beeld van een hiërarchische verhouding met zich mee. Gezien de beoogde samenwerking is dit onwenselijk.
Is de holding wettelijk toegestaan? Een holdingconstructie is volgens de wet toegestaan. Dit is meerdere keren bevestigd door het ministerie van OCW, waardoor hierover geen enkele twijfel bestaat. Wat op dit moment wel is opgenomen in een door het ministerie uitgegeven handreiking maar nog op definitieve bevestiging wacht van het ministerie, is de wijze waarop de Raad van Toezicht (RvT) op holdingniveau is samengesteld. Alle signalen die wij van het ministerie ontvangen wijzen uit dat dit door het ministerie bevestigd gaat worden.
Wat gebeurt er als deze constructie in de toekomst toch onder druk komt te staan en wat is het handelingsperspectief van de gemeente hierin? Mocht er op last van het ministerie toch een wijziging moeten plaatsvinden inzake de wijze waarop intern toezicht is georganiseerd dan zullen de statuten hierop worden aangepast. Ook hierin lopen we dan eenzelfde route richting gemeenten inzake deze wijziging en het verkrijgen van instemming. Los van het feit dat zowel het bestuur als de toezichthouder zich aan de wet wil houden zal de accountant hier ook op (blijven) controleren. Met de wethouders van de zes gemeenten is bovendien afgesproken dat dit onderwerp zolang het relevant is jaarlijks op de agenda staat in het gesprek tussen bestuur en wethouders, hier expliciet over gerapporteerd wordt in het jaarverslag en dat de gemeenten tijdig worden geïnformeerd over eventuele nieuwe ontwikkelingen. Zijn er voorbeelden van andere organisaties? Ja, er zijn meerdere voorbeelden van organisaties waar onderwijs en kinderopvang samenwerken binnen een holdingstructuur, zoals: • • • • •
SCIO Groep; Zonova Swazoom; Stichting aan de Amstel; Un1ek; Blosse.
De afgelopen jaren werken onderwijs en kinderopvang steeds vaker samen om één geïntegreerd aanbod voor kinderen van 0 tot 13 jaar te bieden. Deze samenwerking wordt gestimuleerd door de overheid, de Vereniging Netwerk Kindcentra (VNK) en de PO Raad en is inmiddels geen uitzondering meer, maar steeds meer de norm. Het doel is duidelijk: samen zorgen voor een rijke en waardevolle dag voor elk kind. OPSPOOR is zo’n 10 jaar geleden begonnen met het samenwerken met kinderopvangpartners. De afgelopen jaren is deze samenwerking geïntensiveerd en is deze bestuurlijke integratie een logische vervolgstap zoals vele andere schoolbesturen om ons heen al hebben gezet of ook aan het zetten zijn. Creëert de holding niet een extra managementlaag die ook extra geld gaat kosten? Nee, dit is niet het geval. De bestuurslaag verplaatst zich 1 op 1 naar de holding. Deze constructie vraagt dus geen extra middelen voor het management. Sterker nog, deze constructie gaat het openbaar onderwijs geld besparen omdat er bij inzet van medewerkers van de andere organisatie geen btw meer hoeft te worden voldaan. Dit betekent dat er meer middelen overblijven om in te zetten voor het openbaar onderwijs. Dankzij de bestuurlijke integratie kan er ook makkelijker personeel van de ene organisatie in de andere organisatie worden ingezet.
Brengt dat geen risico met zich mee dat het ingezette personeel niet voldoet aan de gevraagde kwalificaties? Allereerst zal OPSPOOR altijd bevoegd personeel met de juiste kwalificaties inzetten voor het onderwijs zoals dit ook bij wet is opgelegd. OPSPOOR staat voor een goede kwaliteit van
onderwijs. Het onderwijs van nu is niet meer hetzelfde als vroeger. In elke basisschool van Nederland werken professionals met diverse opleidingsniveaus en kwalificaties samen. Dit zijn onder andere onderwijsassistenten, leerkrachtondersteuners en uiteraard leerkrachten zelf. Als groep professionals leveren zij samen als team een bijdrage aan de ontwikkeling van het kind. Zo zorgen leerkrachten bijvoorbeeld voor de rekeninstructie, zorgen leerkrachtondersteuners voor de begeleiding van leerlingen in het leescircuit en helpen onderwijsassistenten tijdens het thematisch onderwijs bij het verwezenlijken van een creatieve maakopdracht. Als er personeel wordt ingezet zal dit zijn met professionals die uitwisselbaar zijn kijkend naar opleidingsniveau, kwalificaties en geschiktheid. Het meest ingezette voorbeeld zijn professionals op MBO4 niveau. Zo kunnen onderwijsassistenten uit het onderwijs ook inzetbaar zijn in de kinderopvang en kunnen pedagogische professionals inzetbaar zijn in het onderwijs mits zij hiervoor de juiste opleiding hebben gevolgd. Werkt het niet belastend voor medewerkers als zij voor twee verschillende organisaties worden ingezet? Door de bestuurlijke integratie zal het eerder minder belastend zijn voor een medewerker dan hoe het nu gaat.
Vanuit de bestuurlijke integratie gaan we steeds meer werken met een groep professionals die op een kindcentrum werken vanuit één visie, één team en met één pedagogisch en didactisch klimaat. Op dit moment kan het werken voor twee verschillende organisaties juist als belastend worden ervaren: men heeft alles twee keer. Dankzij de bestuurlijke integratie wordt het voor de medewerker eenduidiger, overzichtelijker en gemakkelijker om zich puur op de inhoud van het werk te richten. Is het niet makkelijker om personeel gewoon twee aanstellingen te geven? Ervaren jullie nadelen als een werknemer in loondienst is bij twee organisaties? Ja, wij merken dat de medewerker hier niet voor wil kiezen in verband met praktische bezwaren zoals onduidelijkheid over pensioenopbouw, hogere belastingdruk en minder samenhang in werkgeverschap. Ook voor een organisatie geeft dit praktische bezwaren als extra administratiedruk en lastigere personeelsplanning. In tijden van personele krapte moeten wij regelingen bieden voor medewerkers die het aanlokkelijk maken om te werken in de opvang en het onderwijs. Het bieden van gesplitste contracten past daar niet bij. Hoe voorkomen jullie dat wanneer een medewerker voor bijvoorbeeld twee organisaties werkt er geen discussies kunnen ontstaan t.a.v.
het functioneren of bij ziekte? Als een medewerker van de ene organisatie wordt ingezet bij de andere organisatie worden hier heldere, juridisch sluitende afspraken over gemaakt die worden vastgelegd. Zo is het voor de werkgever en werknemer duidelijk onder welke voorwaarden een medewerker wordt ingezet. Waarom is het van belang dat de gemeenteraad van Waterland op 5 maart een besluit neemt over de statutenwijziging voor OPSPOOR en SKOP/SKO? Een wijziging in de statuten kan alleen doorgevoerd worden met instemming van alle 6 de gemeenten waar OPSPOOR openbaar onderwijs verzorgt. Purmerend, Landsmeer, Wormerland, Oostzaan en Edam-Volendam hebben inmiddels instemming gegeven. Jarenlange voorbereiding en veel inzet van medewerkers hebben geleid tot een breed gedragen
plan dat nu een beslissende fase heeft bereikt. Een positief besluit vóór de gemeenteraadsverkiezingen maakt het mogelijk om nog voor de zomer een Raad van Toezicht te installeren en in het nieuwe schooljaar daadwerkelijk te starten en voor kinderen, ouders en medewerkers duidelijkheid, continuïteit en betere ontwikkelkansen te bieden.