CConstaterende datWaterland
Koppel je AI →
Document · PDF

187-30 Bijlage Omgevingsprogramma Groen in Waterland def 12 dec 2025 (1)

Raadsvergadering 5 maart 2026, gemeente WaterlandBij agendapunt: Eventuele moties n.a.v. debatverzoek PvdA Groenvisie12.949 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Buurt

Op basis van de CBS Wijk- en Buurtkaart 2020 gedefinieerde eenheid binnen een gemeente.

BZK

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Doelsoort

Een doelsoort is een soort waarvan het behoud, het herstel of de terugkeer als een doelstelling van het natuurbehoud wordt gezien. Vaak gaat het om bedreigde, achteruitgaande of zeldzame (VHR of rode lijst) soorten.

Droogte

Langere periode waarin minder regen valt dan normaal en veel water verdampt. Droogte wordt berekend uit de hoeveelheid regen die valt, verminderd met de verdamping.

Gebiedsontwikkeling

Onder deze definitie vallen in het kader van deze Handreiking zowel het realiseren van nieuwe woningen (inbreiding en uitbreiding) als projecten in de bestaande stad zoals reconstructies, groot onderhoud en herinrichting.

Gezondheid en welzijn

Een toestand van subjectief welbevinden op geestelijk, lichamelijk en maatschappelijk gebied.

Groen

Natuurlijke elementen of plekken die op verschillende schaalniveaus voorkomen, variërend van straatniveau, zoals bomen en groenstroken, tot stedelijk en regionaal niveau, bijvoorbeeld parken en natuurgebieden.

Groen- blauwe dooradering

Het netwerk van aan elkaar verbonden landschapselementen noemen we groen-blauwe dooradering. Landschapselementen zijn de ‘bouwstenen’ die samen een divers, gezond en biodiners landschap vormen. Denk hierbij aan bomen, houtwallen, heggen, bermen, poelen en dijken. De groen-blauwe dooradering draagt bij aan de realisatie van landelijke doelen voor natuur en water (verbeterde biodiversiteit en waterkwaliteit) en klimaat.

Groenvoorziening

Het geheel van de aanplant in een gebied dan wel het aanbrengen of voorzien van groen. Bij zo’n gebied kan het gaan om plantsoenen, parken, et cetera.

Habitattype

Ecosysteemtype op het land of in het water met karakteristieke geografische, abiotische en biotische kenmerken, die zowel geheel natuurlijk als halfnatuurlijk kunnen zijn. Habitattypen waarvoor gebieden worden aangewezen zijn opgenomen in bijlage I van de Habitatrichtlijn. In het Natura 2000 profielendocument wordt expliciet aangegeven welke vegetatietypen en begroeiingen in Nederland wel of niet onderdeel uitmaken van een habitattype.

Hittestress

Gezondheidseffecten door warmte bij mens en dier.

In de stad

Het gebied binnen de bebouwde kom.

Klimaatadaptatie

Aanpassen aan het veranderende klimaat. Verminderen van de kwetsbaarheid voor klimaatverandering.

LNV

Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

Leefbaarheid

De mate waarin een stad, buurt of wijk aantrekkelijk en/of geschikt is om te wonen en/of werken.

Om de gemeente

Het gebied buiten de bebouwde kom.

Sociale cohesie

De samenhang tussen mensen in een maatschappij.

Soorten Manangent Plan

Een Soortenmanagementplan (SMP) in Noord-Holland is een plan dat is opgesteld om het behoud en de verbetering van populaties van beschermde diersoorten, zoals vleermuizen, huismussen en gierzwaluwen, te waarborgen tijdens de uitvoering van werkzaamheden, met name woningverduurzaming en -renovatie. In plaats van individuele vergunningen per woning, stelt een SMP gemeenten in staat om een gebiedsgerichte omgevingsvergunning te krijgen, wat het verduurzamen en bouwen in dat gebied vereenvoudigt en versnelt, terwijl de natuur wordt beschermd.

Verkoelende verblijfsplek

Een verkoelende verblijfsplek is een plek van minimaal 200 m2, voor minimaal 80% groen en 40% schaduw, ook schaduw ter plaatse van zitgelegenheden.

Vergroening

Een maatregel om groene doelen te behalen. Onder groene maatregelen vallen alle toevoegingen van groenelementen in de gebouwde omgeving en de maatregelen gericht op het vergroten van de natuurwaarde van groen en bebouwing.

Wateroverlast

De situatie waarbij water op straat leidt tot hinder of schade in of aan bebouwing, groen of openbare infrastructuur, bijvoorbeeld tunnels.

Wijk

Op basis van de CBS Wijk- en Buurtkaart 2020 gedefinieerde eenheid binnen een gemeente.

Wijktype

In de Klimaateffectatlas zijn woonwijken in Nederland ingedeeld in 14 wijktypen op basis van homogene historische dan wel stedenbouwkundige kenmerken.

Wijktypologie

Hoe de openbare ruimte is ingericht, is vaak typisch voor een bepaalde tijd. Elke tijdsperiode heeft een duidelijke eigen opzet en inrichting van de openbare ruimte en bebouwingstypologie. Hierdoor zijn bijvoorbeeld straten uit dezelfde

tijdsperiode door heel het land herkenbaar. Op basis van deze typische kenmerken kun je wijken indelen in verschillende typologieën.

Bijlage 2: Kaders In deze bijlage worden de uitgangspunten en richtlijnen waarop we met groen omgaan uitgelicht. Het groen in onze leefomgeving staat niet op zichzelf: landelijke, provinciale en lokale ambities geven richting aan hoe wij met natuur, landschap en openbare ruimte omgaan. Deze kaders zorgen voor samenhang en bieden houvast bij keuzes voor de inrichting, het beheer en de ontwikkeling van het groen. We sluiten hierbij aan op landelijke doelstellingen, zoals vastgelegd in het nationale beleid voor natuur, biodiversiteit en klimaatadaptatie. Daarnaast spelen de provinciale ambities en kaders, zoals vastgelegd in het provinciaal beleid, een belangrijke rol. Op lokaal niveau geven de Omgevingsvisie Waterland 2030 en het coalitieakkoord richting aan onze inzet en prioriteiten. Samen vormen deze documenten het fundament voor ons omgevingsprogramma Groen en scheppen ze de voorwaarden voor een gezonde, toekomstbestendige en aantrekkelijke leefomgeving.

Europees De Europese Natuurherstelverordening verplicht lidstaten om een stijgende trend in stedelijke groene ruimte en boomkroonbedekking te realiseren, en tot 2030 geldt een norm van geen nettoverlies van stedelijk groen. Deze doelen werken door tot op lokaal niveau, omdat gemeenten een cruciale uitvoeringsrol hebben binnen de nationale herstelplannen die door het Rijk worden opgesteld. Voor gemeenten betekent dit dat ruimtelijke ontwikkelingen, groenbeheer en stedelijke herinrichtingen aantoonbaar moeten bijdragen aan behoud en versterking van groen en biodiversiteit. Dit vraagt om integrale afstemming tussen ruimtelijke ordening, klimaatadaptatie en groenbeleid, en om inzet op monitoringsgegevens zoals boomkroonbedekking en groene structuren. Daarmee vormt de Europese natuurherstelwet een richtinggevend kader voor het stedelijk beleid van Groen Waterland, waarbij actief natuurherstel en vergroening een verplicht en structureel onderdeel worden van de gemeentelijke opgave.

Landelijk De beleidskaders van het Rijk (en de provincie) vormen een belangrijke basis voor het omgevingsprogramma. De reden hiervoor is dat de grotere natuurlijke systemen waar Waterland onderdeel van uitmaken, geen rekening houden met onze gemeentegrenzen.

Deze beleidskaders geven richting en gezamenlijkheid om de doelen op het gebied van groen, natuur en landschap te bereiken.

Omgevingswet (Ow) De Omgevingswet vormt het fundament voor het ruimtelijke ordeningsbeleid in Nederland. Deze wet stelt dat overheden bij hun besluiten rekening moeten houden met de doelen van de wet, waaronder het beschermen en versterken van de fysieke leefomgeving. Specifiek voor natuur en groen zijn de volgende onderdelen relevant: •

•

•

Algemene zorgplicht: Artikel 1.6 en 1.7 Ow regelen verplicht bestuursorganen om nadelige gevolgen voor de fysieke leefomgeving, inclusief natuur, te voorkomen of te beperken Specifieke zorgplichten: Bepaalde activiteiten die schadelijk kunnen zijn voor natuur, zoals het verstoren van beschermde soorten of habitats, vereisen een omgevingsvergunning Integrale afweging: Bij ruimtelijke plannen moet een integrale afweging worden gemaakt, waarbij natuurwaarden expliciet worden meegewogen

Natuur onder de Omgevingswet Per 1 januari 2024 is de Wet natuurbescherming opgegaan in de Omgevingswet en de bijbehorende uitvoeringsregelgeving. Onder de Omgevingswet maakt natuur een deel uit van het bredere begrip fysieke leefomgeving. De wet is gericht op het in onderlinge samenhang: • •

Bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit, ook vanwege de intrinsieke waarde van de natuur, en Doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften.

Deze doelen zijn leidend voor de uitvoering van de wet.

Deze wet regelt de bescherming van natuur in Nederland en is een uitwerking van Europese richtlijnen. Belangrijke onderdelen zijn: Natura 2000-gebieden: Bescherming van gebieden die van Europees belang zijn voor natuurbehoud, zoals het Ilperveld en Oostzanerveld

Natuurnetwerk Nederland (NNN): Een netwerk van natuurgebieden dat bijdraagt aan het behoud van biodiversiteit. Vergunningplichtige activiteiten: Voor activiteiten die schadelijk kunnen zijn voor beschermde natuur, zoals het verstoren van beschermde soorten of habitats, is een vergunning vereist, denk hierbij ook aan het Soortenmanagement plan.

Nationale Omgevingsvisie (NOVI) De NOVI is het strategische document van de Rijksoverheid dat richting geeft aan de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland. Het benadrukt het belang van een gezonde en veilige leefomgeving, waarin natuur en groen integraal worden meegenomen in ruimtelijke plannen.

Landelijke Maatlat voor een Groene, Klimaatadaptieve Gebouwde Omgeving Deze maatlat biedt handvatten voor het realiseren van een klimaatbestendige en groene gebouwde omgeving. Het richt zich op het bevorderen van groen in de stad, zoals groene daken, gevels en het aanleggen van natuurlijke vijvers.

Voor de gemeente Waterland betekent dit dat bij het opstellen van het Omgevingsprogramma Groen rekening moet worden gehouden met bovengenoemde landelijke kaders. Dit houdt in: • • • •

Integrale afweging: Bij ruimtelijke (bouw-) plannen moeten natuurwaarden expliciet worden meegewogen. Bescherming van natuur: Activiteiten die schadelijk kunnen zijn voor beschermde natuur vereisen een vergunning. Stimuleren van groen: Het bevorderen van groen in de gebouwde omgeving, zoals het aanleggen van groene daken en gevels. Natuurinclusief beleid: Het integreren van natuur in de gebouwde omgeving om bij te dragen aan biodiversiteit.

Provinciaal Naast de landelijke beleidsdoelen is het voor het opstellen van het omgevingsprogramma ook essentieel om rekening te houden met diverse provinciale kaders die richting geven aan

het natuur- en groenbeleid in Noord-Holland. Hieronder volgt een overzicht van de belangrijkste provinciale beleidskaders.

Programma Landelijk Gebied (PLG) – 'Buitengewoon Noord-Holland!' Het PPLG is het provinciale programma voor het landelijk gebied, waarin de provincie haar doelen en opgaven voor natuur, water, bodem, klimaat, landbouw, landschap en erfgoed vastlegt. Belangrijke aandachtspunten zijn: • • • • •

Biodiversiteit: Bescherming en uitbreiding van het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Landschap en erfgoed: Behoud en ontwikkeling van landschappelijke en cultuurhistorische waarden. Groenblauwe dooradering: Verbinding van natuur- en watergebieden voor een robuust ecosysteem. Overgangszones: Creëren van bufferzones tussen natuurgebieden en andere functies. Sociaaleconomische vitaliteit: Ondersteuning van duurzame landbouw en recreatie.

Het PPLG richt zich op integrale opgaven en werkt met een gebiedsgerichte aanpak, waarbij per regio specifieke doelen en maatregelen worden vastgesteld.

Natuurbeleid Provincie Noord-Holland De provincie heeft een actief natuurbeleid gericht op het versterken van biodiversiteit en het beschermen van natuur- en landschapswaarden. Belangrijke elementen zijn: • • •

Programma Natuurontwikkeling (PNO): Bevordering van natuurherstel en ontwikkeling in het landelijk gebied. Samenwerking met partners: Betrekken van vrijwilligers, natuurorganisaties en andere stakeholders bij natuurbeheer en -ontwikkeling. Groen Kapitaal: Stimuleren van natuur-inclusieve ontwikkelingen en het versterken van de groene leefomgeving (zie afbeelding 1)

De provincie werkt samen met diverse partners om natuur en landschap te beschermen en te ontwikkelen.

Afbeelding 1: site 'groenkapitaal van de provincie Noord Holland.

Programma Natuurnetwerk 2025 Dit programma richt zich op de afronding en versterking van het Natuurnetwerk Nederland (NNN) in Noord-Holland. Belangrijke aspecten zijn: • • •

Afronding NNN: Voltooien van het Natuurnetwerk door het realiseren van ontbrekende schakels. Natuurinclusief ruimtegebruik: Integreren van natuurwaarden in ruimtelijke ontwikkelingen. Herstelmaatregelen: Uitvoeren van maatregelen ter verbetering van natuurkwaliteit en -verbindingen.

Het programma ondersteunt gemeenten en andere partijen bij het realiseren van NNNdoelen.

Korte termijnagenda 2025-2027 Landelijk Gebied Deze agenda beschrijft de focus en uitvoering van provinciaal beleid voor het landelijk gebied in de periode 2025-2027. Relevante doelen zijn: •

Meer biodiversiteit: Bescherming en herstel van natuurwaarden.

• • •

Landschap en erfgoed: Behoud en ontwikkeling van landschappelijke en cultuurhistorische waarden. Integraal beleid: Samenhangende aanpak van natuur, landbouw, water en klimaat. Financiering: Inzicht in kosten en dekking van maatregelen.

Deze agenda biedt handvatten voor de uitvoering van provinciaal beleid in het landelijk gebied.

Regionaal De gemeente Waterland maakt deel uit van de Metropoolregio Amsterdam (MRA) en werkt samen met diverse regionale en provinciale partners om de beleidsdoelen op het gebied van groen, natuur en landschap te realiseren. Hieronder volgt een overzicht van de belangrijkste samenwerkingsverbanden:

Regionale Samenwerking in Zaanstreek-Waterland Waterland maakt deel uit van de regio Zaanstreek-Waterland, een samenwerkingsverband van zeven gemeenten in het noorden van de Metropoolregio Amsterdam. Deze regio heeft een gezamenlijke visie en samenwerkingsagenda opgesteld, gericht op het versterken van de regio waarin aandacht wordt gegeven aan natuur en landschap.

Provinciale Samenwerking via Landschap Waterland Waterland is ook aangesloten bij de Gemeenschappelijke Regeling Landschap Waterland, een samenwerkingsverband met de provincie Noord-Holland, de gemeente Amsterdam-Noord en andere gemeenten zoals Edam-Volendam, Landsmeer, Oostzaan, Purmerend, Wormerland, Zaanstad en Zeevang. Dit samenwerkingsverband richt zich op het bevorderen van een evenwichtige ontwikkeling van de openluchtrecreatie en het duurzaam in stand houden van het specifieke en gedifferentieerde karakter van het landschap door bescherming, ontwikkeling en consolidatie van de waarden die het in zich draagt.

Provinciaal Programma Natuurontwikkeling (PNO) Op provinciaal niveau werkt Waterland samen met de provincie Noord-Holland binnen het Programma Natuurontwikkeling 2021-2025. Dit programma beschrijft de ambities en doelstellingen van het natuurbeleid, zoals verwoord in het coalitieakkoord en de provinciale

omgevingsvisie. Het programma richt zich op het versterken van de biodiversiteit, het verbeteren van natuurkwaliteit en het realiseren van het Natuurnetwerk Nederland (NNN).

Klimaatadaptatie en Groene Recreatie Daarnaast is Waterland betrokken bij regionale initiatieven op het gebied van klimaatadaptatie en groene recreatie. Bijvoorbeeld, de regio Zaanstreek-Waterland heeft een gezamenlijk Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie 2021-2024 opgesteld, gericht op het voorbereiden van de regio op een veranderend klimaat met meer hevige neerslag, extreme hitte en langdurige droogte. Ook wordt gewerkt aan het versterken van het recreatief netwerk in het gebied, met aandacht voor het verbinden van natuurgebieden en het bevorderen van duurzame recreatie.

Lokaal Hieronder worden de lokale beleidskaders van de gemeente Waterland beschreven. Deze kaders zijn gebaseerd op de Omgevingsvisie en het coalitieakkoord van de gemeente. Ze geven richting aan hoe Waterland omgaat met ruimtelijke ontwikkeling, natuur, duurzaamheid en leefbaarheid binnen de gemeentegrenzen.

Omgevingsvisie Waterland 2030 De Omgevingsvisie Waterland geeft richting aan de ontwikkeling van een gezonde, aantrekkelijke en natuurrijke leefomgeving. Groen, natuur en landschap spelen hierin een centrale rol: ze dragen bij aan biodiversiteit, klimaatbestendigheid, waterbeheer en het welzijn van inwoners. Het beleid sluit daarbij aan op provinciale kaders zoals het Programma Landelijk Gebied en landelijke kaders zoals de Omgevingswet en het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Deze integrale aanpak zorgt ervoor dat groen in Waterland niet alleen mooi en recreatief is, maar ook ecologisch waardevol en maatschappelijk relevant.

Beleidsdoelen uit de Omgevingsvisie Waterland De doelen uit de Omgevingsvisie zijn per schaalniveau uitgewerkt – van de regio tot de individuele wijk – en vormen de basis voor de beleidsuitgangspunten in het Omgevingsprogramma Groen.

Behoud en versterking van landschap en kernen

Waterland wil de unieke openheid en cultuurhistorische waarde van het landschap behouden. Dit betekent dat zowel het open polderlandschap als de karakteristieke dorpskernen en erfgoed zorgvuldig worden beschermd bij nieuwe ontwikkelingen. Er wordt gelet op zichtlijnen, historische structuren, oude boerderijen en landschapselementen, zodat het herkenbare karakter van Waterland behouden blijft.

Versterking van biodiversiteit Het versterken van de biodiversiteit staat centraal. Waterland streeft naar meer soortenrijkdom door vergroening van dorpen en steden, het aanleggen van ecologische verbindingen en het uitbreiden van natuurgebieden. Dit sluit aan bij provinciale en landelijke doelen zoals het Natuurnetwerk Nederland (NNN) en het provinciale Programma Natuurontwikkeling, die samen zorgen voor een robuust en samenhangend natuurgebied.

Klimaatadaptatie en waterbeheer Groen speelt een cruciale rol bij het opvangen van water, beperken van hittestress en tegengaan van bodemdaling. Door natuurlijke maatregelen zoals waterpartijen, bomen en vegetatie te combineren met stedelijk en landelijk waterbeheer, draagt Waterland bij aan een klimaatbestendige leefomgeving. Dit sluit aan bij provinciale en landelijke ambities voor klimaatadaptatie en duurzame inrichting van het landelijk gebied.

Gezondheid en leefkwaliteit Iedere inwoner moet binnen 300 meter toegang hebben tot kwalitatief hoogwaardig groen. Dit stimuleert beweging, ontspanning en mentale gezondheid. Het beleid richt zich op zowel grote natuurgebieden als kleinere groene ruimtes in de bebouwde omgeving, zoals parken, plantsoenen, schoolpleinen en groenstroken.

Participatie en eigenaarschap Waterland wil dat inwoners actief betrokken worden bij ontwerp, aanleg en onderhoud van groen. Door participatie ontstaat eigenaarschap en betrokkenheid, wat bijdraagt aan goed onderhouden en gedragen groene ruimtes. Buurtinitiatieven, scholen en lokale organisaties spelen hierin een belangrijke rol.

Coalitieakkoord Waterland; Vrij. Sociaal. Groen. 2022-2026 In het coalitieakkoord was groen nadrukkelijk opgenomen als kerncomponent in het beleid en de ambities voor 2022-2026. De gemeente onderschreef dat groen niet alleen bijdraagt aan het uiterlijk en recreatief gebruik, maar essentieel is voor duurzaamheid, klimaatadaptatie, biodiversiteit en het leefbaar houden van wijken en kernen. De belangrijkste groene uitgangspunten in het coalitieakkoord waren: •

Klimaatbestendigheid vergroten: Waterland streeft naar maatregelen die helpen om hitte, wateroverlast en droogte tegen te gaan. Groen wordt ingezet om schaduw en verkoeling te geven, om regenwater op te vangen en te bufferen, en om natuurlijk bodemleven en biodiversiteit te versterken.

•

Vergroten van groen en behoud van groenstructuren: Bij herinrichting van wegen, openbare ruimte, en bij nieuwbouwprojecten wordt aandacht besteed aan behoud van groen, uitbreiding waar mogelijk, en vergroening van bijvoorbeeld tuinen, plantvakken, bomenlanen en bermen.

•

Participatie van inwoners: Bewoners worden betrokken bij vergroening, zowel in het onderhoud als in het gebruik. Voorbeelden zijn groenadoptie-projecten, vrijwilligersinitiatieven zoals insectentuinen, en ondersteuning bij verduurzaming van particuliere woningen.

•

Duurzame energie en verduurzaming gebouwde omgeving: De gemeente wil bewoners en corporaties ondersteunen bij het isoleren, gasloos maken, en verduurzamen van woningen. Er is ruimte voor het verkennen van windenergie (voor wie daar draagvlak is), en voor financiële en praktische ondersteuning van inwoners.

•

Verbetering onderhoud en kwaliteit van openbaar groen: Onderhoud van groen en verbetering van kwaliteit van plantvakken, bomen en openbare plantsoenen staat op de agenda. Niet alleen hoe groen eruit ziet, maar ook de duurzaamheid en effectiviteit van verkeer, watermanagement en beleving van groen spelen hierbij.

De uitgangspunten vanuit het coalitieakkoord hebben richting aan de verdere uitwerking in het omgevingsprogramma Groen.

Bijlage 3: Systeembenadering vanuit de Handreiking Groen in en om de stad

De voorbeelden die per detail niveau genoemd worden, aan de rechterzijde van het overzicht zijn landelijke voorbeelden. Deze worden aangepast aan de Waterlandse situatie en zijn opgenomen in hoofdstuk 3, paragraven 3.2 tm 3.6.

Bijlage 4: Beschermde natuur in en om Waterland Natura 2000-gebieden Natura 2000 is een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden. Het doel is om kwetsbare planten- en diersoorten én hun leefgebieden te behouden en te versterken. Het gaat dus om plekken die niet alleen lokaal, maar ook internationaal van grote waarde zijn voor natuur en biodiversiteit.

Rondom de gemeente Waterland liggen enkele belangrijke Natura 2000-gebieden (zie afbeelding 1), die van groot ecologisch belang zijn voor de regio. Direct ten zuiden van Waterland ligt het Markermeer & IJmeer, inclusief De Gouwzee. Dit ondiepe watergebied is rijk aan waterplanten en vormt een belangrijk leefgebied en voedselbron voor diverse watervogels, zoals de krooneend en visetende soorten zoals de visdief. Ook het Ilperveld, Oostzanerveld, Varkensland en Twiske is relevant voor de regio: hoewel het grootste deel buiten Waterland ligt, zorgt dit uitgestrekte laagveencomplex voor ecologische verbindingen en biedt het leefruimte aan vogels, planten en andere dieren. Samen dragen deze Natura 2000-gebieden bij aan het behoud van biodiversiteit en versterken ze de ecologische samenhang in de omgeving van Waterland. Bij ruimtelijke ontwikkelingen wordt hiermee rekening gehouden om de natuurwaarden en regionale ecologische verbindingen te beschermen. Naast deze Europese beschermde gebieden spelen ook nationale natuurverbindingen een belangrijke rol, zoals het Natuurnetwerk Nederland (NNN), dat de ecologische samenhang verder versterkt en de natuur binnen Waterland verbindt met de omliggende gebieden.

Afbeelding 1:: N2000 gebieden in en rond de gemeente Waterland (bron: RVO)

Natuurnetwerk Nederland (NNN) Het Natuurnetwerk Nederland (NNN) is een landelijk netwerk van natuurgebieden die met elkaar verbonden zijn. Het doel is om planten en dieren meer ruimte te geven en ervoor te zorgen dat natuurgebieden niet geïsoleerd raken, maar juist samen een robuust systeem vormen. Op die manier blijft de biodiversiteit behouden en kan de natuur zich aanpassen aan veranderingen, zoals het veranderende klimaat (zie afbeelding 2 voor de NNN gebieden rondom Waterland).

Een belangrijk NNN-gebied is Waterland-Oost, gelegen ten oosten van de Gouwzee. Dit uitgestrekte veenweidegebied omvat onder andere de deelgebieden De Munt, Molengouw, Smeerketel en Verdeek, die gezamenlijk een oppervlakte van ongeveer 1.250 hectare beslaan. Deze gebieden vormen een belangrijk leefgebied voor weidevogels zoals de grutto en de tureluur, en zijn van essentieel belang voor het behoud van de regionale biodiversiteit. Ze zijn bovendien verbonden met andere gebieden, zoals het Ilperveld en Varkensland, via 'natte' natuurverbindingen over het IJ en het Naardermeer. Daarnaast maakt het NNN-gebied Kinsel onderdeel uit van het weidevogelparadijs Waterland-Oost. Dit gebied wordt beheerd door Staatsbosbeheer en is een belangrijk onderdeel van het natuurherstelprogramma in de regio. Hemmeland is het bekendste NNN gebied gelegen binnen de gemeente.

De NNN-gebieden zijn van groot belang voor het behoud van de natuur in Waterland en dragen bij aan het versterken van ecologische verbindingen binnen de regio. Bij ruimtelijke ontwikkelingen wordt rekening gehouden met de bescherming en versterking van deze natuurgebieden, zodat de natuurwaarden behouden blijven en de biodiversiteit gewaarborgd is.

Afbeelding 2: NNN gebieden in en rond de gemeente Waterland (bron provincie Noord Holland)

Belangrijke gebieden binnen de regio Waterland Gebied

Locatie

Eigendom

Bijzonderheden / Wetgeving

Varkensland

Tussen Broek in Waterland, Ilpendam en Watergang

Staatsbosbeheer

Veenweidegebied, valt onder de Vogelrichtlijn

Ilperveld

Tussen Landsmeer Landschap Noord- Belangrijk voor vogels en andere en Den Ilp Holland natuurwaarden

Markermeer en Grenzend aan De Grouwzee gemeente

Rijkswaterstaat

Belangrijk watersysteem, onderdeel van Natura 2000

Oostzanerveld

Ten noorden van Diverse Oostzaan, grenzend aan Zaanstad en Wormerland

Veenweidegebied, Natura 2000gebied

Twiske

Ten noorden van Amsterdam

Natuur- en recreatiegebied, deels Natura 2000, rijk aan waterpartijen en vogelstand

Gemeente Amsterdam / Recreatieschap

Bijlage 5 : Groenstructuur in Waterland zowel binnen de bebouwde

Legenda Punt (boom) Lijn (bijv. bomen) Natuurlijke oever - smal (breedte < 1m) Natuurlijke oever - breed (breedte > 1m)) Vlakken (park, plantvak, begraafplaats, incl. bomen) Komgrenzen

Legenda Punt (boom) Lijn (bijv. bomen) Natuurlijke oever - smal (breedte < 1m) Natuurlijke oever - breed (breedte > 1m)) Vlakken (park, plantvak, begraafplaats, incl. bomen) Komgrenzen

Legenda Punt (boom) Lijn (bijv. bomen) Natuurlijke oever - smal (breedte < 1m) Natuurlijke oever - breed (breedte > 1m)) Vlakken (park, plantvak, begraafplaats, incl. bomen) Komgrenzen

Legenda Punt (boom) Lijn (bijv. bomen) Natuurlijke oever - smal (breedte < 1m) Natuurlijke oever - breed (breedte > 1m)) Vlakken (park, plantvak, begraafplaats, incl. bomen) Komgrenzen

Legenda Punt (boom) Lijn (bijv. bomen) Natuurlijke oever - smal (breedte < 1m) Natuurlijke oever - breed (breedte > 1m)) Vlakken (park, plantvak, begraafplaats, incl. bomen) Komgrenzen

Legenda Punt (boom) Lijn (bijv. bomen) Natuurlijke oever - smal (breedte < 1m) Natuurlijke oever - breed (breedte > 1m)) Vlakken (park, plantvak, begraafplaats, incl. bomen) Komgrenzen

Legenda Punt (boom) Lijn (bijv. bomen) Natuurlijke oever - smal (breedte < 1m) Natuurlijke oever - breed (breedte > 1m)) Vlakken (park, plantvak, begraafplaats, incl. bomen) Komgrenzen

Legenda Punt (boom) Lijn (bijv. bomen) Natuurlijke oever - smal (breedte < 1m) Natuurlijke oever - breed (breedte > 1m)) Vlakken (park, plantvak, begraafplaats, incl. bomen) Komgrenzen

Legenda Punt (boom) Lijn (bijv. bomen) Natuurlijke oever - smal (breedte < 1m) Natuurlijke oever - breed (breedte > 1m)) Vlakken (park, plantvak, begraafplaats, incl. bomen) Komgrenzen

Bijlage 6: Ambassadeurssoorten Waterland Dit is een greep uit de soorten die in onze gemeente voorkomen (bron: NDFF). Soort (NL)

Wetenschappelijke naam Habitatomschrijving

Gierzwaluw (SMP)

Apus apus

Broedt in stedelijke gebouwen en kloven; voedt zich in de lucht met vliegende insecten.

Huismus (SMP)

Passer domesticus

Stedelijk en agrarisch gebied; broedt in spouwmuren, schuren en daken.

Vleermuizen (SMP)

diverse soorten (bijv. Pipistrellus Broeden in gebouwen, bomen en holtes; jagen pipistrellus) ’s nachts op insecten.

Ransuil

Asio otus

Combinatie van open terrein voor de jacht en dichte bosjes, houtwallen en heggen met naaldbomen om te broeden en te schuilen.

Heggemus

Prunella modularis

Struikige tuinen, heggen en bosranden; insecten en zaden.

Roodborst

Erithacus rubecula

Tuinen, parken, bosranden; insecten en bessen.

Tuinfluiter

Phylloscopus collybita

Tuinen, bosranden, struikgewas; insecten.

Zwartkop

Sylvia atricapilla

Struiken, tuinen, bosranden; insecten en bessen.

Gehakkelde aurelia

Polygonia c-album

Tuinen, bosranden; waardplant brandnetel en hop.

Oranjetipje

Anthocharis cardamines

Graslanden, bosranden, weiden; waardplant pinksterbloem en kruisbloemigen.

Rosse metselbij

Osmia bicornis

Tuinen, bloemrijke plekken; nestelt in holtes van hout of stengels.

(West-europese) Egel

Erinaceus europaeus

Tuinen, parken, hagen; voedt zich met insecten en slakken.

Kleine watersalamander

Lissotriton vulgaris

Tuinvijvers, sloten; broedt in zoetwater met vegetatie.

Bijlage 7: tabel groenpercentage per wijk In deze tabel lezen we achtereenvolgens de kolommen: wijknaam, wijktype, percentage groen (huidig in 2025) en de streefwaarde (dit is de landelijk groennorm per wijktype). -

Wanneer er vanuit de GIOS geen streefwaarde is bepaald dan geldt het percentage groen van 2025 als minimale groennorm. De woorden ‘geen streefwaarde’ worden dus vervangen door het huidige % groen 2025.

Wijken in Monnickendam wijknaam

Wijktype

Huidig % groen 2025 (bron klimaateffectatlas)

Streefwaarde obs GIOS (Bron GIOS)

Ooster Ee

Bloemkoolwijk

38,5

34% - 42%

Binnengouw

Bloemkoolwijk

44

34% - 42%

Buitengouw

Bloemkoolwijk/villa 27

34% - 42%

t Spil

Bedrijven

32

25% - 32%

Markgouw

Tuinstad laagbouw 35

35% - 40%

Ringhemmen

Naoorlogse wijk / bloemkool

39,5

32% - 40%

Oranjewijk

Naoorlogse wijk

22,5

32% - 40%

Monnickendam

Mix aan wijktypen

54*

Geen streefwaarde*

Galgeriet

Bedrijven

Wordt omgevormd 25% - 32% tot woonwijk

Geen wijktypering mogelijk vanuit GIOS Kernen

Huidig % groen 2025

(bron klimaateffectatlas) Marken

Geen wijktypering mogelijk vanuit GIOS

36%

Geen streefwaarde

Watergang

Geen wijktypering mogelijk vanuit GIOS

26%

Geen streefwaarde

Broek in Waterland Geen wijktypering mogelijk vanuit GIOS

31,6%

Geen streefwaarde

Uitdam

Geen wijktypering mogelijk vanuit GIOS

20,4%

Geen streefwaarde

Zuiderwoude

Geen wijktypering mogelijk vanuit GIOS

25%

Geen streefwaarde

Ilpendam

Geen wijktypering mogelijk vanuit GIOS

31%

Geen streefwaarde

Katwoude

Geen wijktypering mogelijk vanuit GIOS

29%

Geen streefwaarde

De Purmer

Geen wijktypering mogelijk vanuit GIOS

nvt

Geen streefwaarde

Overleek

Geen wijktypering mogelijk vanuit GIOS

nvt

Geen streefwaarde

'* Het percentage ‘huidig groen’ voor de oude kern Monnickendam ligt relatief hoog door de hoeveelheid groen zoals de Vesting/begraafplaats/schapenweide dat wordt meegerekend. Dit percentage groen is het ijkpunt 2025 en mag niet verder afnemen.

Bijlage 8: Beleidsuitgangspunten per Kern nader uitgewerkt Monnickendam • •

Behoud en versterking historische identiteit - Nieuwe ontwikkelingen in Monnickendam moeten passen bij het karakter en de cultuurhistorie van de stad. Hoogwaardig belevingsgroen bij centrale functies - In de historische kern, pleinen en winkelcentra wordt groen versterkt om verblijfskwaliteit, recreatief gebruik, klimaatbestendigheid en gezondheid te bevorderen. Hier zal een hoger onderhoudsintensiteit worden uitgevoerd;

Katwoude • • •

Behoud dijkstructuur - De karakteristieke dijk blijft markant en functioneel in het landschap en wordt beschermd bij ruimtelijke ontwikkelingen. Behoud waterstructuren - Sloten en watergangen worden onderhouden en beschermd om de ecologische waarde en het watersysteem te behouden. Hoogwaardig belevingsgroen bij buurtvoorzieningen - In het dorp zijn geen grootschalige openbare centra; hoogwaardig belevingsgroen wordt alleen toegepast bij de kleine buurtvoorzieningen en het dorpshart, waar verblijf en ontmoeting plaatsvinden.

Marken •

• •

Hoogwaardig belevingsgroen bij dorpskern en Minneweg - Groen rond de begraafplaats, het dorpshuis en het buurtpark in Minneweg wordt versterkt om verblijfskwaliteit, recreatie en gezondheid te bevorderen. Behoud karakteristieke bomen en heesters - De karakteristieke bomen en heesters, zoals op de begraafplaats of doorgaande wegen, blijven behouden en worden versterkt. Behoud recreatief gebruik dijklandschap - Wandelroutes en ecologische verbindingen in het dijklandschap blijven behouden voor recreatie en natuur. Behoud en uitbreiding groenstructuur Minneweg - In de buurt Minneweg wordt de groenstructuur behouden.

Broek in Waterland •

Behoud en versterking dorpsbeeld - De organisch gegroeide lintstructuur en verscheidenheid in bebouwing worden behouden en versterkt.

•

Hoogwaardig belevingsgroen in dorpskern - Belangrijke groene structuren in de dorpskern en langs linten die centrale ontmoetingsplekken vormen worden ingezet om dorpskarakter, verblijfskwaliteit en recreatief gebruik te vergroten.

Ilpendam •

•

Behoud en versterking lintstructuur - De organisch gegroeide lintbebouwing wordt behouden en waar mogelijk versterkt, met aandacht voor historische en visuele samenhang. Hoogwaardig belevingsgroen bij centrale voorzieningen - Groen rond school, sportvelden en pleinen wordt versterkt en multifunctioneel ingezet voor verblijf, recreatie, klimaatadaptatie en gezondheid.

Watergang •

•

•

Behoud en versterking open structuur - De open ruimtelijke structuur van Watergang met zicht op het veenweidegebied en Varkensland wordt behouden en waar mogelijk versterkt. Versterking zichtlijnen en routes - Waar mogelijk worden zichtlijnen en routes langs de Dorpsstraat en Kanaaldijk versterkt met aanvullende beplanting, passend bij het landelijke en historische karakter. Hoogwaardig belevingsgroen bij dorpskern - Deze plekken, zoals de begraafplaats en het natuureiland en de bomenstructuren langs de Dorpsstraat zijn de publieke ankerpunten en worden versterkt voor verblijf, ecologische waarde en een gezonde leefomgeving.

Uitdam •

•

Behoud open structuur - De open ruimtelijke structuur met zicht op het veenpolderlandschap en lange zichtlijnen vanuit de Dorpsstraat/Zeedijk wordt behouden en waar mogelijk versterkt. Behoud en versterking karakteristieke groenelementen - De begraafplaats, speelplaats, erfsingels en de Dijk aan het Markermeer zijn bepalend voor de dorpsidentiteit en dienen behouden en kwalitatief versterkt te worden. Versterking zichtlijnen en routes - Routes en zichtlijnen langs de Zeedijk / Dorpsstraat worden versterkt met passende beplanting, die past bij de landelijke en historische uitstraling van het dorp.

•

Hoogwaardig belevingsgroen bij de begraafplaats - Deze publieke plekken worden versterkt om verblijfskwaliteit te verhogen en bij te dragen aan klimaatadaptatie en gezondheid.

Zuiderwoude •

•

Hoogwaardig belevingsgroen bij kerk, school en dorpshuis - Bij deze centrale voorzieningen wordt groen versterkt om de verblijfskwaliteit te verbeteren en bij te dragen aan een gezonde, klimaatbestendige leefomgeving. Bomenrijen en grasbermen beschermen - De groene lijnen langs de Zuiderwouderdorpsstraat en Aandammergouw zijn beeldbepalend en moeten behouden blijven.

Bijlage 9: Links naar websites Europees https://europadecentraal.nl/onderwerp/klimaat-en-milieu/natuur-biodiversiteit/

Landelijk Omgevingswet https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/omgevingswet

Natuurbescherming onder de Omgevingswet https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/natuur-en-biodiversiteit/wetgeving-voornatuurbescherming

Nationale Omgevingsvisie https://www.cultureelerfgoed.nl/onderwerpen/omgevingswet/omgevingsvisie/nationaleomgevingsvisie-novi

Provinciaal https://www.noord holland.nl/Onderwerpen/Landelijk_gebied/Provinciaal_Programma_Landelijk_Gebied_PPLG

https://www.noord-holland.nl/Onderwerpen/Landelijk_gebied/

https://www.noord-holland.nl/Onderwerpen/Natuur/Natuurnetwerk_Nederland_NNN

htps://www.noordholland.nl/bestanden/pdf/Klimaat_Energie/Uitvoeringsagenda%20Klimaatadaptatie%20202 5-2027.pdf

https://www.noord-holland.nl/bestanden/pdf/PNO%202021-2025%20definitief.pdf

Regionaal Samenwerking Zaanstreek - Waterland https://www.metropoolregioamsterdam.nl/landschap/deelregios/zaanstreek-waterland/

https://repository.officiele-overheidspublicaties.nl/Datacollecties/2024/dc-20243416/1/bijlage/dc-2024-3416.pdf

https://www.noordholland.nl/Bestuur/Regionale_bestuurskracht/Regio_s/Regionale_bestuurskracht_Zaanstree k_Waterland

Lokaal Omgevingsvisie Waterland https://samendedieptein.nl/wp-content/uploads/2019/08/2018-OmgevingsvisieWaterland.pdf

Coalitieakkoord https://www.waterland.nl/coalitieakkoord

Overig Handreiking Groen in en om de stad https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2024/05/31/handreiking-groen-in-enom-de-stad

Basiskwaliteit Natuur https://www.samenvoorbiodiversiteit.nl/toolbox/basiskwaliteitnatuur

https://www.samenvoorbiodiversiteit.nl/toolbox/basiskwaliteit-natuur/rapportbasiskwaliteit-natuur-bebouwde-omgeving.pdf

Maatlat groene gebouwde omgeving https://klimaatadaptatienederland.nl/hulpmiddelen/overzicht/maatlat-groeneklimaatadaptieve-gebouwde-omgeving/

Landelijk Monumentale bomenregister https://www.bomenstichting.nl/monumentalebomen/landelijk-register-van-monumentalebomen.html

Gemeentelijke Lijst met waardevolle bomen https://www.waterland.nl/kapvergunning

Naturalis: statusrapport Nederlandse Biodiversiteit 2025 https://klimaatadaptatienederland.nl/beleid/nationale-aanpak/dpra/organisatie/werkregio/

Soortenmanagementplan https://www.noordholland.nl/Producten_op_alfabet/Versnelling_natuurinclusief_isoleren_Noord_Holland_202 4_subsidie

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Waterland&id=5fa7a6ce-f583-4e2d-a25d-3ab4fc65ebe0