169-277 Bijlage Memo Uitvoeringskeuzes RD Waterland (geanonimiseerd)
Tekst van het document
Gp Haute Eavipe ner
Memo
uitvoeringskeuzes Regio Deal Waterland
30 oktober
Aan:
(geanonimiseerd)
(geanonimiseerd)
Door:
(geanonimiseerd) |
(geanonimiseerd) nn
2025
Samenvatting 1.
2.
3.
4.
samenwerkingsverbanden die subsidie aanvragen. Zij kunnen niet zelf subsidie ontvangen maar wel cofinanciering inbrengen. De leden van de stuurgroep moeten worden aangesteld als adviescommissie voor het college. Hiermee worden rechtmatigheidsrisico’s voorkomen en wordt het proces transparanter. De stukken die bij de aanvraag moeten worden overlegd om aan te tonen dat de aanvrager tekenbevoegd is, lijken te kunnen worden beperkt tot een door alle partners ondertekende samenwerkingsovereenkomst met daarin de KvK-nummers. Het lijkt niet noodzakelijk om de subsidieverordening door alle vier de deelnemende gemeenteraden te Gemeenten
kunnen deel uitmaken
van
laten vaststellen. 5.
De
verordening
kan met
betrekking
tot
duidelijkheid, eenduidigheid
en
functionaliteit op
een
aantal
overige punten worden aangepast.
Brengt
samen
Aanleiding
en
inleiding
Gemeenten Purmerend Edam-Volendam Landsmeer en Waterland de Vereniging voor Ondernemend Waterland het Talland college en de Purmerendse ScholenGroep zijn in vergevorderd stadium van onderhandeling over het sluiten van een Regio Deal met het Rijk. Vanuit deze deal zal maximaal € 13 miljoen beschikbaar worden gesteld vanuit het Rijk. Voorwaarde daarvoor is eveneens € 13 miljoen aan regionale cofinanciering. Deze middelen moeten worden besteed aan drie programmalijnen volgens de volgende ,
,
,
,
verdeling: 1. 2. 3.
Wonen € 9. 400. 000 Leren € 7. 910. 000 Werken € 7. 910. 000
Deze programmalijnen moeten worden aangehouden om de afspraken met het rijk goed te kunnen nakomen. Op regionaal niveau worden deze programmalijnbudgetten nogmaals verdeeld in actielijnbudgetten. De resterende € 780. 000 is bedoeld voor voorbereidings- administratie- en toezicht kosten. Op het moment van schrijven van deze notitie is gekozen om de middelen te laten landen bij projecten in de regio via een subsidieverordening en moet worden besloten hoe deze zal worden uitgevoerd. Haute Equipe is gevraagd voor een aantal voorgenomen uitvoeringskeuzes in dit proces inzichtelijk te maken welke risico’s daarmee worden afgedekt en welke risico’s daarmee ontstaan. Het doel hiervan is een zo goed mogelijke politieke afweging te kunnen maken bij definitieve keuzes. Wij schrijven dit advies op basis van onze methodiek voor het schrijven van subsidieregelingen en verordeningen. Volgens deze methodiek kun je in een subsidieverordening aan vier knoppen draaien. Deze knoppen zijn communicerende vaten en kunnen niet allemaal op 100% staan:
Doelmatigheid Functionaliteit Efficiëntie Rechtmatigheid
(in hoeverre streven we de juiste doelen na?) (in hoeverre doet de verordening wat nodig is?) (in hoeverre wordt het doel bereikt met optimale inzet middelen?) (in hoeverre kan het vanuit juridisch perspectief?)
Wij koppelen ons advies steeds zoveel mogelijk aan bovenstaande theorie. De opbouw van het memo is als volgt waarbij wij steeds de voor- en nadelen van de huidige keuzes afzetten tegen een alternatief. ,
De uitvoeringskeuzes in de verordening: 1. Cofinanciering door gemeenten en samenwerkingsverband 2. Rol stuurgroep 3. Aan te leveren stukken De bredere uitvoeringskeuze om de verordening in bij alle deelnemende gemeenten te laten vaststellen en via die gemeenten uit te voeren mee te nemen. Meerdere verordeningen 4. Een aantal algemene constateringen die wij deden tijdens het lezen van de stukken. 5. Algemene constateringen
U)
Partners
in
Dit advies is geschreven
toelichting, personen
Equipe
Haute
een
Public
op basis
aantal andere
aanwezig
subsidieverordening versie 28 oktober 2025, tweede versie, toegezonden documenten en één gesprek van 27 oktober, waarbij van
de
volgende
waren:
Naam
Functie
(geanonimiseerd)
(geanonimiseerd) Regie
(geanonimiseerd)
(geanonimiseerd) gemeente waterland (geanonimiseerd) NN (geanonimiseerd) Purmerend (geanonimiseerd) <= NN vn (geanonimiseerd) B (geanonimiseerd) Purmerend (geanonimiseerd) Haute Eauipe PN
(geanonimiseerd)
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd)
met
Deal Waterland Edam-Volendam
Brengt
samen
1.
Cofinanciering door gemeenten
en
samenwerkingsverband
Huidige keuze De subsidieverordening sluit uit dat gemeenten deelnemen in de samenwerkingsverbanden die subsidie aanvragen. Meer specifiek wordt uitgesloten dat cofinanciering kan worden ingebracht door overheden. Samenwerkingsverbanden waarin gemeenten deelnemen moeten de Regio Deal middelen verkrijgen via een Publiek Private Samenwerking (PPS). Er ontstaat dan dus een PPS tussen de Regiokassier één of meerdere andere gemeenten en één of meerdere organisaties zoals bedrijven of scholen. ,
Reden Cofinanciering door gemeenten wordt gezien als mogelijke staatssteun aan de partijen in het samenwerkingsverband.
Voordelen huidige keuze Geen staatssteunrisico want via PPS moet de gemeente zich per definitie als marktpartij gedragen en daardoor is niet voldaan aan de criteria voor staatssteun. Voor PPS bestaan procedures die het bezwaarrisico mitigeren. Dit maakt de uitvoering rechtmatiger.
Nadelen huidige keuze Deze uitvoeringskeuze maakt gebruik van twee financieringssporen (subsidie en PPS). Daarmee ontstaan mogelijk hogere administratieve lasten en wordt de foutkans vergroot. Dit maakt de uitvoering minder efficiënt. Daarnaast is bij een PPS de bijdrage van de overheden gelimiteerd tot marktconforme handelingen. Dit maakt de verordening mogelijk minder functioneel omdat het niet duidelijk is in hoeverre de cofinanciering (meestal in kind/uren) in voorkomende gevallen als marktconform kan worden aangemerkt. Er wordt namelijk een rol gezien voor andere gemeenten/overheden om kleinere organisaties wat te kunnen ontlasten.
Alternatief Gemeenten laten deelnemen in samenwerkingsverbanden (binnen de subsidieverordening) op dezelfde manier als andere partijen terwijl het staatssteunrisico integraal wordt beoordeeld via de staatssteunanalyse die voor het gehele samenwerkingsverband wordt gemaakt.
Voordeel alternatief Meer eenduidige behandeling van aanvragen verkleint de foutkans en beperkt uitvoeringslasten. Dit maakt de verordening efficiënter. Daarnaast zijn overheden niet gebonden aan marktconforme handelingen. Dit maakt de verordening functioneler.
Nadeel alternatief Partijen die niet worden toegelaten in het samenwerkingsverband kunnen beroep aantekenen tegen de bijdrage van de in het samenwerkingsverband deelnemende gemeente omdat dit de markt vervalst (ze kunnen ook in bezwaar tegen de afwijzing van hun subsidieaanvraag maar dat is een ander onderwerp). Zij kunnen dan aanvoeren dan er sprake is van onrechtmatige staatssteun of dat in algemene zin de wijze waarop de samenwerking kan worden gevonden niet met een transparante procedure is georganiseerd. Onrechtmatige staatssteun kan ook worden geconstateerd door de Europese Commissie bij een steekproef.
Conclusie en advies In de huidige situatie wordt aangenomen dat een gemeente in een samenwerkingsverband onrechtmatige staatssteun verstrekt als hij cofinanciering inbrengt in een samenwerkingsverband. Niet alle juristen zijn het
dat dit voorafgaand aan een staatssteunanalyse van het concrete geval al kan worden bepaald. Er wordt hier dus een rechtmatigheidsrisico zwaarder gewogen dan het risico dat deze variant de uitvoeringslasten van de subsidieverordening verzwaart de foutkans verhoogt en de functionaliteit beperkt. eens
,
Het is onduidelijk hoe groot de kans is dat door de Europese Commissie een steekproef wordt uitgevoerd dat daaruit blijkt dat sprake is van onrechtmatige staatssteun en dat de steun dan moet worden teruggevorderd met rente. Het staatssteunrisico kan mogelijk beter worden beoordeeld in het individuele geval. Door dit onderdeel te maken van de staatssteunanalyse die toch al moet worden gedaan voor aanvragers komen we tegemoet aan de functionaliteit en de efficiëntie terwijl we het staatssteunrisico niet verwaarlozen. ,
,
Het advies is dus om gemeenten ook te laten aanvragen via de subsidieverordening en niet via een apart spoor. Dit is overigens ook de wijze waarop andere Regio Deals dit doen en het Rijk geeft aan hiertegen geen bezwaar te hebben. Volledigheidshalve: dit scenario betekent niet dat overheden ook subsidie mogen ontvangen – maar slechts dat zij cofinanciering mogen inbrengen in een samenwerkingsverband. In voorkomende gevallen wordt de cofinanciering van de andere partijen in het samenwerkingsverband dan minder dan 50%. De totale projectbegroting blijft echter steeds voor maximaal 50% gesubsidieerd.
2.
Rol stuurgroep
Huidige keuze De stuurgroep van de Regio Deal Waterland geeft een draagvlakverklaring af. Deze draagvlakverklaring is onderdeel van de verplicht aan te leveren stukken en de aanvraag wordt niet in behandeling genomen/afgewezen zonder draagvlakverklaring. De reden hiervoor is dat de stuurgroep invloed moet hebben maar tegelijkertijd zoveel mogelijk buiten het beoordelingsproces wordt geplaatst. Het formaliseren van de rol van de stuurgroep brengt namelijk het risico van (de schijn van) belangenverstrengeling met zich mee. Zonder de juiste procedures is private invloed in besluitvormingsprocessen bovendien niet toegestaan.
Voordelen huidige keuze De rol van de stuurgroep wordt zo min mogelijk geformaliseerd terwijl er toch overwegende invloed kan worden uitgeoefend. De verordening wordt hierdoor efficiënter.
Nadelen huidige keuze De procedure voor het verkrijgen van de draagvlakverklaring is niet transparant. Het verkrijgen van de verklaring is essentieel om in aanmerking te komen voor subsidie. Beroep tegen de afwijzing van een subsidieaanvraag omdat de draagvlakverklaring niet is afgegeven is een reëel risico. Dit maakt de verordening minder rechtmatig.
Alternatief Het college stelt op grond van de gemeentewet de individuele leden van de stuurgroep in als commissie die het college adviseert.
Voordelen alternatief Het proces wat heeft geleid tot het besluit van het college is op deze manier voor alle aanvragers transparant. De beoordeling van de aanvragen wordt meer openbaar. De rol van de stuurgroep wordt bestuursrechtelijk sterker. Het college toetst of het advies zorgvuldig tot stand is gekomen. Deze rolverdeling is in lijn met de rolverdeling binnen de Regio Deal als geheel.
Nadelen alternatief Door deze zichtbaarheid neemt de kans toe dat er (een schijn van) belangenverstrengeling ontstaat. De commissie moet worden ingesteld door middel van een instellingsbesluit.
Conclusie en advies De schijn van belangenverstrengeling zal moeilijk kunnen worden weggenomen omdat de stuurgroep in de praktijk veel invloed heeft. Het lijkt beter om hierover juist transparant te zijn. Het is wel belangrijk om genoeg aandacht te hebben voor een commissiereglement met verschoningsbeleid zodat belangenverstrengeling ook daadwerkelijk wordt voorkomen. Het bezwaarrisico wordt daarmee niet minder maar de positie van het college in dergelijke gevallen wordt wel sterker. ,
De bijkomende administratieve lasten kunnen zich beperken tot het opstellen van het instellingsbesluit en commissiereglement. Het is niet nodig om dit vier keer te laten vaststellen. Dit kan onderdeel worden gemaakt van de uitvoeringsmandaten van de andere gemeenten aan de gemeente Purmerend. De vaststelling door de gemeente Purmerend kan tegelijkertijd met het vaststellen van de verordening.
Het is niet noodzakelijk de stuurgroep te voorzien van rechtspersoonlijkheid omdat de leden individueel worden
benoemd.
3.
Aan te leveren stukken
Huidige keuze Aanvragers moeten een notariële oprichtingsakte of de statuten overleggen van iedere samenwerkingspartner. Het doel hiervan is volledige duidelijkheid over de tekenbevoegdheid van de aanvrager.
Voordelen Als niet met volledige zekerheid kan worden gesteld dat de aanvrager tekenbevoegd is dan creëert dit het risico dat subsidie wordt verstrekt aan een samenwerkingsverband wat onderling andere afspraken heeft gemaakt dan bij de aanvraag aan de gemeente kenbaar worden gemaakt. Dit kan leiden tot geschillen binnen het samenwerkingsverband en eventueel tot terugvordering van de subsidie. Deze keuze draagt dus bij aan de functionaliteit en rechtmatigheid van de verordening.
Nadelen Het moeten aanleveren van deze stukken is mogelijk een te hoge drempel voor aanvragers waardoor minder aanvragen worden gedaan dan gewenst. Dit is dus mogelijk een risico voor de doelmatigheid en efficiëntie van de verordening.
Alternatief Beperk de eisen in dit kader tot een door alle samenwerkingspartners ondertekende samenwerkingsovereenkomst waarin het KvK-nummer van de organisaties wordt vermeld waarbij het college via het KvK-register steekproefsgewijs de tekenbevoegdheid controleert en eventueel aanvullende stukken opvraagt als hierover twijfel bestaat. ,
Voordelen alternatief Lagere administratieve lasten voor de aanvragers en daarmee een minder hoge aanvraagdrempel. Hierdoor wordt de verordening doelmatiger en efficiënter.
Nadelen alternatief Een notariële oprichtingsakte of statuten bevatten meer informatie dan het KvK-register. Bijvoorbeeld over bestuur en toezicht. Het college kan daardoor minder goed controleren of sprake is van tekenbevoegdheid.
Conclusie en advies Beperk de eisen in dit kader tot een door alle samenwerkingspartners ondertekende samenwerkingsovereenkomst waarin het KvK-nummer van de organisaties wordt vermeld. De doelmatigheid van de verordening wordt hiermee vergroot terwijl het college de instrumenten behoudt die bij twijfel aan de tekenbevoegdheid mogelijk maken dat hierop kan worden gecontroleerd.
4. Meerdere subsidieverordeningen
Huidige keuze Iedere gemeente in het samenwerkingsverband van de Regio Deal publiceert afzonderlijk een gelijkluidende subsidieverordening. De regiokassier voert de verordeningen namens de andere gemeenten uit. Per verordening gelden separate subsidieplafonds. Per projectaanvraag wordt ingeschat in welk grondgebied deze overwegend zal worden uitgevoerd.
Voordelen Subsidieverstrekkingen zijn rechtmatig omdat iedere gemeente in principe binnen het eigen grondgebied subsidie verstrekt.
Nadelen Het is niet zonder meer duidelijk waar aanvragers moeten aanvragen. Dit maakt de verordening minder functioneel. Het beschikbare budget wordt verdeeld over verschillende verordeningen in de vorm van subsidieplafonds. Die subsidieplafonds krijgen ook weer een onderverdeling door middel van deelplafonds per programmalijn en vervolgens ook nog per actielijn. Hierdoor ontstaan tientallen budgetten die moeten worden beheerd en waartussen in voorkomende gevallen zal moeten worden geschoven. Als bijvoorbeeld een deelplafond onderbenut blijft moeten deze middelen op een andere manier worden besteed. Maar het is ingewikkeld om deze middelen rechtmatig over te brengen naar een deelplafond van een van verordeningen van een andere gemeente. Dit maakt de uitvoering minder efficiënt.
Ook kan het voorkomen dat een gewenst project via de verordening van een voor hen aangewezen gemeente niet meer voor subsidie in aanmerking komt omdat daarvoor geen middelen meer beschikbaar zijn. Dit maakt de verordening minder functioneel. In dit geval zou nog kunnen worden overwogen om een clausule op te nemen die mogelijk maakt dat dan toch bij andere gemeenten kan worden aangevraagd. Daarmee vervalt echter het rechtmatigheidsvoordeel van deze keuze. ,
Alternatief Verstrek alle subsidiemiddelen via één subsidieverordening van de regiokassier.
Voordelen alternatief Het is duidelijk voor aanvragers waar zij moeten aanvragen. Het is niet nodig om met middelen te schuiven tussen verschillende verordeningen. Dit maakt de uitvoering efficiënter en functioneler.
Nadelen alternatief Er is een kans dat subsidieverstrekkingen aan partijen buiten het grondgebied van de regiokassier als onrechtmatig worden aangemerkt indien hierover geschillen ontstaan.
Conclusie en advies Verstrek alle subsidiemiddelen via één subsidieverordening van de regiokassier. De rechtmatigheidswinst lijkt niet op te wegen tegen het verlies in functionaliteit en efficiëntie van de uitvoering. Dit alternatief is overigens ook rechtmatig bevonden door advocatenkantoor AKD en in een andere Regio Deal door een hoogleraar staatsen bestuursrecht.
5. Algemene constateringen •
•
Onderwerpen worden op verschillende plekken in de verordening geregeld. Voorbeeld: de elementen van de samenwerkingsovereenkomst. Advies: zet alles documenten die bij de aanvraag moeten worden aangeleverd op één plek. Zet alle verplichtingen voor de subsidieontvanger op één plek. Gebruik eventueel de modellen van de VNG als uitgangspunt. Voeg artikelen samen waar dit kan. Voorbeeld: De indieningstermijn voor de jaarlijks over te leggen gegevens zoals bedoeld in hoofdstuk 5 artikel 23 is uiterlijk 15 januari (artikel 16). Advies: neem de termijn uit artikel 16 op in artikel 23. Maak onderscheid tussen communicatie over de verordening toelichting op de verordening en de regels in de verordening. Voorbeeld: Voor subsidie komen de redelijk gemaakte kosten dat wil zeggen marktconforme kosten in aanmerking die direct verbonden zijn met de uitvoering van het project of de activiteiten als bedoeld in artikel 5: opsomming van wat daaronder wordt verstaan. Advies: verplaats en het stukje ‘dat wil zeggen marktconforme kosten naar de toelichting van de verordening. Zo maak je de regel duidelijker en behoud je de beoordelingsruimte van het college met betrekking tot de uitleg van ‘redelijk gemaakte kosten’. Neem voorts slechts op als aanvulling op het eerste lid wat hieronder niet wordt verstaan. Dus bijv.
‘met uitzondering van afschrijvingskosten die niet toerekenbaar zijn aan de projectperiode’. Verplaats indien nodig vanuit communicatieperspectief de onderdelen a tot en met e naar de toelichting. Het is onduidelijk of in alle gevallen wordt gerangschikt of alleen bij het bereiken van het subsidie(deel)plafond. Ook is niet duidelijk wat de consequentie is van de rangschikking en wat precies de consequenties zijn van het krijgen of niet krijgen van een score. Voorbeeld: ‘Het college houdt bij de bepaling van de verdeelcriteria rekening met rangschikking van ,
,
•
,
,
,
,
•
,
,
,
,
aanvragen’. Advies: Neem
dat alleen bij overschrijding van het subsidieplafond wordt gerangschikt dan wel dat er minimaal aantal punten moet worden behaald. Zoals het er nu staat lijkt namelijk de mogelijkheid te bestaan dat partijen met een zeer lage score ook subsidie krijgen. Koppel de rangschikkingscriteria aan de deelplafonds per programmalijn/actielijn. De relatie tussen de doelen van de Regio Deal en de rangschikkingscriteria in de subsidieverordening is niet altijd duidelijk. Ook lijkt het onderscheid tussen de verschillende criteria niet altijd duidelijk. Daarmee wordt de beoordelingsruimte voor de beoordelingscommissie/het college beperkt zonder dat daarvoor duidelijk aanwijsbare redenen lijken te bestaan in de bovenliggende beleidsstukken op
een
•
,
(convenant en SOK). Voorbeeld: I. II.
Het project of de activiteit is innovatief en biedt iets nieuws: X punten; Het project of de activiteit levert een verdiepingsslag op een eerder uitgevoerd project of activiteit ter realisatie van de regio Deal Waterland : x punten (lager aantal punten dan onder I) III. het project of de activiteit onderscheidt zich van de gangbare strategieën: x punten; IV. het project kent een zichzelf positief versterkende spiraal en empowerment en deze aanpak beschrijft de meerwaarde voor de doelbereiking van de Regio Deal Waterland. Advies: maakt de relatie tussen de rangschikkingscriteria en de doelen van de beleidsdoelen van de verordening duidelijker. Nu wordt alleen gesteld dat meer punten worden gegeven naarmate meer wordt bijgedragen aan de doelen. Maak verder de criteria voldoende onderscheidend en eenduidig. Bijvoorbeeld: voor de mate van innovativiteit en originaliteit kan maximaal 10 punten worden gescoord. Vervolgens kan in de toelichting worden opgenomen waaruit dat kan blijken maar dat zijn dan gewoon voorbeelden die de beoordelingsruimte niet beperken terwijl de beleidsdoelen daartoe niet direct ,
aanleiding geven.