167-3 Bijlage 2 170-161 Bijlage 1 Projectplan Burgerparticipatie (geanonimiseerd)
Tekst van het document
Projectplan integrale aanpak burgerparticipatie Portefeuillehouder
:
Marian
Ambtelijk opdrachtgever
7
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd)
Programmamanager
Projectleiderlopdrachtnemer
Registratienummer Datum
van
der Weele
2
:
19-8-2025
[|H 1.
Aanleiding
1.1 Het coalitieakkoord
en collegeprogramma In het coalitieakkoord is opgenomen dat burgerparticipatie hoog in het vaandel staat waarbij gezorgd wordt voor een gedegen verwachtingsmanagement over de reikwijdte daarvan. Voor veel prangende
vraagstukken als het klimaatvraagstuk, de woningbouwopgave en verkeersbeheersing moeten oplossingen in de directe leefomgeving van inwoners worden gevonden. Inwoners van Waterland worden momenteel op verschillende manieren incidenteel betrokken bij nieuw beleid, plannen of projecten. Dit zorgt ervoor dat er nog niet optimaal van de input en expertise van inwoners gebruik gemaakt wordt. Om inwoners op de best mogelijke manier te betrekken wil het College daarom komen tot een integrale aanpak voor burgerparticipatie. 1.2
Op
Wetswijziging 1
kamer
januari Na een
Gemeentewet is de Wet versterking participatie op decentraal niveau aangenomen door de Eerste overgangstermijn van twee jaar beoogd het kabinet met deze wet de betrokkenheid van
2025
.
inwoners
bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid van hun gemeente te versterken. Deze verplicht gemeenten tot het opstellen van een participatieverordening. Ook wordt het uitdaagrecht, als specifieke vorm van participatie, nu wettelijk verankerd. Door het uitdaagrecht kunnen inwoners of maatschappelijke organisaties de gemeente vragen taken aan hen over te dragen als zij denken die beter of goedkoper te kunnen uitvoeren. wet
1.3 De behoefte aan een eenduidige aanpak De Waterlandse manier van projectmatig en programmatisch werken is erop gericht om projecten professioneler, efficiënter en resultaatgerichter te organiseren, waarbij de informatievoorziening richting inwoners en ondernemers proactief is. Doordat participatie momenteel niet structureel is ingebed in deze
aanpak,
ontstaat ruimte voor willekeur in de
manier waarop
inwoners
bij het beleidsproces worden betrokken. Hierdoor blijven kansen onbenut om participatie effectief en doelgericht in te zetten, wat betekenisvolle betrokkenheid van inwoners belemmerd. Een eenduidige aanpak voor participatietrajecten zorgt ervoor dat inwoners op een structurele manier invloed kunnen uitoefenen op de besluitvorming, de toegankelijkheid en transparantie wordt vergroot en de terugkoppeling wordt ingebed.
1. 4 Waar een kleine gemeente groot in kan zijn
Een vitale lokale democratie kan niet zonder goede verbindingen tussen inwoners en het bestuur. Tegelijk groeit het wantrouwen tegen de (lokale) overheid. Het vertrouwen dat overheidsinstanties urgente problemen effectief aanpakken wankelt mensen zijn bang voor schijnparticipatie ergeren zich aan de trage 2 besluitvorming en het gebrek aan daadkracht. Als kleine zelfstandige gemeente zou Waterland bij uitstek in de gelegenheid moeten zijn om in nauw contact te staan met onze inwoners. ,
,
Burgerparticipatie vraagt tegelijkertijd veel van onze medewerkers zeker zonder standaardwerkwijze en gespecialiseerde hulp bij participatie. Participatie komt ‘bovenop’ het takenpakket van onze ambtenaren die regelmatig in hun eentje een beleidsterrein bemannen. Participatie kan mits goed uitgevoerd zorgen voor draagvlak meer begrip en verhoogde representativiteit. Daarnaast kunnen lokale initiatieven van inwoners en kernraden bijdragen aan de gemeenschapskracht van Waterland. ,
,
,
,
,
2. Voortraject Begin 2024 is er een verkennend onderzoeksrapport opgesteld door studenten van de Vrije Universiteit Amsterdam over een integrale aanpak van burgerparticipatie die specifiek is afgestemd op de behoeften en mogelijkheden van inwoners en medewerkers van gemeente Waterland. Op basis van een enquête onder 53 inwoners van Waterland en semigestructureerde interviews met wethouders gemeenteraadsleden leden van dorpsraden en beleidsmedewerkers zijn bevindingen en aanbevelingen geformuleerd. Dit heeft geleid tot de volgende aanbevelingen: - het oprichten van vaste participatieplatforms; - het aanstellen van participatiecoördinator(en); - het vastleggen van formele participatieprocedures. ,
,
Om tot formele participatieprocedures te komen heeft een stagiair van de Hogeschool van Amsterdam in het laatste half jaar van 2024 intern onderzoek gedaan. Door middel van 12 interviews is in kaart gebracht welke vormen van burgerparticipatie worden gebruikt wat de succesfactoren en wat de knelpunten zijn. Dit onderzoek wijst uit dat feedback uit eerder uitgevoerde participatietrajecten cruciaal is geweest voor de ontwikkeling van beleid maar dat er desondanks nog niet optimaal gebruik wordt gemaakt van de kennis van onze inwoners. Daarnaast zijn er situaties geweest waar onduidelijkheid over de rollen het doel en de mate van invloed leidde tot onbegrip en frustratie bij inwoners. ,
,
,
2 https://www. berenschot. nl/media/bjhnulhp/position-paper-onderzoek-communicatie-participatie. pdf
2
3. Projectonderdelen De volgende onderdelen maken deel uit van een integrale aanpak voor burgerparticipatie die bijdraagt aan een professionele en effectieve werkwijze. De onderdelen samen zorgen voor de borging structuur en zichtbaarheid van burgerparticipatie binnen en buiten de organisatie. ,
1. De Participatieverordening De participatieverordening is een uitbreiding van de huidige Inspraakverordening Waterland 3 2005 voldoet aan de eisen van de nieuwe wetswijziging en sluit aan op de ambities van het college en de raad. ,
2. Borging door Participatiemedewerker Het aanstellen van een participatiemedewerker is essentieel om de participatieverordening en de nieuwe werkwijze structureel te borgen. De participatiemedewerker vormt de drijvende kracht achter het te ontwikkelen beleid ondersteunt beleidsmedewerkers bij het opzetten en uitvoeren van participatietrajecten en bewaakt de samenhang en coördinatie daarvan. Zonder een vaste participatiemedewerker binnen de afdeling communicatie ontstaat het risico dat er een papieren werkelijkheid wordt gecreëerd. Dit leidt ertoe dat andere beleidsmedewerkers minder worden gestimuleerd om inwoners actief een stem te geven in het beleidsproces terwijl juist een participatiemedewerker knelpunten en kansen in de uitvoering vroegtijdig signaleert en hierop kan acteren. ,
,
3. Formats verplichte onderdelen door de wetswijziging Een format voor het participatieplan dat gemaakt moet worden voorafgaand een format voor het eindverslag om participatietrajecten te standaardiseren.
aan een
participatie traject
,
en
4. Digitaal participatieplatform Een platform dat een overzicht biedt van alle lopende participatietrajecten en waar inwoners eenvoudig online kunnen reageren. Online deelname vormt een waardevolle aanvulling op offline betrokkenheid. Het grote voordeel is dat je hiermee sneller en eenvoudiger een grotere groep inwoners bereikt en hun geluid hoort. Dankzij deze diversiteit aan mogelijkheden kunnen inwoners op een wijze die bij hen past deelnemen aan participatie. Daarnaast fungeert het als een centraal systeem voor zowel online als offline participatie waarin de organisator beschikt over diverse functionaliteiten om reacties en input te verzamelen. Door de gebruiksvriendelijke omgeving kan dit platform beheert worden door de projectleiders zelf. ,
5. Vast Budget participatietrajecten In de huidige praktijk wordt geen apart budget gereserveerd voor de organisatie van participatietrajecten. De kosten hiervoor worden gedekt vanuit het budget van de betrokken afdeling en bedragen tussen de 8. 000 en 10. 000 euro per jaar (zie hoofdstuk 6). Door structureel middelen vrij te maken voor burgerparticipatie wordt het een vast en serieus onderdeel van het besluitvormingsproces. ,
3 Inspraakverordening
3
Waterland 2005 | Lokale wet- en regelgeving
6. Integrale werkwijze voor participatietrajecten Door het gebruik van een in de praktijk geteste methode wordt op een gestructureerde en strategische 4 5 manier gewerkt aan participatie. De ‘participatiegarage’ van factor Pof de Relevant Gesprek- methode zijn hier voorbeelden van. 7. Training over integrale werkwijze Tijdens een praktische training worden medewerkers vertrouwd gemaakt met het omgevingsgericht werken de beschikbare hulpmiddelen de stappen om tot een gestructureerd participatieproces te komen en worden zij enthousiast gemaakt om hiermee aan de slag te gaan. Zonder training ontbreekt het medewerkers aan de benodigde kennis handvatten en motivatie om participatie effectief vorm te geven. In de toekomst wordt deze training verzorgd en geborgd door de vaste participatiemedewerker. ,
,
,
8. Handboek Burgerparticipatie De gekozen methode wordt aangevuld met formats voor de verplichte onderdelen van de wetswijziging praktische tips & tricks draaiboeken voor de meest voorkomende participatievormen en andere ondersteunende hulpmiddelen waarvan uit gesprekken met medewerkers is gebleken dat er behoefte aan is. ,
,
Verantwoording De voorgestelde projectonderdelen zijn noodzakelijk om te voldoen aan de wettelijke verplichtingen van de Wet versterking participatie op decentraal niveau en om participatie structureel te borgen. De participatieverordening legt de formele basis vast. Een participatiemedewerker is essentieel voor de implementatie ondersteuning en kwaliteitsborging. Formats voor participatieplannen en eindverslagen zijn verplicht en zorgen voor eenduidigheid. Het digitale participatieplatform vergroot de toegankelijkheid en efficiëntie. Een vast budget maakt participatie structureel uitvoerbaar. De integrale methode het handboek en de training zorgen voor een professionele en consistente aanpak om participatie effectief vorm te geven. ,
,
Als deze maatregelen niet worden genomen blijft participatie vrijblijvend en versnipperd. Het ontbreken van een participatiemedewerker en training leidt tot gebrek aan kennis samenhang en motivatie. Zonder digitaal platform en vast budget is er onvoldoende bereik en middelen om inwoners goed te betrekken. Hierdoor blijft participatie slechts theorie en krijgen inwoners nauwelijks inspraak in beleid en besluitvorming. ,
,
4 https://lokale-democratie. nl/page/view/a20242ee-78f9-40ba-98b9-4e174ab92589/participatietrainingen/df406526-bd5b-
45e1-b840-34742150ff42 5 https://relevantgesprek. nl/methodiek/
4
,
5. Aanpak en planning Fase 1: Voorbereiding -
-
-
-
MT-overleg Het managementteam bespreekt het projectplan en geeft richting aan het verdere proces. Hier kunnen eventuele aanpassingen worden doorgevoerd. Collegevergadering Het college bespreekt het projectplan en geeft richting aan het verdere proces. Hier kunnen eventuele aanpassingen worden doorgevoerd. Gezamenlijk kernradenoverleg Tijdens het gezamenlijke kernradenoverleg wordt input van de kernraden opgehaald over de huidige ervaring met burgerparticipatie. Kennissessies met de raad De gemeenteraad wordt in een kennissessie meegenomen om de kaders van de participatieverordening te bepalen. Onder andere zullen de achtergrond van de wetswijziging en mogelijkheden van burgerparticipatie de rol van de raad en de participatie instrumenten worden besproken. ,
5
Wat
Wie
Wanneer
Gezamenlijk kernradenoverleg
7 juli 2025
Bespreking in het MT
Wethouder kernraden met leden projectteam Het Mt met leden projectteam
Bespreking in het College
Het College
19 augustus 2025
Collegebrede bespreking
Het projectteam
8 september 2025
Kennissessie met de raad
Het projectteam en Griffie
23 september 2025
9 juli 2025
Fase 2: Uitvoering Wat Aanstellen participatiemedewerker Wie Wanneer De participatiemedewerker wordt de drijvende kracht van het te ontwikkelen beleid de toekomstige Medewerkers om input envragen Projectteam september 2025 participatietrajecten draagt bij een de waarborging van de nieuwe manier van werken.
-
,
Ontwerpen formatsomverplichte september 2025 Medewerkers input vragen Het projectteam onderdelen Medewerkers die (eerder) participatietrajecten hebben uitgevoerd worden betrokken bij het vormgeven van de praktische werkwijze de gelegenheid hun wensen en behoeften uit te spreken. Ontwerpen integrale aanpaken krijgen Participatiemedewerker september 2025
-
,
Ontwerpen integrale aanpak Ontwerpen handboek Participatiemedewerker oktober 2025 De stappen uit de gekozen participatiemethode worden aangepast aan de behoeften die de medewerkers burgerparticipatie hebben uitgesproken en dienen als basis voor een integrale aanpak die aansluit Ontwerpen Participatiemedewerker oktober op 2025de bestaande projectmatige werkwijze. participatieverordening
-
,
Opzetten Handboek onlineburgerparticipatie ontwerpen Participatiemedewerker oktober 2025 participatieplatform De verplichte onderdelen van de wetswijziging praktische tips & tricks draaiboeken voor de meest voorkomende participatievormen en andere ondersteunende hulpmiddelen worden gebundeld in een praktisch handboek waardoor beleidsmedewerkers op een gestructureerde manier aan de slag kunnen gaan met participatietrajecten.
-
,
-
-
,
Ontwerpen participatieverordening Op basis van de voorkeuren die zijn uitgesproken in de kennissessie met de raad en de Model Participatieverordening van de VNG wordt een participatieverordening opgesteld. Opzetten online participatieplatform In samenwerking met een gekozen partner wordt een online platform opgezet waarop projecten overzichtelijk worden weergegeven online- en offline bijdragen van inwoners centraal worden verzameld en de verwerking daarvan deels geautomatiseerd verloopt wat de werkdruk en administratieve lasten voor medewerkers aanzienlijk vermindert ,
,
6
Fase 3: Implementatie -
Training en informatievoorziening medewerkers Een externe partij verzorgt in samenwerking met de participatiemedewerker een praktische training voor medewerkers die betrokken zijn bij het organiseren van participatietrajecten volgens de nieuwe werkwijze. Op intranet ‘Waterweb’ worden de ontworpen formats beschikbaar gesteld en toegelicht. ,
-
-
-
,
Monitoring De participatiemedewerker coördineert de interne en externe participatietrajecten om de randvoorwaarden van participatie te bewaken en participatiemoeheid te mitigeren. Vaststellen participatieverordening De raad stelt de participatieverordening vast. Inwoners informeren Op de website sociale media en met een persbericht worden de nieuwe mogelijkheden van de participatieverordening uitgelegd. ,
7
Wat
Wie
Wanneer
Training en informatievoorziening voor medewerkers Monitoring
externe partij
2026
Het MT
2026
Vaststellen participatieverordening Inwoners informeren
De raad
2026
Afdeling Communicatie
Na vaststellen verordening
6. Kosten Bij participatie investeren we tijd en geld een investering die zich terugbetaalt in de kwaliteit van beleid en betrokkenheid van de samenleving. In het huidige beleid wordt er geen geld gereserveerd voor de organisatie van participatietrajecten maar komt dit uit het budget van de betrokken afdeling. ,
,
Huidige Kosten per participatievorm Inloopavond bij wijziging openbare ruimte: 600 euro; Bewonersavond klein (minder dan 40 mensen): 400 euro; Bewonersavond medium (40 tot 120 mensen): 1500 euro; Bewonersavond groot (120 tot 320 mensen): 2500 tot 3500
euro. *
*kosten kunnen door huur locatie beveiliging advies experts communicatiemateriaal of een externe spreker verder uitlopen ,
,
,
Op dit moment worden er gemiddeld 3 inloopavonden en 6 bewonersavonden georganiseerd wat uitkomt op +/- 8800 euro per jaar. De kosten voor het verwerken van de ingekomen reacties zijn buiten beschouwing gelaten omdat deze kosten integraal onderdeel vormen van de reguliere werkzaamheden. ,
,
Onderdelen Integrale aanpak burgerparticipatie Een overzicht van de onderdelen waar een financiële investering voor verreist is. Onderdeel Vast budget participatietrajecten Online participatieplatform Training medewerkers Aanstellen participatiemedewerker (05 fte) totaal ,
8
Kosten integrale aanpak €10. 000 €10. 500 €10. 000 (eenmalig) €55. 000 Structureel €75. 500 Incidenteel €10. 000