CConstaterende datWaterland
Koppel je AI →
Document · PDF

110-327 - Bijlage 3 bij 110-326 - Hoe gaat het met de jeugd in Waterland

Raadsvergadering 8 mei 2025, gemeente WaterlandBij agendapunt: Eventuele moties n.a.v. rekenkameronderzoek preventie jeugd en gezin9.064 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

1

APARTE BIJLAGE

1

Hoe gaat het met de jeugd in Waterland?

Een overzicht van data en een vergelijking met regio- en referentiegemeenten

REKENKAMER

WATERLAND

INHOUD

PAGINA 3

PAGINA 6-50

1. WAAROM DEZE BIJLAGE?

2. DE WATERLANDSE JEUGD IN FEITEN EN CIJFERS 2

PAGINA 49-51

PAGINA 52

3. DE WATERLANDSE INVESTERINGEN IN PREVENTIE VOOR JEUGD EN GEZIN

4. OVERZICHT GEBRUIKTE DOCUMENTEN EN DATABRONNEN

1 WAAROM DEZE BIJLAGE? In Waterland wonen

17.525 mensen Ongeveer 25% van de inwoners is 23 jaar of jonger

Dit zijn 4.352 kinderen en jongeren

In de Waterlandse visie op het sociaal domein1 staat: “Waterlanders hebben aandacht voor een gezonde levensstijl en ontwikkelen zich tot actieve en weerbare inwoners. Kinderen kunnen veilig, gezond en in geborgenheid opgroeien.” Hoe gaat het op dit moment met de lokale jeugd op deze aspecten? Hoe sterk is de pedagogische basis in de gemeente? Welke investeringen gaan er gepaard met preventie voor jeugd en gezin? En hoe verhoudt Waterland zich tot gemeenten in de regio en elders in het land? Deze vragen beantwoorden we op de volgende pagina’s. Uitleg bij de cijfers Dit document gaat over alle kinderen en jongeren die wonen en opgroeien in Waterland. Als leeftijd voor ‘jeugd’ houden we 0 tot en met 23 jaar aan. Maar: dit is niet in het hele document mogelijk. Verschillende databronnen houden namelijk andere leeftijdsgrenzen aan. Waar dit aan de orde is, vermelden we dit. In alle gevallen gebruiken we de meest recente informatie. Vergelijking met eerdere jaren en met ander gemeenten We geven op verschillende thema’s inzicht in de Waterlandse situatie in het hier en nu en - waar mogelijk - in de jaren hiervoor. Daarnaast laten we vergelijkingen zien met vier regiogemeenten, vier referentiegemeenten en Nederland als totaal. De regiogemeenten zijn de kleinere gemeenten in de regio Zaanstreek-Waterland: Edam-Volendam, Landsmeer, Oostzaan en Wormerland.

3

De referentiegemeenten liggen elders in het land en lijken op Waterland in verschillende opzichten. Ze hebben ongeveer hetzelfde inwoneraantal, dezelfde mate van verstedelijking en bestaan uit meerdere kleine (dorps)kernen. Ook grenzen ze net als Waterland aan een grote stad (> 175.000 inwoners). Alle vier de referentiegemeenten komen bovendien naar voren als vergelijkbaar met Waterland via het nieuwe instrument AMIGO (Algoritmische Matchmaker voor Ideale Gemeentelijke Oriëntatie) van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Deze applicatie maakt relevante benchmarks mogelijk door gemeenten te matchen op basis van meer dan 60 indicatoren.2

Figuur 1: Geselecteerde referentiegemeenten

Inwoneraantal: 16.1083 Mate van verstedelijking: Weinig stedelijk3 Aantal kernen: 3 Grote buurgemeente: Utrecht Gelijkenisscore sociaal domein (schaal 0-1): 0,592

4 Bunnik

Inwoneraantal: 16.8363 Mate van verstedelijking: Weinig stedelijk3 Aantal kernen: 4 Grote buurgemeente: Nijmegen Gelijkenisscore sociaal domein (schaal 0-1): 0,752

Heumen Hilvarenbeek Waalre

Inwoneraantal: 15.9613 Mate van verstedelijking: Weinig stedelijk3 Aantal kernen: 6 Grote buurgemeente: Tilburg Gelijkenisscore sociaal domein (schaal 0-1): 0,592 Inwoneraantal: 17.9883 Mate van verstedelijking: Weinig stedelijk3 Aantal kernen: 2 Grote buurgemeente: Eindhoven Gelijkenisscore sociaal domein (schaal 0-1): 0,682

Niet overal is de vergelijking mogelijk Niet op alle indicatoren in deze bijlage zijn gegevens voorhanden voor alle regio- en referentiegemeenten en voor Nederland als totaal. Soms is een vergelijking met alle acht de andere gemeenten én met het landelijke gemiddelde mogelijk. Andere keren kunnen we slechts vergelijkingen presenteren met een deel van de andere gemeenten. Verhalen achter de cijfers De cijfers bij de verschillende thema’s vertellen eigenlijk nooit het hele verhaal. Wij motiveren de lezers van dit document dan ook om met anderen in gesprek te gaan over wat hen opvalt. Bij een aantal thema’s halen we ervaringen aan van professionals uit Waterland. Zij vertellen wat zij tegenkomen in hun dagelijks werk en hoe zij hier in de praktijk mee omgaan. Verschillen tussen kernen en groepen Waterland is een uitgestrekte gemeente met kernen die verschillen van omvang en karakter. Voor veel van de thema’s in dit document zijn geen specifieke gegevens per kern voorhanden. Het is verder goed om te beseffen dat er grote en hardnekkige verschillen zijn tussen bevolkingsgroepen in de kwaliteit van leven.4 Er zijn ook aanzienlijke verschillen tussen jongens en meisjes, waarbij op het ene thema jongens, en op het andere thema meisjes gunstiger uitkomen. Omwille van de leesbaarheid staan we in dit document bij de meeste thema’s niet expliciet stil bij deze verschillen.

5

2

DE WATERLANDSE JEUGD IN FEITEN EN CIJFERS

2.1. AANTAL KINDEREN EN JONGEREN, NU EN LATER

De bevolkingsopbouw van Waterland is voor de jongste groepen inwoners redelijk vergelijkbaar met de rest van het land. Vanaf de leeftijd van 20 jaar treden er flinke verschillen op met het Nederlandse gemiddelde. Waterland kent relatief weinig twintigers en dertigers en juist relatief veel 50-plussers. Figuur 2: Leeftijdsopbouw Waterland 2024 in vergelijking met Nederland3 Nederland

Mannen

Vrouwen

6

90+ 80-90 70-80 60-70 50-60 40-50 30-40 20-30 10-20 0-10 20

15

10

5

0

0

5

10

15

20

Figuur 3 laat de leeftijdsverdeling zien van Waterlandse kinderen en jongeren. Wat opvalt is dat er een redelijk gelijkmatige verdeling is over de verschillende leeftijden. Uitzonderingen zijn de 0- tot 6-jarigen en de 22- en 23-jarigen. Figuur 3: Leeftijdsverdeling 0- t/m 23-jarigen Waterland 20243 23

0

1 2

22

250

21

3

200

20

4

150 100

19

5

50

18 7

6

Prognoses van de leerlingenaantallen in het basisonderwijs laten tot 2033 een lichte daling van het aantal leerlingen zien. In 2040 hebben de Waterlandse basisscholen naar verwachting weer ongeveer evenveel leerlingen als in 2024. De leerlingenaantallen in het voortgezet onderwijs laten een stabiel beeld zien de komende jaren. Wel is het zo dat de enige middelbare school in Waterland, het Bernard Nieuwentijt College in Monnickendam, een substantieel percentage leerlingen heeft van buiten de gemeentegrenzen. Waterlandse jeugdigen zitten op hun beurt juist relatief vaak op een middelbare school elders in de regio. Professional aan het woord “Die jongeren gaan naar Edam-Volendam, Purmerend, Hoorn, Amsterdam. Het is een vraagstuk hoe je die jongeren in beeld houdt en kunt signaleren als er problemen zijn. De middelbare scholen elders zijn waarschijnlijk minder genegen om signalen door te geven. Ook weten ze waarschijnlijk te weinig van het ondersteuningsaanbod in de woongemeente van hun Waterlandse leerlingen.”

7

17 7 8

16 7 9

15 7 10

14 7 13 7

12

11

Volgens de bevolkingsprognose van het Centraal Bureau voor de Statistiek blijft de totale bevolkingsomvang van Waterland de komende jaren redelijk stabiel. Pas na 2045 is een inwoneraantal boven de 18.000 te verwachten.5

Figuur 4: Verwachte leerlingaantallen op de Waterlandse scholen 2024-20436 Basisonderwijs

Voortgezet onderwijs

1.500 1.200 900 600 300 0

2024 2025 2027 2029 2031 2033 2035 2037 2039 2041 2043

7

2.2. ACTIEF OPGROEIEN

Waarom is een actieve levensstijl belangrijk? Een actieve levensstijl van kinderen draagt in de eerste plaats bij aan hun fysieke gezondheid. Maar de positieve effecten zijn breder. Spelenderwijs sporten en bewegen draagt bijvoorbeeld bij aan een positief sociaal klimaat waarin kinderen sociale vaardigheden kunnen ontwikkelen. Ook hebben actieve kinderen en jongeren verhoogde gevoelens van plezier en tevredenheid, meer zelfvertrouwen en een verhoogd gevoel van eigenwaarde.7, 8 Hoe actief groeien Waterlandse jeugdigen op? Het percentage Waterlandse jeugdigen dat dagelijks minimaal één uur beweegt, blijft achter bij de meeste regio- en referentiegemeenten. Op het gebied van lidmaatschap van een sportvereniging is er veel verschil tussen leeftijdsgroepen. In de onderbouw van de basisschool en de bovenbouw van de middelbare school hebben jeugdigen minder vaak zo’n lidmaatschap dan in veel van de andere bekeken gemeenten. In de tussenliggende periode is dat percentage gelijk aan of hoger dan het Nederlandse gemiddelde en het gemiddelde van een aantal van de vergelijkingsgemeenten. Het aantal sportaccommodaties is Waterland per 10.000 inwoners (22,1) is ongeveer gelijk aan het Nederlandse gemiddelde. Dat geldt ook voor de beweegvriendelijkheid van de omgeving waarin kinderen en jongeren opgroeien.

De score van 63 op en een schaal van 100 is gebaseerd op de diversiteit en nabijheid van sportaccommodaties, sport- en speelplekken, parken, water geschikt voor recreatief gebruik en de gemiddelde afstand tot scholen en supermarkten. Een relatief hoog percentage leerlingen (16%) in klas 2 van de middelbare school loopt risico op problematisch gebruik van sociale media. Het percentage jeugdigen met risico op problematisch gamegedrag (3%) is gelijk aan het landelijke gemiddelde. En het percentage kinderen tot 12 jaar dat dagelijks meer dan 2 uur naar een scherm kijkt (tv, computer, tablet, smartphone), is relatief laag (12%) in vergelijking met andere gemeenten.

8

DAGELIJKS BEWEGEN 27%

19%

14%

18%

van de 4- tot 7-jarigen

van de 8- tot 11-jarigen

in klas 2 van de middelbare school

in klas 4 van de middelbare school

Figuur 7: Vergelijking dagelijks beweeggedrag klas 2 middelbare school11, 17, 18, 19

Figuur 8: Vergelijking dagelijks beweeggedrag klas 4 middelbare school11, 17, 18, 19

beweegt dagelijks minimaal één uur.9,11

Figuur 5: Vergelijking dagelijks beweeggedrag 4- tot 7 jarigen9, 13, 14, 15

Figuur 6: Vergelijking dagelijks beweeggedrag 8- tot 11 jarigen9, 13, 14, 15

Heumen

50%

Hilvarenbeek

48%

Waalre

20%

Edam-Volendam

25%

Hilvarenbeek

48%

Waalre

47%

Hilvarenbeek

18%

Waalre

21%

Waalre

47%

Heumen

35%

Edam-Volendam

18%

Heumen

20%

Wormerland

33%

Oostzaan

22%

Heumen

15%

Hilvarenbeek

18%

Landsmeer

31%

Waterland

19%

Wormerland

15%

Waterland

18%

Oostzaan

28%

Landsmeer

18%

Waterland

14%

Wormerland

17%

Waterland

27%

Edam-Volendam

14%

Edam-Volendam

21%

Wormerland

10%

9

LIDMAATSCHAP VAN SPORTVERENIGING 57%

87%

88%

76%

van de 4- tot 7-jarigen

van de 8- tot 11-jarigen

in klas 2 van de middelbare school

in klas 4 van de middelbare school

is lid van een sportvereniging (basisschool) of sport wekelijks bij een club, vereniging of sportschool (middelbare school).9, 11

Figuur 9: Vergelijking lidmaatschap sportvereniging 4- tot 7 jarigen9, 13, 14, 15

Figuur 10: Vergelijking lidmaatschap sportvereniging 8- tot 11 jarigen9, 13, 14, 15

Figuur 11: Vergelijking lidmaatschap sportvereniging klas 2 middelbare school11, 17, 18, 19

Figuur 12: Vergelijking lidmaatschap sportvereniging klas 4 middelbare school11, 17, 18, 19

Heumen

76%

Heumen

95%

Hilvarenbeek

95%

Hilvarenbeek

90%

Edam-Volendam

69%

Edam-Volendam

92%

Heumen

92%

Heumen

87%

Hilvarenbeek

68%

Waterland

87%

Edam-Volendam

87%

Wormerland

86%

Waalre

67%

Wormerland

86%

Waterland

86%

Waalre

85%

Landsmeer

61%

Landsmeer

85%

Waalre

85%

Edam-Volendam

82%

Waterland

57%

Oostzaan

84%

Wormerland

84%

Waterland

76%

Oostzaan

55%

Waalre

76%

Nederland

76%

Nederland

76%

Wormerland

52%

Hilvarenbeek

68%

10

SPORTACCOMMODATIES

BEWEEGVRIENDELIJKE OMGEVING

22,1

63

sportaccommodaties zijn er in Waterland per 10.000 inwoners.20

is de score van Waterland voor de beweegvriendelijkheid van de omgeving op een schaal van 0 tot 100.20

Figuur 13: Vergelijking sportaccommodaties20

Figuur 14: Vergelijking beweegvriendelijke omgeving20

2023

2023

Hilvarenbeek

55,1

Edam-Volendam

72

Wormerland

32,5

Waalre

69

Heumen

31,5

Oostzaan

68

Landsmeer

26,4

Landsmeer

67

Bunnik

23,0

Nederland

65

Waterland

22,1

Bunnik

64

Nederland

21,7

Waterland

63

Edam-Volendam

21,2

Heumen

51

Waalre

18,3

Wormerland

44

Oostzaan

15,4

Hilvarenbeek

40

11

SCHERMGEBRUIK

GEBRUIK SOCIALE MEDIA

12%

16%

kijkt dagelijks langer dan 2 uur naar een beeldscherm (tv, computer, tablet, smartphone).9

loopt risico op problematisch gedrag op sociale media.11

van de 0- tot 12-jarigen

11%

in klas 2 van de middelbare school

Figuur 15: Vergelijking schermgebruik9, 14, 15 Hilvarenbeek

23%

Edam-Volendam

19%

Waalre

18%

Landsmeer

15%

Wormerland

15%

Waterland

12%

Oostzaan

12%

in klas 4 van de middelbare school

Figuur 16: Vergelijking problematisch gedrag sociale media klas 2 middelbare school11, 16, 17, 18, 19

Figuur 17: Vergelijking problematisch gedrag sociale media klas 4 middelbare school11, 16, 17, 18, 19

Waterland

16%

Nederland

13%

Hilvarenbeek

13%

Edam-Volendam

13%

Nederland

13%

Waterland

11%

Edam-Volendam

12%

Hilvarenbeek

10%

Waalre

7%

Heumen

9%

Heumen

6%

Waalre

8%

Bunnik

6%

Bunnik

6%

Wormerland

6%

Wormerland

6%

12

GAMEGEDRAG

3%

in klas 2 van de middelbare school loopt risico op problematisch gamegedrag.12

Figuur 18: Vergelijking problematisch gamen klas 2 middelbare school1212, 17, 18, 19 Heumen

6%

Hilvarenbeek

4%

Edam-Volendam

3%

Waterland

3%

Waalre

3%

Nederland

3%

13

2.3. IN GEBORGENHEID OPGROEIEN

Waarom is in geborgenheid opgroeien belangrijk? Kinderen en jongeren moeten zich geborgen voelen om zich goed te kunnen ontwikkelen. Stabiliteit, continuïteit en voorspelbaarheid in het gezin zijn hierbij belangrijke factoren. Ook de leef- en woonomgeving spelen een wezenlijke rol.21 Hoe geborgen groeien Waterlandse jeugdigen op? Tienermoederschappen komen in Waterland d nauwelijks voor. Het aandeel eenoudergezinnen (21,56%) ligt onder het Nederlandse gemiddelde (23%), maar is wel hoger dan in veel van de regio- en referentiegemeenten. Het aandeel ouders dat de opvoeding van hun kinderen als (zeer) moeilijk ervaart (4%) is wel vergelijkbaar met andere gemeenten. In Waterland groeit 4% van de jeugdigen onder de 18 jaar op in een uitkeringsgezin. De sociaal-economische positie van gezinnen in de gemeente is beter dan gemiddeld in Nederland en is vergelijkbaar met de regio- en referentiegemeenten. Er zijn wel flinke verschillen tussen en binnen de kernen. Een relatief laag percentage jeugdigen (7%) is jonge mantelzorger. En zo’n 12 tot 15 kinderen en jongeren per jaar maken een scheiding van hun ouders mee. Van de leerlingen in klas 2 en 4 van de middelbare school heeft in totaal 24% een scheiding in het gezin meegemaakt. Dit is meer dan in de meeste andere bekeken gemeenten. De cijfers geven geen inzicht in de complexiteit van de scheidingen.

Van de inwoners die zoeken naar een sociale huurwoning is 9% jonger dan 23 jaar, ten opzichte van 12% in de hele regio Amsterdam. De gemiddelde wachttijd voor een sociale huurwoning in Waterland is 16,4 jaar. In alle woonsegmenten is de vraag naar woningen groter dan het aanbod. De meeste jongeren in Waterland voelen zich gelukkig (78% in 2023). In 2019 was dat nog 90%. Het percentage van 78% is gelijk aan het Nederlandse gemiddelde, maar is lager dan in veel van de andere bekeken gemeenten. Iets minder dan de helft van de jongeren (48%) waardeert het vertrouwen in de eigen toekomst met een cijfer hoger dan een 7. Dit is lager dan in de rest van Nederland (53%) en in de regio- en referentiegemeenten. Wel hebben bijna alle jongeren (96%) iemand bij wie ze terecht kunnen als ze ergens mee zitten.

14

TIENERMOEDERSCHAPPEN

1

1

2021

2022

EENOUDERGEZINNEN

0

21,56%

2023

van de Waterlandse jeugd

keer per jaar was er sprake van een tienermoederschap in Waterland.2

groeit op in een eenoudergezin.2

Figuur 19: Vergelijking tienermoederschappen2

Figuur 20: Vergelijking eenoudergezinnen2

Wormerland

2

Nederland

23,00%

Edam-Volendam

1

Landsmeer

22,43%

Heumen

1

Waterland

21,56%

Waterland

0

Wormerland

21,32%

Oostzaan

19,22%

Waalre

18,92%

Heumen

18,06%

Edam-Volendam

16,13%

Bunnik

15,49%

Hilvarenbeek

15,13%

15

MOEITE MET OUDERSCHAP

KINDEREN IN UITKERINGSGEZIN

4%

4%

vindt de opvoeding (zeer) moeilijk.9

van de 0- tot 18-jarigen groeit op in een uitkeringsgezin.2

Figuur 21: Vergelijking moeite met ouderschap9, 14, 15

Figuur 22: Vergelijking kinderen in een uitkeringsgezin2

van de ouders met een kind tot 12 jaar

2021

4% 2022

4% 2023

Landsmeer

4%

Nederland

6%

Waterland

4%

Wormerland

6%

Wormerland

4%

Waterland

4%

Oostzaan

4%

Heumen

4%

Waalre

3%

Edam-Volendam

3%

Edam-Volendam

3%

Landsmeer

3%

Hilvarenbeek

1%

Waalre

3%

Hilvarenbeek

3%

Oostzaan

3%

Bunnik

2%

Professional aan het woord “Ouders vinden het vaak gemakkelijker om aan de bel te trekken als er iets aan de hand is met hun kind dan als ze zelf denken: “Ik weet even niet meer wat ik moet doen als opvoeder”. Krijgen ouders een verwijzing naar hulpverlening, dan blijkt het behoorlijk lastig om een keuze te maken uit de veelheid aan aanbieders. De keuze valt dan al snel op een organisatie dicht bij huis, terwijl dat niet altijd de beste hoeft te zijn.”

16

Figuur 23: Vergelijking sociaal-economische positie22

SOCIAAL-ECONOMISCHE POSITIE

0,226% 2020

0,225% 2021

0,230% 2022

is de sociaal-economische score van Waterlandse inwoners, gebaseerd op welvaart, opleiding en arbeidsverleden. Het Nederlandse gemiddelde is 0,032.22

0,158% Monnickendam

0,269% Ilpendam

0,467% Katwoude

0,381%

Broek in Waterland

0,191% Marken

0,394% Watergang

is de sociaal-economische score van Waterlandse inwoners in de verschillende kernen. Voor de kernen Overleek, Purmer, Uitdam en Zuiderwoude zijn geen aparte gegevens bekend.22

0,736%

0,561%

0,694%

0,685%

0,666%

0,619%

Monnickendam

Ilpendam

Katwoude

Broek in Waterland

Marken

Watergang

is de spreiding van sociaal-economische scores binnen de kernen. Hoe dichter bij de 1, hoe groter de verschillen binnen een kern zijn op het gebied van welvaart, opleiding en arbeidsverleden.22

Bunnik

0,340%

Hilvarenbeek

0,284%

Waalre

0,279%

Landsmeer

0,253%

Edam-Volendam

0,240%

Waterland

0,230%

Oostzaan

0,227%

Heumen

0,205%

Wormerland

0,127%

Nederland

0,032%

17

JONGE MANTELZORGER

SCHEIDINGEN WAAR KINDEREN BIJ BETROKKEN ZIJN

14%

12

2019

7% 2021

15

2020

2021

12 2022

van de van de jeugdigen in klas 2 en 4 van de middelbare school is jonge mantelzorger.11, 12

is het totaal aantal scheidingen waar kinderen bij betrokken zijn.23

Figuur 24: Vergelijking jonge mantelzorgers12, 19

Figuur 25: Vergelijking scheidingen waar kinderen bij betrokken zijn23

Edam-Volendam

12%

Waalre

18

Wormerland

11%

Heumen

16

Landsmeer

11%

Edam-Volendam

15

Oostzaan

11%

Waterland

12

Waalre

10%

Hilvarenbeek

12

Waterland

7%

Bunnik

11

Landsmeer

10

Oostzaan

7

Wormerland

7

18

HEEFT SCHEIDING MEEGEMAAKT

24% 2021

Professional aan het woord “Het Jeugdteam Waterland trekt als regisseur op met kleine zorgaanbieders op het gebied van onder andere complexe scheidingen. We zijn betrokken bij de intake en de samenstelling van het behandelplan en houden de situatie mee in gaten. Vanuit onze regiefunctie pakken we soms ook de rol om een pittige boodschap af te geven als een gezin(slid) niet meewerkt aan de hulpverlening. Op die manier kan de behandelrelatie tussen de zorgaanbieder en het gezin goed blijven en krijgt de zorgaanbieder minder snel het verwijt dat ze partij kiezen voor één van de twee ouders. Deze manier van samenwerken brengt veel, maar kost wel veel capaciteit.”

24% 2023

van de jeugdigen in klas 2 en 4 van de middelbare school heeft een scheiding in het gezin meegemaakt.11, 12

Figuur 26: Vergelijking scheiding meegemaakt11, 12, 15, 16, 17, 18 Oostzaan

27%

Waterland

24%

Wormerland

23%

Landsmeer

22%

Waalre

21%

Heumen

21%

Hilvarenbeek

16%

Edam-Volendam

16%

Bunnik

14%

19

WONINGZOEKEND

WACHTTIJD HUURWONING

9%

19,7

van de Waterlandse inwoners die een huurwoning zoekt is jonger dan 23 jaar.24

jaar bedraagt de gemiddelde wachttijd voor een sociale huurwoning.24 Volgens de Woonvisie van de gemeente Waterland is de vraag naar woningen ook in alle andere woonsegmenten groter dan het aanbod.25

Figuur 27: Vergelijking woningzoekenden huurwoningen24

Figuur 28: Vergelijking wachttijden huurwoningen in jaren24

2022

2021

16,4 2022

Landsmeer

18%

Wormerland

19,7

Wormerland

14%

Waterland

16,4

Regio Amsterdam

12%

Landsmeer

16,0

Waterland

9%

Regio Amsterdam

13,4

Edam-Volendam

8%

Edam-Volendam

11,5

Oostzaan

7%

Oostzaan

10,3

20

GELUKSGEVOEL

90% 2019

VERTROUWEN IN DE TOEKOMST

76% 2021

78%

50%

2023

2021

48% 2023

van de jeugdigen in klas 2 en 4 van de middelbare school voelt zich (zeer) gelukkig.10, 11, 12

van de leerlingen in klas 2 en 4 van de middelbare school heeft veel vertrouwen in de toekomst (cijfer >7).11, 12

Figuur 29: Vergelijking geluksgevoel12, 16, 17, 18, 19

Figuur 30: Vergelijking vertrouwen in de toekomst12, 16, 17, 18, 19

Wormerland

85%

Edam-Volendam

60%

Oostzaan

84%

Waalre

60%

Edam-Volendam

84%

Wormerland

59%

Hilvarenbeek

58%

Heumen

56%

Landsmeer

55%

Oostzaan

54%

Bunnik

84%

Waalre

83%

Hilvarenbeek

80%

Waterland

78%

Bunnik

54%

Nederland

78%

Nederland

53%

Heumen

76%

Waterland

48%

21

SOCIALE STEUN

96% 2023

van de jeugdigen in klas 2 en 4 van de middelbare school kan bij iemand terecht bij een probleem of als diegene ergens mee zit.12

Figuur 31: Vergelijking sociale steun12, 18, 19 Landsmeer

100%

Wormerland

99%

Hilvarenbeek

99%

Oostzaan

98%

Waterland

96%

Edam-Volendam

95%

Waalre

88%

22

2.4. WEERBAAR OPGROEIEN

Het percentage jongeren dat zich (zeer) vaak gestrest voelt door een of meer factoren is gestegen van 37% naar 59%. Dit is ruim meer dan het Nederlandse gemiddelde (50%) en de percentages in de vergelijkingsgemeenten. De meest genoemde stressfactoren zijn: school (46%), alles wat ze moeten doen (41%) en wat anderen van ze vinden (23%). 12% van de jongeren in klas 2 en 4 van de middelbare school voelde zich de afgelopen vier weken vaak tot altijd eenzaam. 34% van de jongeren in de genoemde schoolklassen heeft psychische klachten. Ook deze cijfers zijn hoger dan gemiddeld in Nederland en in de regio- en referentiegemeenten. De Waterlandse jongeren ervaren wel minder pestgedrag op de middelbare school dan elders in Nederland. 23% van de jongeren in klas 2 en 4 van de middelbare school heeft er de laatste 12 maanden een enkele keer tot heel vaak serieus over gedacht een eind te maken aan hun leven (ten opzichte van 13% in 2019). Alleen in Landsmeer is dit percentage hoger (29%). Kijken we naar de onderwijskansen van jeugdigen, dan zien we dat het overgrote merendeel van de peuters (91%) gebruikmaakt van de kinderopvang. Minder kleuters dan gemiddeld in Nederland (6% tegenover 14%) loopt risico op onderwijsachterstanden. En de deelname aan speciaal (voortgezet) onderwijs is in Waterland relatief laag.

Dit betekent dat veruit de meeste jeugdigen gebruikmaken van het reguliere onderwijs.

Waarom is in weerbaar opgroeien belangrijk? Weerbare kinderen en jongeren vinden beter hun weg in de maatschappij en in het volwassen leven. Weerbaarheid heeft grote voordelen voor zowel de jeugdigen, die hun leven beter op de rit krijgen, als voor de maatschappij. Weerbare kinderen en jongeren ondervinden minder nadelige gevolgen van de tegenslagen die ze tegenkomen, zoals lichamelijke en psychische problemen, angsten, een negatief zelfbeeld of onaangepast gedrag. Hoe weerbaar groeien Waterlandse jeugdigen op? Het percentage ouders dat hun kind voldoende weerbaar vindt, is in Waterland lager dan in de meeste regio- en referentiegemeenten. Het merendeel van de middelbare scholieren (86%) vindt zichzelf voldoende weerbaar. Dit percentage is lager dan elders in Nederland.

Het schoolverzuim en het aandeel voortijdige schoolverlaters in Waterland is relatief hoog. Tegelijkertijd is het aandeel jongeren zonder onderwijs en werk (4,69%) en het aandeel jongeren met een uitkering (1,8%) ruim lager dan het Nederlandse gemiddelde. Het aandeel mbo’ers, hbo’ers en universitaire studenten onder de Waterlandse jongeren tot 25 jaar is vergelijkbaar met de regio- en referentiegemeenten. Het percentage jongeren dat gebruikmaakt van jeugdhulp zonder verblijf steeg in de coronaperiode naar ruim 19%. Daarna is het weer afgenomen naar 14,6%. Dat is lager dan het Nederlandse gemiddelde, maar hoger dan in de meeste regiogemeenten. Het aandeel jeugdigen in de jeugdhulp met verblijf is de afgelopen jaren toegenomen van 0,9% naar 2,1%. Wel komen minder kinderen en jongeren dan voorheen in aanraking met de Jeugdbescherming.

23

WEERBAARHEID

WEERBAARHEID

71%

67%

van de ouders van 4- tot 7-jarigen

86%

van de ouders van 8- tot 11-jarigen

van de jongeren in klas 2 en 4 van de middelbare school

vindt hun kind voldoende weerbaar.9

vindt zichzelf voldoende weerbaar.12

Figuur 32: Vergelijking weerbaarheid 4- tot 7 jarigen

Figuur 33: Vergelijking weerbaarheid 8- tot 11 jarigen

9, 13, 14, 15

9, 13, 14, 15

Waalre

90%

Waalre

90%

Hilvarenbeek

89%

Hilvarenbeek

89%

Oostzaan

82%

Oostzaan

82%

Landsmeer

80%

Wormerland

80%

Waterland

71%

Edam-Volendam

71%

Edam-Volendam

71%

Landsmeer

71%

65%

Waterland

Wormerland

65%

Figuur 34: Vergelijking weerbaarheid klas 2 en 4 middelbare school12, 16, 17, 18, 19 Oostzaan

94%

Waalre

92%

Edam-Volendam

91%

Wormerland

91%

Nederland

89%

Hilvarenbeek

89%

Bunnik

88%

Heumen

86%

Waterland

86%

Landsmeer

85%

24

STRESSGEVOEL

37% 2019

EENZAAMHEID

48% 2021

59%

10%

2023

2021

12% 2023

van de jongeren in klas 2 en 4 van de middelbare school voelt zich (zeer) vaak gestrest door een of meer factoren.10, 11, 12 De meest genoemde factoren zijn: school of huiswerk (46%), alles wat ze moeten doen (41%) en wat anderen van ze vinden (23%). Meisjes, vierdeklassers en havo/vwo-leerlingen ervaren het vaakst stress.12

van de jongeren in klas 2 en 4 van de middelbare school voelde zich de afgelopen vier weken vaak tot altijd eenzaam. Gevoelens van eenzaamheid kunnen onder andere voortkomen uit een negatief zelfbeeld, zich onbegrepen voelen, weinig sociale vaardigheden of een moeizame thuissituatie.11, 12

Figuur 35: Vergelijking gevoelens van stress12, 16, 17, 18, 19

Figuur 36: Vergelijking eenzaamheid12, 16, 17, 18, 19

Waterland

59%

Waterland

12%

Nederland

50%

Heumen

10%

Heumen

47%

Nederland

10%

Edam-Volendam

45%

Edam-Volendam

10%

Bunnik

44%

Wormerland

9%

Wormerland

43%

Bunnik

7%

Hilvarenbeek

43%

Waalre

6%

Waalre

41%

Hilvarenbeek

4%

Oostzaan

40%

25

PESTEN

4% 2019

PSYCHISCHE KLACHTEN

4% 2021

6%

30%

2023

2021

34% 2023

van de jeugdigen in klas 2 en 4 van de middelbare school is regelmatig gepest op school.10, 11, 12

van de jongeren in klas 2 en 4 van de middelbare school heeft psychische klachten. Jongens hebben over het algemeen een gunstigere score dan meisjes.11, 12

Figuur 37: Vergelijking gepest zijn op school12, 16, 17, 18, 19

Figuur 38: Vergelijking psychische klachten12, 16, 17, 18, 19

Bunnik

12%

Waterland

34%

Heumen

11%

Heumen

29%

Nederland

8%

Nederland

27%

Waalre

8%

Hilvarenbeek

26%

Oostzaan

7%

Waalre

24%

Waterland

6%

Bunnik

23%

Hilvarenbeek

6%

Edam-Volendam

22%

Edam-Volendam

4%

Oostzaan

21%

Landsmeer

4%

Wormerland

19%

Wormerland

3%

26

SUÏCIDALE GEDACHTEN

GEBRUIK KINDEROPVANG

13%

91%

2019

23% 2021

2020

van de jongeren in klas 2 en 4 van de middelbare school heeft er de laatste 12 maanden een enkele keer tot heel vaak serieus over gedacht een eind te maken aan hun leven.10, 11

van de 0- tot 4-jarigen gaat 2, 3 of 4 dagen per week naar de kinderopvang.9

Figuur 39: Vergelijking suïcidale gedachten11, 16, 17, 18, 19

Figuur 40: Vergelijking gebruik kinderopvang9

Landsmeer

29%

Landsmeer

92%

Waterland

23%

Waterland

91%

Heumen

21%

Wormerland

90%

Nederland

20%

Wormerland

89%

Edam-Volendam

19%

Edam-Volendam

80%

Waalre

17%

Hilvarenbeek

16%

Bunnik

14%

Oostzaan

14%

Wormerland

13%

27

RISICO OP ONDERWIJSACHTERSTANDEN

9% 2019

6% 2020

van de peuters loopt risico op onderwijsachterstanden.2

Figuur 41: Vergelijking risico op onderwijsachterstanden peuters2 Nederland

14%

Wormerland

11%

Oostzaan

10%

Landsmeer

8%

Hilvarenbeek

8%

Edam-Volendam

7%

Waterland

6%

Waalre

6%

Heumen

5%

Professional aan het woord “We zien leerlingen die instromen in de kleuterklas die eerder niet naar de kinderopvang en/of peuterspeelzaal zijn geweest. Er zijn ook kinderen die wel naar de kinderopvang zijn geweest, maar voor wie de kinderopvang geen overdracht doet aan de basisschool. In beide gevallen zijn er veel inspanningen nodig van de leerkrachten om kinderen een ‘zachte landing’ te geven in de kleuterklas. We zouden graag zien dat er meer voorlichting komt aan ouders over het belang van goed voorbereid naar de basisschool gaan. En vanuit professionals - bijvoorbeeld bij de jeugdgezondheidszorg - zou er meer uitwisseling met het onderwijs mogen komen over kinderen met (mogelijke) achterstanden die de basisschoolleeftijd gaan bereiken. Een vraagstuk is hoe je kinderen en gezinnen op tijd in beeld krijgt als zij niet bij de kinderopvang én niet op het consultatiebureau komen.”

28

REGULIER EN SPECIAAL BASISONDERWIJS

REGULIER EN SPECIAAL VOORTGEZET ONDERWIJS

3,4%

1,8%

van de leerlingen gaat naar een speciale (basis)school.26 Van alle Waterlandse basisscholen staat er in december 2024 één te boek als zeer zwak.36

van de leerlingen in het voortgezet onderwijs gaat naar een speciale middelbare school.26

Figuur 42: Vergelijking deelname speciaal basisonderwijs26

Figuur 43: Vergelijking deelname speciaal voortgezet onderwijs26

2023

2023

Waalre

2,5%

Waterland

1,8%

Bunnik

2,6%

Oostzaan

1,9%

Landsmeer

2,7%

Edam-Volendam

2,0%

Hilvarenbeek

3,3%

Hilvarenbeek

2,4%

Waterland

3,4%

Waalre

2,6%

Oostzaan

3,6%

Landsmeer

2,7%

Wormerland

4,0%

Heumen

3,1%

Edam-Volendam

4,1%

Wormerland

3,5%

Heumen

4,7%

Bunnik

3,6%

Nederland

4,8%

Nederland

4,0%

29

RELATIEF SCHOOLVERZUIM

23 2021

43 2022

VOORTIJDIG SCHOOLVERLATERS

37

1,1%

2023

2020

1,8% 2021

1,9%

2,5%

2022

per 1.000 leer- of kwalificatieplichtige leerlingen heeft meer dan 16 uur ongeoorloofd verzuimd van school gedurende 4 opeenvolgende lesweken.26

van de jongeren is voortijdig schoolverlater zonder startkwalificatie.26

Figuur 44: Vergelijking relatief verzuim26

Figuur 45: Vergelijking voortijdig schoolverlaten26

2023

Edam-Volendam

33

Oostzaan

3,4%

Waterland

37

Waterland

2,5%

Landsmeer

30

Nederland

2,4%

Nederland

29

Wormerland

2,3%

Wormerland

23

Waalre

1,9%

Bunnik

22

Edam-Volendam

1,8%

Oostzaan

18

Hilvarenbeek

1,7%

Heumen

18

Landsmeer

1,6%

Hilvarenbeek

15

Heumen

1,3%

Waalre

9

Bunnik

1,2%

30

JONGEREN ZONDER ONDERWIJS EN WERK

JONGEREN MET EEN UITKERING

4,75%

1,7%

2019

4,69% 2020

2021

1,6% 2022

1,8% 2023

van de 15- tot 27-jarigen volgt geen onderwijs en heeft ook geen werk.2

van de 15- tot 27-jarigen heeft een uitkering.2

Figuur 46: Vergelijking jongeren zonder onderwijs en werk2

Figuur 47: Vergelijking jongeren met een uitkering2

Nederland

8,20%

Nederland

3,3%

Oostzaan

7,58%

Heumen

3,3%

Wormerland

7,23%

Oostzaan

3,0%

Landsmeer

7,06%

Wormerland

2,6%

Bunnik

5,47%

Hilvarenbeek

2,4%

Waalre

4,97%

Waalre

2,2%

Hilvarenbeek

4,80%

Waterland

1,8%

Waterland

4,69%

Bunnik

1,8%

Heumen

4,56%

Edam-Volendam

1,7%

Edam-Volendam

3,73%

Landsmeer

1,0%

31

NIVEAU VERVOLGONDERWIJS

730 Waterlandse jongeren tot 25 jaar maken gebruik van vervolgonderwijs. 41,1% van deze jongeren zit op het mbo, 37,0% op het hbo en 21,9% volgt wetenschappelijk onderwijs.26 Figuur 48: Vergelijking deelname vervolgonderwijs26 mbo

hbo

wo

Bunnik

32,1%

35,9%

32,3%

Waalre

38,4%

41,1%

20,5%

Heumen

38,6%

38,6%

22,9%

Nederland

39,4%

34,1%

26,5%

Waterland

41,1%

37,0%

21,9%

Landsmeer

41,7%

35,4%

22,9%

Oostzaan

43,5%

39,1%

17,4%

Hilvarenbeek

46,3%

41,3%

12,5%

Wormerland

47,1%

37,6%

15,3%

Edam-Volendam

49,2%

33,3%

17,4%

32

JEUGDHULP 11,5%

19,8%

17,1%

14,6%

2021

2022

2023

2024

van de kinderen en jongeren tot 18 jaar maakt gebruik van jeugdhulp zonder verblijf.2

0,9%

1,4%

1,6%

2,1%

2021

2022

2023

2024

van de kinderen en jongeren tot 18 jaar maakt gebruik van jeugdhulp met verblijf.2

Figuur 49: Vergelijking jeugdhulp zonder verblijf2

Figuur 50: Vergelijking jeugdhulp met verblijf2

Waalre

21,6%

Landsmeer

2,3%

Bunnik

18,8%

Waterland

2,1%

Nederland

16,1%

Oostzaan

1,7%

Landsmeer

15,8%

Nederland

1,5%

Waterland

14,6%

Edam-Volendam

1,3%

Heumen

14,1%

Bunnik

1,2%

Hilvarenbeek

13,0%

Wormerland

1,2%

Oostzaan

11,2%

Heumen

0,7%

Wormerland

10,7%

Waalre

0,5%

Edam-Volendam

8,8%

Hilvarenbeek

0,5%

33

JEUGDBESCHERMING 0,6%

0,5%

0,4%

0,4%

2021

2022

2023

2024

van de kinderen en jongeren tot 18 jaar maakt gebruik van jeugdbescherming.2

Figuur 51: Vergelijking jeugdbescherming2 Nederland

0,9%

Oostzaan

0,7%

Bunnik

0,7%

Landsmeer

0,5%

Wormerland

0,5%

Waterland

0,4%

Edam-Volendam

0,4%

Waalre

0,4%

Hilvarenbeek

0,4%

Professional aan het woord “De gemeente Waterland neemt deel aan een regionale proeftuin toekomstscenario jeugd. Hiervoor heeft Waterland als kleine gemeente de nek uitgestoken om een voortrekkersrol te pakken. Het aantal Waterlandse gezinnen dat in beeld is bij de jeugdbescherming is mede hierdoor gedaald van 9 zo’n anderhalf jaar geleden naar 3 gezinnen met in totaal 5 kinderen nu. Er zijn de afgelopen periode geen kinderen uit huis geplaatst in Waterland.” Op dit moment vindt er landelijke besluitvorming plaats over het vervolg op de proeftuin toekomstscenario jeugd. Een andere professional ziet dat bepaalde elementen uit de proeftuinwerkwijze al zijn geïntegreerd in het reguliere werk. Daarbij gaat het om elkaar actief benaderen en betrekken om maatwerk te kunnen bieden bij onveiligheid in gezinnen. Beperkte capaciteit is hierbij wel een ervaren knelpunt.”

34

2.5. VEILIG OPGROEIEN

Waarom is veilig opgroeien belangrijk? Veilig opgroeien gaat in de eerste plaats om het hebben van een fijne thuissituatie. Een leven met liefde en aandacht - zonder geweld - is belangrijk voor alle kinderen en jongeren om zich te ontwikkelen. Het gaat ook om wonen in een veilige buurt en om het voorkomen van antisociaal gedrag. Verschillende factoren zijn van invloed op een antisociale ontwikkeling in de kindertijd. Deze kunnen te maken hebben met het kind zelf, maar ook met de opgroeisituatie (huiselijk geweld), de school (spijbelen) en de buurt (lage sociaal-economische status).27 Hoe veilig groeien Waterlandse jeugdigen op? Jaarlijks komen er 20 tot 35 meldingen en 40 tot 55 adviesaanvragen over kindermishandeling over Waterlandse inwoners binnen bij Veilig Thuis. Deze cijfers zijn vergelijkbaar met die in de regio- en referentiegemeenten. Maar 3% van de ouders ervaart hangjongeren en vreemde types in de buurt als belemmering voor hun kinderen om buiten te spelen. In andere gemeenten is dit percentage tussen de 5% en 18%. In 2023 zijn er 56 meldingen van jeugdoverlast gedaan bij de politie. In de regio- en referentiegemeenten varieert dit aantal van 19 tot 116 meldingen. Van de 12- tot 17-jarigen in Waterland heeft 0,9% een HALT-verwijzing. Dit is gelijk aan het Nederlandse gemiddelde en is hoger dan in de meeste vergelijkingsgemeenten.

Het aantal jeugdige verdachten van een misdrijf (40 in 2023) is ook iets hoger dan in de andere bekeken gemeenten.

35

KINDERMISHANDELING

30 2021

20 2022

35

45

2023

2021

meldingen bij Veilig Thuis gaan over kindermishandeling.28

40 2022

55 2023

gestarte adviesaanvragen bij Veilig Thuis gaan over kindermishandeling.28

Figuur 52: Vergelijking meldingen kindermishandeling28

Figuur 53: Vergelijking adviesaanvragen kindermishandeling 28

Edam-Volendam

100

Edam-Volendam

150

Wormerland

45

Waalre

55

Landsmeer

35

Waterland

55

Waalre

35

Bunnik

50

Waterland

35

Hilvarenbeek

505

Heumen

30

Heumen

40

Bunnik

30

Wormerland

35

Hilvarenbeek

30

Landsmeer

35

Oostzaan

20

Oostzaan

20

Professional aan het woord “Er is veel aandacht nodig voor de signaleringsfunctie van lokale professionals op basis van de Meldcode huiselijk geweld. Er zijn trainingen en bijeenkomsten voor aandachtsfunctionarissen. Het is belangrijk om alert te zijn op voldoende deelname vanuit Waterland. De trainingen worden tot nu toe landelijk bekostigd vanuit het programma Geweld hoort nergens thuis. Het is ontzettend belangrijk dat deze ook in de toekomst doorgaan. Professionals die getraind zijn, blijken namelijk beter uit de voeten te kunnen met de meldcode dan anderen. Wel is er over de hele linie sprake van een grote handelingsverlegenheid om op tijd en open met ouders over bepaalde zorgen te praten.”

36

HANGJONGEREN

MELDINGEN JEUGDOVERLAST

3%

70

van de ouders ervaart hangjongeren of vreemde types in de buurt als belemmering voor hun kinderen om buiten te spelen.9

meldingen van jeugdoverlast zijn er gedaan.29

Figuur 54: Vergelijking ervaren aanwezigheid hangjongeren en vreemde types9, 14

Figuur 55: Vergelijking meldingen jeugdoverlast29

2020

2021

37 2022

56 2023

Hilvarenbeek

18

Edam-Volendam

116

Landsmeer

9

Heumen

67

Wormerland

7

Landsmeer

61

Oostzaan

5

Waalre

56

Waterland

3

Waterland

56

Oostzaan

48

Bunnik

44

Wormerland

24

Hilvarenbeek

19

Professional aan het woord “We hebben een stroomschema opgesteld over het omgaan met meldingen over ongepast gedrag bij jongeren. Het scheidt de taken van het jongerenwerk en die van de handhavers. Als jongerenwerkers spreken we jongeren wel aan op houding, gedrag, risico’s en consequenties. Maar we delen geen waarschuwingen uit en willen niet ‘de punt van de pijl’ zijn bij het benaderen en corrigeren van de jongeren. Zorgvuldig en consequent gebruik van het stroomschema zorgt dat rollen goed gescheiden blijven, dat klachten zorgvuldig worden behandeld en dat de overlastsituaties het vervolgcontact met de jongeren niet in de weg gaan zitten.”

37

HALT-VERWIJZING

0,7% 2021

0,7% 2022

VERDACHTEN VAN EEN MISDRIJF

0,9%

30

2023

2021

40 2022

40 2023

van de 12- t/m 17-jarigen heeft een HALT-verwijzing.30

12- t/m 22-jarigen zijn verdacht van een misdrijf (afgrond op tientallen). Het gaat het vaakst over diefstal en inbraken. Daarna volgen verkeers- en geweldsmisdrijven.30

Figuur 56: Vergelijking HALT-verwijzingen30

Figuur 57: Vergelijking jeugdige verdachten van een misdrijf30

Hilvarenbeek

1,1%

Waterland

40

Waalre

1,0%

Landsmeer

30

Nederland

0,9%

Waalre

30

Waterland

0,9%

Edam-Volendam

30

Bunnik

0,7%

Oostzaan

20

Landsmeer

0,7%

Wormerland

20

Heumen

0,6%

Hilvarenbeek

20

Edam-Volendam

0,5%

Heumen

20

Oostzaan

0,5%

Bunnik

20

Wormerland

0,5%

38

2.6. GEZOND OPGROEIEN

Waarom is gezond opgroeien belangrijk? Een gezonde leefstijl heeft veel voordelen voor kinderen en jongeren: • • • • •

Ze hebben minder kans op overgewicht. Ze zijn minder vaak ziek. Ze kunnen zich beter concentreren op school. Ze hebben meer energie. Ze zijn meer ontspannen en zitten lekkerder in hun vel.

Hoe gezond groeien Waterlandse jeugdigen op? De Waterlandse kinderen en jongeren voelen zich over het algemeen (zeer) gezond. Ze ervaren hun gezond-heid als ongeveer even goed als jeugdigen in de vergelijkingsgemeenten. Alleen in klas 4 van de middelbare school is de ervaren gezondheid iets lager (75%) dan het Nederlandse gemiddelde (80%). Overgewicht komt onder zowel peuters als jongvolwassenen minder voor dan elders in het land. Jeugdigen scoren ge-middeld tot goed op gezond eetgedrag (elke dag ontbijten, groenten en fruit eten). Wat betreft het alcoholgebruik in klas 2 en 4 van de middelbare school scoort Waterland in de middenmoot van de vergelijkingsgemeenten. Het aandeel rokende jongeren is tussen 2019 en 2023 gestegen van 3% naar 8%. Dat percentage is ruim hoger dan elders. Ook het aandeel jongeren dat de afgelopen maand wiet of hasj heeft gebruikt, is gestegen. Namelijk van 6% in 2019 naar 13% in 2023. Dit is hoger dan in alle vergelijkingsgemeenten en Nederland als geheel. Het aandeel jongeren dat ooit andere drugs heeft gebruikt, is 4% in Waterland ten opzichte van 2% of 3% in de vergelijkingsgemeenten.

39

ERVAREN GEZONDHEID 99%

95%

86%

75%

van de 4- tot 7-jarigen

van de 8- tot 11-jarigen

in klas 2 van de middelbare school

in klas 4 van de middelbare school

Figuur 60: Vergelijking ervaren gezondheid klas 2 middelbare school12, 17, 18, 19

Figuur 61: Vergelijking ervaren gezondheid klas 4 middelbare school12, 17, 18, 19

ervaart de eigen gezondheid als (zeer) goed.9, 12 Figuur 58: Vergelijking ervaren gezondheid 4- tot 7 jarigen9, 13, 14, 15

Figuur 59: Vergelijking ervaren gezondheid 8- tot 11 jarigen9, 13, 14, 15

Landsmeer

100%

Hilvarenbeek

98%

Waalre

88%

Hilvarenbeek

87%

Waterland

99%

Heumen

98%

Wormerland

88%

Wormerland

85%

Edam-Volendam

99%

Edam-Volendam

98%

Hilvarenbeek

87%

Oostzaan

84%

Heumen

98%

Waalre

97%

Heumen

86%

Bunnik

82%

Hilvarenbeek

98%

Oostzaan

97%

Waterland

86%

Waalre

81%

Oostzaan

98%

Landsmeer

97%

Edam-Volendam

85%

Edam-Volendam

80%

Waalre

97%

Waterland

95%

Bunnik

82%

Nederland

80%

Wormerland

96%

Wormerland

95%

Nederland

80%

Heumen

77%

Waterland

75%

40

GEZOND GEWICHT EN OVERGEWICHT

ONTBIJTGEDRAG

4%

100% 98%

van de 3-jarigen

15%

van de 15- t/m 25-jarigen

heeft (ernstig) overgewicht.32, 33 Figuur 62: Vergelijking overgewicht 3-jarigen32

Figuur 63: Vergelijking overgewicht 15 t/m 25-jarigen33

van de 0 t/m 3-jarigen

van de 4- t/m 7-jarigen

97%

84%

van de 8- t/m 11-jarigen

in klas 2 van de middelbare school

ontbijt dagelijks.9

Landsmeer

13%

Oostzaan

34%

Wormerland

12%

Edam-Volendam

27%

Regio ZaanstreekWaterland

10%

Regio ZaanstreekWaterland

26%

Oostzaan

8%

Wormerland

25%

Edam-Volendam

91%

Edam-Volendam

7%

Landsmeer

21%

Wormerland

88%

Waterland

4%

Waterland

15%

Bunnik

85%

Waterland

84%

Heumen

81%

Figuur 64: Vergelijking ontbijtgedrag9

41

GROENTEN ETEN

57% van de 2- t/m 12-jarigen

FRUIT ETEN

44%

73%

in klas 2 en 4 van de middelbare school

van de 2- t/m 12-jarigen

eet dagelijks groenten.9, 12

38%

in klas 2 en 4 van de middelbare school

eet dagelijks fruit.9, 12

Figuur 65: Vergelijking groenten eten 2- t/m 12-jarigen9, 13, 14, 15

Figuur 66: Vergelijking groenten eten klas 2 en 4 middelbare school9, 16, 17

Figuur 67: Vergelijking fruit eten 2- t/m 12-jarigen9, 13, 14, 15

Figuur 68: Vergelijking fruit eten klas 2 en 4 middelbare school9, 16, 17

Waalre

76%

Heumen

55%

Waalre

81%

Landsmeer

40%

Hilvarenbeek

69%

Waterland

44%

Hilvarenbeek

81%

Waterland

38%

Heumen

61%

Landsmeer

41%

Landsmeer

81%

Heumen

33%

Landsmeer

60%

Wormerland

36%

Oostzaan

75%

Wormerland

31%

Waterland

57%

Oostzaan

30%

Wormerland

74%

Oostzaan

29%

Oostzaan

47%

Edam-Volendam

22%

Waterland

73%

Edam-Volendam

24%

Wormerland

41%

Heumen

70%

Edam-Volendam

40%

Edam-Volendam

64%

42

DRINKEN

18%

in klas 2 van de middelbare school

ROKEN

37%

3%

in klas 4 van de middelbare school

2019

2021

8% 2023

van de jongeren in klas 2 en 4 van de middelbare school rookt nu één keer per week of meer.10, 11, 12

heeft de afgelopen vier weken alcohol gedronken. 12 Figuur 69: Vergelijking alcohol drinken klas 2 middelbare school12, 16, 17, 18, 19

7%

Figuur 70: Vergelijking alcohol drinken klas 4 middelbare school12, 16, 17, 18, 19

Figuur 71: Vergelijking roken klas 2 en 4 middelbare school12, 16, 17, 18, 19 Waterland

8%

Edam-Volendam

4%

Wormerland

4%

Hilvarenbeek

3%

Nederland

3%

Hilvarenbeek

26%

Hilvarenbeek

60%

Edam-Volendam

22%

Edam-Volendam

49%

Waterland

18%

Waalre

46%

Waalre

15%

Waterland

43%

Bunnik

9%

Bunnik

40%

Wormerland

9%

Heumen

39%

Bunnik

3%

Heumen

8%

Wormerland

30%

Oostzaan

2%

Waalre

2%

Heumen

2%

43

DRUGSGEBRUIK HASJ EN WIET

6% 2019

7% 2021

DRUGSGEBRUIK OVERIG

13%

4%

2023

in klas 2 en 4 van de middelbare school

van de jongeren in klas 2 en 4 van de middelbare school heeft de afgelopen maand wiet of hasj gebruikt.10, 11, 12

heeft ooit andere drugs dan wiet of hasj gebruikt. Bijvoorbeeld xtc, cocaïne of paddo’s.12

Figuur 73: Vergelijking gebruik andere drugs12, 16, 18

Figuur 72: Vergelijking gebruik wiet en hasj klas 2 en 4 middelbare school12, 16, 17, 18, 19 Waterland

13%

Waterland

4%

Landsmeer

11%

Bunnik

3%

Oostzaan

6%

Edam-Volendam

2%

Nederland

5%

Hilvarenbeek

2%

Wormerland

5%

Edam-Volendam

5%

Heumen

4%

Bunnik

4%

44

2.7. OPGROEIEN MET EEN STEVIGE PEDAGOGISCHE BASIS

Bij problemen in de ontwikkeling en opvoeding van kinderen zijn ouders steeds meer aangewezen geraakt op professionele kennis en hulp, zegt het kennisinstituut. Zij zien versterking van de pedagogische basis als een van de noodzakelijke elementen om het groeiende gebruik van jeugdhulp te verminderen. Dat gaat verder dan alleen het voorkomen van problemen en het terugdringen van zorgkosten. Het gaat vooral om het stimuleren van kansrijke ontwikkeling en van maatschappelijke veerkracht. Wanneer is er sprake van een stevige pedagogische basis? Het Nederlands Jeugdinstituut heeft mogelijke indicatoren geselecteerd om de stevigheid van de pedagogische basis in een gemeente in kaart te brengen. Het liefst op het niveau van kernen of wijken.35 Tabel 1: Overzicht van mogelijke indicatoren voor een sterke pedagogische basis

Dit document laat allerlei data zien bij de ambities in de Waterlandse visie voor het sociaal domein. Kijken we door de oogharen naar de verzamelde gegevens, dan zeggen deze op onderdelen ook iets over de stevigheid van de Waterlandse pedagogische basis. Waarom is een stevige pedagogische basis belangrijk? Een stevige pedagogische basis stimuleert de ontwikkeling van kinderen en ondersteunt ouders bij het opvoeden. Het draagt bij aan het gezond, veilig en kansrijk opgroeien en helpt bij het omgaan met alledaagse problemen. Maar zo vanzelfsprekend als het klinkt is het in de praktijk niet, zo stelt het Nederlands Jeugdinstituut.34

Indicatoren sociale zekerheid • Kinderen, jongeren en ouders hebben toegang tot laagdrempelige voorzieningen die ontmoetingen stimuleren, zoals: speeltuinen, sportveldjes, bibliotheken of jongerencentra. • De openbare ruimte in de wijk is veilig, bijvoorbeeld wat betreft verkeer, vuil op straat en criminaliteit, en gezond wat betreft groen en luchtkwaliteit. • Kinderen groeien op in een goede woonsituatie en hebben bijvoorbeeld ruimte om huiswerk te maken. • Ouders hebben toegang tot kwalitatief goede jeugdgezondheidszorg, eerstelijnszorg, zwangerschapszorg, kinderopvang, peuterspeelzalen en scholen. • Kinderen, jongeren en ouders zijn lid van de bibliotheek, een sport- cultuur-/natuurclub of scouting, een geloofsgemeenschap en dergelijke. • Kinderen en jongeren hebben dagelijks de beschikking over voldoende en gezond eten. • Kinderen maken gebruik van kinderopvang/peuterspeelzaal/ buitenschoolse opvang. • Leerlingen in deze wijk ronden het onderwijs af met een diploma of startkwalificatie.

45

Indicatoren empowerment/zelfbeschikking • Kinderen en jongeren praten mee over wat er nodig is, en hun mening doet ertoe. • Kinderen en jongeren dragen bij aan activiteiten. • Inwoners en zelfstandig ondernemers hebben ruimte om actief mee te denken en mee te beslissen. • Inwoners hebben behoefte om initiatief te nemen voor andere inwoners die door wijkprofessionals wor-den ondersteund. • Ondernemers investeren in stagemogelijkheden voor jongeren. • (Culturele) zelforganisatie wordt gestimuleerd. • Inwoners kunnen lezen, rekenen, en zijn digitaal vaardig of worden daarbij ondersteund. Indicatoren sociale inclusie • Inwoners voelen zich welkom bij voorzieningen, zoals bibliotheek, jongerencentrum, buurthuis etc. • Ouders voelen zich betrokken bij school. • Er zijn inwonersnetwerken actief. • Inwoners vertrouwen elkaar. • Inwoners voelen zich vrij om elkaar aan te spreken als dit nodig is. • Diversiteit zorgt voor interesse en nieuwsgierigheid in plaats van angst en afwijzing. Indicatoren sociale cohesie • Kinderen, jongeren en ouders voelen steun van grootouders, vrienden of buren om bij te springen indien nodig. • Ouders weten wie ze kunnen betrekken bij de opvoeding. • Ouders voelen zich gehoord en gesteund door andere (mede) opvoeders. • Inwoners zijn bereid om gezinnen praktische hulp te bieden. • Inwoners voelen zich verbonden met anderen in hun woonomgeving.

• Kinderen, jongeren en ouders voelen zich veilig in deze wijk.

Hoe stevig is de Waterlandse pedagogische basis? Op het niveau van de gehele gemeente scoort Waterland gemiddeld tot goed op deze elementen, zo hebben we eerder in dit document gezien: • • •

Kinderen, jongeren en ouders hebben toegang tot laagdrempelige voorzieningen die ontmoetingen stimuleren, zoals: speeltuinen, sportveldjes, bibliotheken of jongerencentra. Kinderen en jongeren hebben dagelijks de beschikking over voldoende en gezond eten. Kinderen maken gebruik van kinderopvang/peuterspeelzaal/ buitenschoolse opvang.

In de andere documenten van dit rekenkameronderzoek zijn ook aanwijzingen te vinden van de organisatie-graad van Waterlanders in inwonersnetwerken. En van de betrokkenheid van kinderen en jongeren bij activiteiten in hun woonkern. Gaat het echter over elementen als betrokkenheid en verbondenheid met elkaar, ervaren steun bij de opvoeding en ervaren ruimte voor initiatieven, dan schieten de openbare databronnen tekort. Om deze elementen beter in kaart te brengen voor Waterland is nader en fijnmaziger kwantitatief en kwalitatief onderzoek nodig. In hoeverre maakt Waterland gebruik van landelijke stimuleringsregelingen? De rijksoverheid heeft verschillende stimuleringsregelingen en programma’s om de pedagogische basis in gemeenten te versterken. Soms in de vorm van (tijdelijk) geld. En soms in de vorm van bijvoorbeeld advies van deskundigen. Het Nederlands Jeugdinstituut heeft de lopende regelingen geïnventariseerd. Er staan ook programma’s tussen waarvan de aanmeldperiode is verlopen, maar waarvan de ondersteuning nog wel beschikbaar is. Op de volgende pagina is te zien van welke regelingen de gemeente Waterland gebruikmaakt.

46

Tabel 2: Waterlandse deelname aan rijksregelingen en -programma’s voor een sterke pedagogische basis Rijksregeling/-programma

Deelname Waterland

Aanvraag via

Gezond in…

Ja

Meerdere partijen

Gelijke Kansen Alliantie

Nee

School en Omgeving

Nee

Jongeren op Gezond Gewicht

Ja

Opgroeien in een Kansrijke Omgeving

Ja, via Brede Specifieke Uitkering

De Vreedzame Wijk

Ja

Brede Specifieke Uitkering

Ja

Investeringsmiddelen Integraal Zorgakkoord

Onbekend

Eenmalige specifieke uitkeringen lokale bibliotheekvoorzieningen 2023-2024

Onbekend

Wel in ontwikkeling

Onbekend

Doorstroomprogramma’s po-vo voor gelijke kansen

Onbekend

Verbetering basisvaardigheden 2023

Onbekend

Voorkomen onnodig zittenblijven

Onbekend

Cultuureducatie mbo

Onbekend

Cultuureducatie vmbo vso pro

Onbekend

Stimuleringsregeling Jong Leren Eten

Onbekend

Lekker naar buiten! - aan de slag met voeding

Onbekend

Kinderopvang

Maatschappelijke Diensttijd

Nee

Andere organisaties

Samen Cultuurmaken 2022-2024

Onbekend

Gemeente

Onderwijs

47

Overigens signaleert het Nederlands Jeugdinstituut een risico in benutten van regelingen en programma’s voor losstaande plannen. Als dat gebeurt, is de impact op het leven van kinderen en jongeren kleiner dan het kan zijn. Om met de beschikbare middelen zoveel mogelijk impact te kunnen maken, helpt het om eerst samen met alle partijen te bepalen wat de opgaven zijn in de pedagogische basis. Vervolgens kunnen de gemeente en haar netwerkpartners de regelingen en programma’s gebruiken om aan deze opgaven te werken. Professional aan het woord

“Ik ben bang dat we niet alles weten waar we gebruik van kunnen maken. We hebben al meerdere keren om uitbreiding binnen ons team gevraagd om onder andere dit beter te kunnen doen. Maar die uitbreiding krijgen we niet. In de regio zouden we misschien meer met de kleinere gemeenten kunnen samenwerken. We proberen dat contact wel steeds meer op te zoeken en voorbeelden te delen.“

48

3 DE WATERLANDSE INVESTERINGEN IN PREVENTIE VOOR JEUGD EN GEZIN Kijken we naar de investeringen in preventief handelen voor jeugd en gezin, dan zien we onder andere onderstaande bestedingen in de gemeentelijke begroting: Tabel 3: Selectie van bestedingen gemeente Waterland aan preventie voor jeugd en gezin in 2024 Besteding

Budget 2024 jaartotaal

Budget 2024 per jeugdige t/m 23 jaar (4.352 jeugdigen)3

Capaciteit 2024 in fte (36 uur)

€ 181.190 salariskosten + € 10.000 bestedingsbudget

€ 43,93

2,00 fte

€ 144.320 (basisonderwijs) + € 42.640 (voortgezet onderwijs)

€ 42,96

1,78 fte

Jeugdgezondheidszorg

€ 485.791

€ 111,62

Onbekend

Overige producten/interventies GGD

€ 31.036

€ 7,13

Onbekend

Onafhankelijke cliëntondersteuning

€ 93.857

€ 21,57

0,89 fte

Jeugdteam Waterland

€ 294.593

€ 67,69

2,00 fte excl. vacatureruimte

Beleidsadvies Jeugd

Onbekend

Onbekend

1,62 fte

Jongerenwerk Schoolmaatschappelijk werk

49

Bij de regio- en referentiegemeenten is dezelfde informatie opgevraagd. De gemeenten Edam-Volendam, Landsmeer en Waalre hebben deels gereageerd op deze uitvraag. Uit hun gegevens komt het volgende beeld naar voren. Tabel 4: Selectie van bestedingen gemeente Edam-Volendam aan preventie voor jeugd en gezin in 2024 Besteding

Budget 2024 jaartotaal

Budget 2024 per jeugdige t/m 23 jaar (9.625 jeugdigen)3

Capaciteit 2024 in fte (36 uur)

Jongerenwerk

€ 320.000

€ 33,25

2,00-2,50 fte

€ 408.000 + € 55.000

€ 48,10

3,00 fte

€ 1.200.000

€ 124,68

Onbekend

Overige producten/interventies GGD

€ 176.220

€ 18,31

Onbekend

Onafhankelijke cliëntondersteuning

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Jeugdteam Waterland

Onbekend

Onbekend

9,01 fte

Beleidsadvies Jeugd

Onbekend

Onbekend

2,00 fte

Budget 2024 jaartotaal

Budget 2024 per jeugdige t/m 23 jaar (3.135 jeugdigen)3

Capaciteit 2024 in fte (36 uur)

Jongerenwerk

€ 65.389

€ 20,86

0,50 fte

Schoolmaatschappelijk werk

€ 105.450

€ 33,64

0,89 fte

Jeugdgezondheidszorg

€ 318.161

€ 101,49

Onbekend

Overige producten/interventies GGD

€ 32.132

€ 10,25

Onbekend

Onafhankelijke cliëntondersteuning

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Jeugdteam Waterland

Onbekend

Onbekend

2,56 fte

Beleidsadvies Jeugd

Onbekend

Onbekend

1,00 fte

Schoolmaatschappelijk werk Jeugdgezondheidszorg

Tabel 5: Selectie van bestedingen gemeente Landsmeer aan preventie voor jeugd en gezin in 2024 Besteding

50

Tabel 6: Selectie van bestedingen gemeente Waalre aan preventie voor jeugd en gezin in 2024 Besteding

Budget 2024 jaartotaal

Budget 2024 per jeugdige t/m 23 jaar (4.589 jeugdigen)3

Capaciteit 2024 in fte (36 uur)

Jongerenwerk

€ 122.000

€ 26,59

0,83 fte

Niet van toepassing

Niet van toepassing

Niet van toepassing

Jeugdgezondheidszorg

€ 329.000

€ 71,69

Onbekend

Overige producten/interventies GGD

€ 12.500

€ 2,98

Onbekend

Onafhankelijke cliëntondersteuning

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Jeugdteam Waterland

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Beleidsadvies Jeugd

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Schoolmaatschappelijk werk

De verzamelde informatie voor de verschillende gemeenten is lastig te vergelijken met de Waterlandse situatie. Per gemeente kunnen er namelijk verschillen zijn in de opbouw van de budgetten, fte’s en afspraken over de invulling en reikwijdte van de dienstverlening. Via het Nederlands Jeugdinstituut of andere instanties is geen openbare, gestandaardiseerde benchmarkinformatie voorhanden. Dit gezegd hebbende, zien we dat Waterland niet substantieel naar boven of naar beneden afwijkt qua investeringen ten opzichte van de andere drie gemeenten. De investeringen in de jeugdgezondheidszorg en andere diensten van de GGD per jeugdige zijn iets lager dan in

Edam-Volendam en Landsmeer, maar hoger dan in Waalre. Wat betreft het jongerenwerk is de capaciteit vergelijkbaar met Edam-Volendam, hoewel Waterland ruim 5.000 jeugdigen minder telt binnen de gemeente. Waalre heeft ongeveer evenveel jeugdigen als Waterland, maar zet 1,17 fte minder in aan jongerenwerk. De investeringen per jeugdige in Waterland in schoolmaatschappelijk werk zijn ruim hoger dan in Landsmeer, maar lager dan in Edam-Volendam.

51

4 OVERZICHT GEBRUIKTE DOCUMENTEN EN DATABRONNEN 1. Gemeente Waterland (2023). Kadernota Sociaal Domein 2023-2026. 2. VNG Realisatie (z.d.). Algoritmische Matchmaker voor Ideale Gemeentelijke Oriëntatie (AMIGO) via waarstaatjegemeente.nl. 3. Centraal Bureau voor de Statistiek (z.d.). Statline, geraadpleegd via opendata.cbs.nl. 4. Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) - Wennekers, A., Boelhouwer, J., Campen, C. van, & Kullberg, J. (2019). De sociale staat van Nederland 2019. Den Haag: SCP. 5. Centraal Bureau voor de Statistiek, Regionale prognose 2023-2050. 6. Dienst Uitvoering Onderwijs, Leerlingenprognose 2024-2043. 7. Kenniscentrum Sport & Bewegen e.a. (2022). Ontdek de effecten van sport en bewegen voor jeugd met het Human Capital Model. Ede: Kenniscentrum Sport & Bewegen. 8. Kenniscentrum Sport & Bewegen e.a. (2021). Online publicatie: Nut en Noodzaak van bewegen voor kinderen. Ede: Kenniscentrum Sport & Bewegen. 9. GGD Zaanstreek-Waterland (2020). Gezondheidsmonitor kinderen 2020. 10. GGD Zaanstreek-Waterland (2021). Gezondheidsmonitor Jeugd 2019. 11. GGD Zaanstreek-Waterland (2021). Gezondheidsmonitor Jeugd 2021. 12. GGD Zaanstreek-Waterland (2023). Gezondheidsmonitor Jeugd 2023. 13. GGD Gelderland-Zuid (2021). Tabellenboek Kindmonitor Heumen. 14. GGD Hart voor Brabant (2021). Tabellenboek Kindmonitor Hilvarenbeek. 15. GGD Brabant-Zuidoost (2022).

Kindmonitor 0-11-jarigen 2021-2022, tabellenboek Waalre.

16. GGD Utrecht (2023). Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 Bunnik. 17. GGD Gelderland-Zuid (2023). Tabellenboek Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 Heumen. 18. GGD Hart voor Brabant (2023). Tabellenboek Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 Hilvarenbeek. 19. GGD Brabant-Zuidoost (2022). Gezondheidsmonitor Jeugd 2021. 20. Mulier Instituut (2023). Databestand sportaanbod. 21. Nederlands Jeugdinstituut (NJi, 2021). Veilig Thuis? Handreiking voor het beoordelen en bespreken van veiligheid van kinderen in hun thuissituatie. Utrecht: NJi. 22. VNG Realisatie (z.d.). Gemeentelijke monitor Sociaal Domein via waarstaatjegemeente.nl. 23. Centraal Bureau voor de Statistiek, Jeugdmonitor via jmopendata.cbs.nl. 24. Platform Woningcorporaties Noordvleugel Randstad (2023). Woonruimteverdeling in de regio Amsterdam. Jaarrapportage 2022. 25. Gemeente Waterland (2021). Woonvisie Waterland 2025. 26. Dienst Uitvoering Onderwijs/Ingrado via waarstaatjegemeente.nl. 27. Hogeschool Utrecht, Lectoraat Kennisanalyse Sociale Veiligheid – Hanrath, J., Herberg, E. van der en Donker, A. (2023). Vroegtijdig ingrijpen op antisociaal gedrag 0-15-jarigen: wat als je het de praktijk vraagt? Utrecht: Hogeschool Utrecht. 28. Centraal Bureau voor de Statistiek (z.d.). Jeugdmonitor via jeugdmonitor.cbs.nl. 29. Politie (z.d.). Dashboard geregistreerde overlast via data.politie.nl.

52

53

COLOFON

Auteur: Kim van der Velden Vormgeving: Kim van der Velden Uitgave: Maart 2025 Foto omslag: Adobe Stock Overig beeldmateriaal: Adobe Stock (pagina 52), Freepik.com (overig)

REKENKAMER

WATERLAND

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Waterland&id=6e394b09-d288-4e59-8548-145638f65896