105-471 Bijlage 8C - Bijlage 2 VGRP Waterland 2018-2023 def.pdf
Tekst van het document
Voorkeursvolgorde verwerking hemelwater “We geven op een doelmatige en verantwoorde wijze invulling aan hemelwaterverwerking” In het verlengde van de geformuleerde gidsprincipes zou volgens het principe “Vasthouden-BergenAfvoeren” hemelwater zoveel als mogelijk vastgehouden moeten worden. Hemelwaterverwerking zal een
31
GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN WATERLAND 2018-2023
belangrijk principe voor de inrichting van de openbare ruimte rond overlastlocaties zijn. Voorzieningen die ondergrondse infiltratie mogelijk maken zijn vaak niet toepasbaar, omdat ons grondwaterpeil hoog is. Straatprofielen kunnen we hol maken zodat deze meer water kunnen vasthouden als dat nodig is en niet conflicteert met de verkeersveiligheid. Daarnaast kan het nodig zijn om parken en plantsoenen gedeeltelijk opnieuw in te richten zodat er meer water geborgen kan worden. Daarbij hebben we aandacht voor de originele gebruiksfunctie, eventuele gezondheidsrisico’s in verband met overstortend gemengd riool en de condities voor de aanwezige beplanting. Per geval zal maatwerk nodig zijn om te komen tot echt integrale oplossingen. Voor het afvoeren van hemelwater is het vertrekpunt dat we stedelijk afval- en hemelwater gescheiden inzamelen. Als wegreconstructies en rioolvervanging/verbetering aan de orde zijn, wordt voorafgaand de meest doelmatige manier van hemelwaterverwerking onderzocht. We investeren daar waar dit het meeste oplevert voor de doelmatige verwerking. Afkoppelen is hierbij geen doel op zich, maar een middel om doelen te bereiken. Nader onderzoek in samenwerking met het hoogheemraadschap zal duidelijk maken voor welke locaties afkoppelen een doelmatige ingreep is. Bij nieuwbouwlocaties wordt een gescheiden stelsel aangelegd.
We onderzoeken of er eisen gesteld moeten worden aan de hoeveelheid waterberging per perceel, en welke doelen en bijbehorende regelgeving we het gewenste effect kunnen bereiken, op een manier die bij onze gemeente past.
Figuur 14 – Afkoppelen van de hemelwaterafvoer in Monnickendam (Bron: gemeente Waterland)
Waterstructuurschets Zaanstreek-Waterland “De gemeenten en het hoogheemraadschap maken gezamenlijk een waterstructuurschets voor de hele regio”. Het hoogheemraadschap initieert een waterstructuurschets om gezamenlijk met de gemeenten van de samenwerkingsregio een gebiedsproces te doorlopen waarbij de ruimtelijke relevantie van thema’s zoals meerlaagsveiligheid, klimaatadaptatie, multifunctionaliteit (meervoudig ruimtegebruik rond dijken en watersysteem) wordt behandeld. In de structuurschets worden de kansen benoemd voor ruimtelijke ontwikkelingen, beleid en strategie en integrale gebiedsontwikkelingen. We zullen als gemeente vanuit onze verantwoordelijkheden voor de gemeentelijke natte zorgplichten en ruimtelijke ordening participeren in de waterstructuurschets.
32
GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN WATERLAND 2018-2023
3.6 Grondwaterzorg Invulling grondwaterzorg “Het principe “functie volgt peil” helpt grondwaterproblemen te voorkomen”. In de regio Zaanstreek-Waterland komen overwegend laagveen- en kleigebieden voor. In deze gebieden kunnen typische problemen ontstaan met grondwateroverlast. Als gemeente treffen we maatregelen in het openbaar gebied om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zo veel mogelijk te voorkomen of beperken. Vroeger werd het peil in de regio Zaanstreek-Waterland aangepast aan het (landbouwkundig) gebruik van de grond: “peil volgt functie”. Gegeven de bodemopgaven in de regio streven we naar het omgedraaide principe: “functie volgt peil”. Hierbij bepaalt het gewenste waterpeil welk gebruik in het gebied mogelijk is. Een gezamenlijk vertrekpunt voor ontwateringsdiepte “Ontwateringsnormen zijn maatwerk en worden wanneer noodzakelijk aangepast naar de lokale situatie” We willen een zo stabiel mogelijke grondwaterstand bereiken. Daar waar grondwaterknelpunten optreden zoeken we in overleg naar individuele oplossingen. Uitgangspunt bij nieuwbouw is dat projectontwikkelaars zorg dragen voor voldoende ontwatering. Ze moeten dit in principe binnen het nieuwbouwproject realiseren en mogen hierbij problemen niet afwentelen naar de omgeving. Mogelijke oplossingen zijn kruipruimteloos of waterdicht bouwen.
In bebouwd gebied streven we naar een voldoende ontwateringsdiepte. De ontwateringsdiepte is het verschil tussen het maaiveld en het gemiddeld hoogste grondwaterpeil, de hoogste grondwaterstand gemeten in de winter over een periode van 8 jaar. In Tabel 1 is de basisdefinitie weergegeven van minimale ontwateringsdiepten waarnaar we streven bij nieuwbouw. In de regio zijn deze ontwateringsdiepten niet altijd mogelijk. Op deze locaties is drooglegging bepalend voor de ontwateringsdiepten. Drooglegging is het verschil tussen het maaiveld en het gehandhaafde peil. Door de bodemdaling problematiek in de regio blijft ontwatering een punt van aandacht, ook na oplevering van nieuwbouw. Tabel 1 - Geadviseerde minimale ontwateringsdiepte bij nieuwbouw (bron: SBR, publicatie 99) Functie
Minimaal benodigde ontwatering
Woningen zonder kruipruimte
0.5 m
Woningen met kruipruimte*
0.7 m
Tuinen/Groenvoorzieningen
0.5 m
Hoofdwegen**
1.0 m
* t.o.v. onderkant vloer; ** t.o.v. de kruin van de weg Inzicht in problematiek droogte en grondwateronderlast ten gevolge van klimaatverandering “Meer inzicht is nodig om (toekomstige) grondwaterproblematiek voortvarend aan te kunnen pakken” Bij een waterrobuuste inrichting wordt in eerste instantie vaak gedacht aan het wapenen tegen wateroverlast door extreme neerslag. Als gevolg van klimaatverandering kan echter ook droogte en grondwateronderlast ontstaan. Eén van de ongewenste gevolgen van een te lage grondwaterstand waar we in de regio mee te maken hebben is paalrot. Ook het zakken van de bodem door inklinking en oxidatie wordt veroorzaakt door een lage grondwaterstand. Omdat de impact van klimaatverandering op de grondwatertoestand minder direct zichtbaar is, willen we meer begrip van de invloed van klimaatverandering op grondwater. Dit verkrijgen we door in de regio gezamenlijk een grondwatermeetnet op te richten. Het gezamenlijk verkregen inzicht in het grondwater en de invloed van klimaatverandering daarop dient als basis voor het opstellen van individuele grondwaterbeleid en –beheerplannen per gemeente later in deze planperiode of in de volgende planperiode.
33
GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN WATERLAND 2018-2023
Verantwoordelijkheid bij grondwaterover- of -onderlast “Bij grondwateroverlast faciliteert de gemeente”. Indien sprake is van structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand in openbaar gebied hebben we als gemeente een faciliterende rol naast het treffen van maatregelen. Van de perceelseigenaren verwachten we dat ze bij eventuele grondwaterproblemen de vereiste (waterhuishoudkundige en/of bouwkundige) maatregelen nemen. Dit wordt getoetst bij de aanvraag van de bouwvergunning en/of op basis van een locatiebezoek. Als gemeente faciliteren we de informatievoorziening door de komende planperiode gezamenlijk met de regio een digitaal waterloket op te richten.
Figuur 15 – Aansluiting van een persleiding bij Kwadijk. (Bron: hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier)
3.7 Bedrijfsvoering Meten en monitoren “Inzicht in het stelsel vergroot een doelmatige aanpak’ Om te waarborgen dat we als gemeente ‘de goede dingen doen’ is (meer) inzicht in het functioneren van het rioolstelsel gewenst. Om dit inzicht te verkrijgen continueren we ons gezamenlijke project ‘Meten en monitoren riolering Laag Holland’. In deze planperiode zal het grondwatermeetnet operationeel worden. Het evalueren van meetdata krijgt de komende periode extra aandacht. In de samenwerking afvalwaterketen Zaanstreek-Waterland hebben we met andere gemeenten afgesproken om gezamenlijk extra capaciteit in te zetten voor de thema’s gegevensbeheer, meten & monitoren en beoordelen/analyseren data. Door te meten en monitoren wordt het inzicht in het functioneren van het rioolstelsel vergroot en kunnen uiteindelijk optimalisaties en onderhoudswerkzaamheden worden doorgevoerd op basis van meetdata. Met het structureel verrichten van kwantitatieve (en eventueel kwalitatieve) metingen in het rioolstelsel, gemalen, oppervlaktewater, grondwater en neerslag verschaffen we ons inzicht in het functioneren van de riolering onder verschillende omstandigheden.
Risicogestuurd beheer “Het combineren van risicogestuurd beheer en wijkvervanging bespaart kosten en vergroot de effectiviteit!!” Door risicogestuurd beheer te combineren met wijkvervanging (IBOR) kunnen we een besparingspotentieel realiseren. Risicogestuurd beheer gaat uit van het nastreven van het optimum tussen kosten, risico’s en functioneren over de hele levenscyclus van de riolering en door alle lagen van de organisatie (strategisch – tactisch – operationeel – uitvoerend). Met periodieke rioolinspecties wordt de materiaaldegradatie en het
34
GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN WATERLAND 2018-2023
functioneren (afstroming, lekkage) vastgesteld en kan uiteindelijk de levensduur van de riolering beter voorspeld worden en risico’s beter worden afgewogen. Door deze vorm van assetmanagement op een slimme manier met de planning van wijkvervanging te combineren kunnen we op het optimale moment investeren in een vernieuwd systeem. Naast levensduurverlenging helpt risicogestuurd beheer om de kwetsbaarheid te verkleinen en de kwaliteit te verhogen. Een belangrijke vraag binnen assetmanagement en risicogestuurd beheer is: “Hoe kunnen de kosten voor rioolonderhoud geminimaliseerd worden zonder in te boeten aan de bedrijfszekerheid van riolering?” Om hier goed invulling aan te geven is het nodig om een goed beeld te hebben van de levensduurprognose, en te beschikken over een gedegen risicoanalyse van de kwaliteit van een individueel object. Op deze wijze kan voorkomen worden dat rioolobjecten te vroeg vervangen worden, waardoor kosten bespaard kunnen worden. Om hier goed invulling aan te kunnen geven zijn de volgende onderwerpen van essentieel belang: • Goede opbouw van beheerdata; • Het ontwikkelen en vaststellen van risicoprofielen; • Het monitoren van de kwaliteitsontwikkeling van het stelsel; • Het koppelen van maatregelen aan de risicoprofielen; • Periodiek evalueren van de werkwijzen.
Door stapsgewijs invulling te geven aan bovenstaande onderwerpen kunnen we geleidelijk steeds meer sturen op rioolvervanging, gebaseerd op de daadwerkelijke levensduur en een onderbouwde risicoafweging. Samenwerking “Integraal werken en plannen in de openbare ruimte” Samenwerking met groenbeheer, wegbeheer en andere omgevingsgerichte disciplines wordt steeds belangrijker bij het werken aan een waterrobuuste inrichting en de komst van de Omgevingswet. Bij het vormen van de toekomstige omgevingsvisies willen we dat waterrobuuste inrichting een belangrijke bouwsteen is. De samenwerking tussen de verschillende disciplines binnen gemeenten is nu gericht op een integrale uitvoering waarbij de werkzaamheden van alle disciplines gelijktijdig worden uitgevoerd. Zo worden kosten bespaard door werk met werk te maken en beperken we de tijdsduur van overlast. Om de samenwerking binnen de uitvoering van werken in de openbare ruimte naar een hoger niveau te brengen zal onderzocht worden, buiten de omgevingsprojecten van gemeenten, welke projecten van het hoogheemraadschap en nutsbedrijven relevant zijn om tot een betere afstemming te komen. “Het is makkelijk als gemeenten in de regio Zaanstreek-Waterland werkwijzen afstemmen”. Voor een doelmatige uitvoering van de watertaken continueren we de samenwerking in de regio ZaanstreekWaterland.
In ons beleid hebben we opgaven benoemd waar we gezamenlijk aan werken. Om goed samen te kunnen werken is het makkelijk als we onze werkwijzen als nodig afstemmen. Deze planperiode brengen we in beeld welke kosten de afzonderlijke gemeenten in de regio toerekenen aan de rioolheffing en onderzoeken de we mogelijkheid om dit op uniforme wijze te doen. Juridische aspecten “Actuele regels, meer duidelijkheid” We toetsen de bestaande aansluitverordening aan nieuwe wettelijke eisen en ontwikkelingen en passen de verordening hierop aan. De overige gemeenten uit de regio kunnen onze ervaring benutten. Communicatie “Een verhoogd waterbewustzijn draagt bij aan waterbewust handelen” Private partijen betrekken we actief om deel te nemen aan het verminderen van lokale wateroverlast. Actieve participatie van burgers, bedrijven en organisaties is een cruciale aanvulling op de (grootschaliger)
35
GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN WATERLAND 2018-2023
maatregelen die wij als gemeente nemen. Het stimuleren van waterbewust handelen van deze partijen (goed gebruik van de riolering, zuinig met water, waterberging privaat terrein en dergelijke) ondersteunen we met publiekscampagnes, een digitaal waterloket en door als gemeente zelf het goede voorbeeld te geven. In de publiekscampagne wordt er specifiek aandacht besteed aan het verminderen van schade aan minigemalen door ophopingen van vezeldoekjes en vet (zie Figuur 16).
Figuur 16 - Verstopte pomp in Zaanstad
Snellezer voor wijk-/dorpsraden
Snellezer voor bestuurders
36
4 UITVOERINGSPROGRAMMA
GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN WATERLAND 2018-2023
4 UITVOERINGSPROGRAMMA In het uitvoeringsprogramma zijn activiteiten opgenomen die deze planperiode ondernomen gaan worden om in te spelen op de huidige en toekomstige ontwikkelingen. Deze activiteiten zijn onderverdeeld in de categorieën regionale samenwerking, planvorming, onderzoek, onderhoud, uitvoeringsmaatregelen en facilitair/overig. Regionale samenwerking Om kennis te delen en kosten te besparen voeren we gezamenlijke activiteiten uit met de andere gemeenten uit de regio Zaanstreek-Waterland. De kosten van gezamenlijke activiteiten zijn verdeeld over de deelnemers volgens de afspraken in het Convenant Regionale Samenwerking Waterketen Zaanstreek-Waterland uit 2014. Tabel 2 - Uitvoeringsprogramma onderdeel Regionale samenwerking Regionale samenwerking
2018
Professionaliseren beheer (assetmanagement)
€
Waterrobuuste inrichting Operationele samenwerking
2019
3.700
€
€
5.900
€
12.200
Organisatie en monitoren samenwerking
€
Overige onderzoeken en onvoorzien Totaal
2020
3.700
€
€
5.900
€
12.200
4.300
€
€
3.500
€
29.600
2021
3.700
€
€
5.900
€
12.200
4.300
€
€
3.500
€
29.600
2022
3.700
€
€
5.900
€
12.200
4.300
€
€
3.500
€
29.600
2023
3.700
€
3.700
€
5.900
€
5.900
€
12.200
€
12.200
4.300
€
4.300
€
4.300
€
3.500
€
3.500
€
3.500
€
29.600
€
29.600
€
29.600
Planvorming Plannen zijn onmisbare elementen in een doelmatig rioleringsbeheer. Zij geven richting aan de activiteiten en maatregelen die nodig zijn om de systemen goed te laten functioneren. Tijdens de planperiode stellen we de volgende plannen op. Tabel 3 - Uitvoeringsprogramma onderdeel Planvorming ONDERZOEK
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Opstellen (verbreed) GRP
-
-
-
-
-
€
22.000
Totaal
-
-
-
-
-
€
22.000
Onderzoek Om inzicht te behouden en verkrijgen in de toestand en het functioneren van de watersystemen is onderzoek noodzakelijk. Tijdens de planperiode voeren we de volgende onderzoeken uit. Tabel 4 - Uitvoeringsprogramma onderdeel Onderzoek ONDERZOEK
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Inspecteren vrijvervalstelsel
€
10.000
€
10.000
€
10.000
€
10.000
€
10.000
€
10.000
Metingen en waarnemingen
€
5.000
€
5.000
€
5.000
€
5.000
€
5.000
€
5.000
Afkoppelen HWA van drukriolering
€
5.000
€
5.000
€
5.000
€
5.000
€
5.000
€
5.000
Grondwatermonitoring
€
2.000
€
2.000
€
2.000
€
2.000
€
2.000
€
2.000
Hydraulische berekeningen rioolstelsel
€
1.500
€
1.500
€
1.500
€
1.500
€
1.500
€
1.500
Monitoring riolering
€
2.500
€
2.500
€
2.500
€
2.500
€
2.500
€
2.500
Afkoppelvervangingsplan
-
€ 15.000
-
Totaal
€
41.000
€
26.000
€
26.000
€
26.000
€
26.000
€
26.000
38
GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN WATERLAND 2018-2023
Beheer en Onderhoud We stemmen de onderhoudsinspanningen af op het in stand houden en goed laten functioneren van het systeem. Tabel 5 - Uitvoeringsprogramma onderdeel Beheer en Onderhoud ONDERHOUD
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Reinigen vrijverval riolering
€
25.000
€
25.000
€
25.000
€
25.000
€
25.000
€
25.000
Stortkosten reiniging vrijvervalriolering
€
10.000
€
10.000
€
10.000
€
10.000
€
10.000
€
10.000
Reinigen kolken 2x per jaar
€
23.000
€
23.000
€
23.000
€
23.000
€
23.000
€
23.000
Straatreinigen 50%
€
48.000
€
48.000
€
48.000
€
48.000
€
48.000
€
48.000
Storingen (mini)gemalen
€
25.000
€
25.000
€
25.000
€
25.000
€
25.000
€
25.000
Leverantie materialen buitendienst
€
11.000
€
11.000
€
11.000
€
11.000
€
11.000
€
11.000
Onderhoud (mini)gemalen & installaties
€
81.000
€
81.000
€
81.000
€
81.000
€
81.000
€
81.000
Onderhoud IBA's
€
12.000
€
12.000
€
12.000
€
12.000
€
12.000
€
12.000
Onderhoud vrijverval riolering (excl. reiniging)
€
30.000
€
30.000
€
30.000
€
30.000
€
30.000
€
30.000
Onderhoud persleidingen
€
7.500
€
7.500
€
7.500
€
7.500
€
7.500
€
7.500
Onderhoud drainage
€
1.000
€
1.000
€
1.000
€
1.000
€
1.000
€
1.000
Onderhoud bergbezinkbassins
€
5.000
€
5.000
€
5.000
€
5.000
€
5.000
€
5.000
Onderhoud overstorten
€
3.800
€
3.800
€
3.800
€
3.800
€
3.800
€
3.800
Bijdrage aan wegen
€
15.000
€
15.000
€
15.000
€
15.000
€
15.000
€
15.000
Calamiteiten & vergoedingen & onvoorzien
€
10.000
€
10.000
€
10.000
€
10.000
€
10.000
€
10.000
Totaal
€
307.300
€
307.300
€
307.300
€
307.300
€
307.300
€
307.300
Maatregelen Voor de instandhouding van het systeem voeren we de volgende maatregelen uit: Tabel 6 - Uitvoeringsprogramma onderdeel Maatregelen MAATREGELEN
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Verbetering NEN3140 ombouw IBA's
€
21.000
-
-
-
-
Vrijverval- riolering
-
€
308.800
Rioolgemalen BK”
-
€
10.000
-
Persleidingen
-
-
-
€
21.000
308.800
€
329.900
-
Vervanging
Totaal
€
21.000
€
318.800
€
€
308.800
€
308.800
€
308.800
€
308.800
-
€
49.000
€
119.000
€
427.800
€
357.800
-
Facilitair/ Overig Om het stedelijke watersysteem goed te beheren verrichten we ondersteunende activiteiten: Tabel 7 - Uitvoeringsprogramma onderdeel Facilitair/ Overig FACILITAIR
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Elektriciteit
€
52.000
€
52.000
€
52.000
€
52.000
€
52.000
€
52.000
Telemetrie
€
2.400
€
2.400
€
2.400
€
2.400
€
2.400
€
2.400
Bijdrage aan abonnementen/ licenties
€
3.000
€
3.000
€
3.000
€
3.000
€
3.000
€
3.000
Totaal
€
57.400
€
57.400
€
57.400
€
57.400
€
57.400
€
57.400
39
5 BENODIGDE MIDDELEN
GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN WATERLAND 2018-2023
5.1 Inleiding Voor het beheer van het rioleringssysteem zijn financiële middelen nodig. In de aankomende planperiode geven we gemiddeld € 730.000,- per jaar uit aan exploitatiekosten en kapitaallasten die voortvloeien uit nieuwe investeringen. Geld dat via de rioolheffing door burgers en bedrijven bijeen wordt gebracht. In dit hoofdstuk gaan we in op de benodigde personele en financiële middelen om invulling te geven aan goed en doelmatig rioleringsbeheer.
5.2 Personele middelen De bestaande formatie in de gemeente Waterland is weergegeven in Tabel 8 en bedraagt 2,2 FTE. De benodigde formatie, zie Tabel 9, hebben we berekend met behulp van het model van de leidraad riolering als 3,0 FTE. De benodigde formatie op basis van de leidraad is realistisch berekend en is hoger dan de huidige formatie. Op dit moment is dit verschil geen probleem omdat er geen grootschalige renovatie, vervanging of aanleg van riolering plaats vindt. De omvang van maatregelen is voor de komende jaren beperkt. Op het moment dat er meer maatregelen worden genomen (bijvoorbeeld omdat er een afkoppel-vervangingsplan in uitvoering wordt gebracht) zal de druk op de formatie toenemen. Tabel 8 - Jaarlijks huidige formatie gemeente Waterland Onderdeel
Binnendienst
Buitendienst
TOTAAL
Planvorming, onderzoek en facilitair
0,9 fte
0,0 fte
0,9 fte
Onderhoud
0,6 fte
0,6 fte
1,2 fte
Maatregelen
0,1 fte
0,0 fte
0,1 fte
TOTAAL
1,6 fte
0,6 fte
2,2 fte
Tabel 9 - Jaarlijks benodigde formatie gemeente Waterland Onderdeel
Binnendienst
Buitendienst
TOTAAL
Planvorming, onderzoek en facilitair
1,2 fte
0,0 fte
1,2 fte
Onderhoud
0,6 fte
0,6 fte
1,2 fte
Maatregelen
0,6 fte
0,0 fte
0,6 fte
TOTAAL
2,4 fte
0,6 fte
3,0 fte
De huidige formatie leidt, samen met de doorbelastingen vanuit ondersteunende afdelingen, tot kosten die ten laste komen van de rioolheffing. Deze zijn weergegeven in Tabel 10. Tabel 10 - Loonkosten en Overhead gemeente Waterland periode 2018 t/m 2023 (prijspeil 2018). Kostenpost
2018
Direct toerekenbare loonkosten
€
Overhead TOTAAL
2019
128.000
€
€
151.000
€
279.000
2020
128.000
€
€
151.000
€
279.000
2021
128.000
€
€
151.000
€
279.000
2022
128.000
€
€
151.000
€
279.000
2023
128.000
€
128.000
€
151.000
€
151.000
€
279.000
€
279.000
5.3 Financiële middelen In het kostenoverzicht (zie bijlage E) maken we onderscheid in exploitatiekosten en investeringsuitgaven. Bij de exploitatiekosten gaat het om jaarlijkse uitgaven voor beheer- en onderhoudsactiviteiten die nodig zijn voor een goed en doelmatig rioleringsbeheer. De kosten van deze uitgaven worden toegeschreven aan het boekjaar waarin deze worden uitgegeven. De kosten voor beheer en onderhoud worden jaarlijks hoger door algemene prijsstijgingen, stijgingen van de lonen, vergroting van het areaal en uitbreiding van werkzaamheden als gevolg van de Wet gemeentelijke watertaken. Door efficiënter te werken kan de noodzakelijke prijsstijging zoveel als mogelijk worden beperkt.
41
GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN WATERLAND 2018-2023
Investeringsuitgaven bestaan uit vervangingsinvesteringen (bijvoorbeeld rioolvervanging) en verbeteringsinvesteringen (bijvoorbeeld buisvergroting of afkoppelmaatregelen). Investeringen zijn uitgaven voor zaken die meerdere jaren meegaan en vaak worden gekapitaliseerd. De jaarlijkse kosten die daaruit voortkomen, -de kapitaallasten- bestaan uit rente en afschrijvingen. Activeren of sparen? Na circa 70 jaar zijn de meeste riolen in de gemeente Waterland aan vervanging toe. De aankomende jaren worden veel riolen vervangen of gerenoveerd. Voor de komende planperiode is hiermee een bedrag gemoeid van € 1,7 miljoen. Een kostenverhogende factor is de toename van rentelasten. Grote investeringen in de riolering worden doorgaans gekapitaliseerd. Dit betekent dat de investering wordt afgeschreven over de verwachte gebruiksduur. De jaarlijkse afschrijving en rente vormen een last in de rioolbegroting. Naar analogie van een woninghypotheek zijn de kapitaalslasten (vanwege de optredende rentelasten) hierdoor circa twee keer zo hoog als het investeringsbedrag. Een alternatief is om te sparen voor toekomstige investeringen. Dit voorkomt (hoogoplopende) rentelasten. De koepelorganisatie van riolerend Nederland ‘Stichting Rioned’ beveelt gemeenten aan om de financieringswijze van investeringen om te vormen naar ‘vooraf sparen’.
Om tot een kostendekkend heffingstarief te komen is een financiële doorrekening van de rioolheffing over 60 jaar gemaakt. Om het verschil tussen de financieringsmethodieken ‘Activeren’ en ‘Sparen vooraf’ in beeld te brengen zijn er twee verschillende varianten uitgewerkt. De uitgangspunten van de twee onderzochte varianten staan in Tabel 11. Met variant 1 onderzoeken we het heffingsverloop bij voortzetting het huidige beleid (financieringsmethodiek ‘Activeren’) met geactualiseerde gegevens. De heffing blijft hierbij zo lang mogelijk gelijk. Met variant 2 onderzoeken we het effect van het na de planperiode overstappen op financieringsmethodiek ‘Sparen vooraf’ bij hetzelfde heffingsverloop als in variant 1. Hierbij streven we ernaar zoveel mogelijk investeringen te betalen via de spaarvoorziening, maar om te voorkomen dat de heffing in het begin moet stijgen worden restinvesteringen nog wel geactiveerd. Tabel 11 - Uitgangspunten van twee verschillende varianten voor de financiële doorrekening Waterland Variant
Financieringsmethodiek
Heffingsverloop
Variant 1
Activeren
Zo lang mogelijk gelijk
Variant 2
Sparen vooraf
Gelijk aan patroon variant 1
Uitgangspunten & Uitgavenpatroon Ten behoeve van de financiële hanteren we de volgende uitgangspunten en randvoorwaarden: Rente & inflatie • De rente op nieuwe investeringen en boekwaarden bedraagt 0,6% in de planperiode, na 2023 bedraagt de rente 2,0%; • Er vindt geen toerekening van rente plaats op positieve saldi van reserves en/of voorzieningen; • Er vindt per jaar geen indexatie van de saldo’s op voorzieningen en de boekwaarde plaats (als gevolg van inflatie). BTW • Jaarlijks belasten we een percentage van 21% op basis van directe exploitatiekosten. Investeringen • Het vervangingsschema voor vrijvervalriolering hebben we in de jaren van de planperiode gebaseerd op basis van inspectieresultaten. Op lange termijn hebben we het vervangingsschema gebaseerd op basis van aanlegjaren en een technische levensduur van 70 jaar voor vrijvervalriolering. Als basis hebben we de kostenkengetallen uit de Leidraad gebruikt. In Waterland is vrijvervalriolering aanwezig met een diameter van Ø160 mm en kleiner. Omdat we geen inspectiegegevens van deze riolering hebben houden we deze buiten het vervangings
42
GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN WATERLAND 2018-2023
schema. In de meeste situaties gaat het om vrijverval dat via drukriolering loost en daarmee in feite onderdeel is van het drukrioleringssstelsel. Het vervangingsschema gaat uit van vervanging van de bestaande riolering, • Vervangingsschema’s voor rioolgemalen, persleidingen en randvoorzieningen hebben we gebaseerd op aan legjaren, theoretische levensduur en de kostenkengetallen van de Leidraad. Deze hebben we met 1,5% per jaar geïndexeerd om ze op prijspeil 2018 te brengen. • In de regio-samenwerking zijn er plannen om IBA’s om te bouwen naar een verbeterde sceptic tank. Omdat nog onbekend is om hoeveel IBA’s dit gaat zijn hebben we geen ombouwkosten meegerekend. Wel hebben we vervangingskosten en verbeteringskosten meegerekend voor IBA’s. • Bij variant 1 activeren we alle investeringen. Bij variant 2 sparen we voor nieuwe investeringen ter vermin dering van rentelasten. Pas als het spaarsaldo ontoereikend is, activeren we de restinvesteringen bij variant 2 alsnog.
We hanteren hierbij de volgende afschrijvingstermijnen: • De afschrijvingstermijn op vervangingsinvesteringen voor vrij verval riolering en bouwkundige delen van randvoorzieningen bedraagt 60 jaar; • De afschrijvingstermijn op vervangingsinvesteringen voor persleidingen en IBA’s bedraagt 45 jaar; • De afschrijvingstermijn op vervangingsinvesteringen voor bouwkundige delen van gemalen en drukriolering bedraagt 30 jaar; • De afschrijvingstermijn op vervangingsinvesteringen voor elektro-/mechanische delen van gemalen, rand voorzieningen en drukriolering bedraagt 15 jaar; • De afschrijving vindt lineair plaats, startend aan het begin van het jaar volgend op de investering. Voorzieningen • Het saldo van de Voorziening Riolering (BBV 44.2) bedraagt per 1 januari 2018: € 4.991.603, conform begroting verstuurd naar de Raad. • Het saldo van de Voorziening Riolering (BBV 44.2; variant 1 en variant 2) en de Spaarvoorziening Rioolvervan ging (BBV 44.1d); variant 2) mogen gedurende de gehele beschouwde periode (60 jaar) niet negatief zijn; • Er is geen maximum gesteld aan het saldo dat gedurende de beschouwde periode in de Voorziening Riolering (BBV 44.2) en Spaarvoorziening Rioolvervanging (BBV 44.1d) wordt begroot. Heffingseenheden • Het aantal heffingseenheden bedraagt per 1 januari 2018: 7.259; • In de planperiode stijgt dit aantal met 397 en blijft daarna gelijk.
Rioolheffing • De (fictieve) rioolheffing per heffingseenheid bedraagt in 2018 (startjaar) € 153,55. Deze heffing is opgebouwd uit de volgende drie tariefklassen. Eenheden
Heffingsfactor
Heffing
Eenpersoonshuishouden
2.185
1.00
€ 138,96
Tweepersoonshuishouden
2.608
1.10
€ 152,71
Meer persoonshuishouden
2.466
1.21
€ 167,37
• Naast de rioolheffing zijn er jaarlijks extra inkomsten uit niet-woningen van € 54.461,- en uit invorderingen van € 2.500,-; • De rioolheffing mag maximaal kostendekkend zijn: de geraamde opbrengsten mogen de geraamde lasten niet overstijgen (Gemeentewet artikel 229b); • Reserveren voor toekomstige vervangingsinvesteringen - door dotaties aan de reserves en/of (spaar) voorziening is - toegestaan; • Reserveren enkel voor uitbreiding van het voorzieningenniveau is niet toegestaan;
43
GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN WATERLAND 2018-2023
Deze uitgangspunten leiden tot het volgende uitgavenpatroon voor onze gemeente in de periode 2018 t/m 2077:
Figuur 17 - Verwacht uitgavenpatroon gemeente Waterland periode 2018 t/m 2077 (prijspeil 2018).
Variant 1: activeren van investeringen In deze variant activeren we voor de aankomende planperiode (met doorkijk t/m 2077) alle investeringen. De geactiveerde investeringen leiden tot een boekwaarde. Uit de boekwaarde volgen kapitaallasten (rente- en afschrijvingslasten) voor een bepaalde duur. De boekwaarde is weergegeven in Figuur 18.
Figuur 18 - Verwacht boekwaardeverloop gemeente Waterland periode 2018 t/m 2077 volgens variant 1 (prijspeil 2018).
44
GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN WATERLAND 2018-2023
Het uitgavenpatroon in Figuur 17 in combinatie met het boekwaardeverloop in Figuur 18 en de boekwaarde investeringen uit het verleden leiden in variant 1 tot het lastenpatroon zoals weergegeven in Figuur 19. Hierin zijn ook de inkomsten weergegeven ter dekking van de kosten.
Figuur 19 - Verwacht lastenpatroon gemeente Waterland periode 2018 t/m 2077 volgens variant 1 (prijspeil 2018).
De benodigde inkomsten hebben we vertaald naar de benodigde rioolheffing. Hierbij gaat het om de gemiddelde rioolheffing op basis van prijspeil 2018.
Figuur 20 - Benodigd heffingsverloop gemeente Waterland periode 2018 t/m 2077 volgens variant 1 (prijspeil 2018).
Het overzicht in Tabel 12 drukt Figuur 20 in getallen uit. De rioolheffing kan nagenoeg gelijk blijven gedurende de beschouwde periode van 60 jaar. De eerste 40 jaar blijft de heffing gelijk op € 153,55 en moet daarna gedurende tien jaar tot een heffing van € 154.22. Om een kostendekkende rioolheffing te behouden, dient de in Tabel 12 en Figuur 20 weergegeven rioolheffing jaarlijks te worden geïndexeerd op basis van de optredende inflatie.
45
GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN WATERLAND 2018-2023
Tabel 12 - Gepland heffingsverloop gemeente Waterland periode 2018 t/m 2023 volgens variant 1 (prijspeil 2018). Jaar
Benodigde inkomsten uit rioolheffing, exclusief overige baten Vast Prijspeil (2018)
Aantal (equivalente) heffingseenheden
Gemiddeld tarief per (equivalente) heffingseenheid Vast Prijspeil (2018)
2018
€ 1.114.630
7.259
€ 153,55
2019
€ 1.125.993
7.333
€ 153,55
2020
€ 1.137.355
7.407
€ 153,55
2021
€ 1.150.100
7.49
€ 153,55
2022
€ 1.162.845
7.573
€ 153,55
2023
€ 1.175.590
7.656
€ 153,55
Ter bevordering van lastenegalisatie worden verschillen tussen inkomsten en totale lasten verwerkt op de Voorziening Riolering volgens BBV art. 44.2. Het verwachte saldoverloop van de voorziening is weergegeven in Figuur 21.
Figuur 21 - Verwacht verloop voorziening gemeente Waterland periode 2018 t/m 2077 volgens variant 1 (prijspeil 2018).
Variant 2: sparen voor later In deze variant hebben we voor de aankomende planperiode (met doorkijk t/m 2077) alle investeringen afgeschreven door spaarbedragen in mindering te brengen op investeringen. Eventuele restboekwaarden worden in opvolgende jaren versneld afgelost. In de planperiode worden investeringen geactiveerd. Uit de boekwaarde die dan ontstaat volgen nieuwe kapitaallasten (rente- en afschrijvingslasten) voor een bepaalde duur. Na de planperiode gaan we binnen vijf jaar over op een spaarvoorziening. Deze gebruiken we vanaf 2024 om de te activeren investeringsuitgaven zoveel mogelijk tot € 0,- te reduceren. Als het gespaarde bedrag hiertoe niet voldoende is, wordt het resterende investeringsbedrag geactiveerd. Dit leidt dan alsnog tot boekwaarden en van daaruit nieuwe kapitaallasten (rente en afschrijving), zie Figuur 22.
46
GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN WATERLAND 2018-2023
Figuur 22 - Verwacht boekwaardeverloop gemeente Waterland periode 2018 t/m 2077 volgens variant 2 (prijspeil 2018).
Het uitgavenpatroon leidt in deze variant tot een lastenpatroon zoals weergegeven in Figuur 23. Hierin zijn ook de inkomsten weergegeven. In de periode 2024 t/m 2028 stappen we geleidelijk over van de Voorziening Riolering (BBV 44.2) naar de Spaarvoorziening Rioolvervanging (BBV 44.1d). In deze jaren worden dotaties gedaan aan de Spaarvoorziening Rioolvervanging (BBV 44.1d) welke de hoge spaarbedragen in Figuur 23 veroorzaken.
Figuur 23 - Verwacht lastenpatroon gemeente Waterland periode 2018 t/m 2077 volgens variant 2 (prijspeil 2018).
De benodigde inkomsten en bijbehorende heffing zijn hierbij gelijk aan die van variant 1. In de planperiode verwerken we verschillen tussen inkomsten en totale lasten ter bevordering van lastenegalisatie op de Voorziening Riolering volgens BBV art. 44.2. Na de planperiode gaan we binnen vijf jaar volledig over op de spaarvoorziening. De spaarbedragen leiden tot stortingen naar – en de vervangingsinvesteringen tot onttrekkingen uit – de spaarvoorziening volgens BBV art. 44.1d (Spaarvoorziening Rioolvervanging). Het gecombineerde saldoverloop in de voorziening is weergegeven in Figuur 24.
47
GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN WATERLAND 2018-2023
Figuur 24 – Verwacht verloop voorzieningen gemeente Waterland periode 2018 t/m 2077 volgens variant 2 (prijspeil 2018).
Activeren versus sparen In beide varianten kan de rioolheffing gedurende de beschouwde periode van 60 jaar nagenoeg gelijk blijven. Op korte termijn ligt het totale inkomstenniveau immers hoger dan het lastenniveau. Bovendien biedt het saldo in de voorziening van gemeente Waterland financiële ruimte. Tabel 13 geeft een overzicht van de resultaten van beide varianten. Tabel 13 – Samenvatting resultaten varianten gemeente Waterland (prijspeil 2018). Variant
Start heffing
Heffing 2023
Eindheffing 2077
Rentelasten Nieuwe /rest investeringen 2018 t/m 2077
Restboekwaarde 2077
1 (activeren)
€ 153,55
€ 153,55
€ 154,22
€ 9.793.000
€ 18.342.000
2 (sparen)
€ 153,55
€ 153,55
€ 154,22
€ 3.111.000
€ 11.660.000
In variant 1 gebruiken we de financiële ruimte die de voorziening biedt om de heffing gelijk te houden. Vanaf 2032 ligt het lastenniveau boven het inkomstenniveau bij een gelijke heffing en wordt het verschil tussen lasten en inkomsten uit de Voorziening Riolering gehaald. In variant 2 gebruiken we de financiële ruimte om na de planperiode een spaarvoorziening op te bouwen. Met deze spaarvoorziening voorkomen we groeiende rentelasten en hoge restschulden in de toekomst. De boekwaarde wordt al meteen na de planperiode afgebouwd, omdat nieuwe investeringen zo min mogelijk tot nieuwe schulden leiden. In Tabel 13 is te zien dat er bij het overstappen op een spaarvoorziening € 6,7 miljoen minder nieuwe rentelasten ontstaan in de beschouwde periode dan bij het blijven activeren van alle investeringen. Dit is een voordeel voor het afbouwen van de restschuld van afdeling riolering. Het hanteren van een spaarvoorziening heeft mogelijk effect op de concernbegroting van de gemeente. In de beoordeling van de resultaten dient rekening te worden gehouden met de huidige, lage rentestand. Als de rente in de toekomst weer zou stijgen, pakt variant 1 fors ongunstiger uit dan variant 2. De rente op geactiveerde investeringen zal immers mee stijgen, waardoor de rentelasten als gevolg van aanwezige boekwaarde evenredig toe zal nemen.
Deze lastenverhoging komt op dat moment direct en volledig ten laste van de rioolheffing. Door gebruik te maken van een spaarsystematiek worden we als gemeente – voor wat betreft de rioolheffing – aanzienlijk minder afhankelijk van veranderingen op de financiële markten.
48
GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN WATERLAND 2018-2023
Concluderend kunnen we stellen dat de verlaging van de boekwaarde riolering leidt tot meer zekerheid in de lastenontwikkeling en meer stabiliteit in het benodigde heffingstarief. Het blijven hanteren van een activeringssystematiek leidt bij rentestijgingen tot een sterkere (en snellere) lasten- en tariefsverhoging. Onafhankelijk van de gekozen variant actualiseren we de kostendekkingsberekeningen periodiek waarna eventuele tariefbijstellingen op basis van actuele lasten en opbrengsten worden doorgevoerd.
Snellezer voor bestuurders
49
GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN WATERLAND 2018-2023
BIJLAGE A WETGEVING EN BELEID Wettelijke planverplichting De wettelijke planverplichting voor het opstellen van een GRP is opgenomen in de Wet milieubeheer, artikel 4.22. De inhoud van het GRP moet volgens dit artikel drie zorgplichten bevatten. In de wet is ook een voorkeursvolgorde opgenomen over de omgang met afvalwater die milieuvervuiling door afvalwater moet tegengaan (art. 10.29a). De gemeenteraad kan bij verordening regels en termijnen vastleggen voor de omgang met afvloeiend hemelwater en grondwater op particulier terrein (art. 10.32a). Artikel 10.33 geeft de gemeente de mogelijkheid om het afvalwater, behalve door een openbaar vuilwaterriool (of gemengd riool) naar een zuiveringsinrichting te leiden, ook door andere gelijkwaardige systemen te verwerken. Op grond van de Waterwet moet de gemeente in het GRP een overzicht opnemen, waarop alle overstortvoorzieningen en nooduitlaten voorkomen. Het overzicht van de uitlaten van de gemeenten in de regio Zaanstreek-Waterland staat in Lizard in het beheer van het hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. In de praktijk zal het erop neerkomen dat het waterschap de gemeente alleen kan aanspreken op grond van geconstateerde waterkwaliteitsproblemen als de riolering daarvan een belangrijke veroorzaker is. Vanaf 2021 treedt de Omgevingswet in werking, hiermee worden de Wet milieubeheer en de Waterwet geïntegreerd.
Deze wet bundelt veel bestaande wetten en besluiten op het gebied van ruimtelijke ordening en milieu. Het goede en noodzakelijke blijft hierbij behouden, terwijl er volop kansen zijn om de ambities op het gebied van water nadrukkelijker mee te wegen in de totale ruimtelijke afweging. De Omgevingswet wordt in 2021 van kracht. Het opstellen van een GRP is vanaf dat moment facultatief. Volgens de Wet milieubeheer en de Waterwet hebben gemeenten drie waterzorgplichten: voor afvalwater, hemelwater en grondwater. Zorgplicht afvalwater Bij afvalwater gaat het om huishoudelijk afvalwater van woningen en afvalwater van bedrijven. De bewoners en eigenaren moeten hun afvalwater aanbieden aan de gemeente. Vervolgens moet de gemeente dit via de riolering naar de rioolwaterzuivering brengen. Daarbij kan zij percelen in het buitengebied uitzonderen. Eigenaren moeten dan zelf voor opvang en zuivering van hun afvalwater zorgen. Op grond van de milieuregelgeving kan een gemeente (grotere) bedrijven verplichten afvalwater te beperken of zelf te zuiveren. Dit geldt met name als de samenstelling anders is dan ‘huishoudelijk’. Zorgplicht hemelwater Volgens de zorgplicht hemelwater is de grondeigenaar in eerste instantie verantwoordelijk voor de verwerking van hemelwater op zijn eigen terrein. Dit geldt voor particulieren, maar ook voor de gemeente als eigenaar van de openbare ruimte.
De gemeente hoeft hemelwater van burgers en bedrijven niet meer in te zamelen, tenzij zij dit redelijkerwijs niet van bepaalde (groepen van) burgers kan vragen. In de praktijk zorgt de gemeente meestal voor de opvang en verwerking van het hemelwater. Er is geen wettelijke plicht om afval- en hemelwater te scheiden (afkoppelen). Zorgplicht grondwater Voor grondwater is de zorgplicht verdeeld over alle betrokken partijen. • De particulier is verantwoordelijk voor de goede staat van zijn eigendom. Hij zorgt voor bouwkundige of waterhuishoudkundige voorzieningen op zijn eigen terrein en voor zijn woning, zoals een vochtdichte vloer; • De gemeente is het aanspreekpunt voor de burger. Zij behandelt eventuele klachten en voert grondwater af als dat ‘doelmatig’ is; • Het waterschap zorgt voor de afvoer van eventueel door de gemeente ingezameld grondwater naar het oppervlaktewater. Via het op peil houden van het oppervlaktewater beïnvloedt het waterschap de grondwatersituatie; • De provincie en het waterschap zijn verantwoordelijk voor de vergunningverlening voor de onttrekking van grondwater. In de vergunning kunnen zij voorschriften voor beëindiging van de onttrekking opnemen.
50
GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN WATERLAND 2018-2023
Naast de drie zorgplichten hebben gemeenten ook te maken met wetgeving rondom informatie-uitwisseling (WION). Wet informatie-uitwisseling ondergrondse netten (WION) Per 1 juli 2008 is de Wet Informatie-Uitwisseling Ondergrondse Netten (Wion), beter bekend als de grondroerdersregeling, in werking getreden. De Wet heeft tot doel het voorkomen van graafincidenten bij kabels en leidingen. De wet regelt primair de informatie-uitwisseling over de ligging van kabels en leidingen tussen netbeheerders en grondroerders. De wet bevat eveneens bepalingen over zorgvuldig graven en zorgvuldig opdrachtgeverschap en het treffen van voorzorgsmaatregelen bij gevaarlijke leidingen. Samenwerken Volgens artikel 3.8 in de Waterwet dragen waterschappen en gemeenten zorg voor de met het oog op een doelmatig en samenhangend waterbeheer benodigde afstemming van taken en bevoegdheden waaronder het zelfstandige beheer van inname, inzameling en zuivering van afvalwater. Naar aanleiding van het Bestuursakkoord Water is overal in Nederland de samenwerking tussen de verschillende partijen geïntensiveerd. Het primaire doel van deze samenwerking is het verhogen van de kwaliteit, het verminderen van de kwetsbaarheid en het verlagen van de verwachte kostenstijging in de waterketen.
Kosten besparen Om invulling te geven aan samenwerking hebben het rijk, provincies, gemeenten, waterschappen en drinkwaterbedrijven in het Bestuursakkoord Water (BAW, 2011) afspraken gemaakt voor een doelmatig waterbeheer. De belangrijkste doelstellingen hierbij zijn: Eenduidigheid en verbetering in kwaliteit van de algemene beleidsuitgangspunten gedragen door de deelnemende partijen; • Doelmatigheidswinst, doordat meerdere gemeenten samen beschikken over uniform beleid, en een bredere kennis met als doel kwaliteitsverbetering; • Personele kwetsbaarheid verminderen; • Toekomstige kostenbesparingen door het realiseren van bovenstaande doelstellingen. • Met doelmatig waterbeheer wordt een structurele besparing beoogt die oploopt tot€ 550 miljoen in 2020 (landelijk). De stijging van lasten voor burgers en bedrijven blijven daardoor beperkt. Toekomstbestendig inrichten Vanuit het deltaprogramma is de ambitie gesteld dat in 2050 de openbare ruimte zo goed mogelijk klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht.
Voor gemeenten houdt dit het volgende in: • Klimaatbestendig en waterrobuust inrichten dient uiterlijk in 2020 onderdeel te zijn van het beleid en handelen van de gemeente; • De watertoets zijn wettelijke verankering als procesinstrument behoudt en de toepassing vroeg in het ruimtelijk proces plaats vindt; • Een analyse van de klimaatbestendigheid van de gemeente dient uitgevoerd te worden in de vorm van een klimaat ‘stresstest’. Opgaven verbinden Vanuit Bestuursakkoord Waterketen (BWK) verband is een toekomstvisie voor de waterketen in 2050 gepresenteerd, ‘Verbindend Water’ geheten. De ambities richten zich op het realiseren van een hoog duurzaamheidniveau op basis van het principe ‘cradle-to-cradle’ (wieg tot wieg). De nieuwe woningen in 2050 zullen vrijwel CO2-neutraal uitgerust zijn. Afvalwaterhoeveelheden nemen drastisch af en het regenwater wordt zoveel mogelijk benut of via de bodem afgevoerd. Vanzelfsprekend heeft dit een grote impact op de hedendaagse ondergrondse infrastructuur. Afvalwater wordt vooral lokaal gezuiverd nadat hieruit de nuttige grondstoffen zijn onttrokken. De betekenis van deze toekomstvisie is groot. Immers, de rioolbuizen die morgen de grond ingaan, maken deze toekomstverwachting mee.
51
GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN WATERLAND 2018-2023
Taken en bevoegdheden In onderstaande tabel zijn de taken en bevoegdheden nader toegelicht. Actor
Taken en bevoegdheden
Europa
Op 22 december 2000 is de Kaderrichtlijn Water (KRW) van kracht geworden. De KRW is een Europese richtlijn, die bedoeld is om de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater op goed niveau te krijgen en te houden.
Rijk
Het Rijk is verantwoordelijk voor het nationale beleidskader en de strategische doelen en maatregelen voor het waterbeheer in Nederland. De Minister van Infrastructuur en Milieu is eindverantwoordelijk voor de uitvoering van de Kaderrichtlijn Water (KRW). Het Rijk is opsteller van het Nationaal Waterplan 2016-2021. Nationaal Waterplan 2016-2021 Het nieuwe Nationaal Waterplan geeft de hoofdlijnen, principes en richting van het nationale waterbeleid in de planperiode 2016-2021, met een vooruitblik richting 2050. Binnen de planperiode gaan realistische maatregelen in uitvoering die een antwoord bieden op de opgaven voor de korte termijn en voldoende mogelijkheden openlaten om op langere termijn verdere stappen te zetten. Het kabinet sluit daarmee aan bij de resultaten van het Deltaprogramma. Met deze handelwijze is Nederland koploper entoonaangevend voorbeeld in de wereld. Het kabinet streeft naar een integrale benadering, door natuur, scheepvaart, landbouw, energie, wonen, recreatie, cultureel erfgoed en economie (inclusief verdienvermogen) zo veel mogelijk in samenhang met de wateropgaven te ontwikkelen. De ambitie is dat overheden, bedrijven en burgers zich in 2021 meer bewust zijn van de kansen en bedreigingen van het water in hun omgeving.
Iedereen neemt zijn eigen verantwoordelijkheid om samen te komen tot een waterrobuuste ruimtelijke inrichting, het beperken van overlast en rampen en verstandig handelen in extreme situaties. Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie Volgens het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie moeten gemeenten, waterschappen, provincies en het rijk in de periode 2018-2019 een klimaat stresstest uitvoeren om knelpunten op het gebied klimaatverandering in kaart te brengen. De stap die volgens het Deltaplan volgt op de stresstest is een risicodialoog met alle stakeholders en bestuurders. Dit als opmaat naar de ontwikkeling van een adaptatiestrategie. Deze strategie moet vervolgens concreet worden doorvertaald in een uitvoeringsagenda en Omgevingsvisie.
Provincie Noord-Holland
De provincie is verantwoordelijk voor de vertaling van het rijksbeleid naar een regionaal beleidskader en strategie. De provincie is opsteller de Watervisie 2021 “Buiten de oevers”. De provincie is tevens bevoegd gezag voor vergunningverlening, toezicht en handhaving van onderstaande grondwateronttrekkingen en -infiltraties: • Industriële onttrekkingen > 150.000 m3 • Grondwateronttrekkingen t.b.v. drinkwaterwinning • Bodemenergiesystemen Ten aanzien van het GRP heeft de provincie een adviserende en toetsende rol. De provincie kan een aanwijzing opleggen indien er tegenstrijdigheden zijn tussen het GRP en de provinciale plannen.
52
GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN WATERLAND 2018-2023
Hoogheemraadschap HollandsNoorderkwartier
De waterschappen zijn verantwoordelijk voor het operationele regionale waterbeheer. Dit betekent dat zij zorgen voor droge voeten (veiligheid), schoon en voldoende water. De waterschappen hebben een zorgplicht voor de zuivering van stedelijk afvalwater en zijn bevoegd gezag voor directe lozingen op de rwzi en naar het oppervlaktewater. Voor de regulering van indirecte lozingen (naar het riool) hebben de waterschappen een adviserende rol naar gemeenten. De waterschappen hebben eveneens een zorgplicht voor het beheer van regionale wateren en keringen. Handelingen in het oppervlaktewatersysteem reguleren waterschappen o.a. middels algemene regels, verordeningen en een Watervergunning. De waterschappen zijn ook verantwoordelijk voor vergunningverlening, het toezicht en de handhaving van grondwateronttrekkingen en infiltraties in hun beheergebied, met uitzondering van de drie categorieën waarvoor de provincie verantwoordelijk is. Om de waterbelangen bij ruimtelijke ontwikkelingen veilig te stellen doorlopen waterschappen en gemeente bij alle ruimtelijke ontwikkelingen de watertoetsprocedure. Hierbij wordt o.a. toegezien op een hydrologisch neutrale inpassing van ontwikkelingen. De resultaten hiervan worden vastgesteld in de waterparagraaf. Ten aanzien van het GRP hebben de waterschappen een adviserende rol.
Gemeente
De gemeente heeft drie zorgplichten t.a.v. stedelijk waterbeheer: • Inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater naar een zuiveringtech nisch werk • Doelmatige inzameling en verwerking van hemelwater dat perceeleigenaren redelijkerwijs niet zelf kunnen verwerken. Eventueel kan de gemeente hiervoor maatwerkvoorschriften of een gebiedsverordening instellen. • Treffen van maatregelen om structureel nadelige gevolgen van de grondwater stand voor de aan de grond gegeven bestemming te voorkomen of zoveel mo gelijk te beperken. Voorwaarde hierbij is dat de maatregelen doelmatig zijn en niet tot de zorg van het hoogheemraadschap/provincie behoren. De gemeen te dient het loket te zijn voor grondwatervraagstukken binnen haar beheers gebied. Met betrekking tot lozingen is de gemeente bevoegd gezag bij: • Lozingen van (afval)water zijn per doelgroep geregeld via lozingenbesluiten. In de meeste gevallen is de gemeente hiervoor bevoegd gezag. Bij de verwerk ing van (afval)water houdt de gemeente rekening met de wettelijke voorkeursvolgorde. • Met betrekking tot bodemenergiesystemen zijn gemeenten bevoegd gezag bij lozingen op de riolering. In deze hoedanigheid is het aanbevolen om bij vergunningverlening nader af te stemmen met gemeenten, aangezien lozingen van spoelwater op de riolering kunnen resulteren in hydraulische- en kwaliteit gerelateerde problemen.
Taken en verantwoordelijkheden in de ondergrond: • Volgens de wet hebben gemeenten een belangrijke taak in het voorkomen van graafschade aan kabels en leidingen (WION) en het beschikbaar stellen van gegevens over de ondergrond (BRO, 2015). • In het kader van het Besluit op de lijkbezorging hebben gemeenten een toet sende rol in de ontwatering van begraafplaatsen.
53
GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN WATERLAND 2018-2023
Particulier
De particuliere perceeleigenaar is verantwoordelijk voor de staat van zijn woning en perceel. Dit betekent dat hij zelf verantwoordelijk is voor het op eigen perceel treffen van maatregelen om de waterdichtheid te garanderen en voor de inzameling van stedelijk afvalwater en overtollig hemel- en grondwater. Pas als de perceeleigenaar zich redelijkerwijs niet kan ontdoen van het overtollige water, is er een taak voor de gemeente of hoogheemraadschap. De perceeleigenaar heeft ook een zorgplicht. Dit betekent dat hij geen handelingen mag verrichten waarvan hij kan verwachten dat deze het doelmatige functioneren van (water)voorzieningen belemmeren.
54
GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN WATERLAND LANDSMEER 2018-2023
BIJLAGE B TERUGBLIK Begin 2012 heeft de gemeenteraad van de Gemeente Waterland het Verbreed Gemeentelijke Rioleringsplan Waterland 2012-2016 vastgesteld. In dit hoofdstuk evalueren we het VGRP, zodat we hieruit lering kunnen trekken voor de planperiode van het nieuwe GRP. Bij de evaluatie hebben we gebruik gemaakt van de volgende deelvragen: • Wat waren de doelen? • Welke werkzaamheden zijn verricht? • Hoe is (samen)gewerkt? • Wat waren de kosten? • Was de personele capaciteit voldoende? • Hoe hoog was de rioolheffing? Voornemens in het voorgaande GRP In het VGRP 2012-2016 heeft de gemeente Waterland drie ambities geformuleerd. 1. Voldoen aan wettelijke verplichtingen, 2. De toestand van het bestaande stelsel en voorzieningen op peil houden (met afgestemd beleid en assetmanagement) 3. Een rioleringssysteem dat aan redelijke gebruikerseisen voldoet (voldoende systeemprestaties en weinig klachten) Vertaalt in de zorgplichten zijn dit de doelen in onderstaande tabel. Deze doelen zijn op basis van de evaluatie van maatregelen en interviews geëvalueerd. Doel
Status
Zorgplicht afvalwater Inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater waar geen bestemming meer aangegeven kan worden naar een zuiveringstechnisch werk. Zorgvuldig beheer van de voorzieningen (assetmanagement) en voorkomen van uitwisseling afvalwater met omgeving
Doelstelling is grotendeels behaald. De beheer- en onderhoudsmaatregelen zijn uitgevoerd binnen de lopende contracten voor gemalenbeheer en reinigen en inspecteren van vrij verval riolering. Inspecties zijn beoordeeld en waar nodig zijn herstelmatregelen gedaan (Oranjewijk en Markgouw) om de riolering in goede staat te houden. Nieuwbouwwoningen zijn aangesloten. Via het programma Meten en monitoren riolering Laagholland wordt meer inzicht in het functioneren van het rioolstelsel verkregen. In samenwerking met de milieudienst en afdeling riolering van de gemeente Waterland, worden ongewenste lozingen van bedrijfswater op het riool aangepakt zodra ze bekend zijn. Er zijn geen opvallende problemen geconstateerd met de afvoercapaciteit. Er is nauwelijks afgekoppeld en het aantal stankklachten is beperkt. Er zijn weinig klachten over het functioneren van de riolering. Klachten worden snel opgepakt door de gemeente of de aannemer. De lozingen van hemelwater of grondwater op drukriolering is wel een punt van zorg.
55
GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN WATERLAND 2018-2023
Zorgplicht hemelwater Doelmatige inzameling en verwerking van hemelwater dat perceeleigenaren redelijkerwijs niet zelf kunnen verwerken. Afstromend hemelwater schoonhouden bij de bron (als dat doelmatig kan, maar goed functionerende gemengde stelsels worden niet zomaar vervangen). Verkeerde aansluitingen of het gebruik van bepaalde stoffen of uitlogende materialen voorkomen.
Doelstelling is gedeeltelijk gerealiseerd door uitvoering van de reguliere onderhoudsactiviteiten, maatregelenplannen en onderzoeken zoals beschreven in het GRP 2012-2016. De vuiluitworp door regenwaterlozingen op oppervlaktewater is beperkt doordat het plan om vervuiling van afstromend hemelwater te voorkomen is uitgevoerd, onkruid wordt nu mechanisch bestreden. Kolken worden 1 a 2 keer per jaar gereinigd om de afvoer te garanderen. Hevige neerslag heeft niet tot bijzondere problemen geleid. De afvoercapaciteit van de gemengde stelsels waarin ook hemelwater en grondwater wordt afgevoerd was voldoende. Daarnaast zijn enkele overstorten gerenoveerd en begaanbaar gemaakt. Verder zijn ongewenste lozingen van hemelwater op de drukriolering onderzocht met rookproeven en geluid, er is daarna op basis van de resultaten nauwelijks afgekoppeld.
Zorgplicht grondwater Binnen de gegeven omstandigheden van hoog grondwater oog hebben voor werkelijke problemen met grondwater, een aanspreek punt zijn voor bewoners en waar nodig het treffen van maatregelen om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming te voorkomen of zoveel mogelijk te beperken. Voorwaarde hierbij is dat de maatregelen doelmatig zijn en niet tot de zorg van het hoogheemraadschap/ provincie of een andere partij behoren.
Hoge grondwaterstanden zijn karakteristiek voor de gemeente Waterland. Grondwater was de afgelopen periode een punt van aandacht en zal dat door de verandering van het klimaat blijven. Er hebben zich geen grote problemen voor gedaan naast enig overlast tijdens extreem natte perioden. Er wordt op dit moment geen grondwatermeetnet bijgehouden. Bij projecten wordt alleen grondwater gemeten als verwacht wordt dat de gegevens relevant zijn voor het treffen van de juiste uitvoering(s)maatregelen.
Welke werkzaamheden zijn verricht? De algemene doelen zijn door vertaald naar watertaken en benodigde maatregelen. Onderstaande tabellen bieden een overzicht van geplande activiteiten. Bij elke activiteit staat aangegeven of deze is uitgevoerd, in uitvoering of voorbereiding is, is heroverwogen/vervallen of uitgesteld. In het geval de activiteit niet is uitgevoerd staat de reden daarvan vermeld. Legenda: Uitgevoerd In uitvoering In voorbereiding Heroverwogen/niet meer van toepassing Uitgesteld
56
GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN WATERLAND 2018-2023
Activiteiten 2011-2016
Status
Toelichting
RENOVATIES EN AANLEG Maatregelen groot onderhoud en vervanging riolering Direct repareren op basis van kwaliteitsgegevens
Op basis van inspecties en eigen beoordeling. Oranjewijk en Markgouw
Alle overstorten renoveren en begaanbaar maken
Planning afronding in 2018
Aansluiten nieuwbouwwoningen
Aangesloten RVERVANGINSMAATREGELEN
Vrijvervalriolen*
Vervangen Rieltand en renovaties op basis van inspecties en calamiteiten. Continu proces beheer en onderhoud. Een deel van de vrijvervalriolering is gerenoveerd met een kous i.p.v. vervangen. Daarnaast is o.b.v. inspectie voor een deel van de vrijvervalriolering bepaald dat vervangen niet nodig was. Om deze redenen zijn enkele vervangingsmaatregelen later in de planning gezet
Gemalen*
In contract Facta 2013 t/m 2022. Continu proces beheer en onderhoud.
Minigemalen en drukriolering*
In contract Facta 2013 t/m 2022. Continu proces beheer en onderhoud
Randvoorziening Bernhardlaan
In contract Facta 2013 t/m 2022. Continu proces beheer en onderhoud
Randvoorziening Lijnbaan / Karn
Het gemaal is overgedragen aan HHNK, dekelder blijft van de gemeente ONDERZOEK EN PLANNING
Beheersysteem op orde brengen door deze aan te vullen met inspectiegegevens
Uitgevoerd, in eigen beheer
Opstellen ingrijpmaatstaven waarbij de gedachten van assetmanagement worden meegenomen
Regionaal afgestemd
Hydraulische doorrekenen van het rioolsysteem van de verschillende kernen. Per planperiode wordt circa het halve stelsel doorgerekend
Heroverwogen omdat dit niet doelmatig bleek. Bij twijfel over de capaciteit worden hydraulische berekeningen uitgevoerd voor uitbreidingsplannen of voor afkoppelplannen of vervangingsplannen
Ongewenste hemelwaterlozingen op de drukriolering onderzoeken en maatregelen nemen. Voor het onderzoek naar foutieve aansluitingen is budget opgenomen, eventuele herstelwerkzaamheden komen voor kosten van de bewoners
Onderzoeken zijn uitgevoerd (er zijn rookproeven en geluidsproeven gedaan), maar er zijn geen maatregelen genomen. Verwachting is dat dit in 2018 wordt opgepakt
Goede afspraken met de Milieudienst Waterland maken betreffende het toezicht en handhaving van indirecte lozingen op het riool
De samenwerking met de milieudienst voor ongewenste lozingen van bedrijfswater is goed
57
GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN WATERLAND 2018-2023
Nieuwe afspraken met provincie en Hoogheemraadschap over verlengen ontheffingen voor het aansluiten van percelen in het buitengebied (loopt tot 2015)
Is niet meer van toepassing door landelijk gewijzigde inzichten en omdat het hoogheemraadschap inmiddels bereid is om nut en noodzaak van saneringen te benoemen in het kader van doelmatigheid. De gemeente heeft zich steeds op het standpunt gesteld dat riolering niet noodzakelijk en niet rendabel is voor veel percelen in het buitengebied. Een (verbeterde) septic tank is daar voldoende en dat geldt ook op de locaties waar nu een IBA2/3 ligt. Waterland heeft gekozen voor een smalle zorgplicht waarbij het beheer van een (verbeterde) septictank bij de perceeleigenaar ligt
Plaatsen en onderhoud van meetapparatuur, zodat beter inzicht in het functioneren van het rioolstelsel wordt bereikt. Met een beter inzicht kan het beheer van het riool efficiënter worden ingericht en dit kan leiden tot kostenbesparing en minder overlast
Meten en monitoren riolering Laagholland Dit is een meerjarig project en is gestart. Zoals voorgenomen in het vigerende GRP loopt dit project nog door tot in de aankomende planperiode
Het afvalwaterakkoord actualiseren met het Hoogheemraadschap waarin de afname van rioolwater richting de AWZI is vastgelegd (aansluitvergunning vervalt)
Het hoogheemraadschap benadert alle gemeenten in hun beheergebied voor het sluiten van actuele afvalwaterakkoorden
Nieuw gemeentelijk rioleringsplan 2016-2020 opstellen
In samenwerking met regio opstellen in 2017 planperiode 2018-2023.
Actieplan voorkomen vervuiling afstromend hemelwater
Onkruid wordt nu mechanisch bestreden
In kaart brengen bestaande lozingen van riolering op oppervlaktewatersysteem
Het rioolbestand van de gemeente Waterland in het beheersysteem Kikker is gedeeld met het hoogheemraadschap
Bij structurele klachten gaat de gemeente de grondwaterstand meten
Uitgevoerd wanneer van toepassing
Bij grootschalige rioolvervanging wordt de grondwaterstand gemeten
Bij grootschalige projecten wordt dit gedaan als dat nodig
Bij de watertoets wordt er aandacht besteed aan het grondwater
Grondwater blijft een punt van aandacht
BEHEER EN ONDERHOUD Reinigen 10 km gemengd riool per jaar
Sinds 2016 is regionaal Inspectie en reinigingsplan van toepassing. Frequentie is naar beneden bijgesteld ivm afspraken BAW
Inspecitie om de reinigingscyclus
Sinds 2016 is regionaal Inspectie en reinigingsplan van toepassing. Frequentie is naar beneden bijgesteld ivm afspraken BAW
Zuigen kolken 2x per jaar
Kolken is nu 2x per jaar gehele gemeente, er wordt gedacht om meer specifiek alleen de probleemgebieden 2x te doen
Inspectie en onderhoud van overstorten