Bijlage 2 - Nota van Uitgangspunten Groene Zone

De Groene Zone | Nota van Uitgangspunten

Werkkaart Begrenzing en kwaliteit

39

40

Landschappelijke kaders

3.2 Landschappelijke kaders Uitgangspunt voor de ontwikkeling van de Groene Zone is het behouden van het open agrarisch landschap. Echter, de agrarische bedrijfsvoering dient hand in hand te gaan met de ecologische ambities van het gebied. Daar waar mogelijk kan het agrarisch areaal vergroot worden, mits wordt voldaan aan de eisen van natuurvriendelijk beheer van het landschap. Hierdoor ontstaat een hoogwaardige balans tussen duurzaam beheerd landschap, als drager van de huidige en toekomstige kwaliteit. Mogelijk vrijkomend agrarisch areaal dat nu nog in eigendom van het RVB is kan wellicht als compensatie-grond worden aangeboden aan agrariërs die momenteel reeds gevestigd zijn in de Groene Zone. Uitzondering op het agrarisch beleid zijn paardenhouderijen. Deze vorm van agrarische bedrijfsvoering zal niet gestimuleerd worden vanwege de ongewenste ruimtelijke impact, zoals paddocks, afrasteringen, etc.. In overleg met de bestaande paardenhouderijen wordt gezocht naar een ruimtelijke optimalisatie van paddocks in het open polderlandschap. Grofweg ten zuiden van het Oostdorperweg en Hogeboomseweg is, vanwege het reeds bestaande diffuse landschappelijke karakter, in beperkte mate ruimte voor uitbreiding van de bestaande faciliteiten, echter zodanig dat wordt voldaan aan de eis tot logische inpassing in/ aanhaking bij het karakter van de Groene Zone.

Indien de hoofdbedrijfsvoering zich binnen de gemarkeerde zone bevindt, kan -onder strikte voorwaardenonderzocht worden of het mogelijk is op een verantwoorde wijze ook stallen buiten deze zone in te passen. Er wordt gestreefd naar agrarische activiteiten in een groen gebied, met ondersteunend opgaand groen. Het ondersteunende opgaand groen moet passen in de karakteristieken van het historisch duin- en weidelandschap, en de unieke sfeer van een polderlandschap met uitgestrekte weidelanden en zichtlijnen door het gebied naar de duinen versterken. De Groene Zone biedt een fysieke buffer tussen de nieuwe woonontwikkeling op Katwijks grondgebied en de bestaande Wassenaarse bebouwing. De Groene Zone wordt gekenmerkt door: • een hoofdzakelijk open agrarisch cultuurlandschap dat economisch levensvatbaar is;

Waterstaatkundige kaders

Cultuurhistor ka

•

een landschap waarbinnen de cultuurhistorische waarden herkenbaar blijven en de landschappelijke differentiatie (duinen, polder) herkenbaar blijft; • een open landschap waarbij de dorpskernen van Wassenaar en Katwijk ruimtelijk gescheiden zijn; • een volwaardige ecologische verbinding tussen de duinen en het Groene Hart (onderdeel van NatuurNetwerk Nederland) als laatste schakel tussen deze landschappelijke entiteiten. De Groene Zone zal een eigen landschappelijke entiteit worden, vergelijkbaar met een landschapspark, waarbij het stedelijk beeld uit het zicht is. Dit impliceert dat zowel aan de dorpsrand van Wassenaar als aan de Valkenburgse zijde aanvullende, opgaande beplanting wenselijk is. Waar mogelijk kan het opgaand groen in clusters worden ondergebracht (omgeving Bunkerbos, nieuw bos langs de Wortmanwal), elders zal een meer diffuse, solitaire inpassing noodzakelijk zijn. De nieuwe woningbouw van de PLV zal onder deze boomgrens blijven. Vanwege het open karakter van het landschap en de doorzichten vanaf de lintstructuur naar het open landschap wordt terughoudend omgegaan met nieuwe bebouwing in het lint tussen de bestaande bebouwing. Het aanvullende opgaande groen kan de oplossing van de stikstofproblematiek in het gebied ondersteunen.

het gebied kan naar de aard van landschap en ecologie grofweg worden verdeeld in een vochtige/ natte veenverbinding (noordzijde) en een droge (zand) verbinding met houtsingels, bosjes en laanbomen (zuidzijde). In de Bestuurlijke Afspraken2018 wordt in de noordoosthoek van de Groene Zone en de zuidwesthoek van de Mient Kooltuin het zoekgebied voor een groen, permanent testveld voor drones geduid. In samenwerking met de gemeente Katwijk dient nader onderzoek plaats te vinden naar de inpasbaarheid binnen de agrarische, ecologische en cultuurhistorische ambities van de Groene Zone, dan wel de mogelijkheden tot realisatie buiten de Groene Zone. De noodzaak tot het daadwerkelijk realiseren van een testveld is mede afhankelijk van de uitkomsten van de evaluatie van de levensvatbaarheid van het Unmanned Valley-project.

De Groene Zone | Nota van Uitgangspunten

Werkkaart Landschappelijke kaders

41

42

Landschappelijke kaders

Waterstaatkundige kaders

3.3 Waterstaatkundige kaders Het grond- en oppervlaktewatersysteem in de Groene Zone is een grote -maar niet visueel waarneembarekwaliteit van het gebied. Het grondwaterlichaam onder de duinen strekt zich uit onder het gehele gebied. Deze schone zoetwatervoorraad is van grote betekenis voor de waterwinning voor de regio, en dient als toetsingskader voor toekomstige ontwikkelingen meegenomen te worden. Een samenhangende (oppervlakte-)waterstructuur zorgt voor voldoende wateropvangcapaciteit. De waterstructuur, inclusief de (natuurvriendelijke) oevers, vormen ook een recreatieve en landschappelijke verbinding binnen de Groene Zone. Het grond- en oppervlaktewatersysteem is een kwaliteit die versterkt kan worden, en die drager kan zijn voor de ontwikkeling van natuurwaarden in het gebied. Een duurzaam watersysteem dat multifunctioneel benut wordt is een belangrijke onderlegger voor lange termijnontwikkelingen in de Groene Zone. Het projectgebied maakt onderdeel uit van een ‘multibronnen-programma’, als mogelijk alternatieve locatie voor waterwinning. Gemeente en drinkwaterbedrijf Dunea gaan uit van een mogelijke toekomstige drinkwaterfunctie, die goed aansluit op de ontwikkelingen van het gebied. Er zijn volop mogelijkheden om synergie te realiseren tussen drinkwaterwinning, natuurontwikkeling, recreatieve functies en agrarische functies.

Het kwelwater, dat opgevangen en gewonnen wordt in de duinen wordt waar mogelijk aan het oppervlaktewater van de Groene Zone toegevoegd. Dit schone (nutriënt-arme) water zorgt mede voor een optimale benutting van ecologische ontwikkelingen in de Groene Zone. In samenwerking met het Hoogheemraadschap van Rijnland en de gemeente Katwijk wordt bekeken op welke wijze het schone water optimaal benut kan worden, en op welke wijze het schone duinwater zo goed mogelijk door het gebied kan worden geleid. Het Hoogheemraadschap is een voorstander van het

Cultuurhistorische kaders

beter benutten van dit water, aangezien het nu vrij snel wordt afgevoerd naar de Rijn en daarmee naar zee. Vanwege de agrarische functie binnen de Groene Zone is een drooglegging van de polder van circa 75cm de ambitie. Een drooglegging van minimaal 75cm is benodigd voor een optimale agrarische bedrijfsvoering met veeteelt. Het polderpeil, alsook de huidige maaiveldhoogte, zal onder agrarische grond daarom waarschijnlijk niet of nauwelijks wijzigen. Indien er in de toekomst een wijziging zou komen in het gebruik van de polder (bijvoorbeeld van ´agrarisch´ naar ´ecologisch) ´dan kan de drooglegging worden herzien. Deze drooglegging kan door afplagging van het maaiveld, of wijziging in het peilbesluit worden bereikt. Naast de gemeentelijke ambities om extra waterberging te maken en ecologische bermen te realiseren, ligt er een verzoek van het Rijksvastgoedbedrijf om extra waterberging in de Groene Zone te realiseren. De kosten daarvan zijn voorzien in de Grondexploitatie van de woningontwikkeling. Onderzocht wordt of de oude verkavelingsstructuur en uitbreiding van het Valkenburgse meer onderdeel van deze watercompensatie zou kunnen uitmaken.

Ecolog ka

De Groene Zone | Nota van Uitgangspunten

Werkkaart Waterstaatkundige kaders

43

44

Landschappelijke kaders

Waterstaatkundige kaders

Cultuurhistorische kaders

3.4 Cultuurhistorische kaders Cultuurhistorische waarden van het gebied worden gekoesterd, beschermd en hersteld. Verschillende tijdslagen die zo karakteristiek zijn voor het gebied (Romeinse tijd, ontginningsgeschiedenis, oude lintstructuren, oorlogsrelicten etc.) worden waar mogelijk weer zichtbaar. Dit geldt uitsluitend voor bovengrondse elementen, ondergrondse relicten zullen worden gedocumenteerd en bewaard worden voor toekomstige generaties. Het verhaal van het landschap wordt weer zichtbaar. De Tankgracht wordt, als cultuurhistorisch monument, zichtbaar en bereikbaar gemaakt voor publiek en aangesloten op de open waterstructuur van de nieuwe woonontwikkeling. Het gedempte deel van de Tankgracht wordt weer hersteld, rekening houdend met de aanwezige watertransportleidingen direct naast de gracht. Op gepaste wijze zal aandacht worden geschonken aan de cultuurhistorische waarden van de gracht, bijvoorbeeld door middel van informatiepanelen, excursies en educatieve activiteiten. Omdat de Tankgracht ook onderdeel is van de ecologische verbinding, zal bij de (her-)inrichting van het monument consensus moeten worden gezocht tussen ecologische en cultuurhistorische waarden.

Ecologische kaders

Recreat ka

De Groene Zone | Nota van Uitgangspunten

Cultuurhistorische verkenning Marinevliegkamp Wassenaar

45

46

Waterstaatkundige kaders

Cultuurhistorische kaders

3.5 Ecologische kaders De ecologische verbinding tussen de duinen en het Groene Hart is één van de hoofddoelstellingen van het project. Maatregelen die bijdragen aan deze doelstellingen hebben prioriteit. Zoals eerder aangegeven wordt binnen de Groene Zone ecologisch landschapsbeheer geambieerd. Deze ambitie draagt bij aan een verbetering van het leefgebied van bijen en overige insecten. Door middel van natuurinclusieve landbouw kunnen ecologische doelstellingen samen gaan met de agrarische uitgangspunten. In overleg met de agrariërs kan hieraan invulling worden gegeven. Met de komst van de faunapassage bij knooppunt Maaldrift onder de A44 is een basis gelegd voor de migratie van doelsoorten tussen het duingebied en de polders. De doelsoorten zijn onder andere de boommarter, rosse woelmuis, eekhoorn, baardvleermuis, watervleermuis, hermelijn, waterspitsmuis, groene kikker, kleine watersalamander, kleine vuurvlinder, oranjetip en bijen. Echter, om de doelsoorten op een goede manier van en naar de ingang van de faunapassage te geleiden en daarmee de faunapassage effectief te laten functioneren, zijn maatregelen in de Groene Zone noodzakelijk. In opdracht van de gemeente Wassenaar is een Stappenplan opgesteld ten behoeve van de realisatie van een ecologische verbinding in de Groene Zone, als onderdeel van het NatuurNetwerk Nederland (NNN).

Dit ´Stappenplan voor de Ecologische VerbindingsZone´ (EVZ) wordt in samenwerking met de Provincie Zuid-Holland, als subsidieverstrekker, uitgewerkt naar concrete maatregelen. De EVZ omvat een circa 50 meter brede zone over, en parallel aan, de Tankgracht en de zuidzijde van het Valkenburgse meer. Binnen de EVZ is het niet wenselijk om (laan)boomstructuren aan te brengen. Voor doelsoorten die daarvan afhankelijk zijn, zoals eekhoorn, boommarter en vleermuis, is een goed alternatief aanwezig in de vorm van de bestaande laanbomen, bosschages en erfbeplantingen aan de zuidwestkant van het plangebied. Op deze manier worden de in de EVZ

Ecologische kaders

Recreatieve kaders

genoemde doelsoorten via verschillende ‘routes’ begeleid: een natte veenverbinding (langs de Tankgracht) en een droge zandverbinding. De maatregelen die in het stappenplan worden benoemd zijn als randvoorwaarde opgenomen in deze Nota van Uitgangspunten.

Mobilite ka

De Groene Zone | Nota van Uitgangspunten

Werkkaart Ecologische kaders

47

48

Stappenplan doelsoorten

De Groene Zone | Nota van Uitgangspunten

49

50

Cultuurhistorische kaders

Ecologische kaders

3.6 Recreatieve kaders Naast bestaande en te behouden recreatieve functies, zoals Golfclub Rozenstein en de Marinehaven, is binnen het plangebied ruimte voor op natuur- en cultuurwaarden en educatie gerichte, extensieve recreatie, waaronder kleinschalig recreatief medegebruik (denk aan een kleinschalige kinderboerderij, educatieve evenementen of kleinschalige verkooppunten). Ook wordt het gebied gebruikt voor recreanten en omwonenden voor wandelingen, fietstochten, joggen, etc. Met recreatieve paden in de Groene Zone worden verbindingen gemaakt met de omgeving, zoals de woonwijk Nieuw Valkenburg (PLV), de Oude Rijn, de duinen, Lentevreugd en Mient Kooltuin. Hierdoor ontstaat een grotere opvangcapaciteit van recreatief medegebruik. Een juiste balans tussen recreatieve druk van de Groene Zone en haar omgeving in relatie tot het agrarisch landschap moet worden bewaakt. Natuurliefhebbers (waaronder vogelspotters) komen ook naar de Groene Zone voor het weidse landschap en zijn flora en fauna. Verbindingen zijn in dit perspectief een belangrijk aspect. Paardenroutes, fiets- en wandelpaden zijn daarom essentieel voor de recreatieve ontwikkeling van het gebied. Met name het doortrekken van de Ruigelaan voor langzaam verkeer en de verbindingen van en naar de woningbouwlocatie zijn belangrijke recreatieve routes.

In de uitwerking zal per fietspad worden onderzocht wat de recreatieve waarde ervan is; de meest waardevolle paden zullen breder worden uitgevoerd (3,5meter). het fietspad ten zuiden van het Valkenburgse meer komt hiervoor op voorhand in aanmerking. Het bestaande stoomtreintracé dient verlegd te worden vanwege de uitbreiding van het Valkenburgse Meer. Het toekomstig karakter van de Groene Zone verdraagt doorsnijding door een intensief recreatief gebruikt stoomtreintracé niet. De stoomtrein kan wel attractieve waarde hebben rond het Valkenburgse meer en langs het nieuwe bebouwde gebied. De Groene Zone ligt in een natuurpark in oprichting;

Recreatieve kaders

Mobiliteitskaders

Nationaal Park Hollandse Duinen (NPHD). Omdat de exacte begrenzing van het Nationaal Park niet strak begrensd is, kunnen de ambities die zijn verwoord in het ambitiedocument NPHD “Waar natuur stad en zee verbindt” waar mogelijk en wenselijk in de Groene Zone worden geïmplementeerd. Binnen de contour van het Nationaal Park maakt de Groene Zone deel uit van de zone langs de binnenduinrand, die een beoogde bufferfunctie heeft voor het kerngebied Hollandse Duinen. De bufferzone vormt de inbedding van het Natura 2000- en waterwingebied, in een landschap rijk aan biodiversiteit, met duurzaam landgebruik en ruimte voor economische activiteiten die gebruik maken van aantrekkingskracht en imago van het kerngebied Hollandse Duinen. Kansen om de bufferfunctie te versterken zijn: • het vergroten van de opvangcapaciteit van de Groene Zone voor recreatie, om het kwetsbare duingebied te ontlasten; • het versterken van het karakter van een ecologische verbinding tussen duinen en Groene Hart op landschapsschaal, met zowel een betere ´dooradering´ van natuur in agrarisch gebied als de ontwikkeling van natuurgebieden; • duurzaam, emissie-arm landgebruik. Ook zal ruimte gereserveerd worden voor recreatieve mobiliteit.

Dit betekent dat er naast bestaande recreatieve wandel- en fietsverbindingen ook gezocht wordt naar nieuwe paardenroutes als onderdeel van het recreatieve netwerk van de Groene Zone. De bestaande recreatieve infrastructuur zal waar mogelijk worden hersteld en beter zichtbaar worden. De nieuwe paardenroutes sluiten aan bij de bestaande tracés die reeds in het gebied aanwezig zijn. Naast paardenroutes wordt het recreatief netwerk geïntensiveerd en verbonden met het netwerk van bijvoorbeeld Nationaal Park Hollandse Duinen, PLV, Mient Kooltuin, etc. Er wordt binnen de bovenstaande kaders bekeken of herhuisvesting van de zweefvliegvereniging (opslagen reparatieruimte) binnen de Groene Zone mogelijk is.

Duurzaamh ka

De Groene Zone | Nota van Uitgangspunten

Werkkaart Recreatieve kaders

51

52

Ecologische kaders

Recreatieve kaders

Mobiliteitskaders

3.7 Mobiliteitskaders De verkeersstructuur in en door de Groene Zone is primair afgestemd op bestemmingsverkeer, zowel voor langzaam verkeer als voor autoverkeer (bewoners, gebruikers, bezoekers). Dit impliceert het verlagen van de intensiteit op de provinciale weg N441, door het weren van sluipverkeer uit PLV, Katwijk en de Bollenstreek. Daarvoor worden de 1e Mientlaan en 2e Mientlaan afgekoppeld van de N441, en wordt het verkeer afkomend van PLV uitsluitend via de Ir. J. Tjalmaweg (N206) ontsloten. Vanwege de landschappelijk ecologische ambities wordt autoverkeer, anders dan bestemmingsverkeer, in de Groene Zone ontmoedigd. Doorgaande noord-zuid-fietsroutes zijn ondersteunend aan dit ontmoedigingsbeleid. Zij worden bij voorkeur gesitueerd in minder kwetsbare randen van het plangebied. Autogebonden functies (denk aan bezoekerscentra, etc.) worden aan de oostelijke randen van het plangebied gesitueerd. De ambities om de verkeersdruk in en door het gebied te verlagen worden ook door de provincie en de gemeente Katwijk onderstreept. Samen met Katwijk en de provincie worden de mogelijkheden voor verlagen van de intensiteit op de N441 onderzocht.

Duurzaamheidskaders

Finan ka

De Groene Zone | Nota van Uitgangspunten

Werkkaart Mobiliteitskaders

53

54

Recreatieve kaders

Mobiliteitskaders

Duurzaamheidskaders

3.8 Duurzaamheidskaders De Groene Zone draagt bij aan een gezonde leefomgeving, mede vanwege de ecologische ambities. Ook wordt een gezonde levensstijl gestimuleerd met de mobiliteitskaders (fietsen en wandelen stimuleren) Het agrarisch medegebruik van de Groene Zone dragen bij aan het duurzaam gebruik van water en bodem. De economische waarden binnen het plangebied worden behouden en duurzaam in stand gehouden.

Financiële kaders

Begrenzi en kwa

De Groene Zone | Nota van Uitgangspunten

55

56

Mobiliteitskaders

Duurzaamheidskaders

3.9 Financiële kaders In 2018 is een Integrale Ruimtelijke visie tussengebied Katwijk-Wassenaar opgesteld (Strootman, BoschSlabbers, Planmaat) mede om financiële gevolgen beter inzichtelijk te maken. De ingrepen die in dit document worden voorgesteld, komen in grote lijnen overeen met de ambities en kaders die verwoord zijn in het voorliggende document. De ingrepen die zowel in de Ruimtelijke visie als in deze Nota van Uitgangspunten worden voorgesteld, zijn in deze financiële kaders opgenomen. In de Ecologische Verbinding Groene Zone Wassenaar/ inrichtingsvisie en stappenplan (Circulair landscapes, 2019) is een doorrekening gemaakt voor de te verwachten kosten met betrekking tot de ecologische verbinding. Aan de hand van deze gegevens, en onderdelen uit de Integrale Ruimtelijke visie kan een eerste indicatie gegeven worden met betrekking tot de verwachte kosten van uitvoering van de Groene Zone. In het Inrichtingsplan Ecologische Verbinding Groene Zone Wassenaar zijn de kosten van de ecologische maatregelen op € 4 miljoen geraamd, waarvan een deel zal worden gedekt door de Provincie. Er is in 2018 door de provincie Zuid-Holland een projectsubsidie van € 569.020,- beschikbaar gesteld.

In 2018 heeft de gemeente reeds reeds een projectsubsidie Groen toebedeeld gekregen voor maatregelen om de Ecologische Verbindingszone Lentevreugd De Horsten te versterken, als ´ruggengraat´ voor verdere ambities voor de ontwikkeling van de Groene Zone. In 2020 is het definitieve Stappenplan voor een Ecologische Verbinding (onderdeel van de Groene Zone) ingediend. Dit Stappenplan zal in samenwerking met de provincie, eigenaren, en cultuurhistorici verder worden uitgewerkt tot concrete uitvoeringsplannen. Als onderdeel van de Rijnlandroute wordt een eco-passage aangelegd voor ‘droge’ soorten (waterspitsmuis, dwergmuis, eekhoorn) waarvoor de gemeente Wassenaar in 2017 een financiële bijdrage heeft gedaan van bruto € 1.500.000, - (waarvan € 750.000, - subsidiering MRDH). Daarnaast wordt onderzocht of een aantal objecten

Financiële kaders

Begrenzingen en kwaliteit

geamoveerd of heringericht moeten worden. Als zeer globale aanname voor de financiële consequenties kan, volgens een doorrekening van Planmaat in het kader van de IRV in 2018, circa € 4 miljoen (prijspeil 2018) worden aangehouden. Hiervoor is (nog) geen dekking. Het Programma (wordt vastgesteld naar aanleiding van de Nota van Uitgangspunten, participatie en onderhandeling) zal een concrete financiële doorberekening krijgen. Aan de hand van deze doorberekening kan worden bepaald welke (co-) financiering partners zullen bijdragen. Binnen concessie voor de zandwinning in het Valkenburgse meer is rekening gehouden met financiering van de inrichting van de westoever (waaronder aanleg fietsverbindingen, ecologische oevers, ecologische verbinding naar de ecopassage); vanuit de gemeente Wassenaar zijn geen middelen opgenomen. De financiële consequenties zijn in hoge mate afhankelijk van de bijdrage die vanuit de woningontwikkeling PLV aan de ontwikkeling van de Groene Zone kan worden gegeven. Daarnaast is voor het realiseren van schakels van de ecologische hoofdstructuur, onderdeel van de Groene Zone, subsidie aangevraagd bij de Provincie. Deze eerste stappen voor realisering van de ecologische hoofdstructuur worden geraamd op € 186.375. De verwachting is dat de Provincie dit bedrag volledig zal subsidiëren.

Voor de overige prioritaire maatregelen voor de ecologische verbinding (fase 2; natuurvriendelijke oevers en herstel gedempte tankgracht, € 746.625, -) zal in later stadium eveneens subsidie worden aangevraagd. Om op korte termijn te kunnen beginnen met deze werkzaamheden zal voor dit bedrag op korte termijn een kredietvoorstel aan de raad worden voorgelegd. Dit krediet zal volledig worden gedekt uit investeringsbijdragen van derden. In de Kadernota zullen investeringsbijdragen worden opgenomen waarvan de onderbouwing, dekking, de bijdrage voor Wassenaar in meerjarig perspectief inzichtelijk worden gemaakt. In de volgende fase, de Programmafase, zal een meer concrete investeringsbijdrage worden onderbouwd. De bovengenoemde bedragen zijn in oorspronkelijk prijspeil, nog niet geïndexeerd naar het prijspeil van 2020.

De Groene Zone | Nota van Uitgangspunten

57

58

Uitgangspunten in kaart

De Groene Zone | Nota van Uitgangspunten

59

Bronvermelding

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

De Groene Zone | Nota van Uitgangspunten

1.

Integrale ruimtelijke verkenning gebied tussen Katwijk en Wassenaar Strootman landschapsarchitecten / BoschSlabbers, 2018

2. Cultuurhistorische analyse van het voormalige Marinevliegkamp Valkenburg en omgeving in de gemeenten Katwijk en Wassenaar Lantschap, adviesbureau voor landschap en cultuurhistorie, 2019 3. Ecologische verbinding Groene Zone Wassenaar, inrichingsvisie en stappenplan Circular landscapes / Duijvenboden Natuur, 2019 4. Eigendomssituatie Groene Zone (kaart) bron: Kadaster, bewerking H+N+S 5. Bestuurlijke afspraken over (de ontwikkeling van) Unmanned Valley Valkenburg B&W Wassenaar en Katwijk, RVB, Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland, 2018 6. Flora- en faunaonderzoek “Nieuw Valkenburg” Grontmij Nederland B.V., 2012 7.

Cultuurhistorische analyse van de tankgracht bij het voormalige Marinevliegkamp Valkenburg en voorstellen voor toekomstige ontwikkeling Lantschap, adviesbureau voor landschap en cultuurhistorie, 2019

8. Vergezicht over de Wassenaarsche Slag vanuit villapark Rijksdorp (afbeelding) Afbeelding van www.doppies-ansichtkaarten.net

61