Bijlage 1 - Transitievisie warmte 1.0 DEF (definitief).pdf

De transitievisie vormt de basis voor de warmtetransitie die zal bijdragen aan de gestelde nationale en internationale doelstellingen met betrekking tot het klimaatbeleid. De transitievisie warmte wordt voor een beperkte periode vastgesteld. Door nieuwe inzichten, innovaties, prijsveranderingen en veranderende meekoppelkansen zal de visie minstens elke vijf jaar herzien worden. Dit is de eerste versie van de transitievisie warmte. Deze is samengesteld aan de hand van de technisch-economische analyse en het participatietraject. De resultaten hiervan zijn gebruikt bij het opstellen van de TVW 1.0.

Route naar 2050 In het jaar 2050 zullen alle gebouwen in de gemeente Wassenaar aardgasvrij zijn. Van de huidige aardgasgestookte ketels gaan we de gebouwen uiteindelijk verwarmen via een nieuwe hernieuwbare, CO2-neutraal systeem. Op hoofdlijnen kunnen we drie systemen op basis van infrastructuur onderscheiden. Dit zijn 1) via een warmtenetwerk, 2) via elektriciteit of 3) via hernieuwbaar gas. Om tot deze eindoplossing te komen kunnen er nog twee tussenstappen gemaakt worden 1) isolatie en kierdichting, dit is in alle gevallen wenselijk en 2) eventueel via een hybride systeem. Dit bestaat uit een elektrische warmtepomp voor de basislast en met aardgasketel voor de piekbelasting. De route naar 2050 zal in chronologische volgorde bestaan uit: 1. Alle oplossingen starten met reductie van energieverbruik door middel van isolatie, kierdichting en eventueel lage temperatuurverwarming volgens de Standaard. 2. Als tussenoplossing kan er gekozen worden voor een hybride warmtepomp. De warmtepomp levert de basislast aan warmte en die gasketel levert de piekbelasting. Voordeel van dit systeem is dat direct het aardgasverbruik daalt. Tevens levert de warmtepomp warmte met minder CO2 -uitstoot. Dit systeem draagt direct bij aan de reductie van aardgasverbruik en CO2-uitstoot. 3.

Uiteindelijk zal per buurt een geschikte warmte-oplossing naar voren komen door één van de drie opties 1) Warmtenet, 2) all-electric en 3) duurzame gassen. Zie hieronder deze route grafisch weergegeven:

22

Transitievisie warmte 1.0, oktober 2021

Voorlopige voorkeurswarmtetechniek voor de buurtclusters in Wassenaar Om tot het advies voor een oplossingsrichting of voorkeurswarmtetechniek te komen, is een aantal buurtclusters samengesteld op basis van overeenkomende buurtkenmerken en oplossingsrichting. Benadrukt wordt dat dit een voorlopig advies is op basis van enkel technisch-economische criteria. Bij de definitieve keuze voor een voorkeurswarmtetechniek spelen ook zaken als de (on) mogelijkheden van ruimtelijke impact op de boven- en ondergrond, sociale en organisatorische overwegingen een rol. Daar wordt dieper op ingegaan in hoofdstuk 4 met de resultaten van het participatietraject. Daarnaast zullen niet alle gebouwen in een buurt geschikt zijn voor dezelfde warmtetechniek. Met name wanneer een gebouw sterk afwijkt van de bebouwing in de rest van de buurt, kan een andere warmtetechniek meer voor de hand liggen. De oplossingsrichting en/of voorkeurswarmtetechniek per buurtcluster is uiteengezet in Tabel 6. Tabel 6: Buurtkenmerken en voorlopige voorkeurswarmtetechnieken per buurtcluster. Buurtcluster Overeenkomende Oplossingsrichting/voorkeurswarmtetechniek kenmerken 1. Wassenaar • Hoge dichtheid ➢ Nationale kosten van een middenCentrum: bebouwing, veel temperatuurwarmtenet (MT) en een rijwoningen en warmtepomp liggen dichtbij elkaar. Er zijn dus appartementen nog verschillende opties mogelijk.

Dorp Wassenaar • Bouwjaar: ➢ Een warmtenet heeft de voorkeur met het Den Deijl Grotendeels voor oogpunt op de eindgebruikerskosten. De Paauw (noord) 1945, m.u.v. een aantal woonblokken in Dorp Wassenaar. • Woninglabels: Hoog aantal E, F, G; klein blok met C 2. Wassenaar

•

Hoge dichtheid

➢

Nationale kosten van een midden23

Transitievisie warmte 1.0, oktober 2021

Noord: Zijlwatering en haven Groot Deijleroord en Ter Weer Weteringpark Oostdorp

• • • •

3. Breder uitgelegde buurten:

•

Nieuw Wassenaar Oud Wassenaar De Kieviet De Paauw (zuid) Drie Papegaaien Oud-Clingendaal Rijksdorp met de Pan Duindigt met Groenendaal 4. Kerkehout en Klingenbosch

•

•

•

➢

➢

➢

➢ ➢

5. Wassenaar buitengebied

➢ ➢

Meijendel Eikenhorst Raaphorst en Poldergebied Duinrell en Wassenaarse Slag Maaldrift

➢ ➢ ➢

bebouwing, veel rijtjeswoningen en appartementen Bouwjaar: Na 1945 Woninglabels: Hoog aantal A-D Relatief laag energiegebruik Veel corporatiebezit

➢ ➢

temperatuurwarmtenet (MT) en warmtepomp liggen dicht bij elkaar. Er zijn dus nog verschillende opties mogelijk. Gemiddeld isolatieniveau is beter dan van de meeste buurten in Wassenaar. Oostdorp: Veel vooroorlogse bebouwing, maar het gemiddelde isolatieniveau is niet slecht. Hoog aandeel corporatiebezit, waardoor deze buurt bij dit cluster geplaatst is.

Breder uitgelegde buurten Bouwjaar: Hoog aantal voor 1945 Woninglabels: Hoog aantal E, F, G Relatief hoog energieverbruik

➢

Hoge dichtheid bebouwing, veel rijwoningen en appartementen Bouwjaar: deels vooroorlogs en deels na 1945 Woninglabels: B, F; in de toekomst meer B Relatief laag energiegebruik Veel corporatiebezit in Kerkehout

➢

Nationale kosten van een middentemperatuurwarmtenet en warmtepomp liggen dicht bij elkaar. Er zijn dus nog verschillende opties mogelijk.

Buitengebied Zeer lage bebouwingsdichthei d Veel afstand tussen de woningen Woninglabels: Hoog aantal E, F, G Relatief hoog energiegebruik

➢

Bewoners kunnen aan de slag met individuele warmtetechnieken. Buurten die beschermde ondergrond hebben kunnen geen gebruik maken van bodemlussen of wko. Een warmtenet is geen realistische optie in deze buurten. De afstand tussen de gebouwen is zodanig groot dat een businesscase moeilijk rond te krijgen is.

➢

➢

Bewoners kunnen aan de slag met individuele warmtetechnieken. Buurten die beschermde ondergrond hebben kunnen geen gebruik maken van bodemlussen of wko. Een warmtenet is geen realistische optie in deze buurten. De afstand tussen gebouwen is namelijk groot waardoor een businesscase voor een warmtenet moeilijk rond te krijgen is.

Op basis van de route naar 2050 zijn dit de hoofddoelstellingen van de transitievisie warmte: •

De gemeente Wassenaar is in 2050 CO2-neutraal.

•

Doelstelling van de gemeente Wassenaar is om de warmtetransitie tegen de laagste nationale kosten te laten plaatsvinden en voor de eindgebruiker zal dit minimaal woonlastenneutraal zijn. Woonlastenneutraal zal bepaald worden volgens een nog te bepalen definitie van het Rijk. Als subsidies of andere maatregelen nodig zijn voor woonlastenneutraliteit zal dit uitsluitend via Rijksregelingen kunnen.

24

Transitievisie warmte 1.0, oktober 2021

•

Voor 2030 worden geen woningen of gebouwen verplicht van het aardgas afgesloten met uitzondering van nieuwbouwwoningen. Voor nieuwbouw geldt al een plicht om aardgasvrij te bouwen. Daarnaast wordt langs de Meijendelseweg in de buurt Verspreide huizen Meijendel een traject gestart om met de gebouweigenaren op zoek te gaan naar woonlastenneutrale warmtealternatieven. Dit wordt bezien in relatie tot de leeftijd van het gasnet aldaar. De aanpak die hier wordt ontwikkeld, kan de gemeente gebruiken in de verdere aanpak in het buitengebied.

•

Wassenaar gaat tot aan 2030 vol inzetten op energiebesparing en daarmee de CO 2-uitstoot reduceren. Deze maatregelen gaan bijdragen aan de CO2-reductiedoelstelling van het Rijk en zullen ook bijdragen aan de haalbaarheid van meerdere warmte-alternatieven. Dit zijn maatregelen waar woningeigenaren achteraf geen spijt van zullen krijgen. Dit zijn maatregelen die zorgen voor minder energieverbruik, eventueel comfortverhoging en die ook haalbaar en betaalbaar zijn. Dit kan door isolatiemaatregelen en lage temperatuurverwarming te nemen die aansluiten bij de Standaard. De Standaard is afkomstig van het Rijk.

•

Gebouweigenaren die zelf wel de ambitie hebben om het gebouw aardgasloos te verwarmen kunnen dit via individuele oplossingen doen. De gemeente faciliteert bewoners via het Duurzaam Bouwloket.

•

In buurten waar nu al duidelijk is dat collectieve systemen niet de oplossing zijn (het buitengebied en de breder uitgelegde buurten) en waar een individueel systeem dus de uitkomst is, kunnen als tussenoplossing kiezen voor een hybride warmtepomp.

•

Het doel aardgasvrij vanuit het Klimaatakkoord wordt omgezet naar de doelstelling CO 2neutrale verwarming met CO2-reductie als route. Op korte termijn valt er veel aardgas en daarmee ook CO2-uitstoot te besparen door isolatie, lage temperatuurverwarming en energiezuinige installaties. Tot aan 2030 wordt hier dan ook volop op ingezet en zal aardgas nog als energiedrager gebruikt worden. Om verwarring te vermijden met de logische gedachten dat aardgasvrij te plotseling is laten we de term aardgasvrij los en richten we ons op CO2-neutraliteit via de route van CO2-reductie. Als gemeente Wassenaar hebben we de doelstelling om in 2050 alle gebouwen CO2-neutraal te verwarmen door CO2neutrale warmtetechnieken. Compensatie van uitstoot via CO2-handel, aanplant bossen etc. worden uitgesloten als oplossing.

Handelingsperspectief tot 2030 Hiervoor is de route naar 2050 weergegeven uit drie stappen. Gebouweigenaren en inwoners kunnen nu ook al aan de slag en willen graag weten welke mogelijkheden nu al geboden worden zonder dat er al een aardgasvrij alternatief is. Oftewel: wat kunnen gebouweigenaren nu al tot aan 2030 doen. Tot aan 2030 zal gewerkt worden aan stap 1 isolatie en stap 2 hybride warmtepompen. Onderverdeling buurtclusters op basis van vergelijkbare woningtypen en jaren. Vijf clusters zijn op basis van gelijkende kenmerken gedefinieerd. Dit zijn 1) Wassenaar centrum, 2) Wassenaar Noord, 3) Breder uitgelegde buurten, 4) Kerkehout en Klingenbosch en 5) Wassenaar Buitengebied. Bewoners van buurten die pas in de tweede of derde fase aan de beurt komen om geheel CO 2neutraal te worden, kunnen natuurlijk wel alvast aan de slag met het verduurzamen van hun woning. Tabel 7 geeft per buurtcluster een eerste handelingsperspectief voor bewoners. In deze tabel hebben we het over een Standaard. Het gaat hier om een recent advies vanuit de Rijksoverheid (de zogenaamde standaard en streefwaarden) over welke isolatie benodigd is in woningen. Bewoners kunnen via het Duurzaam Bouwloket meer te weten komen over wat de Standaard betekent voor hun woning. Eigenaren van monumentale panden kunnen daarnaast ook advies inwinnen bij De Groene Grachten.

Wassenaar heeft een groot percentage vooroorlogse woningen zonder spouwmuur die isoleren lastiger maken. De standaard houdt daar echter al rekening mee. Wassenaar heeft beschermd dorpsgezicht. Dit kan van invloed zijn in de kosteneffectiviteit van extern zichtbare isolatiemaatregelen. Beschermd dorpsgezicht is niet meegenomen in de berekeningen van de technische economische analyse. Bij het opstellen van buurtplannen zal beschermd dorpsgezicht worden meegenomen. Daarnaast hebben de woningcorporaties in Wassenaar een aanpak gemaakt in de verduurzaming van hun woningvoorraad. In de route kan deze aanpak als voorbeeld gebruikt worden. Tevens wordt

25

Transitievisie warmte 1.0, oktober 2021

gebruikt gemaakt van een informatiepunt voor informatieverstrekking aan inwoners. Dit kan de gemeente meenemen als voorbeeld voor het handelingsperspectief en informatievoorziening.

Tabel 7: handelingsperspectief per buurtcluster Buurtcluster Handelingsperspectief 1. Wassenaar ➢ Woning isoleren volgens de Standaard. Voor isolatieadvies kunt u Centrum terecht bij het Duurzaam Bouwloket of bij de Groene grachten voor monumenten. 2. Wassenaar Noord

➢

Woning isoleren volgens de Standaard. Voor isolatieadvies kunt u terecht bij het Duurzaam Bouwloket of bij de Groene grachten voor monumenten.

3. Breder uitgelegde buurten

➢

Woning isoleren volgens de Standaard. Voor isolatieadvies kunt u terecht bij het Duurzaam Bouwloket of bij de Groene grachten voor monumenten. Hybride warmtepomp als (tussen)oplossing voor woningen met een laag isolatieniveau. Een elektrische warmtepomp voor woningen met een goed isolatieniveau.

➢ ➢

4. Kerkehout en Klingenbosch

➢

Woning isoleren volgens de Standaard. Voor isolatieadvies kunt u terecht bij het Duurzaam Bouwloket of bij de Groene grachten voor monumenten.

5. Wassenaar buitengebied

➢

Woning isoleren volgens de Standaard. Voor isolatieadvies kunt u terecht bij het Duurzaam Bouwloket of bij de Groene grachten voor monumenten. Hybride warmtepomp als (tussen)oplossing voor woningen met een laag isolatieniveau. Een elektrische warmtepomp voor woningen met een goed isolatieniveau. Meijendel is een potentiële startbuurt, hier kan de gemeente met betrokkenen een buurtplan opstellen.

➢ ➢ ➢

Meer informatie over het handelingsperspectief per buurt en de laatste stand van zaken staat op de gemeentelijke website met online tool: https://www.wassenaar.nl/wassenaar-aardgasvrij Op basis van dit handelingsperspectief heeft de gemeente Wassenaar de ambitie om in 2030: • De CO2-uitstoot te verminderen door reductie van het energieverbruik middels isolatie. Daarmee hebben we de ambitie om het gemiddelde energieverbruik per gebouw/woning in 2030 met 15% te reduceren. Dit sluit aan bij de doelstelling van de Regionale Energie Strategie (RES) om in 2050 30% reductie op de gebouwde omgeving te halen. De gemeente zal hiervoor buurtplannen opstellen samen met bewoners hoe het totaal van de gebouwde omgeving deze ambitie kan gaan realiseren. De realisatiegraad zal afhangen van externe factoren zoals de markt, Rijksregelingen, wet- en regelgeving. De gemeente gaat actief op zoek naar knelpunten die de haalbaarheid van het doel of de snelheid ernaartoe belemmeren. De gemeente treft passende maatregelen om deze knelpunten weg te nemen of te verzachten. Financiële gevolgen worden aan de raad voorgelegd. •

Per buurt wordt een routekaart opgesteld inclusief doelstellingen en het bijbehorende tijdpad. Het opstellen van de routekaart per buurt zal direct starten na vaststelling van de transitievisie warmte. We beginnen met een beperkt aantal buurten en breiden dat over de

26

Transitievisie warmte 1.0, oktober 2021

jaren uit. De input die behaald wordt uit de buurtplannen vormt input voor de volgende versies van de transitievisie warmte. •

Per buurt wordt minimaal een buurtuitvoeringsplan opgesteld voor het halen van de energie-reductiedoelstellingen uit de routekaart inclusief CO2-reductie via hybride warmtepomp-opstellingen.

•

Vanuit nationale kostenoogpunt is op dit moment alleen de buurt Verspreide Huizen Meijendel goedkoper om over te gaan op verwarming door middel van individuele warmtepompen. Allereerst is het gasnet langs de Meijendelseweg in deze buurt relatief oud en financieel afschreven. Ten tweede blijkt uit de analyse dat de gebouwen in Meijendel met grote zekerheid uitkomen op een individuele elektrische warmtepomp. Aandachtspunt is hierbij wel de eindgebruikerskosten. Deze zijn hoger dan bij de huidige aardgasvariant. Bij de andere buurten zijn alle alternatieve eindoplossingen duurder. In het buurtplan van Verspreide Huizen Meijendel zal de haalbaarheid en betaalbaarheid van het aardgasvrij maken verder onderzocht worden en dienen als aanpak voor het buurtcluster Wassenaar buitengebied

•

Minimaal twee herzieningen (minimaal eens per 5 jaar) van de transitievisie warmte te hebben opgesteld, met daarin de laatste stand van zaken qua techniek en rijksoverheidsbeleid erin verwerkt.

•

Voor 80% van de buurten is een eenduidig warmtealternatief bekend voor 2030. Bij de tweede herziening van de TVW (2026) is voor 30% van de buurten het warmtealternatief bekend. Daarom beginnen we direct met een zoektocht naar geschikt lokale warmtebronnen.

27

Transitievisie warmte 1.0, oktober 2021

Hoofdstuk 5. Uitvoeringsprogramma Uit de transitievisie warmte komen de volgende projecten voort die de gemeente Wassenaar in de komende periode na vaststelling gaat uitvoeren.

Projecten 1. Project: Opstellen Buurtgerichte Routekaarten (2022-2024) a.

Proces opstellen met buurtbewoners en doelstellingen bepalen 2030 (2022)

b.

Uitvoeringsplan isolatie per buurt opstellen met bewoners (2023)

c.

Uitvoering en monitoring (2023-2030)

In de buurtgerichte routekaart wordt verder uitvoering gegeven van de visie. Hiervoor zullen eerst de belangrijkste belanghebbenden waaronder de inwoners, netwerk- en waterbedrijven in kaart gebracht worden. Tevens worden hierbij ook de doelstellingen bepaald waar in onder andere bepaald worden welke maatregelen en CO2-reductiedoelen gehaald kunnen worden. Deze route zal vervolgens concreet gemaakt worden in het op te stellen uitvoeringsplan. Op basis hiervan kan gestart worden met de uitvoering en realisatie. De gemeente zal tot slot toe zien op de vooruitgang en monitoring van het behalen van doelstellingen middels een dashboard. 2. Project verankering transitievisie warmte in omgevingsvisie (2023-2025) a.

Inventarisatie

b.

Inpassing

Op basis van de transitievisie warmte en vervolgtraject naar realisatie zal waar nodig de warmtetransitie verankerd worden in de omgevingsvisie. Eerst zal een inventarisatie plaats vinden wat nodig is voor in de omgevingsvisie. Vervolgens zal dit ingepast worden. 3. Onderzoek lokale alternatieve warmtebronnen (2022-2024) Momenteel zijn er veel ontwikkeling gaande naar nieuwe warmtebronnen zoals geothermie of de warmteleiding die mogelijk doorgetrokken wordt naar Leiden (WLQ+). Daarnaast zullen mogelijk nog nieuwe (laagwaardige) warmtebronnen mogelijk zijn. Om de potentie en beschikbaarheid goed in kaart te brengen, zal ook met de herziening van de transitievisie warmte een onderzoek gedaan worden naar lokale alternatieve warmtebronnen. 4. Update transitievisie warmte naar de 2.0 versie (2024-2026) De transitievisie warmte zal binnen vijf jaar herzien moeten worden. Nieuwe ontwikkelingen en innovaties in technieken en warmtebronnen zullen hierin meegenomen worden. Tevens zullen ook kosten en marktontwikkelingen meegenomen worden in de doorrekening van de nationale- en eindgebruikerskosten van de warmtetransitie.

Communicatie en participatie Om de doelstellingen 2030 en 2050 te kunnen bereiken zijn goede communicatie en dito participatie cruciaal. Communicatie en participatie krijgen daarom hun eigen strategie en doelstellingen die onderdeel worden van het uitvoeringsprogramma. Bij het opstellen van de eerste transitievisie warmte heeft de gemeente een communicatie- en participatietraject uitgevoerd dat zeer succesvol bleek en waarmee heel goede ervaringen zijn opgedaan. De gemeente heeft veel informatie bij de inwoners opgehaald: hoe denken 28

Transitievisie warmte 1.0, oktober 2021

Wassenaarders over de overstap naar duurzame warmtebronnen, wat vinden zij belangrijk, waar maken ze zich zorgen over. Tegelijk heeft de gemeente veel informatie gegeven aan de inwoners. Over de warmtetransitie en de warmtevisie, maar ook voorlichting over energiebesparende maatregelen (Duurzaam Bouwloket, Energy Webinars) posts op social media, etc. Deze vormen van communicatie en participatie waren passend bij deze eerste fase waarin we een globale visie voor heel Wassenaar, gereflecteerd in deze transitievisie warmte, maakten. In de fase van het uitvoeringsprogramma blijft communicatie heel belangrijk en zal participatie intensiveren. Soms zal de scheidslijn tussen het een en de ander ook niet heel duidelijk zijn. Het doel van de communicatie en participatie is dat de warmtetransitie op de best mogelijke manier voor de inwoners van Wassenaar tot stand kunnen brengen. Dat betekent goed informeren (wat kun je nu al doen, wat zijn de mogelijkheden) en in gesprek gaan (waar zijn zorgen en waar kansen). Het in gesprek gaan is dan niet alleen tussen de gemeente en de inwoners maar vooral ook tussen inwoners onderling die elkaar kunnen helpen en enthousiasmeren.

De gemeente heeft bij dit laatste een faciliterende rol, in de zin van ondersteuning bij praktische zaken zoals het beschikbaar stellen van ruimte voor samenkomsten en voorzien in inhoudelijke kennis over de onderwerpen die aan de orde zijn. Voor wat betreft het niveau van participatie is er een onderscheid tussen de buitenruimte (infrastructuur en openbaar gebied) en binnenruimte (gebouw). Bij de buitenruimte zijn meerdere partijen betrokken. Uiteraard de gemeente en bijvoorbeeld ook de netbeheerder, waterdrinkbedrijf, etc. Voorafgaand wordt een inventarisatie gemaakt per buurt wie de belangrijkste belanghebbenden zijn. Daarbij wordt ook bepaald wat de mate van participatie is. Veel beslissingen over de binnenruimte liggen bij de eigenaar van het gebouw (op de participatietrap in de rol van meebepalen, waarbij de gemeente faciliteert). In sommige gevallen is de eigenaar zelfs de enige die beslist, en heeft de gemeente daar geen rol in. Deze tweedeling kan een spanningsveld opleveren, aangezien de infrastructuur wel moet aansluiten bij de aanpassingen in de woning. Het is daarom van groot belang dat de bewoners intensief worden geïnformeerd over en betrokken worden bij de infrastructurele keuzes met als doel het draagvlak daarvoor zo groot mogelijk te maken.

Dit betekent dat er veel aandacht moet worden besteed aan communicatie en interactie, met inzet van verschillende middelen. Voor het draagvlak en de acceptatie van de te maken infrastructurele keuzes moet het van te voren helder zijn welke de rol en invloed de bewoners hebben in de deelprocessen. Dit betekent dat vooraf afspraken moeten worden gemaakt en vastgelegd, om misverstanden en teleurstelling te voorkomen. Voorafgaand aan het opstellen van de routekaart zal geïnventariseerd worden wie de belanghebbenden zijn. Tevens wordt bepaald wat de mate van participatie zal zijn volgens onderstaande tabel. Meeweten

Meedenken

Meewerken

Meebepalen

Reguleren Regisseren Stimuleren Faciliteren Loslaten In het uitvoeringsprogramma krijgt de warmtetransitie meer concretisering, Dat betekent communicatie en participatie in samenspraak met inwoners en stakeholders en op maat. Als eerste betreft dat communicatie en participatie over de 'Routekaart’, de manier hoe we aan de slag gaan na de vaststelling van deze eerste transitievisie warmte. De routekaart wordt in overleg met de inwoners gemaakt, maar de gemeente beslist uiteindelijk over de inhoud. Het is belangrijk dat de inwoners dat bij de start van het participatieproces weten, zodat er geen misverstanden ontstaan over de rol, bevoegdheden en bijdragen van de partijen. Vanaf 2022 wordt gestart met het opstellen van de buurtplannen. Ook hier geldt dat de wederzijdse verwachtingen helder moeten zijn. Intensieve inwonersparticipatie en -communicatie zijn nodig voor de (delen van) buurten waar al concretere plannen voor kunnen worden gemaakt (zie hoofdstuk Handelingsperspectief tot 2030).

29

Transitievisie warmte 1.0, oktober 2021

Subdoelen zijn: 1. Vergroten van kennis • •

het handelingsperspectief (wat kun je nu al doen?) laten zien Over subsidies, acties etc. En verwijzing naar bijvoorbeeld Duurzaam Bouwloket (die gemeente inhuurt om advies te geven aan Wassenaarders)

2. Vergroten van bewustzijn •

Meten via onderzoek en vervolgens vergroten van draagvlak (alle acties werken daaraan mee)

Beide worden ondersteund door: •

Inzet van communicatiemiddelen (willekeurige volgorde): o o o o o o o

website www.wassenaar.nl/wassenaar-aardgasvrij continu up-to-date houden Social media (FB, LinkedIn, Instagram, tiktok etc) Papieren media (waar nodig) Evenementen Borden bij toegangswegen Wassenaarse Krant Persoonlijk contact (Klimaattafel, persoonlijke gesprekken)

30

Transitievisie warmte 1.0, oktober 2021

Bijlage 1: Technisch-economische analyse

31

Transitievisie warmte 1.0, oktober 2021

Bijlage 2: Participatieverslag

32