Bijlage 1 - Startnotitie Lokale Inclusie Agenda Wassenaar

Startnotitie Lokale Inclusie Agenda Wassenaar 2022 – 2025 Z/21/061820

Inhoud

INLEIDING

3

DOELSTELLING

5

THEMA’S: HOE ZIET EEN LOKALE INCLUSIE AGENDA ERUIT?

5

DATAVERZAMELING: PLAN VAN AANPAK LOKALE INCLUSIE AGENDA

7

MONITORING

9

PLANNING

9

FINANCIËN (IN RAADSVOORSTEL)

9

BIJLAGE 1: DE THEMA’S VAN DE LOKALE INCLUSIE AGENDA

10

BIJLAGE 2: WAAR STAAN WE NU? EEN BEKNOPTE BLIK OP HET BELEID

11

Met medewerking van:

Inleiding Het begrip de inclusieve samenleving is niet meer weg te denken uit Wassenaar. Zowel in de praktijk als in het beleid worden inspanningen gedaan om ervoor te zorgen dat elke inwoner mee kan doen. Werken aan een inclusieve samenleving doen we samen met inwoners en maatschappelijke partners. Door te luisteren naar mooie voorbeelden en te verkennen waar het juist niet lukt. Door kennis te maken met inspirerende werkwijzen en gezamenlijk initiatieven te nemen die inclusie in onderwijs, arbeid, vrije tijd en de openbare ruimte voor iedereen dichterbij brengen. Met de ontwikkeling van een Lokale Inclusie Agenda willen we de beweging richting de inclusieve samenleving nog meer kracht geven. En alle inspanningen richting de inclusieve samenleving bij elkaar brengen. Zodat we helder kunnen monitoren waar we nu staan. En gerichte actie kunnen ondernemen waar nog verbeteringen nodig zijn. Om dat goed te kunnen doen, is een doordachte vormgeving van de Lokale Inclusie Agenda nodig. In deze startnotitie vindt u een plan van aanpak om tot de Lokale Inclusie Agenda van Wassenaar te komen. Opbouw startnotitie • De begrippen inclusie en de inclusieve samenleving • Wettelijk kader • Doelstelling • De thema’s die in de Lokale Inclusie Agenda centraal staan • Een plan van aanpak om tot een Lokale Inclusie Agenda te komen • Een planning

Inclusie & de inclusieve samenleving Inclusie betekent toenemende participatie van elk individu in de samenleving. Een inclusieve samenleving is een samenleving waarin iedereen optimaal kan meedoen. Maakt niet uit wat je leeftijd, culturele achtergrond, gender, inkomen, seksuele voorkeur, talenten of beperkingen zijn. Iedereen kan op een gelijkwaardige manier meedoen in clubs en verenigingen, op de arbeidsmarkt, op school, in de buurt en in de woonomgeving. De samenleving is gebouwd op de interesses en talenten van alle inwoners (Bolsenbroek & Van Houten, 2010).

In het werken aan een inclusieve samenleving gaan twee bewegingen tegelijk op. Het werken aan voor iedereen toegankelijke scholen, arbeidsmarkt, buurtinitiatieven, clubs en verenigingen, openbare binnen en buitenruimten van Wassenaar aan de ene kant. En het werken aan een inclusief leven midden in de samenleving met inwoners en hun vrienden & familie aan de andere kant. Betrokken scholen, bedrijven, clubs, organisaties van zorg & welzijn en gemeente maken een veranderproces door. De ervaring is dat hoe meer via de bevordering van toegankelijkheid van de samenleving geregeld kan worden, hoe minder individuele voorzieningen er nodig zijn. Het is deze laatste beweging die de invoering van het VN-verdrag op het oog heeft.

Wettelijk kader

Gemeenten zijn verplicht om een lokale inclusie agenda op te stellen. Met een duidelijke omschrijving welke verbeteringen en doelen ze gaan realiseren. En ook binnen welke tijd. In het plan moeten onderwijs, werk, inkomen, vervoer, wonen en leven (in de buurt) een plek krijgen. In de wet staat ook opgenomen dat gemeenten hierin samen moeten optrekken met organisaties die mensen met een beperking vertegenwoordigen (zie WMO, Participatiewet, Jeugdwet & Amendement Van der Staaij en Bergkamp). Daarnaast is er de algemene Wet gelijke behandeling. Iedereen heeft recht op een gelijke behandeling, ongeacht godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, beperking, ras, geslacht, nationaliteit, hetero- of homoseksuele gerichtheid of burgerlijke staat. De Wet gemeentelijke anti-discriminatievoorzieningen biedt inwoners toegang tot een antidiscriminatievoorziening. Dit geeft inwoners van de gemeente onder meer het recht op onafhankelijke bijstand bij klachten over discriminatie op basis van bijvoorbeeld cultuur, sekse of hetero- of homoseksualiteit. Vanaf 1 januari 2017 is toegankelijkheid de norm en ontoegankelijkheid de uitzondering. Dat gaat niet alleen om toegankelijkheid van gebouwen, de openbare ruimte, informatie en communicatie.

Maar ook om de toegankelijkheid van onderwijs, arbeid, wonen en vrije woningkeuze, mobiliteit en het aanbod van goederen en diensten zoals horeca, detailhandel en betalingsverkeer. Niet alleen gemeenten moeten hier hun beleid en dienstverlening op aanpassen, maar ook bedrijven en maatschappelijke organisaties. Overheid, gemeenten, organisaties en ondernemers moeten vanaf 1 januari 2017 stapsgewijs werken aan het realiseren deze algemene toegankelijkheid. Dat gaat in twee stappen: 1. Aanpassingen van eenvoudige aard (gemakkelijk te realiseren en tegen lage kosten) moeten direct worden geregeld. 2. Voor aanpassingen van complexe aard (bijvoorbeeld bouwkundige aanpassingen) moet een plan worden gemaakt met een duidelijke einddatum. Dit is uitgewerkt in het Besluit toegankelijkheid van december 2016. Sinds 1 juli 2018 is er ook het Besluit Digitale toegankelijkheid. Hierin staat dat de gemeente in stappen moet werken aan de toegankelijkheid van haar websites en apps.

Het VN-verdrag Eén van de aanleidingen voor de Lokale Inclusie Agenda is de ratificatie, in werking treden, van het VN-Verdrag voor de rechten van mensen met een beperking (vanaf nu: VN-verdrag) in Nederland op 14 juli 2016. Veel gemeenten in Nederland grijpen de invoering van dat Verdrag aan als kans om te werken aan een brede inclusieve samenleving. Het is een landelijke opdracht voor gemeenten om het VN-verdrag te vertalen naar een Lokale Inclusie Agenda (integraal plan voor sociaal domein). In elk hoofdstuk worden de meest relevante artikelen van het VN-Verdrag benoemd. De volledige tekst van deze artikelen vindt u in het VN-Verdrag via: https://wetten.overheid.nl/BWBV0004045/2016-07-14

Doelstelling We willen bereiken dat elke inwoner op gelijke voet met anderen kan deelnemen. Op de gewone clubs & verenigingen, in regulier onderwijs, op de arbeidsmarkt, thuis en in de buurt. Gelijke kansen en toegankelijkheid van de samenleving is het uitgangspunt. Om dit voor elkaar te krijgen, stellen inwoners, organisaties en gemeente gezamenlijk een Lokale Inclusie Agenda op. We stellen een visie met concrete actiepunten op. Dat draagt niet alleen bij aan concrete verandering in het leven van mensen (bijvoorbeeld door deelname aan het gewone verenigingsleven), maar ook aan gezamenlijk draagvlak, eigenaarschap en bewustwording. Daarnaast voldoen we hiermee aan genoemde wettelijke verplichting.

Thema’s: Hoe ziet een Lokale Inclusie Agenda eruit? Een Lokale Inclusie Agenda maak je als gemeente, inwoners en organisaties gezamenlijk. Aan de hand van mooie voorbeelden en knelpunten uit de gemeente wordt een helder beeld geschetst van de huidige situatie van inclusie. Op grond van een gezamenlijke toekomstvisie worden concrete acties geformuleerd. Mooie voorbeelden, knelpunten, toekomstvisies en actiepunten zullen per thema worden verzameld in de themahoofdstukken (zie ook bijlage 1). Deze themahoofdstukken dekken het gehele gemeentebeleid: Thema’s: • Inclusie in het onderwijs • De Inclusieve arbeidsmarkt • De Inclusieve Buurt en straat • Cultuur, vrije tijd & sport • Zorg & Welzijn in een inclusieve samenleving • Communicatie, politiek & dienstverlening Elk themahoofdstuk bevat: • Een toekomstvisie/stip op de horizon • Mooie voorbeelden • Knelpunten • Actiepunten met actieplan/uitvoeringsagenda. Wat hebben andere gemeenten op hun lokale inclusie agenda gezet? Andere gemeenten hebben op hun Lokale Inclusie Agenda gezet:

1.

Een breder gesprek over inclusie in het onderwijs, o.a. in een grotere bijeenkomst met alle scholen, jongeren, ouders, docenten, schoolbestuurders en samenwerkingsverbanden.

2.

Werkgevers trekken gezamenlijk op om inclusief ondernemerschap in de gemeente te versterken.

3.

De gemeente werkt aan een eigen inclusieve arbeidsorganisatie.

4.

Werkgevers uitnodigen de regenboogvlag uit te hangen op coming-out dag.

5.

Het promoten van inclusief toerisme & horeca in de breedste zin.

6.

Inspiratiebijeenkomsten organiseren over inclusieve cultuur, vrije tijd & sport.

7.

We nemen inclusief ontwerp en gemengd wonen vanaf het begin mee in nieuwbouw van woningen en openbare gebouwen. In de woonvisie is gedifferentieerd en gemengd wonen al als uitgangspunt van beleid opgenomen: de ontwikkeling van inclusieve buurten voor verschillende prijsklassen, diverse soorten huishoudens en woonwensen. Nu ontwikkelen we beleid en richtlijnen voor inclusief ontwerp van woningen en gebouwen, zodat we nieuwbouwplannen eraan kunnen toetsen.

8.

Bedrijven, horeca, winkels, verenigingen, inwoners, buren, maatschappelijke organisaties, buurtwerk, studenten van MBO en gemeente werken samen aan een dementievriendelijke gemeente.

9.

Het realiseren van enkele projecten van ruimtelijke inclusiviteit op bestaande en nieuwbouwlocaties om inclusief denken een plek te geven in de woonomgeving.

10.

Verdiepen op Inclusie & Veiligheid: Het analyseren van situaties van criminaliteit op dieperliggende kwesties.

11.

We richten als zorgorganisaties, inwoners en gemeente een platform op om met elkaar te leren, te innoveren en kwesties op te lossen op het gebied van ondersteuning in een inclusieve samenleving.

12.

We verdiepen onze uitgangspunten en werkwijzen, zodat we inwoners en gezinnen ook kunnen ondersteunen bij een leven midden in de samenleving als inclusie echt moeilijk is.

13.

Inzetten van inclusieve communicatie in tekst en beeld als veranderstrategie. In onze teksten en beelden (bv. gemeentegids), laten we een diverse en inclusieve samenleving zien. Ook zetten we communicatie in voor bewustwording.

14.

De acties rond begrijpelijke taal in brieven, beleid, toespraken, social media, gesprekken en op de website voortzetten.

In een Lokale Inclusie Agenda wordt elk van deze actiepunten uitgewerkt in een uitvoeringsagenda. Daarin staan per actiepunt benoemd, wat de te nemen stappen zijn, de resultaten, tijdspad, betrokken inwoners en organisaties, coördinatie en financiën. Hier over vindt afstemming met de betrokken inwoners, organisaties en beleidsadviseurs plaats. Gekozen kan worden om per jaar de focus te leggen op de uitvoering van de actiepunten van één of twee thema’s.

Plan van aanpak Lokale Inclusie Agenda De afgelopen jaren hebben er veel inspanningen plaatsgevonden op weg naar een inclusieve samenleving in Wassenaar. In bijlage 2 vind u een beknopt overzicht van een aantal van deze inspanningen. We zijn benieuwd hoever we al zijn. En of deze inspanningen hun vruchten af hebben geworpen in het dagelijks leven van inwoners. Daarom is in dit plan van aanpak met de ‘Quickscan op beleid’ en het ‘Verzamelen van verhalen’ een beknopte nulmeting opgenomen. In de thematafels bouwen inwoners, organisaties en gemeente hierop voort door een gezamenlijke stand van zaken vast te stellen en vervolgens een visie en actiepunten. In de werkconferentie wordt het materiaal tentoongesteld. Aanwezigen kunnen het materiaal aanvullen en van feedback voorzien. Daarnaast stellen zij gezamenlijk de contouren van de uitvoeringsagenda samen. De actiepunten worden uitgewerkt in concrete stappen, taken en verantwoordelijkheden. Een brede maatschappelijke werkgroep draagt het proces. Om tot de Lokale Inclusie Agenda te komen, zetten we de volgende stappen: Stap 1. Het verzamelen van sleutelfiguren Met het sleutelfigurenonderzoek werven we deelnemers voor de brede maatschappelijke werkgroep, interviews, thematafels en brede werkconferentie. Sleutelfiguren staan in directe verbinding met inwoners, organisaties en initiatieven in de gemeente.

Met informatie over hoe zij toegankelijkheid en inclusie in de gemeente ervaren. Het verzamelen van sleutelfiguren begint bij de gemeente: beleidsadviseurs, wethouders, raadsleden. Zij hebben veel contact met inwoners en maatschappelijke partners. Per telefoon en email worden deze inwoners, bedrijven, scholen, adviesraden, jongerenraad, belangen- en andere verenigingen, kerken/moskeeën benaderd. In een Sleutelfiguren onderzoek streef je altijd naar een afspiegeling van de samenleving. Stap 2. De start van de brede maatschappelijke werkgroep De Brede Maatschappelijke Werkgroep (BMW) is actief betrokken in de voorbereiding van de Lokale Inclusie Agenda. Ze houdt het proces scherp, zet haar contacten in en legt verbinding in de samenleving. De BMW is zowel de motor in het opstellen, als in de uitvoering, van de Lokale Inclusie Agenda. Ze houdt een vinger aan de pols om de Lokale Inclusie Agenda afgestemd te houden op de veranderende actualiteit in Wassenaar. De BMW wordt samengesteld via het sleutelfiguren onderzoek uit inwoners en organisaties die zich voor langere tijd willen en kunnen committeren. In de BMW is een grote diversiteit aan inwoners vertegenwoordigd: oud, jong, met verschillende culturele achtergrond, gender, geaardheid, inkomen, levensvisie, talent of beperking.

Ook bedrijven, buurtcentra, scholen, clubs en verenigingen en maatschappelijke organisaties zijn betrokken in de BMW. In

verschillende gemeenten zijn mooie ervaringen opgedaan met een Brede Maatschappelijke Werkgroep. Stap 3. Verhalen verzamelen (interviews) De Lokale Inclusie Agenda wordt direct vanuit de leefwereld van mensen opgebouwd. Hiervoor voeren we persoonlijke gesprekken. Waar lopen mensen tegenaan in hun dagelijks leven? Waar krijgt inclusie al gestalte? Wat vinden inwoners belangrijk? Wat willen zij het eerst aanpakken? Een of twee diverse interviewteams van elk twee of drie personen met diversiteit aan perspectieven (LHBTI, andere culturele achtergrond, beperking, et cetera) gaan op pad. Zij houden individuele gesprekken met een grote diversiteit aan inwoners. En met organisaties zoals scholen, bedrijven, sportclubs, de sociale dienst, zorg & welzijn, cultuur, de moskee, ondernemersverenigingen en de voedselbank. De gesprekken leveren anoniem input voor de Lokale Inclusie Agenda. Stap 4. Quickscan op beleid Met de Quickscan ontwikkelen beleidsmakers op de diverse beleidsterreinen zelf een beeld van de huidige situatie over hoe inclusief het gevoerde beleid is. En van de gewenste situatie. Wat zijn al mooie voorbeelden binnen de gemeente en waar zijn aandachtspunten? Welk beleid ondersteunt de beweging richting de inclusieve samenleving? Wie zijn de actoren en welke maatregelen zijn nu vooral nodig? De Quickscan leidt ons door het proces heen om op deze vragen antwoord te geven.

De antwoorden worden verwerkt in de Lokale Inclusie Agenda. Door gebruik van de Quickscan kan in de Lokale Inclusie Agenda optimaal worden aangesloten bij het huidige beleid. De Quickscan kan zelfstandig worden ingevuld, tijdens een gezamenlijke masterclass of in een online interview. Stap 5. Thematafels Een thematafel is een bijeenkomst over één van de thema’s van de Lokale Inclusie Agenda. Tijdens een thematafel diepen inwoners, maatschappelijke organisaties, gemeente en bedrijven de betekenis van inclusie voor een specifiek levensdomein verder uit, bijvoorbeeld onderwijs, arbeidsmarkt, vrije tijd, de buurt en inclusie & support. Zij wisselen verhalen uit over de huidige situatie. Mooie voorbeelden en knelpunten worden gedeeld. Vervolgens maken de deelnemers met elkaar een gezamenlijke visie specifiek op het thema over hoe we een inclusieve samenleving in Wassenaar dichtbij kunnen brengen. Ook worden er concrete actiepunten benoemd op het levensdomein, waarmee we invulling kunnen geven aan de stappen voor de komende vier jaar. Van elke thematafel wordt een visueel verslag gemaakt, zodat ook inwoners die minder gemakkelijk kunnen lezen, het kunnen volgen. Stap 6. De Werkconferentie Tijdens de Werkconferentie nemen de deelnemers eigenaarschap in de uiteindelijke formulering en uitvoering van de actiepunten voor de Lokale Inclusie Agenda.

Deelnemers zijn: gemeente, inwoners, bedrijven, scholen, clubs & verenigingen, buurtinitiatieven en maatschappelijke organisaties. Zij maken een gezamenlijk actieplan met tijdspad en verantwoordelijkheden. Het vertrekpunt voor de Werkconferentie zijn tot dan toe verzamelde inzichten uit de Verhalen, Thematafels, Quickscan en de Brede Maatschappelijke Werkgroep. De uitkomst is de inhoud van een voldragen Lokale Inclusie Agenda.

Voor- & nadelen van deze aanpak In dit scenario wordt door middel van de interviews en Quickscan een nulmeting gedaan. Er wordt een brede maatschappelijke werkgroep actief van inwoners, organisaties en de gemeente. Zij dragen de uitvoering van de Lokale Inclusie Agenda gezamenlijk. Zo ligt er meer eigenaarschap in de samenleving, en niet alleen maar bij de gemeente. Ook de werkconferentie draagt daaraan bij. Inwoners, organisaties en gemeente gaan in gesprek om een uitvoeringsplan voor de lokale inclusie agenda te maken. De ervaring leert dat de werkgroep een belangrijke pijler wordt onder de beweging richting de inclusieve samenleving. Door ook in de aanloop naar de Lokale Inclusie Agenda een inclusieve werkwijze te hanteren, doen de leden ervan ervaring en diepgaande inzichten op. Zij worden ook zelf steeds meer verbinder of initiatiefnemer in inclusieve projecten. Nadelen zijn echter de intensiviteit en kosten van het traject. Ook is er blijvende ambtelijke capaciteit nodig om de werkgroep draaiende te houden.

Monitoring Elke vier jaar wordt de Lokale Inclusie Agenda geëvalueerd. Op grond van deze evaluatie schrijven we elke vier jaar een nieuwe versie van de Lokale Inclusie Agenda. Evaluatie vindt zowel plaats op de uitvoering van de actiepunten, als op grond van het bredere perspectief van gelijke kansen, inclusie en de realisatie van het VN-Verdrag op elk van de zes thema’s.

Planning Wat Bespreken Startnotitie in de commissie Vaststellen Startnotitie in de raad Sleutelfigurenonderzoek Verhalen verzamelen & Quickscan op beleid Thematafels Werkconferentie Lokale Inclusie Agenda schrijven Feedbackrondes conceptversie Conceptversie naar B&W Lokale Inclusie Agenda in commissie Lokale Inclusie Agenda in raad

Wanneer 9 februari 2022 22 februari 2022 Q1 2022 Q1 2022 – Q2 2022 Q1 2022 – Q2 2022 Q2 2022 Q2 2022 Q2 2022 Q3 2022 Q3 2022 Q3 2022

Bijlage 1: De thema’s van de lokale inclusie agenda

Bijlage 2: Waar staan we nu? Een beknopte blik op het beleid Wat hebben we al bereikt? •

• • • •

• •

• •

Inmiddels zijn er meer dan zestig locaties in de openbare binnen- en buitenruimte getoetst op toegankelijkheid door de organisatie Ongehinderd. Onder deze locaties zijn scholen, musea, natuurgebieden, horeca, buurtcentra, sportverenigingen, culturele instellingen, parkeerplaatsen, flats, en gezondheidscentra. Per locatie staat in detail aangegeven welke faciliteiten er aanwezig zijn, zoals de toegankelijkheid van het betaalautomaat, een rolstoeltoilet, hellingbaan, toegankelijkheid voor hulphonden. Ook inwoners & bezoekers kunnen locaties toetsen. In de woonvisie is aandacht voor een diversiteit aan woonwensen en bijbehorende woonopgaven. Aandachtspunt is wel o.a. het voorkomen van clustering van doelgroepen door het mengen van woningtypen op bouwlocaties. Er is aandacht voor inclusie in het cultuur & sportbeleid. Inclusief sporten & bewegen is als deelakkoord in het sportakkoord opgenomen. Ook is er een convenant Inclusief Sporten getekend. Er is beleid (in ontwikkeling) rond Internationale Wassenaarders & LHBTI. Iedereen doet mee is de bepalende visie achter het beleidsplan sociaal domein. Vanuit het beleid is ondersteuning aanvullend op wat iemand zelf kan en stimulerend om naar vermogen te participeren.

‘Met de ondersteuning wordt aangesloten bij wat mensen motiveert en waar ze blij van worden.’ In de werkplannen staat opgenomen dat professionals vormgeven aan een gezamenlijk reflectieproces om hun werkwijze te verdiepen. In het kader van het OOGO en de ontwikkelagenda Onderwijs-Jeugdhulp is een werkgroep Samenwerking onderwijs en Jeugdhulp actief. Het minimabeleid heeft eraan bijgedragen dat geen sprake meer is van een armoedeval. De gemeentelijke regelingen zorgen ervoor dat huishoudens (meer) ruimte overhouden voor het doen van vrije bestedingen. Geen armoedeval betekent dat werken loont. De website van de gemeente is toegankelijk. Inwoners kunnen een melding doen bij de antidiscriminatie voorziening iDB.

Wat zijn aandachtspunten? • •

•

Er zijn nog geen criteria vastgesteld om inclusief ontwerp & toegankelijkheid vanaf het begin mee te nemen in nieuwbouw & herstructurering van openbare gebouwen, buitenruimten en woningen. We hebben nog geen helder inzicht in waar we staan in het werken aan een inclusieve samenleving. Ervaren inwoners dat onze scholen, bedrijven, clubs, cultuur, winkels, horeca en buurten inclusief en toegankelijk zijn? En hoe dragen onze beleid en praktijken daaraan bij? In Wassenaar is nog meer aandacht voor ‘goed zorgen voor elkaar’ dan voor ‘gelijkwaardige deelname op basis van interesses en talenten’ en ‘algemene (sociale) toegankelijkheid.’ Ook reflecteren de beleidstukken nog meer een ‘doelgroepdenken’

•

dan een cultuur van ‘gezamenlijk optrekken van een diversiteit aan inwoners met verschillende culturen, leeftijden, voorkeuren, achtergronden, talenten & beperkingen’. Beleidsplannen in de gemeente weerspiegelen dit. Ook de SGW voor inclusie merkt op dat de intentie er bij de gemeente zeker is. Maar dat het in de praktijk nog niet altijd uit de verf komt. Hoe te werken aan een inclusieve samenleving in de arbeidsmarkt, onderwijs en cultuur, sport & vrijetijdssector mag nog meer uitgewerkt worden.