Bijlage 1 Nota van Beantwoording zienswijzen Nvu Commandopost Clingendael

Z/21/060548/374000 Bijlage 1 bij raadsvoorstel ‘Vaststellen Nota van Uitgangspunten Commandopost Clingendael’

Nota van beantwoording Zienswijzen op de ontwerp-Nota van Uitgangspunten Commandopost Clingendael

21 november 2023

1

INHOUDSOPGAVE.

1.Inleiding 2. Zienswijzen en beantwoording

21 november 2023

2

1

Inleiding

1.1

Nota van uitgangspunten Commandopost Clingendael.

Deze Nota van uitgangspunten is op initiatief van het Rijksvastgoedbedrijf voor dit sinds 2013 leegstaande bunkercomplex gelegen op het landgoed Clingendael, in samenwerking met de gemeente Wassenaar en de gemeente Den Haag en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed tot stand gekomen. De Commandopost Clingendael is in 1943 door de Duitse bezetter door opperbevelhebber Seyss-Inquart gebouwd. Het Rijksvastgoedbedrijf heeft, na de overtolligstelling door het Ministerie van Defensie, de voorbereidingen getroffen om het vastgoed via openbare verkoop te vervreemden. Vanwege het unieke karakter van het complex en de status van Rijksmonument is besloten om een Nota van Uitgangspunten op te stellen, waarin wordt verwoord, aan welke randvoorwaarden het toekomstig gebruik en de toekomstig gebruiker dient te voldoen. 1.2

Procedure

De concept Nota van Uitgangspunten Commandopost Clingendael is op 7 maart 2023 door de Gemeenteraad vrijgegeven voor inspraak. Conform hoofdstuk 3 van de Verordening inwonersparticipatie gemeente Wassenaar 2021 de Nota van Uitgangspunten van 21 maart 2023 t/m 4 mei 2023 ter visie gelegen.

1.3

Zienswijzen

Gedurende de inzage termijn zijn er 11 zienswijzen ingediend. Ter bescherming van de persoonsgegevens zijn de zienswijzen in de Nota van Beantwoording geanonimiseerd.

1.4

Ontvankelijkheid

Een zienswijze is ontvankelijk als deze uiterlijk de laatste dag van de periode van ter inzage legging is verzonden en binnen één week na deze dag is ingekomen (artikel 6:9 lid 2 Awb). Alle ontvangen zienswijzen waren ontvankelijk.

21 november 2023

3

1.5

Leeswijzer

In hoofdstuk 2 van deze nota zijn de zienswijzen samengevat en beantwoord. Daarbij is aangegeven wat de gevolgen zijn van de zienswijzen voor de Nota van Uitgangspunten Commandopost Clingendael. Dat de zienswijzen samengevat zijn weergegeven, betekent overigens niet dat deze slechts gedeeltelijk zijn beoordeeld; bij de beantwoording zijn de volledige zienswijzen betrokken. De voorgestelde wijzigingen van de Nota van Uitgangspunten vanwege de ingediende zienswijzen en het amendement van de Raad d.d. 7 maart 2023 zijn opgenomen in Bijlage 3 bij het raadsvoorstel ‘Vaststellen Nota van Uitgangspunten Commandopost Clingendael’: Was-wordt-tabel.

2 Nr.

Zienswijzen en beantwoording Samenvatting zienswijze

Beantwoording

Gegrond/ongegrond

De wijze van verkoop:

De overdracht aan de publieke Nationale Monumenten organisatie

Ongegrond

De standpunten van het Rijksvastgoedbedrijf

(NMO)van dit dadererfgoed ligt volgens de Raad in de rede. Het RVB is in

(RVB) en de Gemeenteraad zijn ten aanzien van

deze het bevoegde orgaan Zij is bij de wijze van verkoop gehouden om de

de verkoop van het bunkercomplex onverenig-

wettelijk voorgeschreven wijze van verkoop middels een openbare in-

baar. Het RVB gaat uit van openbare inschrijving

schrijving c.a. te hanteren. Er is derhalve geen sprake van “onverenig-

en verkoop, terwijl de Raad zich juist heeft uitge-

baarheid” van de uitgangsposities van het RVB en de gemeente. Zie ook

sproken tegen de verkoop aan een commerciële

reactie nr. 9. Volledigheidshalve is het verzoek van de raad voorgelegd

partij. De Raad bepleit overdracht van dit com-

aan de NMO. Zie voor hun reactie bijlage 6.

1. a

plex aan de publieke Nationale Monumenten organisatie. b

Toegelaten functies/ongewenste bestemmingen.

In het geamendeerde besluit van 7 maart heeft de besloten om in de NvU

Gegrond, NvU aanpas-

Indiener geeft aan dat de Nota van Uitgangspun-

een gewijzigde tekst te laten opnemen, waarin de genoemde functies ex-

sen. Zie de lijst met wij-

ten (NvU) (onder Paragraaf 3.4 onder milieuzone-

pliciet worden uitgesloten. In de aangepaste Nvu (bijlage 2) wordt een

zigingen NvU onder 1.

ring) dat er veel te veel ongewenste e/o niet pas-

nieuwe redactie van Paragraaf 3.4 , 3.5 en 4.3 voorgesteld, die recht doet

sende functies worden mogelijk gemaakt. Deze

aan het aangenomen amendement.

21 november 2023

4

Nr.

Samenvatting zienswijze

Beantwoording

Gegrond/ongegrond

Parkeren.

De “disproportionele” relatie, die wordt gelegd tussen het aantal parkeer-

Ongegrond

De buitenplaats Clingendael kent slechts 8 par-

plaatsen van de buitenplaats Clingendael en het aantal parkeerplaatsen op

keerplaatsen en het bunkergebouw 48. Indiener

het bunkercomplex veronderstelt dat er sprake zou zijn van een bewuste

acht dat disproportioneel. Het bunkercomplex is

en weloverwogen aanwijzing daarvan. Het verschil in aantallen is alleen

bovendien slecht ontsloten en niet geschikt voor

historisch verklaarbaar. De veronderstelde relatie is er niet. De gemeente

gemotoriseerd verkeer.

Den Haag en Wassenaar zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de mobili-

zouden nadelige effecten op de omgeving genereren. Parkeer- en verkeersoverlast, aantasting van de cultuur historische waarden, aantasting van de ecologische waarden, niet passend in het landgoed enz. c

teitseffecten van het hergebruik van de bunker op de aangrenzende woonwijk en de Wassenaarseweg. Met de gemeente Den Haag en het RVB vindt daarover overleg plaats. Het parkeerprogramma c.a. kan pas worden vastgesteld na de selectie van het concrete plan en het beoordelen daarvan. Het huidige maximaal aantal parkeerplaatsen op het bestaande erf is 48. Zowel de gemeente Den Haag als Wassenaar streven ernaar dat de parkeerdruk in de aangrenzende wijk en op de Wassenaarseweg niet toeneemt. In de NvU is als uitgangspunt gesteld dat parkeren op eigen terrein dient te worden opgelost.’ d

Verkeer en ontsluiting.

Of en hoe groot de verkeersaantrekkende werking van het hergebruik van

Indiener acht de vestiging van een publieksfunctie

het complex wordt, kan pas worden vastgesteld nadat het plan voor her-

in het bunkercomplex onverenigbaar met de be-

ontwikkeling wordt ingediend. De huidige geconstateerde parkeerdruk

staande te grote verkeers- en parkeerdruk op de

hangt daarmee niet samen. Dat geldt evenzeer voor het bepalen van

Wassenaarseweg en de aanliggende woonbuurt.

maatregelen om verkeer- en parkeeroverlast te voorkomen c.q. uit te slui-

Er zijn juist maatregelen noodzakelijk om die

ten. Zie ook onder 2c.

21 november 2023

Ongegrond

5

Nr.

Samenvatting zienswijze

Beantwoording

Gegrond/ongegrond

Ecologie en recreatie.

De ecologische situatie is aan verandering onderhevig, doordat na een pe-

Deels gegrond. Zie de lijst

In de concept NvU wordt onvoldoende aandacht

riode van intensief gebruik er zich nu een periode voordoet waarbij het

van wijzigingen NvU on-

besteed aan het behoud en het versterken van de

pand vrijwel niet gebruikt wordt en er straks weer een andere situatie ont-

der 3.

ecologische waarden van het complex. Er zijn

staat wanneer het pand opnieuw in gebruik wordt genomen.

Voor het overige “Onge-

geen waarborgen opgenomen voor het behoud

Conform de daarvoor geldende regels aandacht besteed aan de beschrij-

grond”

van de ecologische waarden. Dit terwijl er wel

ving van de ecologische waarden, zodat ook op een effectieve wijze reke-

wordt aangegeven welke recreatieve voordelen

ning gehouden kan worden met die waarden. Daartoe is een quick scan

met het hergebruik van het complex te behalen

uitgevoerd. Daarin zijn aanbevelingen verwoord, die de verwervende partij

zijn. Juist het openstellen van het complex voor

zal dienen te realiseren. Daarin wordt geconcludeerd dat bij de nadere

recreatieve doeleinden vormt potentieel de groot-

planuitwerking door de initiatiefnemer, vervolgonderzoek nodig is voor

ste bedreiging van de ecologische waarden. Indie-

grondgebonden zoogdieren, broedvogels en vleermuizen zodat de ecolo-

ner is dan ook van oordeel dat zonder een dege-

gische waarden overeenkomstig de wet Natuurbescherming gewaarborgd

lijke beschrijving van die waarden de NvU niet

zijn.

structureel te verminderen. Extra verkeers- en parkeerdruk vanwege een verkeersaantrekkende functie op het bunkercomplex is dan ook onacceptabel. e

kan worden vastgesteld. f

Mogelijke bestemmingen bunker.

De Erfgoedwet is van toepassing, waarin een instandhoudingsplicht is op-

Indiener betwijfelt het nut en de noodzaak van de

genomen voor rijksmonumenten. Om aan deze verplichting te voldoen is

publiek gekozen herontwikkelingslijn van het bun-

het huidige traject ingezet van behoud, bescherming en hergebruik van het

kercomplex. Zij vraagt zich af waarom het scena-

bunkercomplex. De optie om het pand te verwaarlozen is geen optie en zou

rio van leegstand en laten vergaan, niet is opge-

geen recht doen aan de aanwezige cultuurhistorische waarden.

Ongegrond

nomen in het proces van het bepalen van het toekomstperspectief. g

Procedurefout 1.

21 november 2023

Er zou volgens indiener ter inzage moeten zijn gelegd voor “een ieder”.

Ongegrond

6

Nr.

Samenvatting zienswijze

Beantwoording

Indiener is van oordeel dat de terinzagelegging

Dat klopt echter niet. De gemeente volgt de openbare voorbereidingspro-

conform artikel & 3.4 Algemene Wet Bestuurs-

cedure van afdeling 3.4 van de Algemene Wet Bestuursrecht (AWB). Op

recht heeft plaatsgevonden en dat tevens artikel

grond hiervan kunnen alleen “belanghebbenden” reageren.

Gegrond/ongegrond

3.12 lid 5 WABO van toepassing is. Dit betekent dat de terinzagelegging “een ieder” de gelegenheid had moeten bieden om zienswijzen in te dienen. In de bekendmaking werd echter vermeld dat alleen “belanghebbenden” zienswijzen mochten kenbaar maken. Dat betekent dat niet iedereen in de gelegenheid is geweest om zienswijzen

in te dienen. Derhalve dient de terinzagelegging opnieuw plaats te vinden. h

Procedurefout 2.

De quick scan Ecologie zat niet bij de stukken, die te samen met de con-

Indiener is van oordeel dat de Quick scan (blz. 54

cept NvU te raadplegen waren. Er is bij de ter inzagelegging niet voorzien

NvU) naar de ecologische waarden van het bun-

in het mede ter inzage leggen van de quick scan. De gemeente is van oor-

kercomplex ten onrechte geen onderdeel vormt

deel dat de essentie van de quick scan naar behoren is verwoord in de

van de stukken die bij de terinzagelegging ter in-

NvU (pag. 54). De aanbevelingen in het rapport zullen worden gereali-

formatie te raadplegen waren. Daarmee zou be-

seerd aan de hand van het door de verwervende partij in te dienen plan.

langhebbenden relevante informatie zijn onthou-

Overigens hebben belanghebbenden bij het kennis nemen van de concept

den. Daarom moet de terinzagelegging opnieuw.

NvU dus ook van het bestaan van de quick scan kunnen kennis nemen.

Ongegrond

Deze is opvraagbaar bij de gemeente en de Rvb.. Het ontbreken van dit rapport bij de ter inzage gelegde documenten heeft

geen nadelig effect voor de indieners van hun zienswijze In de concept NvU is het behoud van de huidige waarden naar de stand van nu voldoende belicht omdat de belangrijkste dragende ecologische elementen, zoals de bestaande (bomen)structuur, het bestaande groene

21 november 2023

7

Nr.

Samenvatting zienswijze

Beantwoording

Gegrond/ongegrond

erf en watergangen onaangetast zullen blijven. In de NvU worden de geldende groene kaders expliciet vernoemd, waaraan het nieuwe plan zal moeten voldoen. i

Procedurefout 3.

De bijlage “processtappen vervolgproces” is wel opgenomen bij de

Indiener is van oordeel dat de bijlage “proces-

documenten die bij de ter inzage legging te raadplegen waren. Er is be-

stappen” bij de concept-NvU niet bij te raadple-

langhebbenden dan ook geen informatie onthouden. Er is geen aanleiding

gen stukken is gevoegd. Met het ontbreken van

om de ter inzagelegging opnieuw te doen plaatsvinden.

Ongegrond

die bijlage is belanghebbenden relevante informatie onthouden en dus moet de terinzagelegging

opnieuw plaatsvinden. 2. a

De bunker maakt onderdeel uit van het landgoed

Het klopt dat de Commandopost Clingendael een rijksmonument is, dat

Deels gegrond. Zie de

Clingendael, is onderdeel van het Natuur Netwerk

ligt binnen de begrenzing van het landgoed Clingendaal en ligt binnen het

lijst van wijzigingen NvU

Nederland (NNN) en is rijksmonument. Dit zijn de

Natuur Netwerk Nederland. De genoemde kaders zijn opgenomen in de

onder 4.

ijkpunten voor de herbestemming en sluit daarom

NvU om de cultuurhistorische en natuurwaarden van het complex te be-

uit dat er aanvullende bebouwing aan en om de

schermen en te behouden.

bunker mag worden toegestaan. Dat betekent niet dat het binnen deze kaders er geen beperkte bouwkundige aanpassingen mogelijk zijn. Deze dient wel te voldoen aan de randvoorwaarde, zoals al is verwoord in de ontwerp NVU. b

Ecologische waarden.

Het definitieve planvoorstel van de initiatiefnemer moet voldoen aan de

Voorgesteld wordt om 2 onderzoeken te verrich-

Wet natuurbescherming/Omgevingswet. Uit de toetsing aan die wetgeving

ten:

zal worden vastgesteld, of en welk nader onderzoek noodzakelijk zal zijn.

Ongegrond

a. Een effectrapportage m.b.t. NNN en stikstofdepositie b. een Boom effectrapportage.

21 november 2023

8

Nr.

Samenvatting zienswijze

Beantwoording

Gegrond/ongegrond

c

Indiener mist waarborgen voor de landschappe-

De Landschappelijke herinrichting van het bunkererf is onderdeel van de

Ongegrond

lijke herinrichting van het bunkererf en wenst ook

in te dienen plannen. Daarbij zal het upgraden van de basisinrichting van

een (verbindings-) bruggetje tussen het park en

het erf, zoals in 1943 opgeleverd, een belangrijke rol spelen. Ook de land-

het complex toegevoegd zien. Indiener wil graag

schappelijke inpassing van het complex binnen het gehele landgoed is een

betrokken worden bij het opstellen van een land-

belangrijke leidraad. Aan de hand van het te selecteren plan zal de land-

schapsplan voor het erf van de commandopost.

schappelijke kwaliteit daarvan worden beoordeeld. Of voor het optimaliseren van de landschappelijke eenheid van het landgoed en het bunkercomplex het toevoegen van een verbindingsbruggetje wenselijk is, zal in de planvorming worden onderzocht. In de huidige tekst van de NvU is die

suggestie opgenomen. 3. a

Geen aansluiting van het bunkercomplex op “de

In de huidige ontsluiting wordt het terrein ontsloten via de Van Brienen-

openbare weg”. Natuurwaarden en rust dienen

laan. De Van Brienenlaan is een erftoegangsweg binnen de bebouwde kom

gehandhaafd te worden en daarom geen verrui-

waar een maximumsnelheid van 30 km/h geldt. Het noordelijke deel van

ming van de toegankelijkheid van het complex en

de Van Brienenlaan is aangewezen als fietspad. Het plangebied mag voor

het gebouw. Geen ontsluiting voor het publiek

motorvoertuigen niet worden ontsloten op dit fietspad.

door (openbare) aansluiting op bestaande recrea-

De staat los van het feit dat de verkeersontsluiting en toegankelijkheid

tieve en sportieve routes. Dit zal de bunker als

onderwerpen zijn die in de planvorming een plek dienen te krijgen.

Ongegrond

herdenkingserfgoed niet ten goede komen. Zorgpunt is de toegankelijkheid en ontsluiting van het complex. Extra reden om bezwaar te maken tegen een eventuele publieksfunctie. b

Oneens met het uitgangspunt dat het complex

We nemen kennis van dit standpunt. In de NvU zijn de voorwaarden en

waarde zal toevoegen aan de cultuurhistorische

kaders opgenomen om een vruchtbaar en respectvol hergebruik van het

betekenis van buitenplaatsen en de internationale

complex mogelijk te maken. Het behoud van de historische waarde en

21 november 2023

Ongegrond

9

Nr.

Samenvatting zienswijze

Beantwoording

presentatie van Den Haag.

functie van de bunker c.a. is juist gebaat bij het opnieuw in gebruik ne-

Gegrond/ongegrond

men daarvan. Een besluit tot permanente leegstand en ontoegankelijkheid leidt tot verloedering en teloorgang van dit vastgoed. Dat staat haaks op de instandhoudingsplicht voor rijksmonument. Elke buitenplaats kent daarbij zijn eigen verhaal, waarbij op Clingendaal, maar ook op dat van het aangrenzende Oosterbeek de oorlogsperiode een grote impact heeft gehad en daarmee deel uit maakt van het verhaal van de buitenplaats in het algemeen, en die van deze twee buitenplaatsen in het bijzonder. De historische betekenis van het complex vraagt om herbestemming, die past bij de geschiedenis van het complex.

Alle onderdelen van een herontwikkeling (functies, bouwkundige ingrepen, wijze van gebruik, herinrichting van het erf, ontsluiting en toegankelijkheid, landschappelijke inrichting op het landgoed Clingendael, beheer) zullen aan de hand van een definitief plan tot hergebruik op het zorgvuldig behouden van de cultuur historische waarden, worden getoetst en dienovereenkomstig worden vergund c.q. worden toegestaan. c

Bepleit wordt om het complex leeg te laten staan

Zie 1f.

Ongegrond

Oneens met de potentiële publieksfunctie van het

De gemeente neemt kennis van de visie. De gemeente is in deze afhanke-

Ongegrond

complex, waarmee de verkoop van het complex

lijk van de resultaten van de openbare inschrijving en de besluitvorming

dan ook onmogelijk wordt geacht. Indiener ziet

door het RVB.

c.q. te laten verloederen. d

geen noodzaak om tot een dergelijke transactie te

komen. e

Advies om het bestaande complex te conserveren

Zie 3c.

Ongegrond

c.q. te laten verloederen.

21 november 2023

10

Nr.

Samenvatting zienswijze

Beantwoording

Gegrond/ongegrond

De gemeenteraad heeft op 7 maart jl. de NvU be-

De gemeenteraad heeft in haar amendement op het raadsbesluit van 7

Gegrond, gewijzigde re-

sloten om de planologisch onwenselijke functies

maart 2023 besloten om paragraaf 3.4 van de NvU aan te passen. En

dactie opgenomen in de

als vermeld in paragraaf 3.4 van de NVU uit te

daarin uitdrukkelijk te verwoorden dat de in de ontwerp NvU in Paragraaf

lijst van wijzigingen NvU

doen sluiten. Dit moet in de definitieve NVU tot

3.4 opgesomde functies dienen te worden uitgesloten. In het voorstel aan

onder 1.

uitdrukking worden gebracht.

de raad om de NvU definitief vast te stellen wordt een in die zin gewijzigde

4. a

redactie van de paragrafen 3.4, 3.5 en 4.3. opgenomen. b

Verkoop aan een commerciële partij is onwense-

Het Rvb heeft deze vraag voorgelegd aan de NMo. Zie voor de reactie bij-

lijk. Het complex dient aan de Nationale Monu-

lage 6.

Ongegrond

menten Organisatie (NMo) te worden overgedragen. 5. a

Het kabinetsbesluit uit 2014 over de verkoop van

Deze zienswijze valt onder de verantwoordelijkheid van het RVB. In 2013

het complex is voor betrokkene niet traceerbaar.

is de Commandopost Clingendael samen met de voormalige Julianaka-

Ongegrond

zerne overtollig gesteld. Op grond van de Regeling Beheer onroerende zaken Rijk 2017 gaat het RVB vervolgens over tot verkoop. b

Verkoop aan commerciële partij ligt niet voor de

Het RVB dient na een overtolligstelling het object openbaar te verkopen

hand. Waarom blijft het Rijk niet eigenaar met

conform de Regeling beheer onroerende zaken Rijk 2017. Verkoop aan

exploitatie door private partijen.

een commerciële partij behoort daarbij tot de mogelijkheden. Zie ook 4b

Ongegrond

en bijlage 6. c

Aanbevolen wordt om de bunker een museale

Er wordt kennis genomen van deze suggestie.

Ongegrond

Behoud van de parken Clingendael en Oosterbeek

De Nvu voorziet niet in verstedelijking, dan wel in het laten toenamen van

Ongegrond

als groene kroonjuwelen verdragen zich niet met

de verkeersdruk. De huidige verkeerssituatie is het uitgangspunt, evenals

functie te geven of een archieffunctie. d

21 november 2023

11

Nr.

Samenvatting zienswijze

Beantwoording

ontsluiting en verstedelijking. Het complex kent in

het zorgen voor een verkeersveilige situatie.

Gegrond/ongegrond

de bestaande situatie al voldoende ontsluitingen. Geen extra ontsluitingen of verbindingen realiseren. Dat betekent alleen maar extra last en druk op de natuurwaarden c.a. Bovendien is de verkeersdrukte op de Wassenaarseweg en in de wijk Uilennest al veel te hoog. Beperk de verkeersdrukte. e

Geen 48 parkeerplaatsen maar 0 pp op het com-

Zie de reactie op de zienswijze onder 1 c. en d.

Ongegrond

Bepleit wordt een museumfunctie met openings-

Kennis genomen wordt van deze suggesties. In de NvU worden geen be-

Ongegrond

tijden gedurende de weekdagen, geen parkeerge-

stemmingen voorgeschreven, wel uitgesloten. Het RVB beoordeelt de in-

legenheid, een besloten tuin met bakjes en entree

schrijvingen op basis van de NvU.

plex. f

geld voor bezoek. Geen horeca, die is op het landgoed al aanwezig. 6. a

De gemeenteraad heeft op 7 maart jl. besloten

Zie onze reactie onder 4.

Gegrond, gewijzigde re-

om de definitieve NvU gewijzigd vast te stellen

dactie opgenomen in de

door de planologisch onwenselijke functies als

lijst van wijzigingen NvU

vermeld in paragraaf 3.4 van de ontwerp NVU uit

onder 1.

te sluiten. Dit moet in de definitieve NVU tot uitdrukking worden gebracht. b

Verkoop aan een commerciële partij is onwense-

Deze zienswijze valt onder de verantwoordelijkheid van het RVB. Zie ook

lijk. Het complex dient aan de Nationale Monu-

reactie 4b en bijlage 6.

21 november 2023

Ongegrond

12

Nr.

Samenvatting zienswijze

Beantwoording

Gegrond/ongegrond

Zie onze reactie op de zienswijzen onder 2.’

Gegrond, zie de lijst van

menten organisatie (NMo) te worden overgedragen. 7. a

De bunker maakt onderdeel uit van het landgoed Clingendael, is onderdeel van het Natuur Netwerk

wijzigingen NvU onder 4.

Nederland (NNN) en is rijksmonument. Dit zijn de ijkpunten voor de herbestemming en sluit daarom uit dat er aanvullende bebouwing aan en om de bunker mag worden toegestaan. B

Indiener mist waarborgen voor de landschappe-

Zie onze reactie op de zienswijzen onder 2 c.

Ongegrond

Zie onze reactie op de zienswijzen onder 1c.

Ongegrond

Bepleit wordt een herbestemming van het com-

De Gemeenteraad van Wassenaar is eindverantwoordelijk voor de wijzi-

Ongegrond

plex tot “Herinneringscentrum” zonder commerci-

ging van de geldende bestemming “Maatschappelijk-Defensieterrein”. Bij

ele activiteiten.

een herbestemming is de eigenaar de aangewezen partij om daartoe een

lijke herinrichting van het bunkererf en wenst ook een (verbindings-) bruggetje tussen het park en het complex toegevoegd zien. Indiener wil graag betrokken worden bij het opstellen van een landschapsplan voor het erf van de commandopost. c

Een kleinschalige parkeervoorziening is denkbaar. Parkeren voor bezoekers moet worden uitgesloten, omdat deze dan juist een verkeersaantrekkende werking zou hebben. Dat moet worden voorkomen.

8. a

21 november 2023

13

Nr.

Samenvatting zienswijze

Beantwoording

Gegrond/ongegrond

concreet voorstel of plan in te dienen. Het voorstel wordt vervolgens door de gemeente onderzocht en gewogen op planologische wenselijkheid. Vervolgens doorloopt het voorstel tot wijziging van het bestemmingsplan een uitgebreide procedure. De gemeente kan in deze fase van het proces geen juridisch bindende uitspraken doen over een specifieke bestemming, zoals de stichting bepleit. b

Bepleit wordt om het complex over te dragen aan

Zie de reactie van het RVB op zienswijze 9 onder b en bijlage 6

Ongegrond

Bepleit wordt om de cultuurhistorische waarden

Ons erfgoedstelsel en onze regelgeving voor de ruimtelijke ordening zijn

ongegrond

waterdicht beschermen via bepalingen in de nota-

ingericht om op een zorgvuldige manier om te gaan met ons erfgoed, in

riële akte van overdracht en niet via een bestem-

dit geval de Commandopost Clingendael. De Commandopost is aangewe-

mingsplan.

zen als rijksmonument wat betekent dat er een vergunningplicht is voor

de Nationale Monumenten organisatie. c.

wijzigingen, waarbij erfgoedwaarden zorgvuldig afgewogen worden. Welke functies in de Commandopost kunnen komen, is een zaak van het bestemmingsplan (vanaf 1 januari 2024 omgevingsplan). Dit zorgvuldige publieke proces valt onder de bevoegdheid van de gemeente Wassenaar. In privaatrechtelijke zin is het niet mogelijk de erfgoedwaarden van de Commandopost eeuwigdurend te beschermen. Het is namelijk ondoenlijk om tot een beschrijving te komen van hetgeen ten aanzien van de Commandopost moet worden geduld en – vooral – niet mag worden gedaan. 9. a.

Indiener veronderstelt dat aan de gesplitste ver-

De Commandopost en de voormalige kazerne liggen op het grondgebied

koop van kazerne en Commandopost commerci-

van twee verschillende gemeenten (i.c. Wassenaar en Den Haag). Het RVB

ele motieven ten grondslag hebben gelegen.

heeft derhalve te maken met twee verschillende bevoegde overheden die,

21 november 2023

Ongegrond

14

Nr.

Samenvatting zienswijze

Beantwoording

Gegrond/ongegrond

vanuit het oogpunt van ruimtelijke ordening c.a. elk afzonderlijk zorgdragen voor de processen van herontwikkeling van de op hun grondgebied gelegen onroerende goederen. b.

Indiener vindt dat de Commandopost overgedra-

De overdracht aan de NMo van 29 monumenten in 2016 betekent niet au-

gen dient te worden aan de NMo.

tomatisch dat monumenten die door het RVB in de toekomst afgestoten gaan worden, aan de NMo zullen worden overgedragen. Een eventuele overdracht van de Commandopost aan de NMo is juridisch alleen mogelijk in het kader van een openbare verkoopprocedure. Er is geen juridische basis om hiervan af te wijken, gelet op de door het RVB uit te voeren Regeling beheer onroerende zaken Rijk 2017 en gelet op het Didam-arrest. De NMo is geattendeerd op de aanstaande verkoopprocedure, zodat zij desgewenst in het kader van de verkoopprocedure een visie kan indienen.

c.

Indiener veronderstelt dat het voor de belangen-

Vanwege de zorgen die leefden binnen de Tweede Kamer over de ver-

organisaties, omwonenden en de gemeenteraad

vreemding van monumenten door het Rijk, heeft in 2019 de toenmalige

van Wassenaar vrijwel onmogelijk is om te beoor-

minister van OCW aan de Rijksbouwmeester gevraagd een leidraad op te

delen of de uitgangspunten tot het voornemen tot

stellen die specifiek ziet op de afstoot/ vervreemding van monumenten

vervreemding en de Nota van Uitgangspunten

door het Rijk. In april 2020 is deze Leidraad in afstemming met het RVB

correct en zorgvuldig tot stand zijn gekomen.

en de RCE tot stand gekomen en gedeeld met de Tweede Kamer. Het afstootproces van de Commandopost liep toen al geruime tijd. Het ministerie van Defensie had als materieelbeheerder (Stcrt.: 2017, 72753; Stcrtr.: 2017, 72747), ver voor de totstandkoming van de Leidraad Afstoot monumenten, de Commandopost overtollig gesteld. Vervolgens is onderzocht of de Commandopost door een ander departement of medeoverheid ingezet zou kunnen worden bij het vervullen van rijksdoelstellingen/publieke taak. Dit bleek niet het geval.

21 november 2023

15

Nr.

Samenvatting zienswijze

Beantwoording

Gegrond/ongegrond

In lijn met het sinds 2011 vigerende en met de Tweede Kamer afgestemde monumentenbeleid, is weliswaar vastgehouden aan de voorgenomen verkoop van de Commandopost, maar is de focus op het honoreren van plannen die recht doen aan de cultuurhistorische waarden van het monument ongewijzigd gebleven. De processtappen zoals beschreven in de Leidraad Afstoot Monumenten, versterken de zorgvuldigheid waarmee de verkoop van de Commandopost gepaard dient te gaan. Hierbij zijn zowel het Atelier Rijksbouwmeester als de RCE en specifieke deskundigen binnen het RVB actief betrokken, waaronder het in samenwerking met de gemeente opstellen van de Nota van Uitgangspunten (NvU). De inbreng van de RCE speelt niet alleen een belangrijke rol in de vorm van informatievoorziening en advisering voorafgaand aan de verkoop, maar ook na de verkoop in een eventueel vergunningentraject. Hierbij moet wel worden opgemerkt dat de uiteindelijke invulling ofwel het gebruik van het monument in hoge mate afhangt van de planologische wensen van de gemeente, met inachtneming van de randvoorwaarden zoals deze zijn vastgelegd in de NvU. d.

Op blz. 9 van de zienswijze komt de visie van de

Deze zienswijze valt onder de verantwoordelijkheid van het RVB.

gemeenteraad van Wassenaar aan de orde met

Het RVB dient na een overtolligstelling het object openbaar te verkopen

betrekking tot wijze van verkoop van de com-

conform de Regeling beheer onroerende zaken Rijk 2017. Verkoop aan

mandopost. De indieners van het amendement

een commerciële partij behoort daarbij tot de mogelijkheden. De NMo is

geven in de toelichting op het amendement bij

geattendeerd op de aanstaande verkoopprocedure, zodat zij desgewenst

het besluit d.d. 7 maart 2023 aan dat het vast-

een visie kan indienen.

Ongegrond

goed niet zou mogen worden verkocht aan een

21 november 2023

16

Nr.

Samenvatting zienswijze

Beantwoording

Gegrond/ongegrond

Het participatietraject zou niet zijn verlopen vol-

Het Plan van Aanpak voor de participatie en inspraak is in aangepaste

Ongegrond

gens het aan de gemeenteraad voorgelegde Plan

vorm conform het raadsvoorstel en besluit en het amendement van 7

van Aanpak.

maart 2023 gerealiseerd. Dat het plan in de ogen van indiener niet correct

commerciële partij, maar zou moeten worden overgedragen aan de Nationale Monumenten organisatie. In de NvU dient het uitgangspunt te worden opgenomen dat de commandopost in eigendom wordt overgedragen aan de Nationale Monumenten organisatie. e.

is uitgevoerd, wordt niet gedeeld door de gemeente, noch door het RVB. Uit de kanttekeningen van de zijde van indiener of enige andere partij valt niet op te maken dat er enige partij ter zake van het gerealiseerde proces benadeeld is c.q. de gelegenheid is onthouden om zijn of haar belangen en/of bezwaren bij het RVB of de gemeente Wassenaar in te dienen c.q. aan te geven. 10. a.

Zienswijze betreft het eigendom van de comman-

Deze zienswijze valt onder de verantwoordelijkheid van het RVB.

dopost. Zienswijze betreft het eigendom van de

Het RVB heeft de eigendomsgeschiedenis van de Commandopost nader

Commandopost. Betrokkene betwist dat het vast-

onderzocht. Geconstateerd is dat het Rijk (i.c. de Staat der Nederlanden)

goed eigendom van het Rijk is.

de rechtmatige eigenaar is. De betrokken bewijsstukken zijn inmiddels ge-

Ongegrond

deeld met de indiener van deze zienswijze. 11. a.

Indiener geeft aan het plan te hebben om de

21 november 2023

Een interessant concept, waarvan wij hopen dat dit mee zal dingen bij de

Ongegrond

17

Nr.

Samenvatting zienswijze

Beantwoording

Commandopost samen met andere partijen te

besluitvorming van het RVB over de openbare inschrijving voor uitgifte

willen herontwikkelen, waarbij een deel van het

c.q. verwerving van de commandopost.

Gegrond/ongegrond

complex als herdenkingscentrum en centrale schakel voor de Atlantikwall-organisatie in Zuid Holland zal worden ingericht en worden benut.

21 november 2023

18