Bijlage 1 - Beleidsplan schuldhulpverlening 2021-2024
Tekst van het document
Beleidsplan schuldhulpverlening 2021-2024 Voor u ligt het beleidsplan schuldhulpverlening 2021 – 2024 ‘vernieuwing & verdieping’. In dit beleidsplan staat beschreven wat we willen bereiken en op welke manier we dat gaan doen. Het plan is tot stand gekomen na brede consultatie van betrokken belanghebbenden. De lijn die we voorstellen bouwt nadrukkelijk voort op het ingezette beleid en de goede ervaringen van de afgelopen jaren. Daarnaast willen we echt stappen maken in het gebruik van nieuwe (wetenschappelijke) inzichten en het intensiveren en monitoren van onze samenwerkingen en processen. Ook zoeken we de aansluiting bij de Nederlandse Schuldhulproute waarmee we inwoners één centrale route bieden naar passende hulp. Op deze manier willen we met elkaar onze
ambitie, dat meer inwoners van de gemeente duurzaam schuldenvrij zijn, op een effectieve en toekomstbestendige manier bereiken. Vernieuwing treft u ook aan in de weergave van dit beleidsplan. We presenteren een compact overzicht van alle belangrijke elementen in één raamwerk. Hierin ziet u de ambitie, doelstellingen, strategieën en monitoring. Ook de acties zijn hierin opgenomen. De tekst geeft u, waar nodig, meer achtergrondinformatie en uitleg met betrekking tot de gemaakte keuzes.
Beleidsplan schuldhulpverlening 2021-2024 Ambitie voor 2024
Doelen Inwoners zijn schuldenvrij • Minder inwoners hebben moeite met rondkomen • Minder inwoners maken gebruik van curatie. Afname van 25 behandelde dossiers -> van 140 (2019) naar 115 dossiers (2024) Een toegankelijk en aansluitend hulpaanbod • Aanbod is laagdrempelig (= begrijpelijk en dichtbij) • Organisaties in de schuldhulpverlening kennen elkaars aanbod en verwijzen warm door “Proactief” aanpakken van betaalproblemen • Minimaal 70% van de inwoners met twee of meer betaalachterstanden wordt succesvol bereikt • Maatschappelijke partners (bijvoorbeeld scholen, sportverenigingen en kerken) en werkgevers zijn bekend met het hulpaanbod en verwijzen indien nodig door
Meer inwoners van de gemeente Wassenaar zijn (duurzaam) schuldenvrij DOOR het bieden van een toegankelijk en aansluitend hulpaanbod gericht op het “proactief” aanpakken van betaalproblemen
Strategieën
Monitor
Acties
Preventie Inwoners zijn financieel zelfredzaam DOOR financiële educatie gericht op het “doen-vermogen” en extra voorlichting bij life-events
• Tevredenheid over en effectiviteit van financiële educatie • Toenemend bereik van en tevredenheid over financiële voorlichting
• Aan de jeugd wordt een financiële basis meegegeven door educatie in het onderwijs • Aan volwassenen worden budgettaire handvatten geboden door het bestaand aanbod (bijvoorbeeld taallessen) te verrijken met financiële voorlichting • Het hulpaanbod in de gemeente is inzichtelijk door het opstellen van een Sociale Kaart • Het vinden van informatie en advies is laagdrempelig door het inzetten van toegankelijke plekken • Inwoners wordt in geval van een life-event informatie en advies geboden door voorlichting over schuldhulpverlening op logische plekken en momenten • Opzetten van begrijpelijke financiële voorlichting door het uitwerken van een communicatiestrategie
Vroegsignaleren Voorkomen dat betaalproblemen uitgroeien tot schuldzorgen DOOR het optimaliseren van de signaal- en doorverwijsfunctie van schuldeisers en maatschappelijke partners en werkgevers
• Toenemend aantal inwoners met een betaal achterstand wordt bereikt en accepteert hulp • Stijgend aantal inwoners dat doorwezen wordt door maatschappelijk partners en werkgevers
• Betaalachterstanden bij inwoners worden vroegtijdig gesignaleerd door afspraken met schuldeisers van de eerste levensbehoeften (elektriciteit, water, huur en zorgverzekering) over het aanleveren van informatie over de betaalachterstanden (Vroeg Eropaf) • Voorkomen dat betaalachterstanden groter worden door het proactief aanbieden van hulp op basis van signalen van schuldeisers • Financiële stress wordt vroegtijdig gesignaleerd door maatschappelijke partners en werkgevers bewust te maken van de signalen die hierop duiden
Curatie en nazorg Inwoners, zowel particulieren als ondernemers, werken samen met financiële professionals aan een schuldenvrije toekomst DOOR het inzetten van passende (=maatwerk) en duurzame oplossingen
• Curatie voldoet aan eisen gesteld in aanbesteding • Stijging van het aantal trajecten dat succesvol is doorlopen • Daling van het aantal inwoners dat terugvalt in de schulden
• Waarborgen dat inwoners en ondernemers ook de komende jaren doelgericht en adequaat geholpen worden door een aanbesteding met als doel het vinden van een (nieuwe) samenwerkingspartner • De effectiviteit van de dienstverlening optimaliseren en waarborgen van de eisen gesteld in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (zoals tijd tot eerste gesprek) door structurele monitoring en sturing • Verkennen inzet Jongeren Perspectief Fonds door mogelijkheden en risico’s te onderzoeken • Waarborgen van de kwaliteit van curatie en nazorg door jaarlijks in gesprek te gaan met ervaringsdeskundigen • Werken aan financiële zelfstandigheid van inwoners door het inzetten van coaching tijdens en na de schuldregeling
Stress-sensitieve dienstverlening Inwoners in een (beginnende) schuldsituatie ervaren financiële rust DOOR in de hele keten van schuldhulpverlening te werken aan de hand van de nieuwe gedragswetenschappelijke inzichten
• Afname van ervaren stress onder inwoners met financiële problemen • Tevredenheid doorlopen hulpverleningstraject • Aantal uithuiszettingen
• Inwoners in zijn/haar kracht zetten door elementen van stress-sensitieve dienstverlening in te voeren zoals: motiverende gesprekstechnieken en vereenvoudiging van brieven en formulieren • Kinderen uit gezinnen met een minimum inkomen kunnen blijven meedoen door onder andere de regeling voor school-, sport- en cultuurkosten • Verkennen optie inzet saneringskrediet voor mensen met problematische schulden (meer financiële rust) door mogelijkheden en risico’s te onderzoeken • Suïcide onder inwoners wordt zoveel mogelijk voorkomen door de inzet van de pilot 113 Zelfmoordpreventie • Procesafspraken voor het voorkomen van uithuiszettingen monitoren en indien nodig aanscherpen • Ondersteuning aan inwoners in nood die niet in aanmerking komen voor wettelijke voorzieningen wordt geboden door het krachtfonds
Verstevigen samenwerking kwalitatief en aansluitend aanbod DOOR intensieve samenwerking, kennisdeling en monitoring gefaciliteerd door armoede regisseur
• Toenemend aantal inwoners via route op de juiste plek terecht gekomen • Stijging in het aantal doorverwijzingen tussen organisaties
• Een aansluitend aanbod creëren voor de inwoner door een heldere routing in de schuldhulpverlening aan te brengen (Nederlandse schuldhulproute) • De samenwerking tussen verschillende partijen met verschillende disciplines wordt verbeterd door de inzet van de armoederegisseur (pilot voor twee jaar) • Organisaties zijn zich bewust van hun eigen positie binnen de schuldhulpverleningsketen door het onderhouden en versterken van verbindingen tussen ketenpartners • De gemeente faciliteert kennisdeling tussen alle betrokken organisaties door het organiseren van bijeenkomsten • Kosten voor bewindvoering worden zoveel mogelijk teruggedrongen door de uitwerking van een plan van aanpak
Ondersteunende strategieën
Beleidsplan schuldhulpverlening 2021-2024 ‘Vernieuwing en verdieping’
gemeente Wassenaar
1. Inleiding Door een ingrijpende gebeurtenis in de financiële problemen komen: het kan iedereen overkomen. Veel problematische schulden worden immers veroorzaakt door onontkoombare gebeurtenissen. Denk aan zaken als ziekte, sterfgevallen, werkloosheid, ongevallen en echtscheiding. De impact van schulden op het leven is groot. Zo hebben mensen met geldzorgen vaker gezondheidsproblemen en moeite met deelnemen aan het sociaal en maatschappelijk leven. Het is moeilijk om zonder hulp uit de geldproblemen te komen. Tegelijkertijd zijn de maatschappelijke kosten om inwoners met financiële problemen te helpen hoog. Als we kijken naar de kosten voor de gemeente dan gaat het bijvoorbeeld om inzet van hulp bij het oplossen van schulden, bewindvoering, uitkeringen, zorg en maatschappelijke opvang. Gemeenten zetten daarom dan ook vaak extra in op schuldhulpverlening om hoge kosten op andere terreinen zoals maatschappelijke ondersteuning en jeugd te voorkomen1. Net zoals in alle gemeenten in Nederland, hebben inwoners van gemeente Wassenaar ook te maken met financiële problemen. Tussen 2017 en 2019 klopten er 92 inwoners aan bij de gemeentelijke schuldhulpverlening voor het oplossen van hun schulden.
Waarschijnlijk is dit maar een deel van de huishoudens met financiële problemen aangezien ongeveer 680 huishoudens in onze gemeente geregistreerde problematische schulden2 hebben (de ‘onzichtbare’ groep). De gemeente heeft een sleutelrol in het voorkomen, aanpakken en oplossen van financiële problemen. Ook de nazorg is een belangrijk onderdeel met het duurzaam oplossen van de schulden waarmee terugval wordt voorkomen. De rol van gemeenten wordt beschreven in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs). Zo is vastgelegd dat gemeenten integrale schuldhulpverlening moeten aanbieden. Met integraal wordt bedoeld dat de gemeente de inwoner niet alleen ondersteunt in het vinden van een oplossing voor de financiële problemen, maar ook bij het vinden van een duurzame oplossing voor de oorzaak van de financiële problemen. Problematische schulden komen namelijk (bijna) nooit alleen. Gemeenten zijn vrij in hoe zij schuldhulp organiseren en beschrijven dit in een beleidsplan. Dit beleid staat niet op zichzelf en is nauw verbonden met andere beleidsterreinen, zoals welzijn, werk, inkomen en inburgering. Daarnaast is het beleidsplan schuldhulpverlening sterk gerelateerd aan het beleidsplan Sociaal Domein 2018-2021.
Het beleidsplan schuldhulpverlening draagt bij aan het bereiken van de doelen voor het sociaal domein: ‘inwoners zijn zelfredzaam en kunnen zo lang mogelijk regie over hun leven houden’ (doel 1) en ‘inwoners die hulp nodig hebben krijgen dit op tijd’ (doel 5). 1.1 Van huidig naar nieuw beleid Voor een inventarisatie van het huidige schuldhulpverleningsbeleid en input voor het nieuwe beleid zijn belanghebbenden (inwoners, ketenpartners, adviesraad, gemeenteraadsleden en ambtenaren) bevraagd. De belangrijkste uitkomsten hiervan zijn opgenomen in onderstaande SWOT-analyse3.
1
Gemeentefonds 2020 Cijfers van het CBS met bijbehorende definitie: er is sprake van een problematische schuld als ten minste één persoon uit het huishouden een minnelijk of wettelijk traject volgt, geregistreerd staan bij het BKR of die een langdurige betaalachterstand hebben bij een overheidsinstantie of de zorgverzekering. 3 sterkte-zwakteanalyse 2
Sterkten Zwakten Korte lijnen tussen betrokken organisaties (mede door Monitoring en effectmeting: op landelijk en lokaal armoederegisseur), waardoor organisaties elkaar weten niveau is weinig inzicht in de omvang van de te vinden schuldenproblematiek en de effectiviteit van de aanpak Het hulpaanbod in de gemeente is breed: er is aanbod Weg naar passende ondersteuning niet altijd te vinden van preventie tot het daadwerkelijk oplossen makkelijk te vinden: versnipperd aanbod en van schulden bereiken juiste ‘plek’ soms lastig Inwoners met financiële problemen worden snel Overschatten zelfredzaamheid: leven in schaarste geholpen; er zijn geen wachtlijsten binnen de gemeente en met chronische stress trekt een wissel op het Versterking van preventie en vroegsignalering met plan ‘doenvermogen’ van mensen financiële zelfredzaamheid Kansen Bedreigingen Schuldhulpverlening hoog op landelijke politieke Ontwikkelingen coronacrisis: omvang van agenda: tempo gemaakt in de Brede Schuldenaanpak huishoudens met financiële schulden en betaalachterstanden neemt waarschijnlijk toe en Beleidsplan en aanbesteding: actualisatie in vaker hulpverlening op afstand 2020/2021 geeft ons de mogelijkheid aan te sluiten bij de Druk op sociaal domein qua (financiële) middelen recente (landelijke) ontwikkelingen Wetswijziging Wgs: meer mogelijkheden voor de Ingewikkelde (digitale)
samenleving: de gemeente om schulden te voorkomen hedendaagse samenleving stelt hoge eisen aan de zelfredzaamheid van burgers
Uit de inventarisatie en input blijkt dat de gemeentelijke schuldhulpverlening zich afgelopen jaren positief heeft ontwikkeld. Er ligt een stevige basis om op door te bouwen. De organisaties die schuldhulp verzorgen hebben korte lijnen met elkaar. De armoederegisseur bevorderd deze korte lijnen en onderhoudt de contacten tussen organisaties. Daarnaast is het aanbod breed en ontvangen inwoners snel en zo vroeg mogelijk hulp voor hun problemen. Toch is een deel van de inwoners met financiële problemen niet in beeld bij de gemeente en schuldhulpverleners. Dit is de ‘onzichtbare’ groep huishoudens. Daarom zet dit beleidsplan de lijn van preventie en vroegsignalering, zoals beschreven in het plan financiële zelfredzaamheid, verder door. Met als doel om inwoners eerder te vinden en te ondersteunen en daarmee bij te dragen aan doel 5 uit het beleidsplan Sociaal Domein. De wijziging van de wet die per 2021 in gaat maakt het voor de gemeente mogelijk om hier nog meer op in te zetten. Het is belangrijk dat inwoners zelf de juiste hulp weten te vinden. Het landelijke aanbod van schuldhulpverlening is een lappendeken waardoor de juiste hulp vinden niet altijd eenvoudig is. In onze gemeente is dit niet anders. Eén van de taken van de armoederegisseur is het tegen gaan van deze versnippering. Landelijk is de Nederlandse Schuldhulproute4 (NSR) opgericht om de versnippering tegen te gaan.
De NSR laat mensen met (dreigende) problematische schulden zien welke hulp ze kunnen krijgen. Dat kan gaan om online zelfhulp, een digitale vrijwilliger (‘buddy’), een lokale vrijwilliger van bijvoorbeeld SchuldHulpMaatje of schuldhulpverlening via de gemeente. Om nog betere toegankelijkere, snellere en effectievere hulp te kunnen bieden aan inwoners, willen we ons aansluiten bij deze route. Een belangrijk onderdeel van de hulp bij financiële problemen is nazorg. Door tijdens en na een schuldhulptraject inwoners te coachen en te begeleiden, wordt zoveel mogelijk voorkomen dat opnieuw financiële problemen ontstaan. Het vorige beleidsplan en ook het plan financiële zelfredzaamheid richt zich op de (financiële) zelfredzaamheid van inwoners. Onderzoek laat zien dat financiële problemen leiden tot chronische stress, waardoor het vermogen om zelfredzaam te zijn wordt aangetast5. We willen daarom in onze hulpverlening rekening houden met het verlagen van stress om inwoners sneller te helpen en uitval tegen te gaan. Dit betekent overigens niet dat wij als gemeente verantwoordelijkheden van de inwoner gaan overnemen. We helpen de inwoner om verantwoordelijkheden op te kunnen pakken.
4 5
Zie fimpje via: https://nederlandseschuldhulproute.nl/ Zie rapport WWR “Weten is nog geen doen”
2
Sinds maart 2020 heeft Nederland te maken met de coronacrisis. Deze crisis en de beperkende maatregelen als gevolg hiervan hebben een grote invloed op de inwoners van Wassenaar. Er wordt een grote stijging van het aantal huishoudens met problematische schulden verwacht. Naast de bekende kwetsbare groepen, worden ook nieuwe groepen geraakt. Dit is een van de redenen waarom het kabinet zo snel mogelijk de maatregelen van de Brede Schuldenaanpak6 wil uitvoeren. Dit moet een goed fundament leggen voor de schuldenaanpak in Nederland. Eén van de punten die hierin centraal staat is het meten van de effectiviteit van schuldhulpverlening. Zowel landelijk als binnen onze gemeente is dit een duidelijk verbeterpunt. Zo is er nog weinig zicht op de totale omvang van de problematiek en daarmee ook op de effectiviteit van inspanningen om schulden te voorkomen of aan te pakken 7. In deze nieuwe beleidsperiode willen we grote stappen zetten op het gebied van monitoring en het meetbaar maken en duiden van resultaten. Samenvattend: Afgelopen jaren is een stevige basis gelegd voor de gemeentelijke schuldhulpverlening. We willen deze beleidsperiode (extra) inzetten op:
Monitoring en sturing: werken aan een strakke sturing op resultaten door een goede en eenvoudige monitor waarin cijfers in kaart worden gebracht en worden geduid (tellen en
vertellen). Preventie en vroegsignalering: vroegtijdig signaleren van betaalproblemen (Vroeg Eropaf) en meer aandacht voor voorlichting bij life-events (belangrijke gebeurtenissen, zoals scheiding en
overlijden). Schuldhulpverlening voor ondernemers: uitbreiden van de hulpverlening door het bieden
van hulpaanbod aan ondernemers. Stress-sensitieve dienstverlening: verlagen van stress onder inwoners met financiële
problemen door te werken aan de hand van gedragswetenschappelijke inzichten. Nederlandse Schuldhulproute: aanbieden van één route naar passende schuldhulp voor alle inwoners van Wassenaar.
De bovenstaande punten komen uitgebreider aan bod in de beschrijving van de strategieën in hoofdstuk 4. 1.2 Leeswijzer Een compact overzicht van alle belangrijke elementen van dit beleidsplan vindt u in het raamwerk dat is bijgesloten. Hierin ziet u de ambitie, doelstellingen, strategieën en de manier van monitoring. Ook de acties zijn hierin opgenomen. Dit raamwerk is een middel om voortgang en focus te bewaren op de uitvoering. De tekst uit dit beleidsplan geeft u, waar nodig, meer achtergrondinformatie en uitleg met betrekking tot de gemaakte keuzes. Dit plan kent de volgende opbouw:
Hoofdstuk 2 – Schuldhulpverlening: van preventie tot nazorg
In dit hoofdstuk beschrijven we uit welke facetten schuldhulpverlening bestaat. Hoofdstuk 3 – Ambitie voor 2024 In dit hoofdstuk beschrijven we het perspectief van waaruit dit beleidsplan is opgesteld.
6 7
Een interdepartementaal programma om armoede en schuldenproblematiek in Nederland terug te dringen. Zie artikel Nadja Jungmann Justitiële verkenningen (2020)
3
Hoofdstuk 4 – Van ambitie naar concrete actie: strategieën, acties en monitoren Dit hoofdstuk staat in het teken van de strategieën en het activiteitenplan waarmee aan de
ambitie wordt gewerkt. Daarnaast is er aandacht voor de monitoring van de strategieën. Hoofdstuk 5 – Financiën en verantwoording Geen actie zonder middelen, daarom staat in dit hoofdstuk het benodigde budget centraal en wordt de opvolging van dit beleidsplan toegelicht.
2. Schuldhulpverlening: van preventie tot nazorg Het huidige hulpaanbod in de gemeente is breed en bestaat uit vier pijlers: 1. Preventie Voorkomen dat financiële problemen ontstaan of verergeren door het overdragen van informatie en kennis en het aanleren van vaardigheden (doen-vermogen). 2. Vroegsignalering Vroegtijdig signaleren van betaalproblemen onder inwoners om vervolgens proactief vrijwillige hulp aan te bieden. 3. Curatie Stabiliseren en oplossen van problematische schulden. In de stabilisatiefase wordt rust gecreëerd door de inkomsten en uitgaven met elkaar in evenwicht te brengen om verdere groei van schulden te voorkomen. Daarna komt het oplossen van de problematische schulden in zicht. Dat gebeurt veelal op twee manieren: een minnelijke regeling of toelating tot de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp). Beide wegen kunnen leiden tot een zogeheten schone lei en daarmee een schuldenvrije toekomst. 4. Nazorg Een vorm van preventie na een schuldhulpverleningstraject om te voorkomen dat inwoners terugvallen in de schulden. De naam schuldhulpverlening wordt vaak alleen geassocieerd met het financieel technische aspect: het stabiliseren of daadwerkelijk oplossen van problematische schulden (curatie). De dienstverlening is echter veel breder dan dat. Hier is in dit beleidsplan ook specifiek aandacht voor.
De brede schuldhulpverlening is er voor álle inwoners van de gemeente Wassenaar. Binnen deze ondersteuning is specifieke aandacht voor groepen inwoners met een risicoprofiel, zoals jongeren zonder startbewijs of inwoners die een life-event doormaken (bijvoorbeeld een faillissement of recente vestiging in Nederland).
3. Ambitie voor 2024 De ambitie van dit beleidsplan luidt: Meer inwoners van de gemeente Wassenaar zijn (duurzaam) schuldenvrij door het bieden van een toegankelijk en aansluitend hulpaanbod gericht op het proactief aanpakken van betaalproblemen We hebben de ambitie geformuleerd in ‘doel door doen’. Hieronder leggen we uit wat we doen om het doel te bereiken. Ook laten we zien hoe we de ambitie (het kwalitatieve doel) hebben vertaald in meetbare doelen. Op basis hiervan weten we aan het eind van de beleidsperiode of de ambitie daadwerkelijk behaald is. 4
Deel 1: het doel Meer inwoners van de gemeente Wassenaar zijn (duurzaam) schuldenvrij Iedere inwoner van Wassenaar heeft recht op een toekomst met perspectief. Wij willen dat zoveel mogelijk inwoners meedoen in de samenleving. Het hebben van schulden maakt dit moeilijk. De effecten van schulden op het leven van mensen zijn groot, zo hebben mensen met schulden vaker fysieke en mentale gezondheidsproblemen. Het ervaren van een uitzichtloze situatie frustreert opleiding, scholing, re-integratietrajecten en verdere loopbaanontwikkeling. Behalve dat schulden zeer ingrijpend zijn voor mensen zelf, zijn ook de maatschappelijk kosten van schuldenproblematiek hoog: denk hierbij naast de in de inleiding genoemde gemeentelijke kosten bijvoorbeeld aan verloren afschrijvingen, incassokosten, verzuim- en ziektekosten en verloren arbeidsuren. Het doel is dan ook om meer mensen een schuldenvrije toekomst te bieden. Om dit te bereiken gaan we inzetten op een toegankelijk en aansluitend hulpaanbod waarmee wordt voorkomen dat mensen in de schulden terecht komen of, als dit toch gebeurt, deze definitief worden opgelost. Daarnaast willen we inwoners proactief vroegtijdig hulp aan bieden in geval van betaalproblemen. Aangezien de kans op succes groter is als je er in een vroeg stadium bij bent.
Deel 2: het doen Het bieden van een toegankelijk en aansluitend hulpaanbod Om financiële problemen te voorkomen en op te lossen, is het een voorwaarde dat inwoners weten waar zij terecht kunnen binnen de gemeente met hun (hulp)vraag en dat ze snel en gepast geholpen worden. Het schuldhulpverleningslandschap is echter complex en versnipperd. Het aanbrengen van een duidelijke routing in het hulpaanbod is belangrijk. Daarnaast gaan we slimmer gebruik maken van vindplaatsen (zoals scholen en sportverenigingen) en aansluiten bij life-events (belangrijke gebeurtenissen, zoals een echtscheiding of een geboorte) om inwoners snel te bereiken en door te geleiden naar passend aanbod. We willen een toegankelijke en aansluitende hulpverlening bieden waar vooral vanuit oplossingen en maatwerk wordt gedacht. Waarin met de armoederegisseur, ketenpartners, vrijwilligers en schuldeisers wordt samengewerkt om elkaar te versterken. Zo wordt voorkomen dat inwoners tussen wal en schip vallen en komen zij snel op de juiste plek terecht. Een warme overdracht van de inwoner tussen organisaties is hierin essentieel. Gericht op het proactief aanpakken van betaalproblemen We bereiken een grote groep inwoners met financiële problemen (nog) niet. Hierdoor kunnen hun beginnende schulden oplopen tot problematische schulden. Landelijk weten we dat mensen gemiddeld vijf jaar wachten met het zoeken naar hulp.
De hoogte van de schuld is dan opgelopen tot gemiddeld 43.000 euro bij 14 verschillende schuldeisers. Bij (voormalig) ondernemers ligt dat hoger, bij hen gaat het om een gemiddelde schuld van 100.000 euro. Om dit te voorkomen gaan we ‘vroeg eropaf’, waarbij we proactief hulp aanbieden bij signalen van betaalproblemen van de eerste levensbehoeften, zoals huur en energie. De kans op snelle oplossingen is veel groter als de problemen vroegtijdig worden aangepakt. De focus binnen de ambitie ligt dan ook op vroege signalering, het voorkomen van problemen en snelle hulp. Waarmee ook gewerkt wordt aan doel 5 (inwoners die hulp nodig hebben krijgen dit op tijd) van het beleidsplan Sociaal Domein.
5
Meetbaar maken van de ambitie We willen aan het eind van de beleidsperiode weten of we de ambitie gerealiseerd hebben. Maar ook tussendoor willen we weten of we op koers liggen. Hiervoor hebben we de ambitie vertaald in meetbare doelen voor zowel het ‘doel-gedeelte’ als het ‘doen-gedeelte’ Tussentijds willen we kunnen checken of het ‘doen’ ons wel bij het ‘doel’ brengt. Voor zover mogelijk maken we hierbij gebruik van bestaande metingen, zoals de GGD-monitor en de armoedemonitor. Als er geen bestaande metingen beschikbaar zijn, zetten we deze zelf op. Tegelijkertijd wordt constant uitgekeken naar nieuwe bestaande data die inzicht geven in het bereiken van de doelen en daarmee de ambitie. Zo werken we stap voor stap toe naar een heldere en eenduidige monitor. Jaarlijks wordt de raad in de P&C cyclus geïnformeerd over de voortgang van het schuldhulpverleningsbeleid op basis van deze monitor. De uitwerking van de doelen is terug te vinden in het raamwerk. De doelen zijn zowel kwantitatief als kwalitatief uitgewerkt. Als gemeente hebben wij het behalen van deze doelen niet helemaal zelf in de hand, ook de economische ontwikkelingen (bijvoorbeeld in relatie tot corona) zijn hierop van invloed. Bij het interpreteren van de monitoringsresultaten wordt hiermee rekening gehouden.
4. Van ambitie naar concrete actie: strategieën, acties en monitoren In dit hoofdstuk beschrijven we de vijf strategieën die we in gaan zetten om meer inwoners schuldenvrij te laten zijn. Onder elke strategie is een afbeelding opgenomen met een beschrijving van hoe we deze monitoren en welke acties bij de betreffende strategie horen. De monitor meet op effectiviteit en tevredenheid en geeft aan of een strategie op koers ligt. Het actieplan geeft concreet aan hoe de strategie in de praktijk wordt gebracht. Waar de ambitie en strategieën voor langere tijd richting geven, is het actieplan een actuele vertaling die tussentijds kan worden bijgesteld. De voortgang van de acties wordt bijgehouden en nieuwe acties kunnen worden toegevoegd. Op deze manier is eventuele bijsturing door het college tijdig mogelijk. Er zijn in totaal vijf strategieën geformuleerd die ons gaan helpen om de ambitie te realiseren. Het gaat om drie primaire strategieën en twee ondersteunende strategieën: De drie primaire strategieën zijn afgeleid van de pijlers van schuldhulpverlening (zie hoofdstuk 2): 1. Preventie 2. Vroegsignalering 3. Curatie en nazorg8 De twee ondersteunende strategieën geven invulling aan de manier waarop de eerste drie strategieën worden uitgevoerd: 4. Stress-sensitieve dienstverlening 5.
Verstevigen van de samenwerking Deze beleidsperiode richten we ons vooral op de volgende punten: monitoring, preventie en vroegsignalering, schuldhulpverlening voor ondernemers, stress-sensitieve dienstverlening en één route naar het schuldhulpverleningsaanbod (zie inleiding). Deze punten komen terug in onderstaande beschrijving van de strategieën. 8 Er is voor gekozen om curatie en nazorg samen te nemen, omdat deze onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn: na een
curatieve schuldregeling volgt een nazorgtraject.
6
4.1 Strategie 1: Preventie Inwoners zijn financieel zelfredzaam door financiële educatie gericht op het ‘doen-vermogen’ en extra voorlichting bij life-events Het hebben van schulden belemmert een toekomst met perspectief. We zetten met schuldhulpverlening daarom in op het zoveel mogelijk voorkomen van schulden, zodat inwoners zelfredzaam zijn en regie over hun eigen leven houden (doel 1 beleidsplan Sociaal Domein). In de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) is aangegeven dat gemeenten verplicht zijn om in het beleidsplan aan te geven hoe zij preventie vormgeven. Deel 1: het doel Binnen deze strategie zetten we in op het voorkomen van financiële problemen. Inwoners hebben hierin een eigen verantwoordelijkheid. Om hen hierin te ondersteunen wordt voorlichting gegeven en kennis overgedragen om de vaardigheden voor financiële zelfredzaamheid te vergroten. Deel 2: het doen Financiële educatie gericht op het ‘doen-vermogen’ Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat weten en kunnen nog geen doen is. Vertaald naar financiële educatie: het gaat minder om kennisoverdracht en meer om het aanleren van handelingen die leiden tot meer financiële zelfredzaamheid. De al bestaande educatie wordt daarom aangevuld met dit nieuwe inzicht. Deze educatie is specifiek gericht op het wegwijs maken in geldzaken van jeugd in de middelbare schoolleeftijd.
Aangezien uit onderzoek blijkt dat jongeren die opgroeien in armoede later vaker te maken krijgen met financiële problemen. Deze cirkel willen we doorbreken. Ook is er aandacht voor volwassenen waarbij de financiële educatie vooral gericht is op de risicogroepen, zoals laaggeletterden9. Begrijpelijke voorlichting bij kwetsbare momenten Uit onderzoek blijkt dat een life-event (belangrijke gebeurtenis) een trigger is voor financiële problemen. Als inwoners daardoor grip verliezen op hun geld, is de kans groot dat er problemen ontstaan. Voorlichting en begeleiding bij een life-event kan veel ellende voorkomen. Bij een life-event kan gedacht worden aan: echtscheiding, baanverlies, op jezelf gaan wonen, kinderen krijgen, overlijden van de partner of recente vestiging in Nederland. Door op dit soort momenten actief voorlichting te bieden over de schuldhulpverlening (zoals bij SMOW of gemeenteconsulenten) of over minimaregelingen weten inwoners waar zij terecht kunnen in geval van financiële problemen. In het verspreiden van deze informatie wordt de samenwerking met partners gezocht die een signalerende rol hebben, zoals notarissen, verloskundigen en huisartsen. Door het opnemen van deze informatie in de sociale kaart wordt het hulpaanbod ook voor deze partijen beter inzichtelijk.
Bij het opstellen van de daadwerkelijke voorlichtingsboodschap is extra oog voor de begrijpelijkheid voor verschillende doelgroepen, zoals voor inwoners die minder taalvaardig zijn of inwoners met een lichtverstandelijke beperking. Bijvoorbeeld door te werken met visuele hulpmiddelen, zoals een pictogrammenkaart.
9
Ongeveer 50% van de mensen met schulden is laaggeletterd.
7
Acties: 1. financiële educatie aan jeugd en volwassenen 2. opstellen van sociale kaart om hulpaanbod inzichtelijk te maken 2. toegankelijke plekken voor informatie en advies 3. informatie en advies aanbieden bij lifeevents 4. communicatiestrategie voor begrijpelijkheid van voorlichtingsboodschap
Monitor: Financiële educatie: mate van toepassen opgedane kennis en tevredenheid over educatie scoren beide gemiddeld minimaal een voldoende Vragen aan: leerlingen en docenten Voorlichting: inwoners vragen informatie en advies als de problematiek nog als gering wordt ingeschat en geven de informatie en advies gemiddeld minimaal een voldoende Vragen aan: inwoners met hulpvraag
4.2 Strategie 2: Vroegsignalering Voorkomen dat betaalproblemen uitgroeien tot schuldzorgen door het optimaliseren van de signaal- en doorverwijsfunctie van schuldeisers, maatschappelijk partners en werkgevers Vroegsignalering is het in een zo vroeg mogelijk stadium in beeld krijgen van inwoners met financiële problemen, zodat inwoners op tijd de juiste ondersteuning ontvangen (doel 5 beleidsplan Sociaal Domein). Vanaf 2021 wijzigt de Wgs en daarmee wordt de taak van gemeenten op het gebied van vroegsignalering verduidelijkt. Hierdoor mogen gemeenten met schuldeisers gegevens uitwisselen van de inwoners met betaalproblemen. Deel 1: het doel Zoals in de inleiding en ambitie beschreven is een deel van de huishoudens met financiële problemen nog niet in beeld. Op het vragen van hulp bij financiële problemen heerst taboe en schaamte. Hierdoor kunnen betaalachterstanden uitgroeien tot schuldzorgen met alle gevolgen van dien. Dit willen we voorkomen. Deel 2: het doen Vroegsignalering door schuldeisers Vanaf 2021 is het een wettelijke taak van gemeenten om inwoners met een betaalachterstand voor de eerste levensbehoeften (elektriciteit, water, huur en zorgverzekering) proactief te benaderen met een vrijwillig hulpaanbod. In het licht van de coronacrisis is dit een waardevol instrument om verergering van financiële problemen zoveel mogelijk te voorkomen.
Daarom wordt in de gemeente Wassenaar gestart met vroegsignalering (Vroeg Eropaf). Het landelijk convenant wordt gebruikt voor de uitvoering hiervan. Schuldeisers die aangesloten zijn bij de Nederlandse Schuldhulproute (zoals banken, GGNdeurwaarders en KPN) spelen ook een rol in het vroegtijdig signaleren van betaalproblemen. Deze schuldeisers kunnen in geval van betaalachterstanden inwoners direct doorverwijzen naar het gemeentelijk aanbod.
8
Vroegsignalering door maatschappelijk partners en werkgevers Komende jaren gaan we meer inzetten op de signaleringsfunctie van maatschappelijk partners (bijvoorbeeld scholen, sportverenigingen, kerken, ondernemersverenigingen en huisartsen) en werkgevers. Zij staan dichtbij de inwoner en vangen veel signalen op. Door maatschappelijk partners en werkgevers bewust te maken van deze signalen en hen inzicht te geven in het hulp-/dienstenaanbod, kunnen zij indien nodig inwoners naar passende hulp doorverwijzen. De armoederegisseur speelt een belangrijke rol in het voorlichten van maatschappelijke partners over schuldenproblematiek.
Acties: 1. afspraken over werkwijze Vroeg Eropaf met schuldeisers van eerste levensbehoeften 2. afspraken over werkwijze Vroeg Eropaf met hulpverleners die inwoners hulp aanbieden 3. maatschappelijk partners en werkgevers bewust maken van signalen van financiële problemen en hen bekend maken met het hulp-/dienstenaanbod
Monitor: Vroegsignalering door schuldeisers: minimaal 60% van de bereikte inwoners met twee of meer betaalachterstanden accepteert een vorm van hulp Meten: data van Vroeg Eropaf Vroegsignalering door maatschappelijk partners en werkgevers: het aantal inwoners dat hulp vraagt en doorverwezen is door maatschappelijk partners en werkgevers neemt elk jaar toe Vragen aan: inwoners met hulpvraag
4.3 Strategie 3: Curatie en nazorg (het regelen van de schulden) Inwoners, zowel particulieren als zelfstandig ondernemers, werken samen met financiële professionals aan een schuldenvrije toekomst door passende (=maatwerk) en duurzame oplossingen Als betaalproblemen toch zijn uitgegroeid tot een problematische schuldsituatie, dan is een schuldregeling met gedeeltelijke kwijtschelding vaak de enige oplossing. Dit wordt curatie genoemd. In principe kunnen alle inwoners gebruik maken van curatie. Hiervoor zijn enkele uitzonderingen, bijvoorbeeld in geval van fraude of als iemand niet rechtmatig in Nederland woont.
9
Curatie bestaat uit de volgende opeenvolgende producten. aanmelding en intake
• onderzoek naar hoogte, oorzaken en meest passende oplossing voor de schulden.
• In balans brengen van inkomsten en uitgaven om ervoor te zorgen dat schulden niet verder oplopen. stabilisatie
schuldregeling
nazorg
• Voor een schuldregeling zijn er twee opties: een minnelijke schuldregeling waarbinnen een schuldhulpverlener een regeling treft met schuldeisers. Als dit niet lukt, dan wordt de cliënt actief toegeleid naar het wettelijke traject (Wsnp). • Een schuldregeling wordt vaak gecombineerd met een vorm van budgetbeheer.
• het geven van handvatten tijdens en na de schuldregeling om te voorkomen dat de cliënt terugvalt in een problematische schuldsituatie.
De gemeente werkt samen met een gespecialiseerde aanbieder in het verzorgen van curatie en nazorg. Onderstaand volgt een overzicht van de geboden curatieve schuldhulpverlening van deze aanbieder in de afgelopen drie jaren. 2018 26
2019 37
Hoeveel cliënten geholpen met: alleen informatie en advies 1 minnelijk traject 17 Wsnp 8 DFD11 18 nazorg 13
0 23 6 11 5
4 17 10 12 13
slagingspercentage uitvalspercentage
77% 6%
76% 3%
77% 4%
wettelijke doorlooptijden
gehaald
gehaald
gehaald
aanmeldingen
201710 29
Deel 1: het doel Gemeenten zijn volgens de wet verantwoordelijk voor het aanbieden van curatie en nazorg aan inwoners. De wet beschrijft ook de periode die tussen de aanmelding voor een schuldregeling en het eerste gesprek mag zitten, namelijk 4 weken of in een crisissituatie 3 werkdagen. Ook de maximale termijn tussen het eerste gesprek en het afgeven van de beschikking (wel/niet in aanmerking voor curatie) is wettelijk voorgeschreven (zie verordening in bijlage). De gemeente Wassenaar ziet het aanbieden van curatie en nazorg niet alleen als een wettelijke verplichting, maar ook als een maatschappelijke taak. Voor inwoners met zware financiële problemen zijn schuldregelingen vaak de enige weg naar een schuldenvrije toekomst. Het liefst willen we dat inwoners geen gebruik hoeven te maken van een schuldregeling, omdat we investeren in preventie en vroegsignalering. Als inwoners
10
Let op: de aanmeldingen en producten waarmee inwoners zijn geholpen kunnen niet bij elkaar opgeteld worden. Aangezien meerdere producten voor één cliënt ingezet kunnen worden en een traject vaak meerdere jaren duurt. Ook het slagingspercentage en het uitvalspercentage kunnen niet bij elkaar opgeteld worden, omdat hier andersoortige berekeningen achter zitten. 11 Duurzaam financiële dienstverlening wordt ingezet om inkomsten en uitgaven in evenwicht te brengen en te houden, als is vastgesteld dat het bestaande schuldprobleem nog niet duurzaam opgelost kan worden.
10
toch een beroep moeten doen op curatie, dan willen wij dat inwoners snel en adequaat geholpen worden. Deel 2: het doen Brede toegang Voorheen was curatie alleen toegankelijk voor inwoners als particulier. In de wetswijziging die per 2021 in gaat wordt verduidelijkt dat curatie ook toegankelijk dient te zijn voor zelfstandigen. Mede vanwege de coronacrisis en het aantal ondernemers dat hierdoor naar verwachting in problemen komt, wordt onderzocht of een zelfstandigen loket kan worden opgezet. Hiervoor wordt de samenwerking gezocht met het voorliggend veld en het ondernemersklankbord. Zo krijgen ondernemers in financiële nood een extra kans om hun (levensvatbare) onderneming alsnog voort te zetten. Voor jongeren is de curatie vaak minder goed toegankelijk. Schuldeisers willen niet meewerken door een gebrek aan vertrouwen vanwege de leeftijd of studerende jongeren voldoen niet aan de inspanningsverplichting voor een schuldregeling. Dit ontneemt jongeren de kans op een schuldenvrije toekomst. In bijvoorbeeld de gemeente Den Haag is daarom gestart met het Jongeren Perspectief Fonds (JPF). Waarbinnen het toekomstperspectief (bijvoorbeeld begeleiding naar werk en/of school) van de jongere centraal staat en niet de schuld. Naast de gemeente zijn ook AEGON en de ING bij dit fonds betrokken.
Om de toekomst van jongeren met schulden te verbeteren en tegelijkertijd kosten te besparen, wordt onderzocht in hoeverre het JPF ook iets voor onze gemeente kan zijn. Mocht blijken dat de baten opwegen tegen de kosten, dan volgt hier een apart financieel voorstel voor. Passende oplossingen In de komende jaren wordt binnen curatie meer de nadruk gelegd op het leveren van maatwerk waarbinnen de mens en niet de schuld centraal staat. Onderdeel hiervan is het integraal benaderen van de schulden. Concreet betekent dit dat er binnen de intake niet alleen wordt gezocht naar een oplossing voor de financiële problemen, maar ook gekeken wordt naar de achterliggende problematiek. De meest geschikte oplossing hiervoor kan verschillen per persoon. Zo wordt stap voor stap gewerkt aan een schuldenvrije toekomst. Nazorg: duurzaam schuldenvrij We werken aan duurzame oplossingen. Tijdens en na het succesvol beëindigen van een schuldregeling wordt nazorg geboden. Deze nazorg heeft als doel inwoners zelf stappen te laten zetten in hun financiële zelfstandigheid. Hiervoor wordt coaching aangeboden. Borging kwaliteit Het contract met de huidige samenwerkingspartner loopt per 1 juli 2021 af. De curatieve schuldhulpverlening wordt daarom in de eerste helft van 2021 opnieuw aanbesteed12. Hierin wordt de wens
vanuit
de
gemeente
voor
een
lokale
fysieke
locatie
meegenomen.
Verder wordt de aanbesteding strak opgesteld met heldere procesafspraken (bijvoorbeeld over doorlooptijden, cliënttevredenheid en toeleiding naar Wsnp), zodat de ambities behaald worden samen met de deskundig partner. De raad wordt jaarlijks in de P&C cyclus op hoofdlijnen geïnformeerd over de geleverde hulpverlening.
12
Binnen deze aanbesteding wordt uitgegaan van het huidige budget. Als blijkt dat dit onder druk komt te staan door de aanbesteding, dan wordt de raad tijdig geïnformeerd.
11
Als extra kwaliteitswaarborg gaan we jaarlijks in gesprek met ervaringsdeskundigen. Deze ervaringen worden meegenomen om curatie en nazorg continu te blijven verbeteren.
Acties: 1. uitvoeren van aanbesteding om (nieuwe) samenwerkingspartner(s) te vinden 2. monitoren effectiviteit en waarborgen wettelijke eisen 3. opzetten schuldhulp aanbod voor ondernemers 4. verkennen inzet Jongeren Perspectief Fonds 5. organiseren gesprekken ervaringsdeskundingen 6. inzetten coaching voor vergroten financiële zelfstandigheid
Monitor: Waarborgen kwaliteit specialistische aanbieder voldoet aan eisen gesteld in aanbesteding en contract (bijvoorbeeld over doorlooptijden en cliënttevredenheid) Meten: data over hulpverlening en accounten contractgesprekken Geslaagde trajecten gedurende de looptijd van het plan neemt het slagingspercentage niet af Meten: data over hulpverlening en accounten contractgesprekken Duurzaam schuldenvrij gedurende de looptijd van het plan neemt de recidive niet toe Meten: data over hulpverlening en accounten contractgesprekken
4.4 Strategie 4: Stress-sensitieve dienstverlening Ondersteunende strategie: Inwoners in een (beginnende) schuldsituatie ervaren financiële rust door te werken aan de hand van de nieuwe gedragswetenschappelijke inzichten Het besef dat iedereen te maken kan krijgen met problematische schulden en dat het moeilijk is om er op eigen kracht uit te komen, wint aan terrein. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat mensen in armoede zo’n 13 punten aan IQ kunnen verliezen. Het denkvermogen wordt dus letterlijk aangetast. Ook het 'doenvermogen' komt onder druk te staan: financiële problemen zorgen voor chronische stress en dat tast ons vermogen aan om vooruit te denken en doelen en prioriteiten te stellen. Mensen met schulden leven daardoor vaak met de dag, hebben moeite met het maken van keuzes voor de lange termijn en zijn minder goed in staat daadkrachtig te handelen. Deel 1: het doel Bij mensen met stress staat het denk- en doenvermogen dus onder druk. Met deze kennis in het achterhoofd zou de huidige hulpverlening hier (nog) meer rekening mee kunnen houden. Zoals toegelicht in de inleiding stond in het vorige beleidsplan de (financiële) zelfredzaamheid centraal. Uit deze nieuwe inzichten blijkt dat het soms nodig is inwoners extra te ondersteunen in hun zelfredzaamheid. In het nieuwe schuldhulpverleningsbeleid wordt rekening gehouden met deze inzichten.
12
Deel 2: het doen Stress-sensitief werken Stress-sensitief werken kan een bijdrage leveren aan een betere hulpverlening. Diverse onderzoeken laten zien dat het nadrukkelijker aansluiten op de ontregelende dynamiek van armoede en schulden eraan bijdraagt dat mensen vaker hun doelen bereiken. Stress-sensitieve dienstverlening richt zich op het verminderen van stress en in ieder geval de geboden hulpverlening niet te laten bijdragen aan een toename van het stressniveau. Inzichten uit de hersenwetenschappen worden hierbij als vertrekpunt genomen. Onderdelen die we willen inzetten of versterken zijn:
Geen stress toevoegen: gebruik van formulieren met eenvoudige indeling, brieven met een vriendelijke toon en passend taalniveau.
Steunende interactie: professionals c.q. vrijwilligers beheersen gesprekstechnieken zoals motiverende gespreksvoering.
Voorzien in psycho-educatie: professionals c.q. vrijwilligers informeren hun cliënt hoe stressgedrag kan ontregelen en verkennen in hoeverre dat aan de orde is.
Helpende instrumenten: voorbeelden van helpende instrumenten zijn inzet van praatplaten, waardoor de communicatie voor verschillende doelgroepen goed begrijpelijk is of het inzetten van ‘to-do’ lijstjes om inwoners te motiveren de problemen stap voor stap aan te pakken.
Financiële duidelijkheid: controleren van belastingaangifte en toeslagen. Cazis Fiscale Hulp screent op dit moment binnen de gemeente de belastingen en toeslagen van de schuldhulpvrager. Ook de formulierenbrigade ondersteunt inwoners bij het invullen van formulieren, zoals voor de aanvraag van een uitkering.
Vormen van curatie: bemiddelen of saneren In de gemeente Wassenaar wordt schuldbemiddeling als vorm van schuldhulp ingezet. Het inzetten van saneringskredieten is echter in opkomst bij schuldregelingen. Een groot voordeel van een saneringskrediet ten opzichte van schuldbemiddeling is dat de schuldeisers direct hun geld krijgen. De inwoner met schulden heeft nog maar één schuldeiser over in plaats van de gemiddeld veertien verschillende schuldeisers. Dit geeft overzicht en rust. Vanuit rust kunnen weer stappen richting de toekomst worden gezet. Wij gaan onderzoeken of de inzet van saneringskredieten ook effectief is voor onze gemeente en wat de (financiële) risico’s van de inzet zijn en stellen de raad hier begin 2022 van op de hoogte. In dit onderzoek worden ook de landelijke ontwikkelingen gevolgd over het opzetten van een landelijk Waarborgfonds. Dit waarborgfonds heeft als doel de inzet van saneringskredieten makkelijker te maken. Stress onder kinderen Kinderen die opgroeien in een gezin met schulden worden dagelijks geconfronteerd met het gebrek aan geld. Dit heeft een grote weerslag op kinderen. Zo blijkt uit onderzoek dat het invloed heeft op het stresslevel, de emoties en het geheugen van kinderen. We vinden het belangrijk om deze effecten te verzachten door ervoor te zorgen dat deze kinderen toch mee kunnen blijven doen.
De gemeente heeft hier verschillende voorzieningen voor getroffen. Zo komen kinderen tot 18 jaar, uit gezinnen met beperkte middelen, in aanmerking voor het kindpakket en stichting leergeld. Hieruit kunnen deze gezinnen onder andere een tegemoetkoming krijgen voor school-, sport- en cultuurkosten.
13
Pilot 113 In geval van schulden is het risico op het ontwikkelen van suïcidale gedachte aanzienlijk. Dit komt onder andere door de hoge stressfactor, het uitzichtloos bestaan en het sociaal isolement dat vaak samen gaat met armoede. Dit wordt ook gesignaleerd door medewerkers van de gemeente, zorgpartijen en ketenpartners. Daarom is de gemeente in 2020 gestart met een pilot om suïcide onder inwoners zoveel mogelijk te voorkomen. De pilot zal lopen tot 2022. Voorkomen uithuiszettingen Als een huurder drie maanden of langer de huur niet betaald, dan heeft de verhuurder (na rechtelijke toestemming) de mogelijkheid de woning te ontruimen en de huurder uit huis te plaatsen. Dakloos raken brengt veel stress, spanning en zorgen met zich mee. Tegelijkertijd kost een uithuiszetting de gemeente veel geld. Om uithuiszettingen zoveel mogelijk te voorkomen heeft de gemeente samen met betrokken partners (woningcorporaties, maatschappelijk werk en de curatieve schuldhulpverlener) het convenant voorkomen uithuiszettingen opgesteld. Dit convenant wordt onderdeel van Vroeg Eropaf. Zo blijft de gemeente ook de komende jaren actief sturen op het voorkomen van uithuiszettingen. Noodfonds Gemeentelijke diensten of maatschappelijke organisaties zijn, mede door wettelijke regelingen, niet altijd in staat snel en effectief hulp te bieden aan inwoners in een (financiële) crisissituatie.
Inwoners die tussen wal en schip vallen kunnen een beroep doen op dit fonds voor een eenmalige bijdrage. Daarmee wordt de meest acute crisis en de grootste stress weggenomen en kan gezocht worden naar een structurele oplossing.
Acties: 1. invoeren elementen stress-sensitieve dienstverlening 2. zorgen dat kinderen uit gezinnen met schulden mee kunnen blijven doen 3. verkennen inzet saneringskrediet 4. pilot 113 5. afspraken over het voorkomen van uithuiszettingen monitoren en indien nodig aanscherpen 6. noodfonds biedt ondersteuning aan inwoners die tussen wal en schip vallen
Monitor: Ervaren stress: De ervaren stress onder inwoners met financiële hulp neemt per jaar af Vragen aan: inwoners aan het einde van het financiële hulptraject Tevredenheid: De tevredenheid over de financiële hulp scoort gemiddeld minimaal een voldoende Vragen aan: inwoners aan het einde van het financiële hulptraject Uithuiszettingen: het aantal inwoners dat vanwege een huurschuld uit huis wordt geplaatst wordt tot het minimum beperkt Meten: Data van corporaties over eventuele uithuiszettingen
14
4.5 Strategie 5: Verstevigen samenwerking Ondersteunende strategie: Voor alle schuldenproblematiek (van licht tot zwaar) is een kwalitatief en aansluitend aanbod door intensieve samenwerking, kennisdeling en monitoring De schuldhulp die binnen de keten wordt aangeboden is uiteenlopend: van ondersteuning bij beginnende betaalproblemen tot hulp bij zware schuldenproblematiek. Er zijn dan ook verschillende partijen betrokken bij de uitvoering hiervan. Een goede samenwerking tussen deze partijen is essentieel. Zo worden inwoners (indien nodig) soepel en snel doorwezen tussen aanbieders en sluit het hulpaanbod van verschillende aanbieders goed op elkaar aan. Deel 1: het doel In de wet is opgenomen dat gemeenten de regie voeren op de schuldhulpverleningsketen en dus een belangrijke rol hebben in het faciliteren en coördineren van de samenwerking. De armoederegisseur speelt hierin een belangrijke rol. Met de armoederegisseur gaat de gemeente meer inzetten op de regierol om de samenwerking tussen de ketenpartners te verstevigen. Op deze manier willen we het hulpaanbod beter op elkaar laten aansluiten. Deel 2: het doen Coördinerende en faciliterende rol De armoederegisseur faciliteert en coördineert de samenwerking tussen ketenpartners. Zo moedigt de armoederegisseur kennisdeling aan, waarmee de expertise onder ketenpartners verder wordt vergroot.
Daarnaast zet de regisseur in op het leggen van verbindingen tussen de ketenpartners, zodat het hulpaanbod nog beter op elkaar is afgestemd. Dit werkt integraal werken en een warme overdracht van de inwoners tussen ketenpartners in de hand, waardoor inwoners sneller de juiste hulp krijgen. Aansluitend aanbod Het blijkt soms lastig om de hulpvragen te stroomlijnen, waardoor een inwoner niet direct bij de juiste hulpverlener terecht komt. Dit kan zorgen voor uitval. Gezien de verwachte toename van het aantal hulpvragen door corona is stroomlijning belangrijker dan ooit. Een instrument dat wij hiervoor willen inzetten is de Nederlandse Schuldhulproute (NSR)13. Op basis van een korte vragenlijst wordt bepaald welk aanbod, oftewel afslag (tips, tools of een lokale doorverwijzing) past bij de hulpvraag van de inwoner.
De
route
is
een
landelijke
samenwerking
tussen
bedrijfsleven,
overheid
en
schuldhulporganisaties. Bewindvoering Tot slot zijn er op het gebied van bewindvoering14 verschillende ontwikkelingen. Zo wordt in de landelijke politiek gesproken over de invoering van het adviesrecht voor gemeenten bij bewindvoering en in een onlangs verschenen rapport van de Ombudsman wordt ook aandacht gevraagd voor dit onderwerp. Komend jaar worden de ontwikkelingen op dit gebied nauw gevolgd. Daarnaast is een plan van aanpak opgesteld om de kosten voor bewindvoering terug te dringen. Dit plan wordt verder uitgewerkt en geïmplementeerd.
13
https://nederlandseschuldhulproute.nl/
14 In geval van een schuldregeling neemt een bewindvoerder in sommige gevallen de financiële huishouding van de inwoner
(tijdelijk) over. Voor de kosten van bewindvoering kan bijzondere bijstand worden aangevraagd.
15
Acties: 1. faciliteren van kennisdeling tussen betrokken organisaties 2. verbindingen onderhouden en versterken tussen ketenpartners 3. aanbrengen van een route in het schuldhulpverleningsaanbod 4. kosten voor bewindvoering worden zoveel mogelijk teruggedrongen door plan van aanpak
Monitor: Samenwerking verstevigd gedurende de looptijd van het beleidsplan neemt het aantal inwoners dat doorverwezen wordt door een andere ketenpartner toe Vragen aan: inwoners met hulpvraag Route naar passende hulp het aantal inwoners dat via de route bij passende hulp terecht komt neemt jaarlijks toe Meten: data van Nederlandse Schuldhulproute
5. Financiën en opvolging beleidsplan 5.1 Financiën De lasten van dit beleidsplan kunnen binnen Programma 6. Sociaal domein van de begroting worden gedekt. Dekking wordt deels gevonden in het innovatiebudget sociaal domein, het budget voor preventieve schuldhulpverlening, preventie dakloosheid, en het budget voor participatie. Daarnaast komen er bij de decembercirculaire 2020 middelen beschikbaar voor gemeentelijk schuldenbeleid, die tevens voor dit beleidsplan worden ingezet. Een deel van de acties uit dit beleidsplan kunnen binnen de huidige begroting worden uitgevoerd. Dit betreft de preventieve schuldhulpverlening, de aansluiting bij de Nederlandse Schuldhulproute, curatieve schuldhulpverlening en de armoederegisseur. Vroeg Eropaf Op 1 januari 2021 gaat een wijziging van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening in, die gemeenten verplicht om aan vroegsignalering van schulden te doen. Samen met woningcorporaties, energieleveranciers, drinkwaterbedrijven en zorgverzekeraars moeten gemeenten eerder op signalen van oplopende schulden af. De gemeente Wassenaar is, vooruitlopend op de nieuwe wet, alvast begonnen met de zoektocht naar beginnende schuldproblemen door het project Vroeg Eropaf. De wetswijziging, die al ver voor Corona in de maak was maar nu extra urgent is geworden, is een stap in de goede richting, vinden schuldhulpverleners en deskundigen.
Maar alles hangt af van hoe gemeenten aan deze wet invulling gaan geven. Want vroegsignalering is zo eenvoudig nog niet. Vroeg Eropaf Wassenaar kosten per jaar Plangroep Kwadraad Inforing matching Totaal:
€ 11.960,€ 40.000,€ 8.750,€ 60.710,-
De lasten voor Vroeg Eropaf bedragen op jaarbasis € 60.000. Hiervan kan € 20.000 structureel worden gedekt binnen de ruimte in het budget voor preventieve schuldhulpverlening. Dekking voor de overige € 40.000 gebeurt in 2021 deels door het innovatiebudget sociaal domein en deels met de rijksmiddelen in het kader van preventie dakloosheid. In 2022 wordt de € 40.000 eveneens deels gedekt door het 16
innovatiebudget sociaal domein, en door inzet van het budget voor participatie. Vanaf 2023 wordt structureel € 40.000 ingezet vanuit participatie om het resterende bedrag te dekken. Zelfstandigenloket Wassenaar Aanleiding: Sinds het Coronavirus zijn intrede deed in Nederland is het aantal mensen die een bijstandsuitkering aangevraagd hebben toegenomen in Wassenaar. Ook hebben ondernemers in Wassenaar gebruik gemaakt van de TOZO regeling (zie overzicht in de bijlage). In mei 2020 heeft het CBS reeds aangegeven dat ruim 56% van de kleinere bedrijven hun voortbestaan niet kan garanderen, indien de crisis langer dan 6 maanden zal aanhouden. Gezien de Coronacrisis nu al voortduurt sinds maart 2020 en bedrijven nog steeds kampen met een flinke inkomstenderving, is het niet ondenkbaar dat ondernemers en zzp-ers meer en meer in de financiële problemen zullen komen. Hoewel de Coronacrisis aanleiding geeft voor het ontstaan van een ondernemersloket spelen er ook andere motieven om een dergelijk loket op te starten, was de groep ondernemers en zzp-ers al een kwetsbare doelgroep vóór de Coronacrisis. Zo blijkt uit een rapport van het Centraal Bureau voor de statistiek in 2019. Daaruit is de conclusie getrokken dat zzp-ers, van de werkenden in Nederland, de meeste kans hebben op armoede. Drie van de tien van deze groep heeft te maken met armoede.
Dit getal stijgt indien het huishouden bestaat uit een alleenstaande met kinderen (CBS2020). Schuldhulpverlening nu ook voor ondernemers met een bestaand bedrijf Een andere belangrijke reden voor een zelfstandigenloket is dat de Staatssecretaris gemeenten opdraagt in februari 2020, via een voorgenomen wijziging van de wgs om de wettelijke gemeentelijke schuldhulpverlening ook voor zelfstandig ondernemers met een bestaand bedrijf open te stellen. Een ondernemer met problematische schulden die geen zelfstandige is in de zin van het Bbz of niet aan de voorwaarden voldoet voor bijstandsverlening, komt zo alsnog voor schuldhulpverlening in aanmerking. Gelet op bovenstaande op grond van de wijziging WGS waarin staatssecretaris aangegeven heeft dat: het zorgwekkend is dat zelfstandigen met schulden nog onvoldoende toegang krijgen tot de gemeentelijke schuldhulpverlening. Nu de WGS gewijzigd is en er geen uitzonderingsgronden meer zijn voor zelfstandigen moeten zelfstandigen toegang krijgen tot de gemeentelijke schuldhulpverlening. Wassenaar heeft daarom besloten om naast de bestaande Bbz, de gemeentelijke schuldhulpverlening uit te breiden en vorm te geven voor zelfstandigen in Wassenaar en Voorschoten voor de duur van 2 jaar met: 1. Een Zelfstandigenloket 2. Het ondernemersklankbord (OKB) 3. Schuldhulptrajecten Zuidweg en Partners.
Omdat de hulpvragen van ondernemers bij het SMOW (Schuldhulpmaatjes) toegenomen zijn heeft de gemeente in samenwerking met het SMOW het initiatief genomen om samen met het SMOW een zelfstandigenloket in Wassenaar op te zetten. De kosten voor het Zelfstandigenloket Wassenaar komen op € 43.100,- per jaar
17
Hieronder een korte toelichting op de kosten: Zelfstandigenloket Wassenaar 2021-2022 Projectkosten - schatting Projectcoördinatie SMOW: maken samenwerkingsafspraken en sluiten contracten met alle partijen, afstemmen met Tozo en BBZ loket, werven nieuwe vrijwilligers, informatie en training vrijwilligers, organiseren MD-overleggen, voorbereiden evaluaties, aanpassen project-aanpak. Uitvoering: brede intakes, begeleiding ondernemers, registratie Inzet
wie
kosten
Project coördinatie 2021 - 50 uur per jaar Uitvoering (inzet sociaal werk) – 150 uur per jaar Coachingsteam ondernemers Wassenaar Inkoop schuldhulpverlening voor ondernemers Zuidweg en Partners per traject * 6 x €4.850,Totaal
Armoederegisseur/SMOW
€ 3.500
Armoederegisseur en sociaal werker Ervaren vrijwilligers
€ 10.500
Gemeente
€ 2.500,- (is al gedekt door subsidie 2021 economie) € 29.100,- (Zuidweg en partners over jaar 2021) €43.100,-
* De prijs voor een compleet schuldhulpverleningstraject bij Zuidweg & Partners bedraagt tussen €4.100 en €4.850. Samen hebben Wassenaar en Voorschoten ongeveer de omvang van een middelgrote gemeenten (circa 52.000 inwoners), daarom is uitgegaan van het ervaringsgetal voor deze gemeenten samen. Aangezien het om een relatief kleine middelgrote gemeente gaat, wordt gerekend met het ervaringsgetal van 6 ondernemers. Voor het zelfstandigenloket wordt alleen voor de eerste twee jaar (2021 en 2022) van dit beleidsplan budget opgenomen. De lasten bedragen € 43.000 per jaar. Dit kan worden gedekt uit de reeds aangekondigde rijksmiddelen voor gemeentelijk schuldenbeleid 15 en inzet van het budget voor participatie. De dekking is in onderstaande tabel samengevat weergegeven: Taakveld
Budget
2021
2022
2023
2024
6.71
Innovatiebudget sociaal domein
15.000
15.000
6.71
Preventieve SHV
20.000
20.000
20.000
20.000
6.81
Budget preventie dakloosheid
25.000
6.5
Budget participatie
7.000
32.000
40.000
40.000
6.71
Middelen Decembercirculaire
36.000
36.000
Totaal
103.000
103.000
60.000
60.000
15
Hierbij moet wel de kanttekening worden geplaatst dat de precieze hoogte van deze rijksmiddelen pas duidelijk wordt in de decembercirculaire 2020.
18
Invloed van corona op budget Het beleidsplan is ambitieus: veel acties worden ingezet om inwoners uit de schulden te houden. Door deze inspanningen willen we de verwachte toename van het aantal huishoudens met schulden door de coronacrisis zoveel mogelijk dempen (en daarmee ook de kosten) om in 2024 de ambitie (“meer inwoners zijn (duurzaam) schuldenvrij”) te halen. We weten echter nog niet hoe COVID-19 zich de komende maanden ontwikkelt en wat de exacte gevolgen hiervan zijn. Een toename van de instroom in de gemeentelijke schuldhulpverlening is dan ook niet uit te sluiten. Als hierdoor blijkt dat het budget onder druk komt te staan, dan wordt de raad hier tijdig bij betrokken. In de septembercirculaire van het gemeentefonds staat dat er meer financiële ruimte komt voor gemeenten voor de schuldenaanpak. Zo komt er in 2020 € 15 miljoen en in 2021 € 30 miljoen beschikbaar voor het gemeentelijk schuldenbeleid. Ook wil het kabinet een Waarborgfonds in het leven roepen om problematische schulden sneller af te kunnen wikkelen. Verder berichtgeving hierover volgen we op de voet.