010 Bijlage 3. Nota van Uitgangspunten
Tekst van het document
DE GROENE ZONE
Projectlocatie valkenburg
N O TA VA N U I T G A N G S P U N T EN (D EC EM B ER 2 0 2 0)
Foto: Groene Zone vanaf de noordzijde (zicht op MOB-complex, Maaldrift)
4
COLOFON
Titel De Groene Zone
Subtitel Nota van Uitgangspunten
Datum 3 december 2020
Samenstelling ir. L. van der Kemp, ing. F. Lansbergen
Redactie ing. F. Lansbergen
Status Definitief
Copyright Gemeente Wassenaar - 2020
Voor het samenstellen van dit document heeft de gemeente Wassenaar getracht alle auteurs, fotografen en andere rechthebbenden te benaderen. Mocht iemand in dit document een illustratie aantreffen waarop hij of zij rechten kan doen gelden of een nietcorrecte bronvermelding aantreffen, gelieve zich dan te melden.
De Groene Zone | Nota van Uitgangspunten
5
I N H O U D S O P G AV E
Inleiding 6 Plan van aanpak Groene zone 8 Actieplan Groene Zone 10 Hoofdstuk 1 Achtergrond en aanleiding 14 1.1 Historische context 15 1.2 Bestuurlijke context 15 1.3 Ruimtelijke context 18 1.4 Plangrenzen 20 1.5 Opgave 20 1.6 Proces 21 1.7 Planhorizon 21 1.8 Communicatie en participatie 22 Hoofdstuk 2 Kwaliteiten en knelpunten 26 2.1 Kwaliteiten 27 2.2 Knelpunten 30 2.3 Nader te onderzoeken 32 Hoofdstuk 3 Uitgangspunten 36 3.1 Begrenzingen en kwaliteit 38 3.2 Landschappelijke kaders 40 3.3 Waterstaatkundige kaders 42 3.4 Cultuurhistorische kaders 44 3.5 Ecologische kaders 46 3.6 Recreatieve kaders 50 3.7 Mobiliteitskaders 52 3.8 Duurzaamheidskaders 54 3.9 Financiele kaders 56 Bronvermelding 60
6
Inleiding Tussen de bebouwing van Wassenaar en Katwijk ligt de zogenaamde ‘Groene Zone’, voorportaal en onderdeel van het Nationaal Park De Hollandse Duinen (i.o.). De Groene Zone is onderdeel van het unieke en afwisselende Duin Horst & Weide landschap, met uitgestrekte weilanden, zichtlijnen naar de duinen, en met waardevolle ecologische kwaliteiten en cultuurhistorisch landschappelijke waarden. Elementen van het voormalige Marinevliegkamp Valkenburg en restanten van de Duitse bezetting dragen bij aan het bijzondere karakter van het gebied. Na de sluiting van het vliegkamp in 2006 werd besloten om het gehele gebied tussen Katwijk en Wassenaar (de Project Locatie Valkenburg, PLV) te herontwikkelen tot een kwalitatief hoogwaardige locatie voor wonen, werken en recreëren. Het project kent grofweg twee onderdelen: het realiseren van een hoogwaardige woonwijk van maximaal 5.600 woningen (Nieuw Valkenburg) en het realiseren van een hoogwaardige groene buffer, die het waardevolle duingebied verbindt met het Groene Hart: de Groene Zone. Deze Nota van Uitgangspunten geeft de kaders voor het programma en de (her)ontwikkeling van de Groene Zone, waarbij integraliteit tussen programma, ruimtelijke en cultuurhistorische beleving, en haalbaarheid van een duurzame Groene Zone voorop staat.
De Groene Zone | Nota van Uitgangspunten
Situatie project locatie Valkenburg. Bron: Opentopo.
7
8
Rol Raadswerkgroep: kaders ophalen: - ecologische verbinding - drinkwateropgave -cultuurhistorie - recreatie - verkeer - programmatische opgave Valkenburg (compensatie)
inventarisatie inventariseren: - stakeholders - eigenaren - huidige beleid / plannen - ...
nota van uitgangspunten
Rol Stuurgroep:
Toelichten / bijpraten
Uitgangspunten bepalen in ieder geval de onderwerpen uit de motie: Uitgangspunten bepalen - projectgebied (begrenzing) - bestaande bebouwing en functies Workshop / inhoudelijke toetsing - toekomstige functies - verkeersafwikkeling Uitgangspunten toetsen
concept als basis voor consultatie en onderhandelingen vaststellen
bijeenkomsten participatie: - agrariers - bewoners - ondernemers - volkstuinders - overheidspartners (SBB, Dunea, etc.)
bijeenkomsten consultatie: “4 partijen”: - gemeente Katwijk - gemeente Wassenaar - Rijksvastgoedbedrijf - Provincie Zuid-Holland
consultatie/participatie
vastste - Colleg - Stuur - ...
Toelichten / bijpraten
opmerkingen verzamelen en bundelen als toevoeging op NvU (participatieverslag)
programma
Beschrijving van ambitie, ruimtebeslag en onderdelen, bv. zoals: - Terrein RVB Toelichten / bijpraten - Ruigelaan - Oostdorperweg - Avalex - UMV - Etc.
masterplan Inrichtingskaart met exacte locaties, programma en vertaling van ambitie uit NVU en programma
Ruimtelijke en landschappelijke inpassing van de verschillende onderdelen
programma bespreken
vastste - Colleg - Stuur - ...
landschappelijk raamwerk ecologie / natuur functies binnen gebied uitgangspunten bespreken Workshop / inhoudelijke toetsing
consult
Toetsen
inrichtingsschets met detailuitwerkingen: - ... - ...
deeluitwerkingen bespreken faseringen: - ... - ...
financien: - ... - ...
bestuurlijke afspraken: - ... - ...
vastste - Colleg - Stuur - ...
Toetsen
planologisch kader omgevingsplan: - regels -ruimtelijk kader - juridisch kader
inbedding in structuurplan - ambities
De Groene Zone | Nota van Uitgangspunten
Plan van aanpak Groene zone fase
trekker
doorlooptijd ca. 4 weken
Lead gemeente: invulling mede door raadswerkgroep
ca.12 weken
ellen als concept: ge / Raad rgroep lead gemeente 50% gemeente - 50% landschapsarchitect
ca.8 weken
50% gemeente - 50% landschapsarchitect Invulling door stakeholders
ca.4 weken
ellen: ge / Raad rgroep lead gemeente lead landschapsarcitect (extern?)
ca.20 weken
tatie/participatie
ellen: ge / Raad rgroep lead landschapsarchitect (extern?) lead RO gemeente
ca.52 weken
9
10
De Groene Zone | Nota van Uitgangspunten
Actieplan Groene Zone
11
1Achtergrond en aanleiding
NOTA VAN UITGANGSPUNTEN
De Groene Zone | Nota van Uitgangspunten
1.1 Historische context Het buitengebied tussen Wassenaar en Katwijk -begrensd door de A44 en de duinen en tussen de Oude Rijn en de noordrand van Wassenaargeldt als een groene buffer binnen de stedelijke agglomeratie van de Zuidvleugel van de Randstad. Het neemt als zodanig een strategische positie in als open gebied tussen de metropoolregio Rotterdam-Den Haag enerzijds en de regio LeidenKatwijk anderzijds. Van 1958 tot 2012 had het gebied de formele status van Rijksbufferzone. In 1939 werd in het gebied een werkverschaffingsproject gerealiseerd: de aanleg van een militaire vliegbasis. In 1947 werd het beheer overgedragen aan de Marine Luchtvaartdienst en werd de formele benaming “Marine Vliegkamp Valkenburg” (MVKV). Lange tijd kende het afgelegen en deels afgesloten gebied een “vergeten” karakter: een gebied waar men niet snel kwam wanneer men er niets te zoeken had. Er werd geen actief gebiedsbeheer gevoerd, waardoor de gebiedskwaliteit als geheel terugliep. Naast een aantal agrarische bedrijven zijn verspreid over het gebied tal van -min of meer stedelijke- functies geland, waarvoor in de kernen zelf geen plaats meer was. Met de beëindiging van de Koude Oorlog en de opheffing van een aantal op het vliegkamp gestationeerde squadrons verloor de vliegbasis haar bestaansrecht.
In juli 2006 was de sluiting een feit en werd het complex in beheer overgedragen aan (de voorloper van) het Rijksvastgoedbedrijf. In afwachting van nieuwe ontwikkelingen kregen gebouwen op het terrein een tijdelijke alternatieve functie. Zo biedt één van de hangars sinds oktober 2010 onderdak aan de musical Soldaat van Oranje, inmiddels de langstlopende voorstelling in Nederland ooit. De sluiting van het voormalig vliegkamp bood nieuwe mogelijkheden voor het gebied. Ontwikkelingen als de behoefte aan groene uitloopgebieden, een ecologische verbinding tussen het waardevolle duingebied en het Groene Hart, de sterk groeiende behoefte aan woningen, de grote druk op de
15
regionale woningmarkt en de planning van de Rijnlandroute zorgden voor een andere focus: het gebied zou een nieuwe bestemming krijgen, deels als regionaal, hoogwaardig woon-, werk- en recreatiegebied, deels als hoogwaardige verbindende groene schakel tussen duinen en Groene Hart. De eerste woningen zouden in 2020 moeten worden opgeleverd. 1.2 Bestuurlijke context In maart 2010 sloten het Rijksvastgoedbedrijf en de gemeente Katwijk in dat kader een intentieovereenkomst voor de ontwikkeling van het voormalig vliegkamp. In gezamenlijkheid werd het Masterplan Projectlocatie Valkenburg (PLV) ontwikkeld, dat door beide partijen medio 2011 werd bekrachtigd. De wijze waarop het Masterplan zou worden geconcretiseerd werd vastgelegd in een Ontwikkelstrategie; kwaliteitseisen werden vastgelegd in een Kwaliteitsatlas. Daarna was er sprake van ernstige stagnatie in de planvorming. Ondanks de groeiende maatschappelijke druk op het realiseren van de plannen lukte het Katwijk en het Rijksvastgoedbedrijf niet om tot overeenstemming te komen over het uiteindelijke programma en de financiële voorwaarden, tot ongenoegen van vele betrokken stakeholders.
In reactie daarop droegen de gemeenteraden van Katwijk en Wassenaar ultimo 2017 hun colleges op om vóór de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2018 een gezamenlijke inrichtingsvisie neer te leggen voor het gebied, gericht op “een kwalitatieve verbetering van het totale gebied tussen Katwijk en Wassenaar, waarin het prettig wonen, werken en recreëren is”. De uitgangspunten voor de visie waren onder meer de (herbevestigde) uitgangspunten van het Masterplan, een groene zone van 1.500 meter breed tussen de nieuwe Katwijkse bebouwing en de bestaande Wassenaarse bebouwing en en de inpassing van een fieldlab voor drone en sensorbased toepassingen genaamd Unmanned Valley (UMV) met bijbehorend testveld in het gebied -een nieuw economisch initiatief op het gebied research en development van
16
Projectgebied Valkenburg
Projectgebied Valkenburg,
18
drone- en sensorbased toepassingen. De bureaus Strootman Landschapsarchitecten, BoschSlabbers en Planmaat kregen hiervoor opdracht. In gezamenlijkheid stelden zij de Integrale Ruimtelijke Verkenning (IRV) op, met een nadrukkelijke betrokkenheid van de beide gemeenteraden. Ook belangrijke stakeholders als het Rijksvastgoedbedrijf, de provincie Zuid-Holland, drinkwaterbedrijf DUNEA en het Hoogheemraadschap van Rijnland werden geraadpleegd. De raden van beide gemeenten beoordeelden de IRV in maart 2018 als “een belangrijke stap om te komen tot een kwalitatieve verbetering van het totale gebied tussen Katwijk en Wassenaar, waarin de bijzondere potenties die de overgang van duin naar polder biedt ten volle worden benut, en waarin ruimte wordt geboden aan een robuuste Groene Zone, een “Unmanned Valley” en 5.000 woningen in een onderscheidend en gedifferentieerd woonmilieu”. Desondanks namen de raden de IRV slechts voor kennisgeving aan. Er werd wel besloten om gezamenlijk met het Rijksvastgoedbedrijf en de provincie in overleg te gaan over de verdere uitwerking van de verkenning, met als doel de kwaliteit te optimaliseren, de haalbaarheid nader te onderbouwen en een eventueel nadelig financieel effect ten opzichte van het Masterplan PLV te minimaliseren. Daarbij moest flexibiliteit in acht worden genomen en zo veel mogelijk recht worden gedaan aan de uitkomsten van de verkenning.
Medio 2018 zou de uitwerking gereed moeten zijn, waarbij Katwijk het voortouw had bij de uitwerking van het woongebied, en Wassenaar bij de uitwerking van de Groene Zone. In het overleg met provincie en Rijksvastgoedbedrijf bleek dat aanpassing van uitgangspunten noodzakelijk was als voorwaarde voor verdere ontwikkeling. Na een intensief proces van meerdere maanden slaagden de vier partijen er met de ondertekening van de “Bestuurlijke Afspraken Unmanned Valley Valkenburg (BA UMV)” in december 2018 in om tot bestuurlijke overeenstemming te komen. De raad van Katwijk nam de BA UMV voor
kennisgeving aan, de raad van Wassenaar stemde er op 19 februari 2019 mee in, en de staatssecretaris van Binnenlandse en Koninkrijkszaken en de gedeputeerde van de provincie Zuid-Holland ondersteunden de ondertekening. Daarmee vormen de Bestuurlijke Afspraken het kader voor de verdere uitwerking van de gehele projectlocatie Valkenburg. Katwijk is daarbij verantwoordelijk voor de uitwerking van het woningdeel, in nauwe samenwerking met het Rijksvastgoedbedrijf; Wassenaar trekt de ontwikkeling van de Groene Zone. Op 5 maart 2020 hebben partijen aanvullende afspraken gemaakt over de voortgang van het ontwikkelproces van de projectlocatie Valkenburg. Aanleiding daarvoor was het streven van de provincie Zuid-Holland, het ministerie van BZK en de gemeente Katwijk om -gelet op de maatschappelijke noodzaak om voldoende woningen te realiseren- 600 woningen extra in het lage middensegment te realiseren (5.600 in plaats van 5.000 woningen). Wassenaar heeft zich uitgesproken tegen de realisatie van 600 woningen extra, onder meer gelet op de mogelijke negatieve effecten als extra sluipverkeer over de N441 en extra stikstofdepositie.
De gemeente Wassenaar heeft haar medewerking dan ook afhankelijk gesteld van de uitkomsten van technisch onderzoek naar de mogelijkheid van het toevoegen van 600 woningen op de locatie Valkenburg zonder dat (substantiële) negatieve gevolgen optreden voor het tempo van de woningbouw, de verkeersdruk rond het gebied, de stikstofdepositie, de grens met de Groene Zone (zoals vastgelegd in de Bestuurlijke Afspraken 2018) en de ligging van de woningen in het top-woonmilieu en die langs deze grens zijn gepland. De uitkomsten van dit onderzoek zullen worden voorgelegd aan de gemeenteraad.” [Noot: de uitkomsten van dit technisch onderzoek zijn op dit moment (medio januari 2021) nog niet beschikbaar.] 1.3 Ruimtelijke context De Groene zone is nodig om de stedelijke gebieden feitelijk, optisch en gevoelsmatig van elkaar
De Groene Zone | Nota van Uitgangspunten
Begrenzing Groene Zone conform Bestuurlijke Afspraken maart 2019
Begrenzing Groene Zone
19
20
gescheiden te houden en om ecologische en recreatieve verbindingen van enige maat te realiseren tussen de duinen en het Groene Hart. De Groene Zone speelt als voorportaal van Nationaal Park Hollandse Duinen (i.o.) een belangrijke rol in het ontlasten van de recreatieve druk op de duinen. Door de verstedelijkingsopgave in de Randstad en klimaatveranderingen is er een toenemende behoefte aan recreatiemogelijkheden in de nabijheid van steden. Een robuuste Groene zone heeft niet alleen een belangrijke recreatieve functie voor de inwoners van Wassenaar, maar ook die van de agglomeratie van Leiden en de toekomstige bewoners van Nieuw-Valkenburg. De Groene zone is onderdeel van het unieke en afwisselende Duin Horst & Weide landschap. Het gebied ademt de sfeer van het polderlandschap met uitgestrekte weilanden en zichtlijnen door het gebied naar de duinen. Ook elementen van het voormalige Marinevliegkamp Valkenburg en restanten van de Duitse bezetting, zoals de Rijks-monumentale tankgracht als onderdeel van de Atlantikwall, dragen bij aan het karakter van het gebied. 1.4 Plangrenzen De begrenzing van de Groene Zone komt nagenoeg overeen met de grenzen die zijn vastgelegd in de Bestuur-lijke Afspraken. Ten opzichte daarvan zijn de volgende opmerkingen te maken: 1.
2.
De zuidrand van het Valkenburgse Meer wordt als begrenzing aangehouden. De oostrand van het Valkenburgse Meer (voorheen binnen de plangrenzen van de Groene Zone) is voor een groene zone van minder belang. Het meer zal, vanwege zijn grote wateroppervlak, duurzaam openblijven. De zuidrand van het meer zal richting Wassenaar opschuiven, met natuurlijke oeverranden. De overgang naar de woningbouwlocatie wordt ‘zacht’ en ‘landschappelijk’. Dit impliceert dat nage-noeg de gehele Groene Zone open agrarisch is, terwijl de randen veelal beplant zijn.
1.5 Opgave De opdracht voor de programmatische invulling van de Groene Zone is meervoudig. De herontwikkeling van de Groene Zone is immers onderdeel is van een grotere ontwikkeling (Project Locatie Valkenburg). Vanuit die optiek hebben de samenwerkende partijen de opdracht op hoofdlijnen als volgt geformuleerd: •
Versterk de ruimtelijke en ecologische kwaliteiten van de Groene Zone;
•
Behoud en versterk de bestaande landschappelijke functies;
•
Versterk de recreatieve waarde.
In de huidige situatie staat een en aantal functies die in het gebied voorkomen op gespannen voet met het gewenste landelijk karakter. Er vindt gebiedsvreemd gebruik plaats van gronden en gebouwen die de ruimtelijke kwaliteit aantast, en op sommige plaatsen wordt de beeldkwaliteit ernstig verstoord. Sommige functies en activiteiten trekken ongewenst (zwaar) verkeer aan, en de provinciale weg N441, die het gebied doorsnijdt, fungeert in toenemende mate als sluiproute voor autoverkeer uit de Bollenstreek en Katwijk. Daarnaast kunnen ontwikkelingen als de realisatie van de nabijgelegen woonwijk met 5.000 woningen, de aanleg van de Rijnlandroute en de uitbreiding van het Valkenburgse Meer de druk op het gebied in de toekomst nog extra opvoeren. Gelet daarop heeft Wassenaar, als één van de vier in PLV participerende partijen en trekker van de herontwikkeling van de Groene Zone, een aantal verfijningen in de opgave geformuleerd, die voortkomen uit additionele (lokale) belangen, ambities en wensen: •
Behoud het open karakter van het gebied tussen Katwijk en Wassenaar en creëer een brede landschappelijke en ecologische verbindingszone tussen het duingebied en het Groene Hart;
•
Gebruik de Groene Zone als permanente bescherming tegen de oprukkende bebouwing en voortschrijdende
De Groene Zone | Nota van Uitgangspunten
verstedelijking; •
Verbeter de kwaliteit van de Groene Zone, met een inrichting die recht doet aan de natuurlijke, cultuurhistorische en economische waarden van het gebied;
•
Verminder de verkeersdruk op en door het gebied.
Bij de verdere uitwerking zal het streven naar behoud en verbetering van de ruimtelijk kwaliteit van de Groene Zone moeten worden afgewogen tegen de wenselijkheid en inpassingsmogelijkheden van functies en ruimteclaims. 1.6 Proces Het Proces om te komen tot een planologisch kader voor de Groene Zone kent zeven opeenvolgende stadia: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.
Inventarisatie Nota van Uitgangspunten Consultatie/participatie Programma Masterplan Ontwerp Planologisch kader
De inventarisatiefase is grotendeels afgerond. De voorliggende Nota van Uitgangspunten zal met instemming van de raad worden ingezet in het traject van consultatie (stakeholders als Rijksvastgoedbedrijf, provincie, Katwijk, Rijnland, DUNEA, Staatsbosbeheer, e.a.) en participatie (grondeigenaren, bewoners, ondernemers, verenigingen, e.a.). De uitkomsten van de consultatie en participatie worden -samen met de uitgangspunten- uitgewerkt in een Programma. De raad stelt dit programma vast. Het programma is vervolgens de basis voor een op te stellen structuur- of Masterplan, inclusief een investeringsen exploitatieraming. Op basis daarvan zullen deelgebieden gedetailleerd worden uitgewerkt in concrete landschappelijke deelplannen, en worden voorzien van concrete investerings- en exploitatiebegrotingen. Tot slot zullen Masterplan
21
en Deelplannen worden vertaald in een planologisch kader: het omgevingsplan. De ambities voor de Groene Zone zijn dan onherroepelijk en er kan tot uitvoering worden overgegaan. Daarbij geldt dat geselecteerde maatregelen die binnen afzienbare tijd passen binnen de financiële mogelijkheden in concrete realisatieplannen worden voor-bereid en uitgevoerd; maatregelen waarvoor nog geen -of onvoldoende- financiële dekking kan worden ge-vonden worden aangemerkt als “ambities”, die overigens wel via het bestemming-/omgevingsplan worden vastgelegd. Op pagina 8-9 is wordt het proces via een diagram weergegeven. Zoals hierboven wordt aangegeven, wordt de volgende stap het formuleren van een ‘Programma’. Dit programma zal een omschrijving van onderdelen bevatten. Ambitie, ruimtebeslag en landschappelijk/ ruimtelijke inpassing zullen hier aan de orde komen. Hierbij valt te denken aan een nieuwe invulling van het (Wassenaars deel) van de vliegbasis, een concrete invulling van de Ruigelaan, randvoorwaarden voor een nieuwe locatie van Avalex, ruimtebeslag en randvoorwaarden voor een mogelijke locatie van de testlocatie van de Unmanned Valley, etc. Nadat dit programma is geformuleerd, kan een Masterplan worden gemaakt.Dit masterplan is een inrichtingskaart met exacte locaties van het programma en een vertaling van de ambities uit de Nota van Uitgangspunten en Programma.
Detailuitwerkingen (beeldkwaliteit, profielen, etc.) kunnen waar mogelijk en wenselijk worden toegevoegd. Ook worden faseringen, financien, en overige afspraken vastgelegd. Voorbeelden hiervan zijn anterieure overeenkomsten met ondernemers/ bewoners, en afspraken met Rijksvastgoedbedrijf, provincie Zuid-Holland, Katwijk. 1.7 Planhorizon De Nota van Uitgangspunten en het Masterplan voor de Groene Zone richten zich op de ontwikkelingen
22
op de middellange termijn, tot circa 2030. De ontwikkeling van de Groene Zone loopt daarmee parallel aan de ontwikkeling van het woongebied. Indien ingrepen niet mogelijk blijken binnen deze planhorizon, worden ze in ieder geval ruimtelijk en juridisch planmatig geborgd, zodat de uitvoering na 2030 kan plaatsvinden. 1.8 Communicatie en participatie De communicatie en participatie over de inrichting van de Groene Zone vindt zijn oorsprong in 2017. In dat jaar heeft landschapsarchitect Strootman inventariserende persoonlijke gesprekken gehouden met diverse stakeholders in het gebied en belangenorganisaties. Sindsdien heeft op bestuurlijk niveau overleg plaatsgevonden over de inrichting van het gebied tussen Katwijk en Wassenaar. Daarbij waren naast het buurgemeente Katwijk, het Rijksvastgoedbedrijf en de Provincie Zuid-Holland betrokken. Ook is er overleg geweest met Dunea, Staatsbosbeheer (SBB) en het Hoogheemraadschap van Rijnland over met name het natuurbeheer in het gebied. Daarnaast hebben ambtenaren en bestuurders met diverse belanghebbenden in de Groene Zone, zoals agrariërs, volkstuinders en bewoners, incidenteel overleg gevoerd. Daarnaast zijn via mail voortgangsberichten gestuurd naar belangstellenden die zich daarvoor hadden opgegeven.
Stakeholders De stakeholders kunnen verdeeld worden in drie groepen:
Groep 1 Bestuurlijke organisaties
Groep 2 Natuurbeheerders en belanghebbende organisaties
Groep 3 Eigenaren en Gebruikers
• Gemeente Wassenaar • Gemeente Katwijk • Rijksvastgoed Bedrijf (RVB) • Provincie Zuid-Holland
• Staatsbosbeheer • Dunea • Hoogheemraadschap van Rijnland
• Grondeigenaren • Agrariërs • Ondernemers (niet-agrarisch) • Recreatieve gebruikers (al dan niet in georganiseerd verband) • Belangenorganisaties (natuur, verkeer) • Bewoners gebied • Inwoners Wassenaar
De Groene Zone | Nota van Uitgangspunten
Proces De gesprekken met Strootman, de individuele overleggen met stakeholders en de uitkomsten van het bestuurlijke overleg van de afgelopen jaren zijn meegenomen bij de opstelling van deze Nota van Uitgangspunten (NvU). Voordat de raad de nota vaststelt, is het concept breed voorgelegd aan de directe stakeholders en alle overige inwoners. Zij zijn allen uitgenodigd mee te denken en hun reactie te geven op het stuk. Uitgangspunten die vooraf al waren vastgelegd, stonden niet meer ter discussie en vielen buiten het onderwerp van participatie. Het ging daarbij onder andere om de Bestuurlijke Afspraken UMV (w.o. begrenzing van het gebied, de samenhang met de ontwikkeling van de gehele PLV en relevante onderdelen van de ecologische verbindingszone). In participatiesessies heeft de gemeente diverse stakeholders meegenomen in de keuzes die gemaakt zijn. Een deel van de tijdens het participatietraject aangedragen wensen en suggesties is verwerkt in deze Nota van Uitgangspunten. Een ander deel van de wensen en suggesties was meer gedetailleerd of praktisch van aard, en wordt later in het ontwerpproces in de verdere uitwerking meegenomen. Een klein deel van de wensen en suggesties kon helaas niet worden gehonoreerd. Hoe is omgegaan met de reacties, is aangegeven in de Nota van Beantwoording.
belangenorganisaties, ondernemers en verenigingen; een aantal ondernemers en verenigingen dienden een schriftelijke zienswijze in. Ook de bestuurlijke partners (stakeholdersgroep 1 en 2) die participeren in de Stuurgroep Groene Zone, zijn in de gelegenheid gesteld om te reageren op de concept Nota van Uitgangspunten. Zie voor een uitgebreid verslag van het participatietraject de Nota van Beantwoording.
Communicatie besluitvorming en vervolgstappen Over de besluitvorming en vervolgstappen van de Nota van Uitgangspunten wordt geïnformeerd via persbericht, website en mail (voortgangsbericht). Voor de uitwerking van de latere fasen wordt opnieuw bekeken hoe de communicatie en participatie het best ingericht kan worden.
Groep 1
Groep 2
Groep 3
Overleg
Overleg
Persbericht
Voortgangsbericht
Communicatiemiddelen in fase 3: consultatie en participatie Tijdens een speciaal te houden informatieavond/ Livestreambijeenkomst heeft de gemeente stakeholdersgroep 3 meegenomen in de keuzes die zijn gemaakt en is hun input verzameld. Ook konden zij schriftelijk reageren via groenezone@ wassenaar.nl. Zij werden hiervoor uitgenodigd via gemeentelijke website, mail, brief, gemeente-pagina, FaceBook en pers. De concept-nota is voorafgaand aan de informatieavond gepubliceerd op de gemeentelijke website. In de periode tussen starten slotbijeenkomst zijn gesprekken gevoerd met
23
Website
Informatieavond/ Livestream
Provincie verbindingszone langs tankgracht
Gemeente Katwijk fiets/wandel verbinding tusen woongebied en groene zone vaarverbinding woongebied naar Valkenburgse Meer niet onmogelijk maken verlenging stoomtrein lijn richting Wassenaarseweg zoekgebied testveld drones
24
ontwikkelen toegankelijk recreatiegebied (overloop/stadsrand gebied)
uitbreiding sportvoorzieningen Staatsbosbeheer
Legenda fiets/wandel verbinding langs tankgracht
Provincie
natte en droge (struweel/ruigte) ecologische verbindingszone langs tankgracht fiets/wandelverbinding tussen stapstenen (bos)verbinding woongebieddroge en groene zone zoekgebied (in totaal 200 ha) toegankelijk fiets/wandelverbinding langs tankgracht recreatiegebied (mix natuur, recreatie en landschap) natte en droge ecologische verbindingszone ontwikkelen botanischen waardevol overdracht eigendom beheer 10grasland ha i.c.m. (zoekgebied) waterwinning in recreatiegebied kwelgebied verlenging stoomtrein lijn (rondje benutten kwelstroom Valkenburgse Meer) vanuit Lentevreugd ontwikkelen poort NP Hollandse Duinen zoekgebied toegankelijk recreatiegebied groen de woonwijk binnenhalen
Gemeente Katwijk fiets/wandel verbinding tusen woongebied Rijksvastgoedbedrijf en groene zone vaarverbinding woongebied naar groen de woonwijk binnenhalen Valkenburgse Meer niet onmogelijk maken verlenging stoomtrein lijn richting behoud/versterken bestaande bossages Wassenaarseweg zoekgebied testveld drones zoekgebied boomproductie t.b.v. nieuwe ontwikkelen woonwijk toegankelijk recreatiegebied (overloop/stadsrand gebied) uitbreiding sportvoorzieningen inpassen bestaand helofytenfilter in nieuw watersysteem
groen de woonwijk binnenhalen
Gemeente Katwijk fiets/wandel verbinding tusen woongebied Rijksvastgoedbedrijf en groene zone
DUNEA Provincie
fiets/wandelverbinding tussen ontwikkelen ruiter verbinding woongebied en groene zone ontwikkelen wandel verbinding fiets/wandelverbinding langs tankgracht ontwikkeling waterwinning i.c.m. andere natte en droge ecologische verbindingszone functies overdracht eigendom en beheer ,10 ha drinkwatergebied in onderzoek resultaat recreatiegebied eind 2018, daarna mogelijk op shortlist voor verlenging stoomtrein lijn (rondje 2025 Valkenburgse Meer) zoekgebied waterwinning in kwelgebied (in zoekgebied toegankelijk onderzoek, resultaat eindrecreatiegebied 2018) behoud ondergrondse drinkwaterleiding groen de woonwijk binnenhalen ontwikkelen poort NP Hollandse Duinen
vaarverbinding woongebied naar groen de woonwijk binnenhalen Valkenburgse Meer niet onmogelijk maken verlenging stoomtrein lijn richting behoud/versterken bestaande bossages Wassenaarseweg zoekgebied testveld drones zoekgebied boomproductie t.b.v. nieuwe ontwikkelen toegankelijk recreatiegebied woonwijk (overloop/stadsrand gebied) uitbreiding sportvoorzieningen inpassen bestaand helofytenfilter in nieuw watersysteem
Provincie realisatie 50 tot 60 ha natuurcompensatie fiets/wandelverbinding tussen woongebied en groene zone fiets/wandelverbinding langs tankgracht
DUNEA
natte en droge ecologische verbindingszone ontwikkelen ruiter verbinding overdracht eigendom en beheer 10 ha ontwikkelen wandel verbinding recreatiegebied verlenging stoomtrein lijn (rondje ontwikkeling i.c.m. andere Valkenburgsewaterwinning Meer) functies zoekgebied toegankelijk recreatiegebied drinkwatergebied in onderzoek , resultaat eind daarna mogelijk op shortlist voor groen2018, de woonwijk binnenhalen 2025 zoekgebied waterwinning in kwelgebied (in onderzoek, resultaat eind 2018) behoud ondergrondse drinkwaterleiding ontwikkelen poort NP Hollandse Duinen realisatie 50 tot 60 ha natuurcompensatie groen de woonwijk binnenhalen fiets/wandelverbinding tussen Aan deze tekening kunnen geen rechten worden ontleend. Alle rechten voorbehouden. zoekgebied toegankelijk recreatiegebied (in woongebied en groene zone behoud/versterken bestaande bossages totaal 200 ha) fiets/wandelverbinding langs tankgracht
Valkenburg, ambities partners Provincie
behoud/versterken bestaande bossages fiets/wandel verbinding tusen woongebied en groene zone vaarverbinding woongebied naar zoekgebied boomproductie t.b.v. nieuwe Valkenburgse Meer niet onmogelijk maken woonwijk verlenging stoomtrein lijn richting Wassenaarseweg inpassen bestaand in nieuw zoekgebied testveldhelofytenfilter drones watersysteem ontwikkelen toegankelijk recreatiegebied realisatie 50 tot 60 hagebied) natuurcompensatie (overloop/stadsrand uitbreiding sportvoorzieningen
fiets/wandelverbinding tussen stapstenen droge (bos)verbinding woongebied en groene zone zoekgebied (in totaal 200 ha) toegankelijk fiets/wandelverbinding langs tankgracht recreatiegebied (mix natuur, recreatie en landschap) natte en droge ecologische verbindingszone ontwikkelen botanisch waardevol grasland overdracht eigendom en beheer 10 ha i.c.m. (zoekgebied) waterwinning in recreatiegebied kwelgebied verlenging stoomtrein lijn (rondje benutten kwelstroom vanuit Lentevreugd Valkenburgse Meer) ontwikkelen poort NP Hollandse Duinen zoekgebied toegankelijk recreatiegebied
Rijksvastgoedbedrijf
zoekgebied toegankelijk recreatiegebied (in
totaal 200 ha) Rijksvastgoedbedrijf
groen de woonwijk binnenhalen
Auteur: -AuteurGemeente Wassenaar behoud/versterken bestaande bossages Datum: 13-09-2018 ontwikkelen buffergebied tussen Wassenaar zoekgebied boomproductie t.b.v. nieuwe en nieuw woongebied, mogelijkheden voor woonwijk extensieve recreatie
buffergebied in overgang naar groen binnen inpassen bestaand helofytenfilter in nieuw woongebied watersysteem
0
DUNEA
eind 2018, daarna mogelijk op shortlist voor groen 2025 de woonwijk binnenhalen zoekgebied waterwinning in kwelgebied (in onderzoek, resultaat eind 2018) behoud ondergrondse drinkwaterleiding ontwikkelen poort NP Hollandse Duinen groen de woonwijk binnenhalen zoekgebied toegankelijk recreatiegebied (in totaal 200 ha) behoud/versterken bestaande bossages
Rijksvastgoedbedrijf
inpassen bestaand helofytenfilter in nieuw Datum: 13-09-2018 ontwikkelen watersysteembuffergebied tussen Wassenaar
en nieuw woongebied, mogelijkheden voor extensieve realisatie 50recreatie tot 60 ha natuurcompensatie buffergebied in overgang naar groen binnen woongebied
DUNEAnatte en droge ecologische verbinding langs 0
0.97 km
ontwikkeling waterwinning i.c.m. andere functies drinkwatergebied in onderzoek , resultaat eind 2018, daarna mogelijk op shortlist voor 2025 zoekgebied waterwinning in kwelgebied (in onderzoek, resultaat eind 2018) behoud ondergrondse drinkwaterleiding ontwikkelen poort NP Hollandse Duinen
Aan deze tekening kunnen geen rechten worden ontleend. Alle rechten voorbehouden. zoekgebied boomproductie t.b.v. nieuwe Auteur: -AuteurGemeente Wassenaar woonwijk inpassen bestaand helofytenfilter in nieuw Datum: 13-09-2018 ontwikkelen buffergebied tussen Wassenaar
watersysteem en nieuw woongebied, mogelijkheden voor extensieve realisatie 50recreatie tot 60 ha natuurcompensatie buffergebied in overgang naar groen binnen woongebied
zoekgebied toegankelijk recreatiegebied (in totaal 200 ha)
en droge ecologische verbinding langs DUNEAnatte tankgracht
ruiter verbinding Aan deze tekening kunnen geen rechten worden -Auteurontleend. Alle rechten voorbehouden. Auteur: Gemeente Wassenaar 0 ontwikkelen Wassenaarseweg ontwikkelen wandel verbinding 0.97 km verlenging stoomtrein lijn richting
ontwikkeling waterwinning i.c.m. andere functies drinkwatergebied in onderzoek , resultaat eind 2018, daarna mogelijk op shortlist voor 2025 zoekgebied waterwinning in kwelgebied (in onderzoek, resultaat eind 2018) behoud ondergrondse drinkwaterleiding ontwikkelen poort NP Hollandse Duinen
nd. Alle rechten voorbehouden.
zoekgebied toegankelijk recreatiegebied (in totaal 200 ha)
Datum: 13-09-2018 ontwikkelen buffergebied tussen Wassenaar
en nieuw woongebied, mogelijkheden voor extensieve recreatie buffergebied in overgang naar groen binnen woongebied
0
Aan deze tekening kunnen geen rechten worden ontleend. Alle rechten voorbehouden.
Auteur: -AuteurGemeente Wassenaar Datum: 13-09-2018 ontwikkelen buffergebied tussen Wassenaar
en nieuw woongebied, mogelijkheden voor extensieve recreatie buffergebied in overgang naar groen binnen woongebied
0
ontwikkeling waterwinning i.c.m. andere functies drinkwatergebied in onderzoek , resultaat eind 2018, daarna mogelijk op shortlist voor 2025 zoekgebied waterwinning in kwelgebied (in onderzoek, resultaat eind 2018) behoud ondergrondse drinkwaterleiding ontwikkelen poort NP Hollandse Duinen
zoekgebied boomproductie t.b.v. nieuwe
Auteur: -Auteurwoonwijk Gemeente Wassenaar
tankgracht ontwikkelenstoomtrein ruiter verbinding verlenging lijn richting ontwikkelen wandel verbinding Wassenaarseweg
natte en droge ecologische verbinding langs tankgracht verlenging stoomtrein lijn richting Wassenaarseweg
0.97 km
nd. Alle rechten voorbehouden.
Groene zone Valkenburg, ambities partners, versie 22 november 2018
natte en droge ecologische verbinding langs tankgracht verlenging stoomtrein lijn richting Wassenaarseweg
0.97 km
0.97 km
ontwikkelen ruiter verbinding ontwikkelen wandel verbinding
DUNEA
natte en droge ecologische verbindingszone ontwikkelen ruiter verbinding overdracht en beheer 10 ha ontwikkeleneigendom wandel verbinding recreatiegebied verlenging stoomtrein lijn (rondje ontwikkeling waterwinning i.c.m. andere Valkenburgse Meer) functies zoekgebied toegankelijk recreatiegebied drinkwatergebied in onderzoek , resultaat
natte en droge ecologische verbinding langs realisatie 50 tot 60 ha natuurcompensatie tankgracht verlenging stoomtrein lijn richting Wassenaarseweg
zoekgebied toegankelijk recreatiegebied (in totaal 200 ha)
Auteur: -AuteurGemeente Wassenaar Datum: 13-09-2018 ontwikkelen buffergebied tussen Wassenaar
en nieuw woongebied, mogelijkheden voor extensieve recreatie buffergebied in overgang naar groen binnen woongebied
0
natte en droge ecologische verbinding langs tankgracht verlenging stoomtrein lijn richting Wassenaarseweg
0.97 km
De Groene Zone | Nota van Uitgangspunten
25
2.
Kwaliteiten en knelpunten
NOTA VAN UITGANGSPUNTEN
De Groene Zone | Nota van Uitgangspunten
Het gebied kent een groot aantal structuren en objecten die een rol kunnen spelen in de toekomstige inrichting van de Groene Zone. Deze elementen vormen waardevolle kwaliteiten, maar komen op dit moment niet allemaal goed tot hun recht, omdat ze slecht te beleven zijn of omdat ze geïsoleerd liggen. Het ligt voor de hand deze structuren en objecten te beschouwen als kansen. Maar er zijn ook locaties en elementen die minder goed passen binnen de beoogde ambities van de Groene Zone, de zogeheten knelpunten. In dit hoofdstuk gaan we verkennend/ beschouwend in op deze gebiedskwaliteiten en knelpunten. 2.1
Kwaliteiten
Openheid van het gebied De Groene Zone kent, ondanks een paar obstakels, momenteel een sterke openheid, onder meer veroorzaakt door de lange tijd dat het vliegveld in gebruik was. De betekenis van deze open ruimte voor de regio is groot (lucht in een verstedelijkt gebied). De openheid maakt het mogelijk te ervaren dat verschillende landschappen elkaar hier ontmoeten: de strandwallen, de polder, de duinen, het veenweidegebied. Met de ontwikkeling van het woongebied zal de openheid zeker veranderen. In de verkavelingsstructuur van het woongebied wordt hierop ingespeeld door bestaande beeldbepalende objecten als landmark te handhaven en onderdeel van zichtlijnen te maken. Door vergelijkbare maatregelen toe te passen in de Groene Zone, bijvoorbeeld een gemarkeerde zichtlijnen over het water, kan de ervaring van deze openheid worden behouden of zelfs worden versterkt. Een belangrijke drager van het open landschap is het agrarisch gebruik van het gebied. Ecologische kwaliteit Vanwege het agrarische landschap, cultuurhistorische relicten en de nabije aanwezigheid van natuurgebieden is de Groene Zone in potentie een belangrijk ecologisch gebied. Het is bovendien één van de laatste schakels tussen het duinlandschap
27
en het Groene Hart. Flora en fauna kunnen via de Groene Zone tussen deze natuurwaarden migreren. De Groene zone kan in die hoedanigheid ook fungeren als een belangrijke locatie voor noodzakelijke mitigerende en compenserende maatregelen als gevolg van realisering van bebouwing in de rest van PLV. De potentie van het gebied worden op dit moment vanuit ecologisch perspectief minimaal benut. Kansen kunnen pas gepakt worden als gebruikers van het landschap deze aangrijpen. Overheden (Rijk, provincie, gemeenten, waterschap) en relevante stakeholders (denk aan drinkwaterbedrijf DUNEA, Staatsbosbeheer) kunnen via regelgeving en subsidiering sturing geven. Lange lijn van de landingsbaan De landings- en taxibanen vormen een lange open ruimte, en bieden zichtlijnen in het gebied. In het structuurplan voor de woonlocatie wordt deze open lijnvormige ruimte grotendeels behouden door het tracé van de banen uit te graven en te transformeren tot (bevaarbare) brede watergangen. In de Groene Zone kan dit subtiel worden doorgezet in een open agrarisch landschap, gebruik makend van de oorspronkelijke verkavelingsstructuur. Door koppeling van deze watergangen aan de tankgracht op het Projectgebied Valkenburg (en door het gedempte deel van de tankgracht te ontgraven) ontstaat een waardevol waternetwerk door het gehele gebied.
Beplante koppen van de strandwallen De zuidzijde van de Groene Zone wordt begrensd door de koppen van de strandwallen. De strandwallen zijn ontstaan door zandafzettingen en liggen hoger in het landschap. Tussen de strandwallen liggen de lagergelegen strandvlakten (klei en veen). Op de strandwallen ontstond de eerste bewoning. De strandwalkoppen zijn beplant en bebouwd en hebben een gevarieerd karakter. Het contrast met de beplante strandwallen versterkt het open landschapskarakter van de Groene Zone.
28
Wassenaarse Watering en Kaswatering De Wassenaarse- en Kaswatering kunnen in de toekomst van bijzondere recreatieve en ecologische meerwaarde zijn voor de Groene Zone. De Wassenaarse Watering is al bevaarbaar en verbindt Wassenaar met de Oude Rijn. Langs de oevers loopt een recreatieve fietsroute. Ook de Kaswatering heeft de potentie om een attractieve bevaarbare waterloop te worden voor kleine plezierboten en kano’s, mogelijk gekoppeld worden aan een wandelroute. De beide wateringen kunnen tevens een aanvulling vormen op het ecologisch netwerk. Voorzien van ecologische oevers vormen zij continue groenblauwe aders, die de Groene Zone van zuid naar noord doorsnijden en aansluiting vinden met de beoogde oost-westelijke ecologische verbinding. Ligging tussen duingebied en veenweidelandschap De Groene Zone vormt een onderdeel van het gebied tussen de duinen en de open strandvlakte tussen Wassenaar en Katwijk aan de westzijde, en het achtergelegen veenweidelandschap ten oosten van de Vliet in Voorschoten in oostelijke richting. Het vormt één van de laatste open ruimtes als verbinding tussen de kust en het Groene Hart, een grote kwaliteit, zowel ecologisch, recreatief als landschappelijk. Het natuurontwikkelingsproject Lentevreugd ligt tegen de Groene Zone aan en heeft een bijzondere kwaliteit als natuurgebied; het vormt een natuurlijke overgang naar de duinen.
Het is beperkt toegankelijk. Helofytenfilter Het helofytenfilter had een belangrijke waterzuiverende werking toen het vliegveld nog in gebruik was. Momenteel heeft het helofytenfilter vooral betekenis als landschappelijk element. Het uitgestrekte riet- en waterlandschap is een verrijking van het landschappelijke pallet dat aanwezig is rondom de Groene Zone; het is één van de landschappelijke parels die door de tankgracht aaneen geregen kunnen worden tot een rijke groene keten. Het helofytenfilter heeft
ook ecologische waarde en kan daarmee eveneens een schakel vormen in de beoogde ecologische verbinding tussen de duinen en het Groene Hart. Dit landschappelijk element valt formeel niet binnen de Groene Zone, maar ligt in PLV op grond van het Rijksvastgoedbedrijf. Bunkerbos Het Bunkerbos is één van de meest rustige plaatsen op de voormalige vliegbasis. Het is dan ook niet vreemd dat het bos onderdak biedt aan diverse soorten vleermuizen. Net als het helofytenfilter kan het Bunkerbos een belangrijke schakel vormen in een groene keten, zowel qua beleving (bij voorbeeld als onderdeel van een zacht-recreatieve route) als van ecologische waarde (als stapsteen binnen de beoogde ecologische verbinding). Tankgracht, onderdeel van de Atlantikwall De tankgracht is aangewezen als gemeentelijk- en rijksmonument en is onderdeel van de Provinciale Erfgoedlijn Atlantikwall. Vanwege de status ´Rijksmonument`dient een vergunning voor eventuele aanpassing van de gracht bij het RCE te worden aangevraagd. De tankgracht kenmerkt zich door steile oevers en een relatief brede watergang met een ‘hoekig’ tracé. De tankgracht werd tijdens de Tweede Wereldoorlog aangelegd door de Duitse bezetter als verdediging van het vliegveld aanvallen van geallieerde troepen. Na de oorlog is het vliegveld uitgebreid en werd de start- en landingsbaan verlengd. Daarvoor werd een deel van de tankgracht gedempt.
De tankgracht is een waardevolle landschappelijke en cultuurhistorische structuur in het gebied. Behoud van de tankgracht staat centraal. Uitgraven en herstel van het ontbrekende deel en het beter herkenbaar en beleefbaar maken is een logisch onderdeel van de toekomstige ontwikkeling. De integratie van cultuurhistorie met diverse nieuwe functies vormt een uitwerkingsopgave. Op de lijn van de tankgracht bevinden zich tevens een aantal archeologische terreinen uit de prehistorie van provinciaal belang.
De Groene Zone | Nota van Uitgangspunten
Valkenburgse Meer met smalspoorlijn Het Valkenburgse Meer is formeel geen onderdeel van de Groene Zone, maar het verdient aanbeveling om de zandwinningslocatie wel mee te nemen in de integrale ontwikkeling van PLV. Het meer zal in de toekomst uitgebreid worden in de richting van de Groene Zone. Naast een economisch belang heeft het meer aanzienlijke toeristisch-recreatieve en ecologische waarde, die in de toekomst nog verder kan worden uitgebouwd. Denk bij recreatie vooral aan watersportactiviteiten en de aanwezigheid van het Smalspoormuseum met het daarbij horende (functionerende) smalspoor. Vanwege de uitbreiding van het Valkenburgse Meer dient het tracé van het smalspoor verlegd te worden, onder verantwoordelijkheid van de gemeente Katwijk. Doortrekking van de lijn door de Groene Zone is niet aan de orde. Het Valkenburgse Meer heeft met haar uitgestrekte rietoevers ook een belangrijke ecologische betekenis, en wordt om die reden gerekend tot de Ecologische VerbindingsZone. De rietoevers, inclusief een plas-
Toekomstige uitbreiding van het Valkenburgse Meer
29
draszone, hebben de potentie om aan te sluiten op het beoogde ecologische netwerk door, of langs, de Groene Zone. De gemeente Katwijk onderzoekt of het mogelijk is om windturbines tussen A44 en Valkenburgse Meer te realiseren. Deze windturbines kunnen de ecologische kwaliteit van het gebied in negatieve zin beïnvloeden. Op het grondgebied van Wassenaar, en binnen de Groene Zone, zullen geen windturbines worden geplaatst. Archeologische waarde Naar verwachting is de Groene Zone een gebied met aanzienlijke archeologische waarden. De verwachtingen voor vondsten in de Groene Zone zijn weliswaar minder hoog gespannen dan in andere delen van PLV, maar ook hier kent de ondergrond een rijke historie die een zorgvuldige aanpak vraagt. Agrarische bedrijvigheid De agrariërs in de Groene Zone zijn de beheerders van het open landschap, zoals beschreven in ‘Openheid van het gebied’. Zij houden het typische historische slagenlandschap in stand, beheren de openheid van het polderlandschap, en zijn een economische drager van het gebied. Middels het bestaande slotenpatroon
30
zijn eigendommen en kavels verdeeld. Hierdoor zijn poorten, hekken en andere afrasteringen die het open beeld verstoren minimaal aanwezig en noodzakelijk. Het areaal aan agrarisch gebied behoeft niet te worden verminderd, wanneer in overleg met de agrariërs kan worden bekeken welke kansen er liggen voor ecologisch beheer van de graslanden, slootkanten, watergangen, etc. In het kader van de afspraken die zijn gemaakt voor Het Stappenplan voor een Ecologische Verbinding is hier overigens reeds een eerste aanzet toe gegeven. De huidige stikstofproblematiek kan een kans betekenen voor de agrarische sector in de vorm van (financiële) compensatie voor extensivering van de veestapel en/of ecologisch medegebruik. Nader onderzoek is noodzakelijk om te bepalen wat de daadwerkelijke impact is voor de agrariërs. 2.2 Knelpunten Het gebied kan in zijn huidige verschijningsvorm worden gekenschetst als een perifere zone (een zogenaamde fringe belt), waaraan lange tijd ongeclausuleerd functies en elementen zijn toegevoegd, die zich slecht voegen in het open agrarisch landschap. Hierdoor komen de oorspronkelijke en/of potentiele kwaliteiten van het gebied onder druk te staan.
De volgende in het gebied aanwezige functies of elementen vallen in die categorie: Bedrijventerrein Maaldrift en MOB-complex Aan de Oostzijde van de Groene Zone, direct grenzend aan de A44, bevindt zich bedrijventerrein Maaldrift, met een oppervlakte van ca. 3 ha. Aan de Oude Tramweg, naast bedrijventerrein Maaldrift, bevindt zich een Mobilisatie-complex (MOB) van Defensie. Op Maaldrift is een aantal bedrijven met uiteenlopende activiteiten gevestigd: van autosloperij tot bouwmarkt, van glashandel tot productiebedrijven. Het MOB is een magazijncomplex, dat in de vijftiger jaren door Defensie werd gerealiseerd als uitvalsbasis
voor mobiele divisies. In het complex worden permanent voorraden munitie, medicijnen en voedsel opgeslagen. Van de 100 in Nederland gerealiseerde MOB-complexen is slechts een handvol over, waaronder het complex in Wassenaar. Het ministerie van Defensie heeft aangegeven het complex tenminste de komende 25 jaar in gebruik te willen houden. Er is geen ambitie om het bedrijventerrein of het aanpalende MOB-complex in het kader van de ontwikkeling van de Groene Zone aan te passen of te herstructureren. De ligging van het bedrijventerrein en MOB-complex versmallen de Groene Zone weliswaar, en zouden zo een belemmering kunnen vormen voor de gewenste ecologische verbinding met het Groene Hart. Doelsoorten (flora en fauna) die bosschages of bosranden als verbindingselement nodig hebben, zullen deze versmalling niet als belemmering ervaren, maar eerder als een bruikbare stapsteen. De rust op het MOB-complex en de houtsingel rondom de camping onderschrijven de bruikbaarheid van de corridor als verbindingszone. Milieustraat Avalex Aan de Hogeboomseweg bevindt zich de Milieustraat van Avalex, een afvalverwerkend bedrijf van samenwerkende gemeenten, waaronder Wassenaar. Binnen de uitgangspunten van de Groene Zone is het niet eenvoudig het afvalverwerkende bedrijf een plaats te geven.
De activiteiten van Avalex sluiten noch qua functie, noch qua verschijningsvorm aan bij het beoogde beeld van de Zone. Bovendien is het bedrijf sterk verkeersaantrekkend, zowel voor personenauto´s als voor vrachtverkeer. Dit kan een potentieel veiligheidsconflict met de recreatieve langzaam verkeerontsluiting van de Groene Zone opleveren. Het terrein leent zich voor agrarische activiteiten en/of natuurontwikkeling, waardoor het open karakter van het gebied versterkt kan worden. De mogelijkheden van verplaatsing van de AVALEX-activiteiten worden nader onderzocht, in samenwerking met de in Avalex samenwerkende partnergemeenten.
De Groene Zone | Nota van Uitgangspunten
Vergezicht over de Wassenaarsche Slag vanuit villapark Rijksdorp
31
32
Verkeersdruk Binnen het plangebied van de Groene Zone zijn over het algemeen wegen gesitueerd die het lokaal bestemmingsverkeer faciliteren. De N441 is hierop een uitzondering. Deze provinciale weg voorziet in (boven-) regionaal verkeersaanbod vanaf de bollenstreek tot het centrum van Den Haag, en wordt veelvuldig gebruikt als sluiproute bij verkeerscongestie op de Ing. Tjalmaweg en/of de A44. Dit leidt niet alleen tot een onaanvaardbare verkeersdruk op de Groene Zone en ernstige congestie in de kern Wassenaar, maar is ook debet aan een sterk verhoogde stikstofuitstoot en -depositie vlak naast een Natura 2.000-gebied. Realisatie van 5.600 woningen in PLV kan dit effect dramatisch verergeren, wanneer geen maatregelen worden genomen die de intensiteit op de provinciale weg reduceren tot aanvaarbare waarden. Nader onderzoek in het kader van de woningontwikkeling op PLV moet de omvang van de verkeers- en stikstofproblematiek in kaart brengen, en mogelijkheden voor oplossingen genereren. 2.3
Nader te onderzoeken
Overige bedrijvigheid In de loop van de tijd is en verscheidenheid van solitaire bedrijven geland in het gebied, variërend van tuinmaterialen-, recyling en composteringsbedrijf tot stoeterij/stalhouderij, en van partycentrum tot tuinderij. Het aandeel agrariërs en agrarisch gebonden bedrijven is desondanks relatief groot, waardoor het gebied ondanks alles nog steeds als “boerenlandschap” gekenschetst kan worden. Voor de Groene Zone is het van belang het agrarisch karakter te behouden blijft. Volkstuinen Aan de Ruigelaan (westzijde) ligt, omgeven door struikgewas, het omvangrijke volkstuinencomplex van WVV Ruigelaan. Het complex belemmert weliswaar een vrij en open zicht op -en door- de Groene Zone, maar het is goed denkbaar dat de volkstuinen, als groene en wellicht recreatief/
educatieve functie, met een groene omzoming goed inpasbaar zijn in de Groene Zone. Woonwagenkamp Eveneens aan de Ruigelaan (westzijde) bevindt zich, dicht bij de voormalige startbaan van het vliegveld, al sinds jaar en dag een klein, geïsoleerd liggend woonwagenkamp. Hoewel het kamp slechts een woonfunctie heeft en geen bedrijvigheid kent vormt het een relatief vreemd element binnen het agrarische en landschappelijke gebied. Het kamp vormt echter geen concrete belemmering voor de ontwikkeling van de Groene Zone, indien het op passende wijze (groene omzoming) wordt ingepast in het omliggende landschap en het kamp uitsluitend een woonfunctie behoudt. In het kader van wettelijke taken kan het noodzakelijk zijn maximaal vier extra woonwagens in het kamp toe te staan. Nader onderzoek dient plaats te vinden op welke wijze het woonwagenkamp, inclusief eventuele uitbreiding, op passende wijze ingepast kan worden in het landschap. Hotel Wassenaar Op de kruising Ruigelaan (westzijde)-N441 ligt Hotel Wassenaar, een complex van vier lagen hotelkamers en een groot restaurant. Aanvankelijk kende het hotel een toeristische functie, inmiddels biedt het voornamelijk long-stay onderdak aan buitenlandse arbeidskrachten die werken in de bollenstreek. Het hotel verstoort met haar verschijningsvorm het open karakter van de Groene Zone en heeft een relatief grote verkeersaantrekkende invloed.
Een hotelfunctie past evenwel binnen de Groene Zone. Het hotel dient echter wel beter te worden ingepast in, en aangepast aan het landschappelijk karakter van de Groene Zone. Zweefvliegen Vanaf 2012 wordt niet meer gevlogen vanaf Valkenburg. Wassenaar heeft geen principiële bezwaren tegen de aanwezigheid van zweefvliegers in de Groene Zone en is bereid de mogelijkheid daartoe planologisch open te houden. Of zweefvliegen boven Valkenburg in de toekomst echter een realistisch scenario is hangt af van de vraag of de
De Groene Zone | Nota van Uitgangspunten
huidige luchtvaartregeling (de regeling van opstijgen en landen) van kracht blijft dan wel wordt afgeschaft. De bevoegdheden daartoe berusten bij de provincie. Het Rijk, i.c. het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, is voornemens om de Air Traffic Zone (ATZ) Valkenburg (de organisatie van de “luchtkolom” boven Valkenburg) reeds per 1 april 2020 op te heffen, in verband met de ligging in de aanvliegroute van Schiphol. Dit impliceert dat zweefvliegers minder hoog zouden mogen vliegen boven Valkenburg. Het Rijksvastgoedbedrijf heeft -als grondeigenaarinmiddels de huur van de hangars door de zweefvliegvereniging op het voormalige vliegkamp opgezegd. Vooruitlopend op besluitvorming door provincie en Rijk wordt onderzocht of er elders op
Zoekgebied testlocatie projecten Unmanned Valley
33
Wassenaars grondgebied vervangende ruimte voor de zweefvlieghangars kan worden gevonden, mocht dit nog relevant zijn. Fieldlab Unmanned Valley De ontwikkelingen op en rond het voormalig vliegkamp omvatten eveneens bedrijfsfaciliteiten voor de ontwikkeling van drones en innovatieve onbemande technologieën, het zogenaamde Fieldlab Unmanned Valley (UMV). Daarbij wordt gebruik gemaakt van bestaande luchthavenfaciliteiten als hangars, werkplaatsen en kantoren. UMV biedt goede mogelijkheden voor hoogwaardige werkgelegenheid en is derhalve van economisch belang voor de regio. In de ´Bestuurlijke Afspraken Unmanned Valley 2018´ (hierna Bestuurlijke Afspraken 2018) is vastgelegd
34
dat de ontwikkeling van UMV in de periode 2018-2023 jaarlijks zal worden gemonitord en geëvalueerd, om vervolgens te kunnen bepalen of het testcentrum voor de langere termijn levensvatbaar is en zich daadwerkelijk kan doorontwikkelen naar een volwaardige locatie, inclusief een permanent testveld (met maximale afmeting van 500 x 500 meter). Om hieraan uitvoering te geven heeft de provincie Zuid-Holland opdracht verstrekt aan een onafhankelijk adviesbureau om jaarlijkse evaluaties te verzorgen en in 2023 een eindrapportage op te stellen. De eerste monitor heeft een hoopvol beeld opgeleverd, hoewel het verloop van opstartende bedrijfjes nog groot is. Testvluchten met drones worden voorlopig gemaakt vanaf bestaande faciliteiten op het voormalig vliegkamp; naar verwachting zal dit nog tenminste 8 jaar mogelijk zijn, started vanaf 2018. In de Bestuurlijke Afspraken 2018 is een zoekgebied gedefinieerd voor een eventueel te realiseren definitief -groen- testveld met een maximale omvang van 500 x 500 meter, inclusief veiligheidszone. Het zoekgebied ligt deels op Wassenaars grondgebied in de Groene Zone, deels op Katwijks grondgebied in Mient Kooltuin. De definitieve locatie zal in samenwerking met de gemeente Katwijk bepaald. Breed palet aan stakeholders met verschillende belangen Het eigendom van de gronden in de Groene Zone is zeer divers belegd.
Naast het Rijk heeft een aantal grote institutionele beleggers in het verleden omvangrijke posities verworven, met het oog op potentiele woningontwikkeling. Ook de agrariërs hebben grote percelen in eigendom. De gemeente Wassenaar bezit een beperkt aantal, verspreid gesitueerde, percelen in de Zone in eigendom. Zie ook de overzichtskaart in de bijlage. De belangen van de diverse grondeigenaren lopen sterk uiteen en zijn soms tegenstrijdig. Het Rijk richt zich voornamelijk op het in de Zone realiseren van mitigerende en compenserende maatregelen als gevolg van de woningontwikkeling op PLV. Voor de institutionele beleggers geldt vooral beperking van
waardeverlies als gevolg van de functieverandering van het gebied. De agrariërs focussen op continuering van hun bedrijven, maar hebben wel de bereidheid uitgesproken om actief mee te werken aan de ontwikkeling van de Groene Zone tot open landschap met hoge ecologische waarde en versterkte recreatieve functie. Grondeigenaren met bedrijven in de Groene Zone willen bij voorkeur hun bedrijven in de Groene Zone voortzetten of zelfs uitbreiden. Dit verhoudt zich lang niet altijd tot de thans voorliggende ontwikkelingsplannen voor het gebied. Gelet op de uiteenlopende belangen is het van groot belang om met de stakeholders in gesprek te blijven of te komen, en hen zo veel als mogelijk actief te betrekken bij de verdere planvorming. Met het Rijksvastgoedbedrijf zal een Samenwerkingsovereenkomst (SOK) worden gesloten voor de ontwikkeling van de percelen in de Groene Zone die in haar eigendom zijn. Voor de andere stakeholders zal worden onderzocht welke sturingsmechanismen het meest effectief zijn om het gewenste beleid te kunnen effectueren (denk aan wijziging van omgevingsplan, toepassing van de Wet Voorkeursrecht Gemeenten, wijziging van pachtovereenkomsten, samenwerkingsovereenkomst). Beschikbaarheid financiële middelen In de meerjarenbegroting van Wassenaar zijn (vooralsnog) geen middelen opgenomen voor de (her-)ontwikkeling van de Groene Zone.
Uitzondering hierop is de ecologische verbindingszone waarvoor Wassenaar geld beschikbaar heeft gesteld en waarvoor provinciale subsidie beschikbaar is. De gemeente zal zich vooral richten op het scheppen van planologische voorwaarden die de gewenste ontwikkelingen ondersteunen dan wel mogelijk maken. Participatie van stakeholders als het Rijk, de Provincie Zuid-Holland, drinkwaterbedrijf Dunea, Hoogheemraadschap Rijnland en Staatsbosbeheer is voorwaardelijk om de plannen voor de Groen Zone te kunnen realiseren. In nauwe samenwerking met partners, waaronder de gemeente Katwijk, zullen subsidieregelingen worden gezocht voor de realisatie
De Groene Zone | Nota van Uitgangspunten
van onderdelen in de Groen Zone en Mient Kooltuin. Het lijkt realistisch te veronderstellen dat de fasering van de realisatie van de plannen voor de Groene Zone de beschikbaarheid van financiële middelen volgt. De plannen krijgen daarmee een lange termijnkarakter. Gelet daarop is het zaak de planologische maatregelen snel in te voeren en een lange termijnrobuustheid te geven.
Stakeholders in het plangebied (eigendomskaart)
35
3.
Uitgangspunten
NOTA VAN UITGANGSPUNTEN
38
Duurzaamheidskaders
Financiële kaders
Begrenzingen en kwaliteit
3.1 Begrenzingen en kwaliteit De ontwikkeling van een robuuste en waardevolle groene zone is van essentieel belang voor de ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid in de verstedelijkte regio. De groene zone dient een belangrijke kwaliteit toe te voe-gen aan het woonklimaat van de projectlocatie Valkenburg en voor de lange termijn een hoge kwaliteit aan de regio. Er wordt gestreefd naar een hoogwaardige en duurzame inrichting die op een goede wijze wordt ge-borgd. In het kader van een onderzoek naar Unmanned Valley zijn ook afspraken gemaakt over de omvang van de Groene Zone. Daarbij is de grens met het woningbouwgebied indicatief aangegeven, omdat er nog vele onzekerheden bestaan en voor de uiteindelijke afronding verder overleg noodzakelijk is. De raad zag de Bestuurlijke Afspraken op dit punt “als een begin en zeker niet als een eindpunt”. Bij alle beslissingen over de Groene Zone, ook die over begrenzing en omvang, dient de kwaliteit van de zone voorop te staan. De begrenzing van de Groene Zone is gebaseerd op de in de Bestuurlijke Afspraken 2018 vastgestelde indicatieve grens, waarmee de gemeenteraad van Wassenaar op 26 maart 2019 heeft ingestemd. Het nieuw aan te planten bos langs de Wortmanwal en het Bunkerbos vormen onderdeel van de Groene Zone, evenals het overgangsgebied (de “zaagtanden”).
Het later in het ontwikkelproces, in overleg met de gemeente Katwijk, Rijksvastgoedbedrijf en provincie nader in te vullen “zaagtand”-gebied vormt “zachte” overgang van landschappelijk groen naar het top-woonmilieu van PLV (gemiddelde kavelgrootte 500-1.500 m2). Daarbij wordt gebruik gemaakt van groen- en waterelementen, en ondersteuning door opgaande beplanting. Er wordt planologische inrichtingseisen gesteld aan de particuliere kavels, passend bij het karakter van de Groene Zone, en zodanig dat de bebouwing slechts aan de noordzijde van de kavels wordt gesitueerd. De zachte overgang wordt niet doorsneden door doorgaande verkeersroutes, anders dan watergangen.