Presentatie 21 februari participatie OW en de gemeenteraad

Participatie Omgevingswet en de gemeenteraad!

Gemeenteraad Wageningen 21 februari 2023.

Even voorstellen…. • Adviseren en opleiden • Auteur/eindredacteur:

Een uniek boek over toezicht en handhaving met de Omgevingswet Dat is nu geschreven Hebjij dat nouook?

• Onderdeel van: www.omgevingswetwerk.nl en www.deomwentelaars.nl Wil jij weten wat er gaat veranderen voor toezicht en handhaving als de Omgevingswet in werking treedt? Vraag jij je af wat het voor je werk betekent als er meer algemene regels en zorgplichten komen? Wil jij hierover met plezier een boek lezen, dat jou veel waardevolle informatie biedt en tijdrovend uitzoekwerk bespaart? Wil je eten at het Anders erken voor toe icht & handhaving betekent? Wil je tips hebben voor de praktijk om ermee aan de slag te gaan?

mr. Annemiek Tubbing

• Blogs: www.vanderschootadvies en Binnenlands Bestuur • info@vanderschootadvies.nl

Programma vandaag •

19.40-20.10 Schoot)

Inleiding participatie onder de Omgevingswet (Trees van der

•

20.10-21.00

In groepjes aan het werk: casus verkennen.

•

21.00-21.15

Pauze

•

21.15-22.00

Aan het werk: wat verstaan we onder de waarden en wanneer zijn we tevreden?

•

22.00-22.15

Afsluiting: samenvatting en schets vervolg

Thema’s uit het rondetafelgesprek •

• • •

• •

•

D66: • hoe vijf uitgangspunten voor participatie bindend maken voor andere initiatiefnemers dan de gemeente? • Borgen mate van inclusie en toegankelijkheid • De drie thema’s loslaten, faciliteren of regisseren bespreken. • Vergroting van draagvlak kan een doel van het beleid zijn: goed nadenken over formulering. VVD: zorgvuldigheid en de effecten op kosten en snelheid. GroenLinks: gedeeld beeld over participatie en wat daarmee te bereiken. PvdA: verwachtingsmanagement, dat heeft ook te maken met de effectiviteit van het proces. Stadspartij: belanghebbenden voor de participatie zijn heel duidelijk gedefinieerd; misschien moet er nog worden gekeken of dit volledig inclusief is. ChristenUnie: inclusieve participatie, het proces lijkt niet heel lineair te zijn. Veel processen zijn complex en wellicht is het mogelijk een proces op te pakken en dat gezamenlijk uit te werken. Tijdens het proces kunnen verschillende soorten van participatie worden ingezet. Hoe wordt gewaarborgd dat initiatiefnemers het juiste participatieproces volgen? CDA: goede communicatie en transparantie.

Het woord participatie • Taalgebruik: ergens aan mee doen, meepraten en meedenken met actoren, aandeel hebben in, deelnemen. • Sociaal Domein = kunnen meedoen aan de maatschappij • Fysiek Domein (Ow) = betrokkenheid bij veranderingen fysieke leefomgeving – Niet: vervangen democratische besluitvorming/draagvlak. (Mag wel). – 2 soorten: • Burgerparticipatie: draagt bij aan betere kwaliteit van besluiten: inzicht in belangen • Overheidsparticipatie: faciliteren dat anderen dan de overheid doelen realiseren

Gezamenlijke doelen Voorspelbaarheid

Waarom eigenlijk die Ow?? • • • • • • • • • • • • •

Circulaire economie Kringlooplandbouw/ander buitengebied Van het gas af, maar wat wel Minder stikstof Meer biodiversiteit Klimaatverandering Migranten/inclusieve samenleving Woningaanbod Denken over positieve gezondheid/gezondheidsbevordering Toename armoede en kloof tussen arm en rijk. Toegankelijkheid voor iedereen/inclusiviteit Arbeidsmarktproblematiek Militaire doeleinden?

Wat is de verandering? • Art. 1.3 Ow: – Kwaliteit van de leefomgeving centraal – Besluiten nemen ‘met het oog op de doelen van de wet’: • Gericht op: duurzame ontwikkeling, bewoonbaarheid land en bescherming/verbetering leefmilieu • Balans tussen kwaliteit leefomgeving en maatschappelijke behoeften • Gezondheidsbevordering en –bescherming meenemen • Tbv oude en nieuwe taken artikel 2.1 Ow, o.a. – tegengaan klimaatverandering, – bevorderen toegankelijkheid openbare buitenruimte

• Doel van een initiatief centraal ipv ‘mag het wel’

Waarom participatie bij de Ow? • Juridische verandering + anders sturen, regelen en werken • Participatie = samen werken aan gezamenlijke doelen = voorspelbaarheid

Verandering Ow komt neer op: • Integraal, samenhangend en gebiedsgericht werken • Sturen met beleid via de beleidscyclus • Actieve, samenwerkende overheid – Meekoppelkansen benutten – Instrumentenmix inzetten.

• Ja, mits grondhouding met vroege participatie

= integraal, samenhangend gebiedsgericht benaderen

Illustratie van: Gerwin Gabry KuiperCompagnons

= sturen met de beleidscyclus

Omgevingsvergunning buitenplanse opa

binnenplanse opa

eind 2029

= ‘instrumentenmix’ inzetten Afstemmen en samenwerken Andere instrumenten: Privaatrecht Subsidie Heffing Voorlichting Grondexploitatie etc

participatie

= meekoppelkansen benutten

Illustratie van: Wilfried Jansen of Lorkeers

Woonomgeving bouwen ipv woningen bouwen

= vroegtijdige burgerparticipatie • Rechtspraak nu: inspraak/zienswijzen voldoende (Verdrag Aarhus) = mensen reageren (meestal negatief) op al gemaakte keuze • Ambitie Ow: cultuuromslag/andere bestuurscultuur – doe het vroeger: laat mensen (positief) meedenken/meedoen bij nog te maken keuzes – Maar: • het is maatwerk • bij omgevingsvergunning: initiatiefnemer verantwoordelijk

Participatie in de wettekst • Niet verplicht (maar moet eigenlijk wel!) • Overheid organiseert bij omgevingsvisie, omgevingsplan, programma’s: – Zorgvuldigheidsbeginsel, motiveringsbeginsel – Straks ook: participatieverordening

• Bij omgevingsvergunningen: aanvraagvereiste (art. 7.4 Or) – Aanvrager bepaalt of en hoe – Tenzij door de gemeenteraad verplicht gesteld bij buitenplanse OPA – B&W toetsen: is dit voldoende informatie voor een goed besluit (onderzoeksverplichting) – B&W motiveren besluiten vanuit participatiebeleid gemeenteraad – Vraag van dienstverlening of/hoe aanvrager wordt geholpen hierbij – Handig: duidelijk inhoudelijk kader aanwezig. – Geen extra aanvraagvereisten dan de wettelijke mogelijk!!

Hoe? omgevingsdialoog

Intake- en omgevingstafel • Intaketafel = soort voortoets van gemeente/ketenpartners: is het idee niet onwenselijk? Handig: duidelijk inhoudelijk kader aanwezig

• Omgevingstafel/omgevingsdialoog: – Hoe beoordelen we wat er nu is? – Is dit initiatief wenselijk? – Hoe krijgen we dit initiatief wenselijk? – Sluitstuk: inspraak op concreet voorstel (met onderbouwingen en onderzoeksrapporten) • B&W toetsen en vullen aan

Wel een uitdaging….

EMOTIES!!!! WANTROUWEN

Vroege participatie vraagt om: • = van te voren goed over nadenken: – Met wie? – Waarover – Wanneer? – Hoe? – Vaardigheden?

• Transparantie op het proces • Per proces een geschikte aanpak kiezen • Goed nadenken wie de kartrekker/regisseur is: vertrouwen! • Zie tips Nationale Ombudsman, Aandeslagmetde omgevingswet.nl etc.

Hoe? Omgevingsscan: fysiek en sociaal! Verwachtingenmanagement: • • •

Gezamenlijk startsituatie bepalen = kwaliteit leefomgeving Duidelijke doelen = opgave voor omgevingsvisie/programma’s = ambities!! Aanpak uitleggen

Laat mensen vertellen en dromen Gebruik de input: kom op alles terug

Zorg voor begeleiders die het kunnen!!!

Wat moet begeleider kunnen? • Ontwerpen op basis van ‘input van anderen’: kunnen ophalen, kunnen luisteren, creatief zijn, dingen terug laten komen: verbindend ontwerpen. • Ja mits houding: initiatieven positief benaderen, stimuleren meekoppelkansen, ombuigen naar wat wel kan – = meer dan toestaan of weigeren – = als overeenstemming uitblijft: verbindend onderhandelen/Mutual Gains Approach) • Gevoel voor mensen, menselijke maat, menselijke beweegredenen: investeren in relaties.

Per fase andere vaardigheden Wat is mogelijk en gewenst?

Gevolgen voor de omgeving?

Wat leeft er?

Rechtsgevolgen voor burgers?

principe besluit

Aanvraag

Vroege participatie

Verdediging van het besluit

Oordeel van de rechter

Besluit

Zienswijze Bezwaar

Beroep Hoger beroep

Rol van de raad beleidscyclus Regels voor B&W of omgevingsdienst

Bindend advies?? Gevallen verplichte participatie??

Bbopa Bevoegdheden voor B&W (omgevingsvergunning, melding, beleidsregel, voorwaardelijke verplichting, omgevingswaarden)

Delegeren wijzigingen onderdelen omgevingsplan?

Sturen via politiek en geld?? Of Participant??

Instrumentele rol gemeenteraad • Participatiebeleid vaststellen

• Aanwijzen voor omgevingsvergunningen buitenplanse OPA van gevallen waarbij participatie verplicht is. • Wet versterking lokale democratie: participatieverordening

Politieke rol gemeenteraad • Kaderstellend • Controlerend (kwaliteit van de besluiten) • Volksvertegenwoordiger = algemeen belang • Bewaker van participatieprocessen: – Bij de eigen besluiten (omgevingsvisie en omgevingsplan) – Controleren hoe B&W dat in het algemeen doet bij vergunningen – Evalueren of het goed gaat

Spanningsveld en politiek! Ik kreeg geen gelijk, dus participatie was niet goed!!

volksvertegenwoordiging

participatie

• Algemeen belang • Belangen afwegen • Standpunten overwinnen, kiezen en verbinden • Verandering rol voor en na verkiezing • Pijn verdelen • Participatie organiseren en bewaken, info ophalen

• Eigen belangen • Belangen behartigen • Bereidheid tot standpunten overwinnen? • Kiezers • Pijn vermijden of dragen • Draagvlak willen

Hoe gaat de raad hiermee om? Hoe gaat een raadslid hiermee om?

Tips… VNG presentatie + handreiking! https://iplo.nl/participatieomgevingswet/ participatie-instrumenten/participatieomgevingsvergunning/

Je kunt er lang over praten….maar je moet het (leren) doen!

Casus sloop/renovatie van seniorenwoningen

• • •

• • • • •

75 verouderde seniorenwoningen/appartementen slopen, 75 grondgebonden woningen terugbouwen: ook voor gezinnen. Op het terrein staan 3 grote oude bomen met veel openbaar groen Ontsloten met wandelpad Binnen de wijk laatste toegankelijk groen. Egels, vleermuizen en vogels Mensen hebben leuk getuinierd Toegankelijk via wandelpaden.

Partijen 1.

Woningbouwvereniging – Eigenaar gebouwen – Initiatiefnemer – Huurt architect en bouwbedrijven in

2.

Gemeente: – Eigenaar openbare ruimte – Beslist over afwijken omgevingsplan en omgevingsvergunningen – Heeft een welstandsadvies nodig

3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

Bouwbedrijven Architect Omwonenden Buurtvereniging Toekomstige huurders Huidige huurders: moeten tijdelijk verhuizen. Komen ze nog terug? Belangenbehartigers??

Vragen • Wie zouden bij deze participatie mee moeten doen? • Op welk moment moet dat gebeuren (invulling ‘omgevingsdialoog’)? • Wie moet de regie op het proces hebben? Wat bepaalt wie de regie moet hebben? (Denk aan: gemeente? Woningbouwvereniging? Iemand anders?) • Wat houdt die regie in? • Wat is de rol van de gemeenteraad hierbij? • Wat doet een raadslid bij rechtstreekse benadering door de initiatiefnemer of burgers?

Gezamenlijke doelen Voorspelbaarheid

Plenaire bespreking

Het schema Waarden proces Zorgvuldigheid Snelheid Transparant

Open Gelijkwaardig Situationeel gebonden Opgave (realiseren) Inclusiviteit Gelijk kennisniveau Activerend Verbindend Vrijheid

Wat verstaan we eronder?

Wanneer zijn we tevreden?

Niet vergeten…. • Organisatie in staat stellen tot participatie: – Kost tijd – geld – Vaardigheden en kennis – Aanpassen werkprocessen

Slot Rest mij.. … u allen een goede paradigmawisseling toe te wensen! info@vanderschootadvies.nl