Waddinxveen Kaderbrief 2025 2028

Kaderbrief 2025 - 2028

Inhoudsopgave Voorwoord ............................................................................................................................................... 3 Inleiding ................................................................................................................................................... 4 Ontwikkeling financiële positie ............................................................................................................. 6 Begrotingsuitgangspunten 2025-2028 .................................................................................................... 8 Algemene uitkering .............................................................................................................................. 8 Indexatie .............................................................................................................................................. 8 Investeren: kapitaliseren versus reserve ............................................................................................. 9 Formatie en groei Waddinxveen .......................................................................................................... 9 Programma 1 – Juiste zorg voor iedereen ............................................................................................ 11 1.1

Overzicht mutaties programma 1 .......................................................................................... 11

1.2

Toelichting mutaties programma 1 ........................................................................................ 11

1.3

Risico’s .................................................................................................................................. 13

2

Programma 2 – Ruimte voor iedereen ...................................................................................... 15 2.1

Overzicht mutaties programma 2 .......................................................................................... 15

2.2

Toelichting mutaties programma 2 ........................................................................................ 15

2.3

Risico’s .................................................................................................................................. 17

3

Programma 3 – Groeiende gemeente ....................................................................................... 18 3.1

Overzicht mutaties programma 3 .......................................................................................... 18

3.2

Toelichting mutaties programma 3 ........................................................................................ 18

3.3

Risico’s .................................................................................................................................. 19

4

Programma 4 – Aantrekkelijke gemeente ................................................................................. 20 4.1

Overzicht mutaties programma 4 .......................................................................................... 20

4.2

Risico’s .................................................................................................................................. 20

5

Programma 5 – Slagvaardige gemeente................................................................................... 21 5.1

Overzicht mutaties programma 5 .......................................................................................... 21

5.2

Toelichting mutaties programma 5 ........................................................................................ 21

5.3

Risico’s .................................................................................................................................. 22

6

7

Programma 6 – Algemene dekkingsmiddelen........................................................................... 23 6.1

Overzicht mutaties programma 6 .......................................................................................... 23

6.2

Toelichting mutaties programma 6 ........................................................................................ 23

6.3

Risico’s. ................................................................................................................................. 24 Maatschappelijke voorzieningen ............................................................................................... 25

2

Voorwoord Geachte raad, In 2022 zijn we als college aan de slag gegaan met het motto Thuis in Waddinxveen. Nu, in 2024, zetten wij ons al bijna twee jaar in om ervoor te zorgen dat inwoners hier prettig wonen, dat voor de samenleving de juiste zorg beschikbaar is en dat Waddinxveen haalbare duurzame stappen zet. Dat doen we samen met inwoners, ondernemers, organisaties, verenigingen, medewerkers en u als raad. Voor u ligt de Kaderbrief 2025-2028. Deze Kaderbrief is de start van het proces om de Programmabegroting 2025-2028 samen te stellen. Met de Kaderbrief geeft u als raad de richting aan voor de begroting. Met overtuiging presenteren we als college de inhoud van deze Kaderbrief. Het lukt om in een financieel ingewikkelde tijd te blijven investeren in de thema’s die we belangrijk vinden. Voor prettig wonen blijven we huizen bouwen en investeren in maatschappelijke voorzieningen. We realiseren betaalbare woningen, we werken aan een ‘Perspectief Waddinxveen 2050’ en we maken budget vrij voor sport. Voor de juiste zorg vangen we stijgende kosten op en verbeteren we de kwaliteit van jeugdzorg. Voor haalbaar duurzaam blijven we onze duurzaamheidskoers volgen. En om te blijven bouwen aan al deze thema’s investeren we in de gemeentelijke organisatie. In de afgelopen jaren heeft u gehoord en gelezen dat wij ons zorgen maken over onze financiële positie. Wij staan daarin niet alleen.

Veel gemeenten konden de afgelopen jaren geen sluitende begroting presenteren wat leidde tot bezuinigingsmaatregelen. De financiële situatie in Waddinxveen is al enkele jaren een punt van zorg, maar vooralsnog is het gelukt om te komen tot een sluitende begroting. Ook dit jaar is het ons gelukt een sluitend meerjarenperspectief te kunnen presenteren in deze Kaderbrief. Echter, we verwachten nog niet ingecalculeerde kosten aangaande het sociaal domein en maatschappelijk vastgoed die nu nog niet zijn meegenomen in het beeld 2025-2028. Om die reden blijft het van belang om scherp te zijn op onze uitgaven voor de komende jaren. We zien uit naar de bespreking van deze Kaderbrief met u als raad. Zodat we samen stappen blijven zetten en Waddinxveen een fijn en mooi thuis blijft voor onze inwoners.

Het college van burgemeester en wethouders Waddinxveen, 4 juni 2024

3 Kaderbrief 2025 - 2028

Inleiding Het lukt de gemeente Waddinxveen om ook voor de komende jaren een sluitend meerjarenperspectief in deze Kaderbrief te presenteren. We maken ruimte om te investeren in maatschappelijke voorzieningen voor onderwijs en sport en het op sterkte krijgen van de gemeentelijke organisatie. Daarbij letten we ook sterk op de uitgaven. Structureel ten opzichte van incidenteel De komende jaren moet Waddinxveen een aantal grote investeringen doen om het voorzieningenniveau op peil te houden. Daar waar in het verleden grote reserveposities werden aangelegd, wordt in de toekomst meer gefocust op het dekken van kapitaallasten vanuit de lopende begroting. Op die manier kan ook vervanging worden geborgd nadat investeringen opnieuw aan vervanging toe zijn. Grote reserveposities zijn in essentie eindig; van gemeenten wordt ook vanuit de toezichthouder verwacht dat zij structurele lasten dekt met structurele middelen. De provincie controleert de begroting op de wijze waarop een gemeente meerjarig in staat is een solide voorzieningenniveau op structurele wijze te kunnen bekostigen. Het weerstandsvermogen biedt ons een solide buffer om financiële tegenvallers op te vangen. Het zegt echter niets over onze investeringscapaciteit. Om die reden wordt voorgesteld om de reserve zwembad en de reserve maatschappelijke voorzieningen samen te voegen.

Vanuit die samengevoegde reserve worden vervolgens onder andere voorbereidingskosten gedekt. Denk daarbij aan de inhuur van deskundigen bij het ontwerp van het bad, onderzoeken naar duurzame maatregelen of onderzoeken naar verkeersoplossingen. Dit zijn allemaal onderzoeken die maar één keer gedaan worden en dus gedekt kunnen worden uit ‘de spaarpot’. De afschrijvingslasten die vervolgens samenhangen met de investering worden daarmee lager. Na de afschrijvingsperiode van de investering vallen structurele dekkingsmiddelen vrij, waardoor ook investeringen voor de toekomst kunnen worden geborgd en een blijvend passend voorzieningenniveau voor Waddinxveen wordt nagestreefd. Hoge kosten en lage dekking in het sociaal domein De grootste onzekerheid in de Kaderbrief in opmaat naar de begroting komt vanuit het sociaal domein. In het afgelopen jaar zijn hier een tweetal ontwikkelingen ontstaan die een nadelig effect hebben. Ten eerste gaan wij de geïndiceerde zorg opnieuw inkopen. Dit doen wij regionaal. De contracten die wij jaren geleden hebben afgesloten hebben hun juridisch maximale termijn behaald. De loon- en zorgkosten zijn in de afgelopen jaren echter hard gestegen. We verwachten om die reden vanuit de nieuwe inkoop een negatief effect dat kan oplopen tot rond een miljoen per jaar. Hoeveel het precies is, is nog niet duidelijk omdat regionaal nog berekeningen gemaakt worden.

De totale verhoging van de inkoop verwerken wij zo goed mogelijk in de begroting. Naast de nieuwe inkoop is de Hervormingsagenda Jeugd vastgesteld door het rijk. Voor Waddinxveen betekent dit dat 1,5 miljoen extra moet worden bezuinigd op de uitvoering van ons jeugdbeleid. Een dergelijke hoge bezuiniging achtten wij op dit moment niet haalbaar. Om die reden kiezen wij ervoor om ‘slechts’ € 500.000 extra te bezuinigen op het sociaal domein. Deze bezuiniging komt bovenop de eerdere taakstelling van ruim een miljoen. Duurzaamheid Bij de start van deze collegeperiode is afgesproken dat wij een deel van de middelen voor duurzaamheid incidenteel voorfinancieren tot het moment dat het rijk de beloofde middelen beschikbaar stelt. Inmiddels krijgen wij structureel ruim € 500.000 van het rijk om te besteden aan duurzaamheid. Zoals afgesproken komt daarmee een einde aan de incidentele voorfinanciering. De verwachting is dat het rijk de

4 Kaderbrief 2025 - 2028

duurzaamheidsmiddelen de komende jaren verder laat oplopen. Wij gaan deze extra middelen ook uitgeven aan de duurzaamheidsambities. Grootste zorg ligt voor nu in de jaren 2029/2030 De begroting gaat tot 2028. De raad heeft echter om goede redenen gevraagd om inzicht te geven in de financiële consequenties van al het maatschappelijk vastgoed dat nog gebouwd moet worden. Wij zien een forse boeggolf van maatschappelijke voorzieningen in de jaren 2029 en 2030. In die periode wordt het nieuwe zwembad geopend, moet een nieuwe basisschool zijn gerealiseerd voor het huidige tekort waarbij ook rekening wordt gehouden met de eventuele woningbouwontwikkelingen op de Noordkade. Ook moet een nieuwe sporthal worden gerealiseerd ter vervanging van de Dreef die eveneens rekening houdt met de ontwikkelingen op de Noordkade. Voor de Noordkade geldt dat de kost voor de baat uit gaat. Wij ontvangen vanuit de nieuwe woningen OZB-opbrengsten. De school en sporthal moeten echter al beschikbaar zijn aan het begin van het bouwproces, omdat de huidige scholen de extra groei niet aankunnen. De lasten vallen om die reden al wel in 2029 en 2030. De baten pas enkele jaren later. In hoofdstuk 7 “Maatschappelijke Voorzieningen” wordt weergegeven hoe we met deze investeringen willen omgaan. We blijven financieel solide We zijn trots dat het ons gelukt is om een sluitende begroting aan te bieden.

Daarvoor moet in 2026 wel aanspraak gedaan worden op de algemene reserve, maar dit blijft binnen de regels. De komende jaren blijven wij scherp sturen op de uitgaven van Waddinxveen. Zo zorgen wij ervoor dat we in 2029 en 2030 voldoende financieel gezond zijn om de hoge investeringen te kunnen dragen en onze ambities te verwezenlijken.

5 Kaderbrief 2025 - 2028

Ontwikkeling financiële positie De op 9 november 2023 door uw raad vastgestelde (primitieve) begroting 2024-2027 vormt het startpunt van deze Kaderbrief. Deze begroting gaf in de jaren 2025 t/m 2028 een positief structureel begrotingsresultaat van € 5,6 miljoen aflopend naar € 0,2 miljoen. Na verwerking van alle mutaties en ontwikkelingen in de programma’s wordt een nieuw financieel meerjarenbeeld gepresenteerd dat structureel sluitend is met een positief begrotingsresultaat van € 3,9 miljoen aflopend naar € 0,4 miljoen Hieronder worden enkele onderwerpen uit onderstaande tabel toegelicht. De toelichting op de mutaties van de Algemene uitkering en de mutaties betreffende kapitaallasten is opgenomen in hoofdstuk 2 Begrotingsuitgangspunten. De autonome ontwikkelingen en ontwikkelingen aangaande bestaand en nieuw beleid worden toegelicht in de hoofdstukken 3 tot en met 8. Afsluitend wordt in hoofdstuk 9 ingegaan op de ontwikkelingen rondom maatschappelijke voorzieningen. Saldo programmabegroting 2025-2028

2025 2.415

2026 181

2027 14

2028 207

Bedragen x € 1.000

Vertreksaldi programmabegroting 2024-2027

2025 s 5.575

i -3.200

Reeds genomen raadsbesluiten (Burap 2 & Park Vredenburgh)

-164

-519

Algemene uitkering Toevoegen 2028 o.b.v. septembercirculaire 2023 Effect decembercirculaire 2023 (1e burap 2024) Groei als gevolg van woningbouw in 2024 (incl OZB) Opschalingskorting wordt geschrapt vanaf 2026 Vervallen extra besparing Jeugd in 2025 (neutraal)

616 1.140

Ontwikkeling begrotingssaldo 2025 - 2028

2026 s

2027 i

s

2028 i

s

-195

181

-274

181

0

-217

-25

667

0

667

0

579 1.063 1.036

190 588 1.074 1.020

584 1.070 1.027

0

Nieuwe kapitaallasten in 2028 Vrijvallende kapitaallasten in 2028 Vrijvallende kapitaallasten in 2028 - dekking vanuit Reserves Hogere indexatie 2024 budgetten i.r.t. stelpost LPO Subsidieplafond structureel aanpassen naar niveau 2024 Programma duurzaamheid (inzet CDOKE) Stelpost realistisch ramen

-374 1.010 -900 -600 -126 545 1.500

Storting in reserve zwembad niet t.l.v. begrotingsaldo 2025 Onttrekking incidenteel tekort 2026 aan algemene reserve Ontwikkelingen nader toegelicht op de programma's Autonome ontwikkelingen Bestaand beleid Nieuw beleid Totaal Structureel Begrotingssaldo Totaal Incidenteel Begrotingssaldo

i

728

-600 -41 540 1.500

-600 -41 540 1.500

-600 -41 414 1.500

2.800 520

-3.899 -531 -118

0 -480 -125

3.938

-4.046 -123 -238

0 -300 0

181 -1.524

-4.052 -122 -237

0 -230 0

518 0

-3.936 -120 -236

0 -230 0

437 -504

-230

Toelichting ontwikkeling financiële positie Hogere indexatie budgetten 2024 in relatie tot de stelpost LPO Bij het opstellen van de programmabegroting 2024-2027 is een stelpost opgenomen voor verwachte loon- en prijsontwikkelingen. Deze stelpost is onvoldoende gebleken om de loon- en prijsontwikkelingen op te vangen voor materiële budgetten, subsidies en verbonden partijen. Subsidieplafond structureel aanpassen naar niveau 2024 Dit betreft structurele doorwerking van het in 2024 vastgestelde subsidieplafond. Het subsidieplafond bestaat uit meerdere geldstromen, waaronder ook specifieke uitkeringen die niet voor alle jaren gelden. Hierdoor wijkt 2025 af van de jaren daarna.

6 Kaderbrief 2025 - 2028

Programma duurzaamheid (inzet CDOKE) De gemeente Waddinxveen ontvangt via de specifieke uitkering “tijdelijke regeling Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE) tot en met 2028 naar verwachting € 3,3 miljoen. Vanuit deze specifieke uitkering kunnen met name personeel gerelateerde lasten worden bekostigd die tot op heden incidenteel gedekt werden vanuit de algemene middelen. Door inzet van de specifieke uitkering ontstaat een voordeel. Stelpost realistisch ramen Bij de resultaatbestemming van de jaarrekening 2023 is voorgesteld om € 100.000 beschikbaar te stellen voor onderzoek naar optimalisatie van de begroting. Onze verwachting is dat de overschotten in de jaarrekening elementen bevatten van structurele middelen die jaarlijks vrijvallen. Door structurele ruimte beschikbaar te stellen voor zaken die aan het eind van het jaar vrijvallen wordt in feite een deel van de structurele middelen omgezet naar incidentele middelen. Dit is niet wenselijk, het beperkt onze investeringscapaciteit. Wij hebben bij de jaarrekening 2023 het voorstel gedaan om het resultaat deels te bestemmen aan een project om het overtollige structurele geld in de begroting in beeld te brengen. Bij het opstellen van de Kaderbrief wordt ingeschat dat optimalisatie van de begroting leidt tot een structureel voordeel van € 1,5 miljoen.

Storting in reserve zwembad niet ten laste van begrotingssaldo 2025 In de Programmabegroting 2024-2027 is in 2025 een incidentele storting in de reserve zwembad opgenomen voor € 2,8 miljoen ten laste van het begrotingssaldo. Voorgesteld wordt deze storting te schrappen. Dit voorstel hangt samen met de voorgestelde stelselwijziging ten aanzien van de structurele dekking voor kapitaallasten, zoals toegelicht in hoofdstuk 2 Begrotingsuitgangspunten. Onttrekking incidenteel tekort 2026 aan algemene reserve Voorgesteld wordt om in het ravijnjaar 2026 de incidentele lasten te dekken vanuit de algemene reserve.

7 Kaderbrief 2025 - 2028

Begrotingsuitgangspunten 2025-2028 De begroting en meerjarenraming stellen we op in constante prijzen. Dat houdt in dat alleen voor het eerstkomende jaar de uitgaven en inkomsten worden geïndexeerd voor prijsontwikkeling. Vervolgens ramen we de volgende jaren op hetzelfde prijsniveau. De indexering van de bedragen voor 2025 vindt pas plaats bij de samenstelling van de begroting en is dus nog niet in deze Kaderbrief meegenomen. Een sluitende meerjarenbegroting blijft het voornaamste uitgangspunt van het financieel beleid. Dat houdt in dat de jaarlijkse, structurele uitgaven gedekt moeten zijn met structurele inkomsten. Onze toezichthouder, de Provincie Zuid-Holland, heeft daar richtlijnen voor opgesteld. Jaarlijks vindt overleg plaats over de juiste toepassing van de richtlijnen.

Algemene uitkering De raming van de Algemene Uitkering in deze Kaderbrief is gebaseerd op de Decembercirculaire 2023 waarbij rekening is gehouden met onze verwachting van het aantal woningen en inwoners per 1 januari 2025. Daarnaast hebben we een effect uit de Voorjaarsnota 2024, namelijk het schrappen van de opschalingskorting vanaf 2026, meegenomen. De overige effecten, die met name te maken hebben met de wijzigingen van het accres en de compensatie als gevolg van het wijzigen van de financieringssytematiek, hebben we buiten beschouwing gelaten. Deze effecten worden zoals gebruikelijk meegenomen bij de verwerking van de meicirculaire. Over de gevolgen van de meicirculaire 2024 voor de jaren 2024 – 2028 wordt de raad bij de 1e Burap geïnformeerd. Opschalingskorting geschrapt vanaf 2026 Sinds 2015 worden gemeenten geconfronteerd met een korting op het gemeentefonds, die oploopt tot € 975 miljoen in 2026. Deze korting is opgelegd omdat gemeenten door gedwongen opschaling kosten zouden besparen. Sinds 2019 is een stand van de opschalingskorting bereikt van € 300 miljoen. In de Voorjaarsnota 2024 is de oploop van de opschalingskorting vanaf 2026, een structurele uitname van € 675 miljoen, geschrapt. Voor de gemeente Waddinxveen gaat het om een bedrag van ongeveer € 1,0 miljoen structureel vanaf 2026.

Hervormingsagenda Jeugd (extra besparing Rutte IV) In de Voorjaarsnota 2024 is opgenomen dat de geraamde extra besparing van het rijk van € 500 miljoen voor 2025 komt te vervallen. Uitgangspunt is, dat het vervallen van de extra korting geen budgettair effect heeft. Het verloopt budgettair neutraal, omdat gemeenten in de begroting voor Jeugdzorg rekening mochten houden met de voorgenomen besparing en een lagere raming van de uitgaven. Dit wordt voor 2025 nu teruggedraaid.

Indexatie Bij de begroting compenseren we de budgetten in de begroting voor de te verwachten loon- en prijsontwikkeling in het komend jaar. De indexering van de bedragen voor 2025 vindt plaats bij de samenstelling van de begroting en is dus nog niet in deze Kaderbrief meegenomen. Op basis van de Voorjaarsnota 2024 is de verwachting dat de structurele bijdrage voor het opvangen van de verwachte loon- en prijsontwikkelingen in 2025 niet meer toereikend is. Het uitgangspunt is dat de toegekende indexatie op de algemene uitkering in de Meicirculaire en de indexatie op de OZB kaderstellend zijn voor de te verwachten loon- en prijsontwikkeling.

8 Kaderbrief 2025 - 2028

Verbonden partijen, FKGR Met de “Financiële kaderstelling gemeenschappelijke regelingen (FKGR)” beschikken de gemeenten in de regio Hollands-Midden sinds 2010 over een gedragen instrument om met alle gemeenschappelijke regelingen waarin zij deelnemen, uniforme afspraken te maken over indexering en algemene taakstelling voor de op te stellen begrotingen. Op 26 oktober 2023 is de bestuurlijke werkgroep FKGR bijeen geweest. Daarbij is de indexering voor 2025 zoals deze in 2020 is opgezet en is vastgesteld door de bestuurlijke werkgroep van de FKGR bepaald. De systematiek betreft een waardevaste indexering. Hierbij wordt de indexering voor 2025 gecorrigeerd voor ontwikkelingen in het jaar 2022 tot en met 2024, zoals deze worden aangegeven in de laatst bekende septembercirculaire; de septembercirculaire van 2023. De correctie voor 2022 (T-3) is een uitzondering door de hoge inflatie van dat jaar. Voorgesteld wordt om de door de FKGR geadviseerde indexatie voor 2025, te weten 11,1% beloning werknemers en 3,7% voor netto materieel, over te nemen.

Investeren: kapitaliseren versus reserve De gemeente Waddinxveen heeft voor verschillende aanstaande investeringsprojecten reserves aangelegd met als doel de afschrijvingslasten van deze investeringen hieruit te dekken. Om de gemeente duurzaam financieel gezond te houden en de investeringen voor de toekomst blijvend te kunnen bekostigen, is de werkwijze van reservevorming op de lange termijn niet blijvend houdbaar. Waddinxveen staat voor de grote opgave om de komende 10 jaar substantiële investeringen te doen. In boekjaar 2028 valt in theorie circa € 1 miljoen aan kapitaallasten vrij om opnieuw in te zetten voor nieuwe investeringen. In praktijk blijk dit niet te kunnen, omdat circa € 900.000 gedekt wordt uit reserves en daardoor niet (opnieuw) kan worden ingezet voor investeringen. Daarmee wordt Waddinxveen beperkt in haar financiële slagkracht voor het doen van nieuwe investeringen. Het is daarbij geen houdbare lijn om investeringen blijvend uit reserveposities te dekken. Immers, reserves kenmerken zich in essentie door het eindig zijn van budgettaire ruimte. Daarom wordt voorgesteld om een stelselwijziging bij de Programmabegroting 2025-2028 door te voeren, waarbij de standaard moet zijn dat investeringen ten laste komen van het structurele begrotingssaldo. Op deze manier wordt toegewerkt naar een ideaalcomplex, waarbij jaarlijks kapitaallasten vrijvallen.

Die vrijval kan dan worden ingezet voor nieuwe of vervangingsinvesteringen, daar waar nu gebruik wordt gemaakt van eenmalige financiële meevallers. Rekening houdend met enige vrijval van kapitaallasten in 2028 en met de dekking afkomstig vanuit reserves ontstaat in 2028 een structureel bedrag van € 110.000 voor het afdekken van kapitaallasten.

Formatie en groei Waddinxveen In de afgelopen jaren is de gemeente Waddinxveen sterk gegroeid; van 25.125 inwoners in 2013 naar maar liefst 34.000 begin 2024. En de groei zet zich de komende jaren door naar circa 40.000 inwoners in 2030. Een toenemend aantal inwoners en uitbreiding van de bebouwde omgeving leiden tot meer werk voor de gemeentelijke organisatie. Daarnaast wordt onze omgeving steeds meer onvoorspelbaar, onzeker en ingewikkeld. Diverse maatschappelijke en technologische ontwikkelingen vragen een veranderende inzet van de ambtelijke organisatie. Informatie-uitwisseling gaat steeds sneller, actuele vraagstukken volgen elkaar in rap tempo op en worden minder voorspelbaar. De opgaven waarvoor gemeenten staan worden ook steeds complexer als gevolg van bijvoorbeeld decentralisaties van rijkstaken in het sociaal domein, de invoering van de Omgevingswet of de verantwoordelijkheden die

9 Kaderbrief 2025 - 2028

gemeenten hebben gekregen rondom de energietransitie, duurzaamheid, maar ook opvang van vluchtelingen Dit alles stelt stevige eisen aan de ambtelijke organisatie. Willen we voldoen aan deze eisen dan is een investering nodig om nu én in de toekomst kwantitatief en kwalitatief in staat te zijn om te leveren. Uit recent onderzoek van onderzoeksbureau Berenschot blijkt dat de ambtelijke organisatie van de gemeente Waddinxveen op onderdelen en in vergelijking met gemeenten van gelijke omvang op dit moment onder het huidige takenpakket onderbezet is. Om deze achterstand in te halen, wordt extra formatie aangevraagd in deze Kaderbrief 2025-2028. De aanstaande groei van Waddinxveen van 34.000 naar (verwacht) 40.000 inwoners, de uitbreiding van wettelijke taken en de ambities in het coalitieakkoord maken bovendien voor de komende jaren een jaarlijkse heroriëntatie op de omvang en samenstelling van de ambtelijke organisatie noodzakelijk. Dit betekent dat jaarlijks bij de Kaderbrief bepaald wordt hoeveel de ambtelijke organisatie mee moet groeien met het inwoneraantal. Op basis van de gehouden benchmark gaan we daarbij uit van 7,8 FTE per 1000 inwoners.

10 Kaderbrief 2025 - 2028

Programma 1 – Juiste zorg voor iedereen 1.1 Overzicht mutaties programma 1 Programma 1 Juiste zorg voor iedereen Autonome ontwikkelingen Eigen bijdrage WMO voorzieningen Indexatie loonkostensubsidie participatiewet Kostenstijging Tarieven en aantallen Hulp bij Huishouden Leerlingvervoer Regio - Ontwikkelingen Jeugdbescherming

L/B I/S

2025

2026

2027

2028

B L L L L

S S S S S

-673 -173 -89 -65

-673 -190 -89 -65

-673 -209 -89 -65

148 -673 -230 -89 -65

Bestaand beleid Hervormingsagenda Jeugd- Besparingspotentieel Hervormingsagenda Jeugd- behoedzaamheid Regio - Crisisbedden Midden Holland Regio - Meerkosten begroting RWO Regio - Nieuwe dienst kleinschalig verblijf Enver Regio - Transitiekosten RWO naar GR Jeugd en Wmo Midden-Holland

L L L L L L

S S S S S I

524 -524 -25 -253 -60 -70

1.345 -821 -25 -253 -60 -70

1.424 -900 -25 -253 -60

1.424 -900 -25 -253 -60

Nieuw beleid Hervormingsagenda Jeugd- Projectleider

L

I

-100

S I

-1.338 -170 -1.508

-831 -70 -901

-850

-723

-850

-723

Totaal structureel Totaal incidenteel Totaal saldo Bedragen x € 1.000

1.2 Toelichting mutaties programma 1 In onderstaande paragrafen worden de mutaties, die in paragraaf 3.1 zijn opgenomen, toegelicht. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen autonome ontwikkelingen en keuzes ten aanzien van bestaand dan wel nieuw beleid. 1.2.1 Autonome ontwikkelingen Eigen bijdrage Wmo voorzieningen Het kabinet is van plan om voor één onderdeel van de Wmo 2015, namelijk de huishoudelijke hulp, een passende eigen bijdrage invoeren. In het coalitieakkoord van het demissionair kabinet staat dat dit geldt vanaf 1 januari 2025. De ingangsdatum is verschoven naar 1 januari 2026. Inwoners betalen dan voor alle Wmo-voorzieningen een eigen bijdrage, waarvoor nu het abonnementstarief geldt. De hoogte van die bijdrage is afhankelijk van hun inkomen, maar nooit hoger dan € 20,60 per maand. Huidige bedragen zijn maximale bedragen op basis van 600 cliënten (huidig aantal maart 2024). Baten: € 148.000 voordeel structureel vanaf 2028 Indexatie loonkostensubsidie participatiewet In voorgaande jaren is onvoldoende rekening gehouden met de significante stijging van het minimumloon met bijna 14%. Lasten: € 673.000 nadeel structureel vanaf 2025

11 Kaderbrief 2025 - 2028

Kostenstijging Tarieven en aantallen Hulp bij Huishouden De tarieven voor Hulp bij Huishouden worden hoger dan op voorhand was ingeschat door de Regionale Werk Organisatie (RWO). Daarnaast zien we ook een stijging in aantallen aanvragen voor deze openeinderegeling. Lasten: € 173.000 nadeel structureel vanaf 2025 oplopend naar € 230.000 in 2028. Leerlingenvervoer De gemeente moet het Leerlingvervoer uitvoeren. De kosten zijn gestegen in verband met de loon- en prijsontwikkelingen. Lasten: € 89.000 nadeel structureel vanaf 2025. Regio - Ontwikkelingen Jeugdbescherming In de voorgaande jaren hebben de colleges in de regio Midden-Holland ingestemd met een jaarlijkse incidentele financiële impuls ten behoeve van caseloadverlaging voor Jeugdbescherming West, Leger des Heils en de William Schrikker Stichting, met een bedrag van jaarlijks € 600.000. Dit in lijn met de bovenregionale afstemming. Met de introductie van het landelijk tarief komt deze incidentele impuls te vervallen en is het essentieel dat de middelen op de lokale begroting beschikbaar zijn of blijven om het hogere landelijke tarief te dekken. Dit in lijn met de landelijke afspraken. Er is een nieuw artikel 5a.1 toegevoegd aan de Jeugdwet. Hierin staat de verplichting voor een jeugdhulpaanbieder om een jeugdige die ten minste 1 maand voltijds in een accommodatie verblijft zaken/of kleedgeld te verstrekken.

Deze verplichting geldt alleen als de ouders niet voldoen aan hun onderhoudsplicht. De nieuwe wettelijke taak is al ingegaan op 1-1-2024. Lasten: € 64.500 nadeel structureel vanaf 2025. 1.2.2 Bestaand beleid Hervormingsagenda Jeugd De Hervormingsagenda Jeugd is in juni 2023 vastgesteld met als doel het versterken van de kwaliteit en effectiviteit van jeugdhulp en beheersing/terugdringen van de kosten van jeugdhulp. Hieraan is een landelijk besparingspotentieel gekoppeld van € 1 miljard vanaf 2028. Dit vertaalt zich naar een besparingspotentieel dat oploopt tot € 1,4 miljoen in 2028 voor Waddinxveen. Hierbij is sprake van een ingroeipad. Bij het opmaken van de jaarrekening 2023 is geconstateerd dat op het onderdeel Jeugd sprake was van een overschrijding van budget. Mede daarom wordt in de Kaderbrief voorgesteld vanuit behoedzaamheid niet het volledige besparingspotentieel op te nemen in de meerjarenraming. Zoals blijkt uit de tabel in paragraaf 3.1 wordt, vanaf 2026, slechts een gedeelte van het besparingspotentieel meegenomen. Lasten: € 524.000 voordeel structureel vanaf 2026 Regio - Crisisbedden Midden Holland Dit betreft een besluit van de RWO na onderhandelingen met Enver. Hierdoor wordt sluiting regionale crisisbedden voorkomen en twee bedden volledig vrij te stellen voor jeugdigen uit Midden Holland.

Dit voorkomt in de meeste gevallen plaatsing buiten de regio met uitzonderingscontracten en mogelijk verlies van dagbesteding en contact met het sociaal netwerk tot gevolg. Nieuw beleid is al ingegaan per 1-3-2024. Lasten: € 25.000 nadeel structureel vanaf 2025

12 Kaderbrief 2025 - 2028

Regio - Meerkosten begroting RWO Voor de oprichting van de GR Jeugd en Wmo Midden-Holland is een begroting door de RWO opgesteld. Deze is opgenomen in het concept bedrijfsplan. Er is sprake van structurele meerkosten om de organisatie voldoende robuust voor de taak in te richten. Genoemde bedragen betreffen het totaalbedrag minus wat al in de begroting is opgenomen. Het zijn dus aanvullende kosten bovenop de al bekende stijgende kosten van de RWO. Lasten: € 253.000 nadeel structureel vanaf 2025 Regio - Nieuwe dienst kleinschalig verblijf Enver Dit betreft een besluit van de RWO na onderhandelingen met Enver. Hierop is op 22 maart akkoord gegeven in alle 5 de colleges. Om sluiting van behandelgroepen te voorkomen wordt geïnvesteerd in verkleining van de groepen (van 8 naar 6 jongeren) en overdag verdubbeling van aanwezig personeel. Dit is nodig ten gevolge van uitstroom vanuit gesloten jeugdzorg en toename van heftigheid van problematiek. Dit betekent dat sprake blijft van een dekkend zorglandschap. Daadwerkelijke kosten zijn afhankelijk van het aantal jeugdigen dat op een dergelijke groep geplaatst wordt. Nieuw beleid is al ingegaan per 1-3-2024.

Lasten: € 60.000 nadeel structureel vanaf 2025 Regio - Transitiekosten RWO naar GR Jeugd en Wmo Midden-Holland Voor de overgang van de RWO naar de GR Jeugd en Wmo Midden-Holland worden voor 2025 en 2026 incidentele meerkosten aangevraagd. Lasten: € 70.000 nadeel incidenteel in 2025 en 2026 1.2.3 Nieuw beleid Hervormingsagenda Jeugd - Projectleider Voor het daadwerkelijk realiseren van de besparingen uit de hervormingsagenda is een aanpak nodig die voortborduurt op de al programmatische werkwijze van 'sturen op kosten' maar gelijktijdig ook extra inspanningen vraagt om deze besparingen te kunnen realiseren. Om die reden wordt voorgesteld om daar incidenteel een budget beschikbaar voor te stellen Lasten: € 100.000 nadeel incidenteel in 2025

1.3 Risico’s Tarieven Ambulant Jeugd en Wmo In de inkooptrajecten Ambulant Jeugd en Ambulant Wmo, Dagbesteding Jeugd en Dagbesteding Wmo en Hulp bij Huishouden zijn relatief veel vragen door aanbieders gesteld over de tarieven en de opbouw hiervan. De complexiteit van en de samenhang tussen de gestelde vragen, zorgen voor een aantal uitzoekpunten die naast zorgvuldigheid ook meer tijd vragen dan initieel gepland was. Om deze reden wordt het proces aangepast. Het streven is de ingangsdatum van 1 januari te handhaven. Wat het effect is op de financiële raming van februari 2024 is pas te zeggen nadat het onderzoek is uitgevoerd. Gewoon thuis jeugd Op dit moment loopt de evaluatie van een aantal pilots rond Gewoon thuis jeugd (o.a. PAST, Inverbinding, De Break). Op basis daarvan volgt een voorstel voor het vervolg (al dan niet voortzetten, bijsturen) in combinatie met de financiële consequenties.

13 Kaderbrief 2025 - 2028

Kosten 3-milieuvoorzieningen In februari 2024 zijn de tarieven voor de inkoop 2025 vastgesteld. Voor de 3-milieuvoorzieningen is er in de inkoop 2025 voor gekozen geen rekening te houden met bovenregionale afspraken met betrekking tot de kwaliteit en groepsgrootte en het daarbij horende tarief. De financiële impact is sterk afhankelijk van het aantal jeugdigen dat gebruik maakt van deze voorziening.

14 Kaderbrief 2025 - 2028

2

Programma 2 – Ruimte voor iedereen

2.1 Overzicht mutaties programma 2 Programma 2 Ruimte voor iedereen Autonome ontwikkelingen Eerste inrichting olp en meubilair Bethelschool Eerste inrichting olp en meubilair Rehobothschool Leerplichtambtenaar Uitbreiding KC Kas

L/B I/S

2025

2026

2027

2028

-2 -2 -15 -73

-2 -2 -15 -72

-2 -2 -15 -71

L L L L

S S S S

Bestaand beleid Behouden sporthal De Dreef Maatschappelijke Voorzieningen - Middelen t.b.v. uitvoeringsplan Maatschappelijke Voorzieningen - nieuw zwembad Maatschappelijke Voorzieningen - Sportpark De Sniep Renovatie velden VV ASW - toplaag kunstgrasveld vervangen Cultuureducatie met Kwaliteit

L L L L L L

I S S S S S

-230

-230

-230

-230

-6

-98 -6

-97 -6

-96 -6

Nieuw beleid Centrale vuurwerkshow Vervangen grasveld voor kunstgrasveld VV ASW Verplaatsen velden VV ASW Realisatie combiveld (korfbal/voetbal) en waterberging

L L L L

I S S S

-25 -65 -43 -13

-64 -42 -13

-63 -42 -13

S I

-21 -255 -276

-317 -230 -547

-313 -230 -543

-310 -230 -540

Totaal structureel Totaal incidenteel Totaal saldo

-15

Bedragen x € 1.000

2.2 Toelichting mutaties programma 2 In onderstaande paragrafen worden de mutaties, die in paragraaf 4.1 zijn opgenomen, toegelicht. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen autonome ontwikkelingen en keuzes ten aanzien van bestaand dan wel nieuw beleid. 2.2.1 Autonome ontwikkelingen Eerste inrichting olp en meubilair Bethelschool Het aantal leerlingen op de Bethelschool is toegenomen. Gemeenten hebben de wettelijke taak om de eerste inrichting met onderwijsleerpaketten (olp) en meubilair voor deze extra leerlingen te bekostigen. Investering: € 30.000, gepland gereed in 2025, kapitaallasten vanaf 2026. Eerste inrichting olp en meubilair Rehobothschool Het aantal leerlingen op de Rehobothschool is toegenomen. Gemeenten hebben de wettelijke taak om de eerste inrichting met onderwijsleerpaketten (olp) en meubilair voor deze extra leerlingen te bekostigen. Investering: € 30.000, gepland gereed in 2025, kapitaallasten vanaf 2026.

15 Kaderbrief 2025 - 2028

Leerplichtambtenaar De gemeente bekostigt Bureau Leerlicht. De kosten zijn gestegen als gevolg van loon- en prijsontwikkelingen. Lasten: € 15.000 nadeel structureel vanaf 2025 Uitbreiding KC Kas Scholen kunnen een verzoek doen voor uitbreiding aan de hand van onder andere leerlingenprognoses. KC Kas heeft dat gedaan voor schooljaar 2025/2026. Het gaat om een uitbreiding van vier lokalen bovenop bestaande gebouw. Investering: € 1.400.000, gepland gereed in 2025, kapitaallasten vanaf 2026

2.2.2 Bestaand beleid Behouden sporthal De Dreef Door de druk op de binnensportzalen door het basisonderwijs is het noodzakelijk om sporthal De Dreef en de twee gymzalen bij voormalige Coenecoop College nog 4 jaar (tot eind 2028) in stand te houden. Dit betekent dat de exploitatie van de huidige zaal (met prijsindex) wordt doorgetrokken. De exploitatie eindigt nu per eind 2024 en bedraagt € 230.000 per jaar (€ 200.000 voor de Dreef en € 30.000 voor de twee gymzalen in het Coenecoop College. Lasten: € 230.000 nadeel incidenteel in 2025 tot en met 2028 Maatschappelijke Voorzieningen Het vraagstuk waar we als gemeente Waddinxveen voor staan op het gebied van maatschappelijke voorzieningen en maatschappelijk vastgoed is veelzijdig. Bij de vaststelling van de Visie Maatschappelijke Voorzieningen is de motie ‘Plan zonder dekking’ aangenomen. Hierin is het college verzocht ‘In de Kaderbrief in juli ten behoeve van de programmabegroting 2025-2028 op te nemen hoe de gemeente Waddinxveen zorgt voor voldoende financiële middelen ten behoeve van het uitvoeringsplan Maatschappelijke voorzieningen zodat start in 2025 mogelijk is’. In hoofdstuk 9 van deze Kaderbrief wordt hier nader op ingegaan. Renovatie velden VV ASW – toplaag kunstgrasveld vervangen De kunstgrasvelden van ASW zijn tot de zomer van 2025 goedgekeurd. Hierna kunnen de velden niet meer voldoen aan de eisen van de KNVB.

In de zomerperiode 2025 worden de kunstgrasvelden vernieuwd. Investering: € 1.000.000, gepland gereed in 2025, kapitaallasten vanaf 2026 Cultuureducatie met Kwaliteit Voor de periode 2025-2028 willen we het matchingsprogramma Cultuureducatie met Kwaliteit in de regio voortzetten. De matchingsbijdrage is voor deze periode verhoogd van € 0,79 naar € 0,85. Hiermee is een verhoging van het budget nodig, mede ook door stijging van het aantal inwoners. Lasten: € 6.200 nadeel structureel vanaf 2025

16 Kaderbrief 2025 - 2028

Nieuw beleid Centrale vuurwerkshow Op 28 mei 2024 heeft de gemeenteraad van Waddinxveen besloten om voor 2024 en 2025 incidenteel een bedrag beschikbaar te stellen voor een centrale vuurwerkshow. De financiële consequenties voor 2025 zijn in deze Kaderbrief voorzien. Lasten: € 25.000 nadeel incidenteel in 2025 Vervangen grasveld voor kunstgrasveld VV ASW Een grasveld wordt vervangen voor een kunstgrasveld. Het investeringsbedrag moet worden gesplitst in twee componenten gelet op de verschillende afschrijvingstermijnen, te weten: de fundering (€ 600.000) en de toplaag (€ 400.000). Investering: € 1.000.000, gepland gereed in 2025, kapitaallasten vanaf 2026 Verplaatsen velden VV ASW De velden van VV ASW worden verschoven zodanig dat er meer ruimte ontstaat waardoor de beschikbare ruimte op het sportterrein beter kan worden benut. Investering: € 1.000.000, gepland gereed in 2025, kapitaallasten vanaf 2026 Realisatie combiveld (korfbal/voetbal) en waterberging Het reeds beschikbaar gestelde krediet (sportpark De Sniep) wordt opgehoogd zodat de velden geschikt kunnen worden gemaakt voor zowel de voetbal als de korfbal. Hierdoor kunnen logische combinaties van functies gefaciliteerd worden (multigebruik wordt bevorderd) en bovendien een waterberging onder de velden worden aangebracht. Investering: € 295.000, gepland gereed in 2025, kapitaallasten vanaf 2026

2.3 Risico’s Onderwijshuisvesting Gemeente Waddinxveen heeft verzoeken gekregen van schoolbesturen over uitbreiding van onderwijshuisvesting van enkele locaties vanaf het schooljaar 2025-2026. Op dit moment is Gemeente Waddinxveen met hen in gesprek om te kijken wat er mogelijk is en welke impact dit heeft voor het onderwijsaanbod voor de (middel)lange termijn. De gesprekken bevinden zich in een dusdanig stadium dat hier nog geen financiële component aan kan worden verbonden. Om die reden is dit onderwerp nog niet financieel vertaald in deze Kaderbrief.

17 Kaderbrief 2025 - 2028

3

Programma 3 – Groeiende gemeente

3.1 Overzicht mutaties programma 3 Programma 3 Groeiende gemeente Autonome ontwikkelingen Bodemuren Omgevingswet Dienstverlening urgentieverklaringen Energietransitie - Energiebesparing ondernemers Bestaand beleid Realisatie bushalte Station Triangel en upgrade bushaltes Coenecoop Investeringsimpuls Verkeersveiligheid (tweede tranche) Totaal structureel Totaal incidenteel Totaal saldo

L/B I/S L L L

S S S

L L

S S S I

2025

2026

2027

2028

-17 -18 -10

-17 -18 -10

-17 -18 -10

-17 -18 -10

-10 -7

-10 -7

-10 -7

-62 0 -62

-62 0 -62

-62 0 -62

-45 0 -45

Bedragen x € 1.000

3.2 Toelichting mutaties programma 3 In onderstaande paragrafen worden de mutaties, die in paragraaf 5.1 zijn opgenomen, toegelicht. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen autonome ontwikkelingen en keuzes ten aanzien van bestaand dan wel nieuw beleid. 3.2.1 Autonome ontwikkelingen Bodemuren Omgevingswet Bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet zijn alle gemeenten bevoegd gezag geworden over de bodem. Verschillende provinciale bodemtaken zijn overgedragen aan de gemeenten. Vanaf 2025 draagt de provincie meer bodemtaken over aan gemeenten. Dit betekent een schatting van 155 uur extra aan bodemtaken voor Waddinxveen. In 2026 komen daar nog extra uren bij. Het precieze aantal is moeilijk in te schatten; de provincie doet hier nog geen uitspraken over. Lasten: € 16.500 nadeel structureel vanaf 2025 Dienstverlening urgentieverklaringen Woonpartners geeft per 1 juli 2024 het mandaat terug aan de gemeente voor het beoordelen en toekennen van de aanvragen van urgentieverklaringen op basis van de Huisvestingsverordening. Om de kwaliteit, continuïteit en objectiviteit hiervan te waarborgen, gaat de gemeente dit onderbrengen bij de specialisten van Het Vierde Huis. Het Vierde Huis is een organisatie die is verbonden aan het digitale platform van ons woonruimteverdeelsysteem (WoningNet). De incidentele voorbereidingskosten zijn geborgd in het budget van 2024.

Vanaf 2025 moeten de kosten van deze dienstverlening structureel worden geborgd. Lasten: € 18.000 nadeel structureel vanaf 2025 Energietransitie - Energiebesparing ondernemers Controle en handhaving Energielabel Label C voor kantoren. Uitvoering door ODMH. Lasten: € 10.000 nadeel structureel vanaf 2025

18 Kaderbrief 2025 - 2028

3.2.2 Bestaand beleid Realisatie bushalte Station Triangel en upgrade bushaltes Coenecoop Per 1 januari 2025 gaat de nieuwe OV concessie Zuid Holland Noord van start met Qbuzz. Er wordt een nieuwe buslijn ingesteld tussen Den Haag en Waddinxveen Coenecoop. De huidige haltes op Coenecoop worden weer in gebruik genomen en in het kader van ketenmobiliteit worden haltes toegevoegd bij Station Triangel. Investering: € 125.000, gepland gereed in 2025, kapitaallasten vanaf 2026 Investeringsimpuls Verkeersveiligheid (tweede tranche) Er is door het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een subsidie van € 89.500 toegekend via de regeling Stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen tweede tranche 2022-2023. De subsidie mag maximaal de helft van de projectkosten zijn. Met dit budget kunnen we verschillende maatregelen treffen zoals benoemd in de subsidieaanvraag (niet toegestaan voor lopende projecten). Het totaal aangevraagd budget van € 179.000 is incidenteel en de uitvoering moet voor 2027 gereed zijn. Investering: € 89.500, gepland gereed in 2025, kapitaallasten vanaf 2026

3.3 Risico’s Uitvoeringskosten klimaat en energie In 2024 is het onderzoek uitvoeringskosten klimaat en energie opnieuw gedaan. Over de gehele periode van 2025 tot en met 2030 komen de ramingen voor gemeenten landelijk bezien 39% hoger uit. Daarvan wordt ongeveer 7% veroorzaakt door inflatie. Twee factoren die hoofdzakelijk zorgen voor de toename: vooral nieuwe taken én taken die arbeidsintensiever zijn of hogere arbeidsinschaling vragen. Garantstelling transportleidingdiameter Mogelijk staat de gemeente in 2025 voor een keuze met financiële impact die samenhangt met de aanleg van en/of vergroting van een transportleidingdiameter van een regionaal warmtenet ten behoeve van de Glastuinbouw en de gebouwde omgeving. Belang warmtebedrijf Naar verwachting staat de Gemeente in 2025 voor de keuze welk financieel belang zij wil hebben in een warmtebedrijf (optioneel en variërend van enkel bronhouder tot integraal verantwoordelijk).

19 Kaderbrief 2025 - 2028

4

Programma 4 – Aantrekkelijke gemeente

4.1 Overzicht mutaties programma 4 In de Kaderbrief zijn geen mutaties opgenomen ten aanzien van programma 4.

4.2 Risico’s Er zijn geen aanvullende risico’s opgenomen voor dit programma.

20 Kaderbrief 2025 - 2028

5

Programma 5 – Slagvaardige gemeente

5.1 Overzicht mutaties programma 5 Programma 5 Slagvaardige gemeente Autonome ontwikkelingen Organisatie verkiezingen Nieuw beleid Intocht Sinterklaas Regio - Vergroten slagkracht regiobureau Regio Midden-Holland Totaal structureel Totaal incidenteel Totaal saldo

L/B I/S

2025

2026

2027

2028

-22

-40

-22

L

S

L L

S S

-5 -113

-5 -113

-5 -113

-5 -113

S I

-118

-140

-158

-140

-118

-140

-158

-140

Bedragen x € 1.000

5.2 Toelichting mutaties programma 5 In onderstaande paragrafen worden de mutaties, die in paragraaf 7.1 zijn opgenomen, toegelicht. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen autonome ontwikkelingen en keuzes ten aanzien van bestaand dan wel nieuw beleid. 5.2.1 Autonome ontwikkelingen Organisatie verkiezingen Het aantal inwoners neemt toe. Ook is in 2023 de Wet Nieuwe Procedure Vaststelling Verkiezingsuitslagen (NPVV) ingevoerd. Op grond daarvan wordt bij elke verkiezing een Gemeentelijke Stembureau (GSB) ingericht. Dit GSB stelt de uitslag van de verkiezing vast. Nu is elke verkiezing anders en vereist maatwerk. Zo zijn er tot nu toe onvoldoende locaties in de wijk Triangel beschikbaar waardoor we tijdelijke units moeten huren. Ook vindt in 2027 een gecombineerde verkiezing PS/WS plaats. Daardoor verwachten wij in 2027 veel extra kosten aan noodzakelijk drukwerk. En vanaf dat jaar plannen we een extra stembureau in. Vanaf nu worden de begrote lasten per verkiezing voor de komende jaren elk jaar in beeld gebracht. Lasten: € 22.000 nadeel structureel vanaf 2026 5.2.2 Nieuw beleid Intocht Sinterklaas In voorgaande jaren werd de Sinterklaasintocht georganiseerd en gefinancierd door de Waddinxveense ondernemers. Ondanks het feit dat ondernemers de intocht financierden is de perceptie onder de Waddinxveense inwoners dat de gemeente Waddinxveen dit betaalt. Een onjuiste aanname.

De ondernemers hebben het verzoek geuit aan de gemeente om een deel van de financiering van de intocht op zich te nemen. Het voorstel is om dit bedrag structureel op te nemen. Lasten: € 5.000 nadeel structureel vanaf 2025 Regio - Vergroten slagkracht regiobureau Regio Midden-Holland In eerste aanzet heeft uw raad zich op 11 oktober 2023 positief uitgesproken over het verstevigen van het regiobureau Midden-Holland om zo de regionale slagkracht te vergroten. Toegezegd is dat een vervolgvoorstel zou volgen voor 2024. Om profijt te hebben van een uitgebreid regiobureau is langer commitment nodig vanuit de deelnemende gemeenten. Hiertoe heeft Berenschot onderzoek gedaan en advies uitgebracht waarbij is meegewogen hoe andere regio's zijn georganiseerd en hoe dit al dan niet 21 Kaderbrief 2025 - 2028

tot publieke waardecreatie leidt. In de begroting Regio Midden-Holland 2025-2028 neemt het dagelijks bestuur van de regio een voorstel op voor versteviging van het regiobureau, deze versteviging richt zich op centraal programmamanagement, lobby en strategie voor regionale vraagstukken rond groei en wonen, mobiliteit en economische vitaliteit. Lasten: € 113.000 nadeel structureel vanaf 2025

5.3 Risico’s Opvang vluchtelingen Op 1 februari 2024 is de Spreidingswet in werking getreden. Deze wet geeft iedere gemeente een taakstelling op het gebied van het aantal plekken voor de duurzame opvang van vluchtelingen. Waddinxveen moet 195 opvangplaatsen voor asielzoekers bieden inclusief 17 opvangplaatsen voor alleenstaande minderjarige vluchtelingen (AMV's). De gemeenten moeten de toebedeelde plaatsen beschikbaar stellen voor 30 juni 2025. Het COA neemt alle kosten voor haar rekening die onlosmakelijk met de locatie zijn verbonden, zoals het huren of kopen van de grond, het planologisch ontwerp, de ontwikkeling/inrichting van de locatie (waaronder het neerzetten van de units). Het Faciliteitenbesluit geeft opening om aanvullende kosten die direct verbonden zijn aan de ontwikkeling van de locatie te verhalen bij het Rijk. Door het COA is daarnaast aan de gemeente Waddinxveen toegezegd dat de kosten voor het plaatsen van een multifunctioneel bijgebouw (voor bijvoorbeeld onderwijsactiviteiten, recreatie, gesprekken met ketenpartners etc.) buiten het terrein voor rekening van het COA komt. De gemeente is nog in gesprek met het COA over het meefinancieren van de flexwoningen.

22 Kaderbrief 2025 - 2028

6

Programma 6 – Algemene dekkingsmiddelen

6.1 Overzicht mutaties programma 6 Programma 6 Algemene dekkingsmiddelen Autonome ontwikkelingen Organisatie Ontwikkeling Organisatie Ontwikkeling Preventief Medisch Onderzoek Bestaand beleid Inzet reguliere kracht Promen Catering Medewerkeronderzoek Organisatie Ontwikkeling Werving en selectie Totaal structureel Totaal incidenteel Totaal saldo

L/B I/S

2025

L B L

S S S

-3.840 -3.840 -3.840 -3.840 1.000 1.000 1.000 1.000 -30 -30

L L B L

S I S I S I

-27 -30 -160 -150

2026

2027

2028

-27

-27

-27

-160

-160

-160

-3.027 -3.057 -3.027 -3.057 -180 -3.207 -3.057 -3.027 -3.057

Bedragen x € 1.000

6.2 Toelichting mutaties programma 6 In onderstaande paragrafen worden de mutaties, die in paragraaf 8.1 zijn opgenomen, toegelicht. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen autonome ontwikkelingen en keuzes ten aanzien van bestaand dan wel nieuw beleid. 6.2.1 Autonome ontwikkelingen Organisatie Ontwikkeling Voor de uitvoering van alle gemeentelijke taken inclusief het collegeprogramma is een sterke ambtelijke organisatie onmisbaar. Door onderzoeksbureau Berenschot is onderzocht of de ambtelijke organisatie hiervoor nu voldoende is toegerust. Geconstateerd is dat Waddinxveen in vergelijking met gemeenten van gelijke omvang behoorlijk onderbezet is. Daarbij is nog buiten beschouwing gelaten dat Waddinxveen een forse groei doormaakt wat extra werk met zich mee brengt. Om op gemiddeld niveau te komen is een uitbreiding met 32 fte in 2025 nodig. Dit vraagt een investering van € 3.840.000. Een deel van de dekking kan gevonden worden binnen de onderhouds- en woningbouwprojecten. Lasten: € 3.840.000 nadeel structureel vanaf 2025 Baten: € 1.000.000 voordeel structureel vanaf 2025 Preventief Medisch Onderzoek (PMO) Op grond van art. 18 van de Arbowet zijn we als werkgever verplicht om werknemers regelmatig een Preventief Medisch Onderzoek (PMO) aan te bieden. Dit PMO is erop gericht om eventuele fysieke en mentale gezondheidsrisico’s van de werkzaamheden te voorkomen en te beperken.

Tot op heden is dit budget incidenteel aangevraagd. Er wordt nu gekozen voor een structureel budget omdat het om een structureel terugkerend onderzoek gaat dat één keer per twee jaar plaatsvindt. Lasten: € 30.000 nadeel structureel in 2026 en 2028

23 Kaderbrief 2025 - 2028

6.2.2 Bestaand beleid Inzet reguliere kracht Promen Catering Door krapte op de arbeidsmarkt is inzet van een reguliere medewerker vanuit Promen (in plaats van een WSW-medewerker) nodig om het huidige kwaliteitsniveau vanuit Promen Catering te kunnen borgen. Lasten: € 26.500 nadeel structureel vanaf 2025 Medewerker onderzoek Naast het Preventief Medisch Onderzoek (PMO) meten we via het medewerker onderzoek de werkbeleving van onze medewerkers. Op basis daarvan ontwikkelen we maatregelen gericht op onder andere behoud van medewerkers en onze aantrekkelijkheid als werkgever. Dit is in lijn met de doelen in het collegeprogramma. Tot op heden is het budget van dit onderzoek incidenteel aangevraagd. Lasten: € 30.000 nadeel incidenteel in 2025 Organisatie Ontwikkeling Op basis van de benodigde uitbreiding van de organisatie stijgen ook de kosten voor werkplekken. Per FTE wordt gerekend met een forfaitair bedrag van € 5.000. Lasten: € 160.000 nadeel structureel vanaf 2025 Werving en selectie Gelet op de huidige arbeidsmarkt is het moeilijk om voldoende talentvolle medewerkers aan te trekken. In het collegeprogramma is opgenomen dat we inzetten op aantrekkelijk werkgeverschap. In de afgelopen jaren is daarom incidenteel geld toegekend. Dit is geheel ingezet voor werving van moeilijk vervulbare vacatures.

Om onze positie op de arbeidsmarkt te behouden en te versterken, optimaliseren we ons werving en selectieproces, waaronder de arbeidsmarktcommunicatie. Lasten: € 150.000 nadeel incidenteel in 2025

6.3 Risico’s. Kantoorhuisvesting personeel Een uitbreiding van personeel heeft ook effect op de beschikbaarheid van kantoorfaciliteiten, (digitale) werkplekken en huisvesting. Op dit moment wordt gebruik gemaakt van diverse hybride kantoorvoorzieningen, maar de schaalbaarheid en toepasbaarheid daarvan kennen ook grenzen. Na besluitvorming door de raad over de organisatieontwikkeling wordt gekeken op welke manieren deze voorzieningen op bijvoorbeeld het gebied van huisvesting kunnen meegroeien. Hierbij wordt niet uitgesloten dat dit onderwerp in een volgende Kaderbrief aanvullende besluitvorming vraagt.

24 Kaderbrief 2025 - 2028

7

Maatschappelijke voorzieningen

Het vraagstuk waar we als gemeente Waddinxveen voor staan op het gebied van maatschappelijke voorzieningen en maatschappelijk vastgoed is veelzijdig. Bij de vaststelling van de Visie Maatschappelijke Voorzieningen is de motie ‘Plan zonder dekking’ aangenomen. Hierin is het college verzocht ‘In de kaderbrief in juli ten behoeve van de programmabegroting 2025-2028 op te nemen hoe de gemeente Waddinxveen zorgt voor voldoende financiële middelen ten behoeve van het uitvoeringsplan Maatschappelijke voorzieningen zodat start in 2025 mogelijk is’. In dit hoofdstuk wordt uiteengezet met welke kosten rond de realisatie van maatschappelijke voorzieningen op dit moment rekening wordt gehouden in de lopende begroting en de voorliggende Kaderbrief. Ook wordt geschetst waar op de langere termijn nog rekening mee moet worden gehouden, maar wat nog niet is gekwantificeerd omdat het ofwel buiten de scope van de Kaderbrief valt, namelijk na 2028, ofwel omdat nadere uitwerking nodig is. Onderstaand gaan we per cluster maatschappelijke voorzieningen in op de stand van zaken. Hiermee beschouwen we de motie als afgedaan. Voordat we op de clusters inzoomen, gaan we in op de bestaande reserves in relatie tot maatschappelijke voorzieningen.

Op dit moment is in de lopende begroting een afschrijvingsreserve maatschappelijke voorzieningen opgenomen, evenals een afschrijvingsreserve nieuw zwembad en een bestemmingsreserve nieuw zwembad. In paragraaf 2.3 van deze Kaderbrief is toegelicht hoe we financieel technisch anders willen omgaan met investeringen in relatie tot reserves. We willen de drie voorgenoemde reserves samenvoegen tot één bestemmingsreserve maatschappelijke voorzieningen en hier voorbereidingskosten voor al het maatschappelijk vastgoed in de komende jaren uit dekken. Alleen de kosten voor de bouw (bouwkredieten) activeren we en schrijven we af. De kapitaallasten gaan drukken op het structurele begrotingssaldo. De verwachting is dat dit effect met name vanaf 2029 zichtbaar wordt. Investeringen in het zwembad, sportzaal Triangel en sporthal De Dreef zullen met kapitaallasten voor ca. € 1.600.000 gaan drukken op het begrotingssaldo. Dit valt buiten de scope van de voorliggende Kaderbrief. Desalniettemin starten we nu al of zijn we al gestart met voorbereidingen voor diverse maatschappelijke voorzieningen. Zorg & Welzijn Binnen het cluster zorg en welzijn bevindt zich een grote diversiteit aan maatschappelijke voorzieningen. De opgaven voor en de rol van de gemeente verschilt per soort voorziening.

Eerstelijnsgezondheidsvoorzieningen Bij eerstelijnsgezondheidsvoorzieningen focust de opgave zich met name op de aanwezigheid van voldoende huisartsen, vanwege de spilfunctie die zij hebben in ons zorgsysteem. De eerstelijnsgezondheidsvoorzieningen worden bij voorkeur geclusterd in gezondheidscentra. Momenteel kunnen ca. 1.000 Waddinxveners geen huisarts vinden in Waddinxveen. De verantwoordelijkheid voor de bekostiging van de huisvesting van eerstelijnsgezondheidsvoorzieningen ligt in de eerste plaats bij de ondernemers die deze diensten bieden en de verzekeraars die hen bekostigen. De opgave voor de gemeente is om voldoende ruimte planologisch te faciliteren, dit legt een beslag op ruimte in grondexploitaties, maar niet op de structurele lasten in de Kaderbrief en later de begroting. Overigens realiseren we wel 1.000m2 vloeroppervlak bij Park Vredenburgh voor maatschappelijke voorzieningen, mogelijk voor een gezondheidscentrum. Dit is een uitzondering op de rol die we normaal gesproken innemen wat betreft deze voorzieningen. Er is nog niet vooruitgelopen op de te verwachten verkoop- of huuropbrengsten in de Kaderbrief.

Ontmoeting, dagbesteding en ontwikkelactiviteiten Verder ligt er, mede met het oog op de toenemende vergrijzing, eenzaamheid en mantelzorgers, een opgave voor de gemeente om te zorgen voor voldoende ruimte voor ontmoeting, dagbesteding en 25 Kaderbrief 2025 - 2028

ontwikkelactiviteiten. Ruimte voor dergelijke activiteiten bevindt zich nu bijna geheel buiten het vastgoed van de gemeente Waddinxveen. Het succes van een particulier initiatief als het Bruispunt en de vrij toegankelijke dagbesteding in het Anne Frank centrum laat zien dat hier behoefte aan is. De opgave voor de gemeente is, net als bij eerstelijnsgezondheidsvoorzieningen, om planologisch voldoende ruimte te faciliteren. Er zijn dus geen potentiële kapitaallasten te verwachten op dit vlak. In het Uitvoeringsprogramma Maatschappelijke Voorzieningen brengen we in kaart wat precies het toekomstperspectief is voor deze voorzieningen. Jongerenontmoetingsplaatsen De gemeente realiseert zelf jongerenontmoetingsplaatsen (JOP’s), aangezien deze zich in de openbare ruimte bevinden. Hiervoor is reeds budget opgenomen in de lopende begroting. We verwachten dat hiermee voldoende JOP’s kunnen worden gerealiseerd tot aan 2030. Buurthuizen In de begroting is budget opgenomen voor het beoogde buurthuis in de wijk Park Triangel. Op basis van de vergelijking met andere gemeenten onderzoeken we in het Visiedocument Maatschappelijke Voorzieningen de mogelijkheden voor een buurthuis op bijvoorbeeld de Noordkade. Een buurthuis betreft maatschappelijk vastgoed.

Realisatie (en dekking) kan mogelijk plaatsvinden in samenwerking met andere partijen (denk aan sportverenigingen of welzijns-/zorgorganisaties), mede met het oog op multigebruik. Voor een extra buurthuis naast degene die in ontwikkeling is in Park Triangel is nog geen budget opgenomen in de lopende begroting en de Kaderbrief. Mogelijk kan de koppeling worden gemaakt met een sportzaal op de Noordkade. In het Uitvoeringsprogramma Maatschappelijke Voorzieningen moet hier meer duidelijkheid over ontstaan. Wadwijzer Vanwege de aanhoudend sterke groei van het aantal kinderen in Waddinxveen wordt het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) nu intern verbouwd om voldoende consultatiekamers te creëren. Hiervoor is reeds budget opgenomen in de begroting. Er moet verder (mogelijk) rekening worden gehouden met de kosten voor het creëren van extra werken overlegruimte voor Wadwijzer. Hiervoor is nog geen budget opgenomen in de lopende begroting of Kaderbrief. Wadwijzer zat al krap in de ruimte en de uitbreiding met de sociaal raadslieden, vroegsignalering van schulden en de blijvende toename van het aantal hulp en begeleidingsvragen, maakt dat er behoefte is aan meer ruimte.

Duidelijkheid over de precieze ruimtebehoefte en hoe deze kan worden ingevuld moet ontstaan in het Uitvoeringsplan Maatschappelijke Voorzieningen, ook in relatie tot de realisatie van andere functies die een plek krijgen in maatschappelijk vastgoed. Binnensport Op dit moment is de verwachting dat we tot en met 2028 voldoende zaaldelen hebben om schoolkinderen binnen te kunnen laten sporten, mits we het huidige aanbod in stand houden. De realisatie van een sportzaal in Park Triangel is hier reeds in meegenomen. Hier is ook al budget voor beschikbaar in de lopende begroting. Hetzelfde geldt voor de tot drie zaaldelen omgebouwde tennishal die reeds is opgeleverd en in gebruik genomen. Sportzaal De Duikelaar, Sportzaal de Groenswaard en Sporthal De Dreef zijn verouderd, evenals twee gymzalen in het oude Coenecoop gebouw. Om het huidige aanbod in stand te houden is reeds budget opgenomen in de begroting voor De Duikelaar en de Groenswaard. Er wordt op dit moment gewerkt aan een meer precieze en actuele financiële raming voor het in stand kunnen houden van deze accommodaties. Het is mogelijk dat dit leidt tot een voorstel tot ophoging van het budget. Voor het in stand houden van Sporthal De Dreef en twee gymzalen bij het voormalig Coenecoop College wordt in de Kaderbrief exploitatiebudget aangevraagd voor de periode tot en met 2028.