Voortgangsdocument 2023 Regionale Energie Strategie Midden-Holland

4.2 Verwachtingen komende jaren Elektriciteit De komende jaren staan in het teken van zon op dak, van het uitnodigingskader voor zon op landschap en het verlenen van vergunningen. Hiervoor wordt een regionaal participatietraject georganiseerd. Dit traject richt zich op beleidsparticipatie wat verder is toegelicht in het hoofdstuk participatie. De huidige geopolitieke ontwikkelingen, die hebben geleid tot de energiecrisis, hebben uitvoering van de RES ambitie nog urgenter gemaakt. Daarom blikken we vooruit op een aantal ontwikkelingen en verwachtingen voor de komende decennia.

4.2.1 Verwachte stijging opwek door zon Na 2025 dienen de meeste vergunningen te zijn afgegeven voor het realiseren van de beoogde ambitie. Het kan echter heel goed zijn dat na dit moment nog steeds, binnen de concrete zoekgebieden of erbuiten, initiatieven worden ingediend. Het uitnodigingskader dient dan als instrument om onwenselijke initiatieven te weren, maar ook om wenselijke initiatieven toe te laten. In de regio wordt regie gehouden op de uitvoering van eerder vergunde initiatieven.

4.2.2 Verwachte groei in elektriciteitsvraag De RES ambitie van 35 TWh is gebaseerd op de verwachte elektriciteitsvraag zoals deze in 2019 werd voorzien in het Klimaatakkoord. Daarmee rekenend zou de totale nationale elektriciteitsvraag 21 Voortgangsdocument 2023 RES M-H

in 2030 op 120 TWh uitkomen. TNO heeft echter in een recente achtergrondnotitie7 doorgerekend dat de groei van de elektriciteitsvraag veel groter is, onder andere om te kunnen voldoen aan de nieuwe doelstelling van 55% emissiereductie uit het coalitieakkoord. In deze doorrekening kan de groei oplopen tot maar liefst 206 TWh. Dit heeft naar verwachting grote impact op de doelstelling van de RES. Bij een 55% scenario is de verwachting dat we met onze regionale ambitie van 0,435 TWh duurzame opwek niet meer in lijn zijn met de vraag. De toename in de vraag komt voort uit een aantal ontwikkelingen die kort toegelicht worden in onderstaand kader. Toename Warmtepompen Vanaf 2026 verplicht het Rijk huiseigenaren om bij vervanging van de traditionele CV-ketel ten minste een hybride warmtepomp te plaatsen. In tegenstelling tot all-electric warmtepompen zijn hybride warmtepompen ook geschikt voor woningen die minder goed geïsoleerd zijn. Een hybride warmtepomp verbruikt gemiddeld zo’n 64% minder gas en leidt tot een extra elektriciteitsverbruik van 1.500 kWh per huishouden. Voor de regio Midden-Holland is de inschatting dat in 2030 ca. 27.500 woningen voorzien zijn van minimaal een hybride warmtepomp. Dit leidt tot een aanvullende elektriciteitsvraag van 0,041 TWh op jaarbasis.

Toename Elektrisch Vervoer (mobiliteit) Het klimaatakkoord stelt dat in Nederland in 2030 alle nieuw verkochte auto’s volledig elektrisch, oftewel de zogeheten Battery Electric Vehicles (BEV), moeten zijn. Dit houdt in dat in 2030 ongeveer 1,9 miljoen volledig elektrische personenauto in Nederland rondrijden. De groei van het aantal BEV’s in de regio is vooralsnog exponentieel: elk jaar verdubbelt het aantal in de regio geregistreerde BEV’s. Tennet is in haar rapportage8 uitgegaan van een groei in de elektriciteitsvraag voor mobiliteit in 2030 van 21%. In heel Nederland is 1.7 TWh aan elektriciteit nodig om deze hoeveelheid auto’s van energie te voorzien. Voor de provincie Zuid-Holland zal dit ongeveer 0,33 TWh betreffen. Toename elektriciteitsvraag bij bedrijven Tennet beoogd een toename in de elektriciteitsvraag tot 2030 voor industrie en bedrijvigheid van ongeveer 50 TWh op jaarbasis. Dit komt voornamelijk door de omschakeling van warmte op basis van gas naar warmte op basis van elektra in de lichte en zware industrie. De glastuinbouw heeft een beperkte rol in de stijgende elektriciteitsvraag. De verwachte groei in elektriciteitsverbruik bij bedrijven kent wel een groot aandeel voor datacenters. Dat aandeel kan oplopen tot circa 15 TWh aan elektriciteitsvraag in 2030.

Er zijn regionale ontwikkelingen voor de productie van waterstof die toename van de elektriciteitsvraag als gevolg hebben. Deze worden verder toegelicht in paragraaf 4.3.1.

4.2.3 Meer noodzaak voor energieopslag in het energiesysteem Een uitdaging in de transitie naar hernieuwbare energie is opslag van duurzaam opgewekte energie. Dit geldt dus zowel voor elektriciteit als voor warmte. Naarmate de hoeveelheid opgewekte duurzame energie toeneemt, zal ook noodzaak voor opslag groter worden. Op dit moment overstijgt wereldwijd de hoeveelheid opgewekte energie op vrijwel geen enkel moment de vraag. Hooguit vormt de capaciteit van het elektriciteitsnet op momenten een flessenhals. Dat zal in de loop naar 2030 gradueel toenemen. Vanaf 2030, wanneer de RES-doelstellingen moeten zijn gerealiseerd, zal opslag een steeds grotere plek moeten krijgen in het energiesysteem.

7 8

TNO-rapport, TNO 2022 M10695, Extra opgave elektriciteitsvoorziening 2030 CE_Delft_190446_Elektrificatie_en_Vraagprofiel_TenneT.pdf

22 Voortgangsdocument 2023 RES M-H

4.3 Verwachtingen komende jaren Warmte Voor het onderwerp warmte in de regio liggen de ontwikkelingen en daarmee samenhangende regionale verwachtingen primair op het vlak van waterstof. De belangrijkste ontwikkeling voor de regio hangt samen met de systeemrol die waterstof in het toekomstige energiesysteem kan gaan spelen. Daarnaast heeft de verkenning van eventuele grootschalige productie van groene waterstof in de regio Midden-Holland de aandacht. Beide ontwikkelingen worden in onderstaande beschrijving verder toegelicht.

4.3.1 Waterstof ontwikkelingen Volgens de eerste contouren voor het Nationaal plan energiesysteem9 vervult waterstof een systeemrol in het toekomstige energiesysteem. Dat houdt in dat elektriciteit de basis van het energiesysteem vormt, duurzame warmte en energiebesparing het systeem ontlasten en waterstof zorgt voor energieopslag en balans in het systeem. Dit gebeurt door bijvoorbeeld waterstof te produceren op momenten van overvloedig aanbod uit hernieuwbare elektriciteitsbronnen en deze in te zetten op momenten van schaarste in het systeem. Waterstof kan dan dienen als brandstof voor de productie van CO2-vrije elektriciteit of warmte. Daarnaast dient waterstof als grondstof in de chemie en kan de restwarmte, die bij de productie ervan vrijkomt, dienen als bron van duurzame warmte. Het Rijk werkt aan opschaling van de groene waterstofproductie in Nederland en aan het ontwikkelen van een hoofdinfrastructuur voor waterstof die ons land met de buurlanden verbindt. Want naast eigen productie zal import ook noodzakelijk zijn. De toekomstige inzet van waterstof hangt mede af van de beschikbaarheid en prijs van te importeren waterstof. Zolang de beschikbaarheid beperkt is, faciliteert het Rijk de inzet van waterstof met name in sectoren waar weinig duurzame alternatieven zijn, zoals de chemie en industriële processen met hoge temperatuur warmte.

Twee ontwikkelingen op het niveau van de nationale energie-infrastructuur die relevant zijn voor de regio Midden-Holland en effect kunnen hebben op het eventueel ontstaan van een waterstofketen in de regio en het ontwikkelen van het regionale energiesysteem worden hieronder toegelicht. De H2-Backbone aan de westkant van de regio Gasunie dochter HyNetwork Services (HNS) is bezig met het operationeel maken van het eerste deel van de zogeheten H2-Backbone (hoofdleidingen voor waterstof). Dit zijn bestaande hoofdleidingen voor aardgas die in 2025-2026 geschikt worden gemaakt voor transport van waterstof. Het doel is grote industriële clusters langs de kust met elkaar én met productie-, opslag en import/export van waterstof te verbinden. Het tracé van de H2-Backbone loopt aan de westkant van de regio Midden-Holland. Het Rijk en de provincie willen onderzoeken hoe de verspreide industrie - het zogeheten zesde cluster - en de transportsector op de H2-Backbone aangesloten kunnen worden. Dit biedt bijvoorbeeld kansen voor industriële bedrijven in de chemie en met hoge temperatuur processen uit Gouda om waterstof af te gaan nemen. Eventueel is dit ook interessant voor de piekvraag naar warmte van de glastuinbouw, de maakindustrie in Krimpenerwaard, het zware transport langs de A12 en op termijn voor de piekvraag van delen van de gebouwde omgeving.

Daarnaast kunnen (clusters van) bedrijven die groene waterstof willen produceren, deze gaan leveren aan de H2-Backbone. Lokale waterstofproductie kan zo op piekmomenten bijdragen aan de netbalancering. Het realiseren van een lokale voorziening voor aansluiting op de H2-Backbone echter wel zeer kostbaar. Naar verwachting is realisatie alleen haalbaar bij een grote omzet van waterstof en dus als meerdere partijen met elkaar samenwerken. Provincie Zuid-Holland, Groene Hart Werkt! en de gemeente Alphen aan den Rijn zijn begin 2023 een onderzoek gestart om vraag 9

Het ‘Nationaal plan energiesysteem’ is nog in ontwikkeling, de contouren ervan zijn in juni 2022 vastgesteld. Zie: Energiesysteem 2050

23 Voortgangsdocument 2023 RES M-H

en aanbod van waterstof binnen het Groen Hart te kwantificeren. De RES-regio Midden-Holland maakt onderdeel uit van dit gebied en is in het onderzoek meegenomen. Doel van het onderzoek is mogelijkheden in relatie tot de H2-Backbone en lokale waterstofproductie te kunnen verkennen.

Bod egra ven-Reeuwijk

Waddinxveen

Gouda Zuidplas

Krimpenerwaard

Afbeelding 2 – Indicatie tracé van H2-Backbone (blauwe lijn, geschetst voor regio Midden-Holland)

Verkenning grootschalige waterstofproductie in Bleiswijk-Zuidplas-Waddinxveen Het Rijk onderzoekt locaties voor aanlanding van offshore wind en grootschalige elektrolyse. Door de sterke groei van wind op zee blijkt dat langs de kust nauwelijks meer makkelijk te bereiken locaties beschikbaar zijn. Daarom worden meer uitdagende alternatieven landinwaarts, waaronder het hoogspanningsstation Bleiswijk, door het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) nader onderzocht. Dat gebeurt in het programma Verbindingen Aanlanding Wind op Zee 2031-2040 (Programma VAWOZ). In de omgeving van Bleiswijk bevindt zich naast het hoofdelektriciteitsnet ook de toekomstige H2Backbone welke in Midden-Holland door de gemeenten Zuidplas en Waddinxveen zal lopen. Deze geografische combinatie lijkt interessant voor grootschalige elektrolyse met offshore wind en levering aan de H2-Backbone. Het ministerie van EZK verkent momenteel hoe ruimtelijk sturing gegeven kan worden aan de locatiekeuze voor grootschalige elektrolyse. Het is nog niet bekend binnen welk programma dit gaat gebeuren. Ondanks alle onzekerheden toont de markt al interesse voor dit gebied. Het Duitse energiebedrijf RWE onderzoekt bijvoorbeeld of in een aantal stappen een grootschalige elektrolyser in de regio Midden-Holland gerealiseerd kan worden.

Of dit kan, is echter sterk afhankelijk van de aanlanding van offshore wind in de omgeving van Bleiswijk. Ondanks dat zijn de lokale gemeenten enthousiast en bezig om een geschikte locatie te vinden. Een van de belangrijkste voordelen voor de regio zou, in geval van realisatie van de plannen, het ontstaan van een grote lokale warmte bron zijn. De restwarmte van elektrolyse kan in dat geval in de warmtevraag van de glastuinbouw voorzien. Een ander voordeel is dat het realiseren van een lokale aansluiting op de H2-Backbone, dat zoals hierboven omschreven, vele mogelijkheden biedt. Vanuit de regio gaan de nationale programma’s nauwlettend worden gevolgd. Aan de bijhorende participatietrajecten die van invloed zijn op dit initiatief zal worden deelgenomen om op deze manier te proberen de geschetste kansen te benutten. Als grootschalige elektrolyse met offshore opgewekte windenergie niet mogelijk blijkt te zijn, kan eventueel een kleinere elektrolyser worden gerealiseerd die dan gevoed wordt met de pieken van lokaal opgewekte groene stroom. 24 Voortgangsdocument 2023 RES M-H

Lijst van afkortingen Onderstaand overzicht is bedoeld als naslag voor veelgebruikte afkortingen en begrippen in de Voortgangsrapportage 2023 RES Midden-Holland. Het beoogt niet om lezers een uitputtend overzicht van termen te bieden Afkorting

Volledig uitgeschreven

BEV

Battery Electric Vehicles

CBS

Centraal Bureau voor de Statistiek

ECW

Expertise Centrum Warmte

EZK

Ministerie van Economische Zaken en Klimaat

EML

Erkende Maatregelenlijst Energiebesparing

GGD

Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst

HT-warmtepompen

Hoge temperatuur warmtepompen

MWp

Megawattpiek, het maximumvermogen van een zonnepaneel

NIP

Nationaal Isolatie Programma

NPRES

Nationaal Programma Regionale Energie Strategie

OER

Opwek Energie Rijksgronden

ODMH

Omgevingsdienst Midden-Holland

plan-MER

plan Milieu Effect Rapportage

RES

Regionale Energie Strategie

RSW

Regionale Structuur Warmte

RVO

Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland

SDE++

Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie

SEB-MH

Servicepunt Energietransitie Bedrijven MiddenHolland 25 Voortgangsdocument 2023 RES M-H

Afkorting

Volledig uitgeschreven

BEV

Battery Electric Vehicles

TEO

Thermische Energie Oppervlaktewater

TEA

Thermische Energie Afvalwater

TED

Thermische Energie Drinkwater

TWh

Terawattuur

WKK

Warmtekrachtkoppeling

WSO

Warmte Samenwerking Oostland

WKO-doubletten

Warmte-koude-systeem, een open bodemenergiesysteem

26 Voortgangsdocument 2023 RES M-H