Startnotitie Eerste Aardgasvrije Wijk GVPH

Startnotitie Eerste aardgasvrije wijk GVPH Inleiding Deze startnotitie beschrijft de aanpak van de aardgasvrijtransitie in de eerste aangegeven wijk uit de Transitievisie warmte 2021: Groenswaard 1-2-3, Vondelwijk, Peter Zuidlaan & Horstenbuurt (GVPH). Dat proces start met de ontwikkeling van een Wijkuitvoeringsplan-warmte (hierna WUP-warmte). De WUP-warmte is eind 2025 gereed. De aanpak van de aardgasvrijtransitie is een van de programmaonderdelen waarmee de duurzaamheid in Waddinxveen wordt versterkt. Het programma duurzaamheid omvat ook diverse actielijnen voor héél Waddinxveen. Zoals de Gemeentebrede Aanpak (GBA) gericht op isolatie en besparing, acties rondom energiearmoede, acties gericht op klimaatadaptatie en vergroten van de biodiversiteit. En ook de activiteiten t.a.v. laadpalen, deelmobiliteit, circulaire grondstoffen. De samenhang van de duurzaamheidsactiviteiten is ook terug te zien in de wijkagenda die de kern is van de participatiefase van de aardgasvrijtransitie in GVPH.

Aanleiding In 2021 heeft de gemeenteraad van Waddinxveen de Transitievisie Warmte vastgesteld. Deze visie laat de route naar aardgasvrij zien voor onze gemeente, voorzien van een globale planning. Er is daarin gekozen voor een aanpak wijk voor wijk. We beginnen nu met de wijk GVPH en de andere wijken volgen1. Het realiseren van wijkuitvoeringsplannen warmte zijn een volgende stap hierin. Met deze notitie laten wij zien hoe we gaan komen tot de WUP-warmte voor GVPH. Met dat plan gaan we de aardgasvrijtransitie in woningen en gebouwen starten. Voor wijken buiten de GVPH ligt er vanuit de GBA een aanbod om met de woning aan de slag te gaan en deze (verder) voor te bereiden op aardgasvrij. Doelstelling eerste aardgasvrije wijk GVPH  Verbeteren van de kwaliteit van de leefomgeving;  2.000 woningen aardgasvrij in 2030 (Coalitieakkoord 2022-2026).  Starten met de ontwikkeling van een WUP-warmte voor eind 2023 om op korte termijn (20222035) de overstap naar aardgasvrij te maken (Transitievisie Warmte) Resultaat De voorgestelde aanpak resulteert uiteindelijk in een WUP-warmte in 2025. Context Kaders, uitgangspunten en randvoorwaarden Het op te stellen WUP–warmte komt voort uit de gemaakte keuzes in de Transitievisie warmte (hierna TVW), het coalitieakkoord 2022-2026 en het participatietraject dat in 2023-2025 wordt doorlopen.

De uitgangspunten voor de transitie aardgasvrij GVPH zijn: 1

Voor een overzicht hiervan: https://www.waddinxveen.nl/duurzaamheid/transitievisie-warmte/ (samenvatting TVW pagina 4)

1

  

     

aardgasvrij-transitie met actieve deelname van inwoners (Coalitieakkoord 2022-2026 en Koersdocument Duurzaam Waddinxveen 2021); versterken van de ruimtelijke kwaliteit van de kern van Waddinxveen (Omgevingsvisie Waddinxveen 2050) woonlastenneutraliteit voor inwoners (Woonpartners & TVW 2021) en helderheid over haalbaarheid en betaalbaarheid (Coalitieakkoord 2022-2026 & motie Haalbaarheid en betaalbaarheid M4-2021). Dit vertaalt zich in inzicht in warmteopties (warmtenet / individueel) inclusief financiën & financiering; integrale (2) uitvoering in de buurt (Coalitieakkoord 2022-2026; TVW 2021); inwoners en ondernemers ontzorgen en overlast beperken (TVW 2021); keuzevrijheid voor inwoners en bedrijven (TVW 2021), aandacht voor overgangstechnieken, startfocus op hoogbouw en planvorming (Motie TVW, focus en plan M3 2021); inzetten op besparing en isolatie (TVW 2021 en Gemeentebrede Aanpak 2022); zorgvuldig en transparant proces (TVW 2021); bouwen aan een beweging (Uitvoeringsagenda Duurzaamheid Waddinxveen 2022-2026).

Moties van de Raad De volgende moties zijn aangenomen en worden meegenomen in de totstandkoming van de WUPwarmte. TVW, focus en plan De raad verzoekt het college om te focussen op de hoogbouw in GVPH en de raad regelmatig van de voortgang op de hoogte te houden. De aanpak van juist dat gedeelte van GVPH (Peter Zuidlaan & Horsten) met vrijwel uitsluitend hoogbouw, zit in de eerste deelfase van GVPH-aanpak die in 2023 start en voortgangsrapporten zijn voorzien in de werkwijze. Haalbaarheid en betaalbaarheid TVW Voordat we in gesprek gaan met inwoners zijn alle warmte-opties uitgewerkt. In de presentatie naar de inwoners maken we inzichtelijk wat de verschillende alternatieven voor hen betekenen. Hierbij schetsen we het financiële plaatje, alsook wat overstappen fysiek betekent en hoelang dit gaat duren. Indien nodig laten we zien van wat voor regelingen inwoners gebruik kunnen maken. Sowieso geldt in het geval van een collectief warmtenet, altijd de opt-out mogelijkheid. Dat betekent dat inwoners ervoor kunnen kiezen zich niet aan te sluiten en zelf een warmte alternatief met vergelijkbare verduurzaming te realiseren (bron: Wet gemeentelijk instrumentarium energietransitie). Motie Governance Warmtenetten Binnen de WSO wordt op dit moment onderzocht welke scenario’s er zijn voor de governance van een (regionaal) warmtenetwerk.

Op een zeker moment zal de gemeente Waddinxveen een standpunt moeten innemen over deelname, eigendom en financiering van een warmte(netwerk)bedrijf. Ten aanzien van het mogelijke lokale netwerk in GVPH zal een discussie nodig zijn over de manier waarop de gemeente is betrokken bij de bedrijfsvoering. Die discussie is echter ook afhankelijk van óf er gekozen gaat worden voor een lokaal warmtenet en de nieuwe wetgeving (Wet collectieve warmte) die medio 2024 van kracht moet worden. Die is onder meer richtinggevend voor de (al dan niet verplichte) publieke betrokkenheid in warmtenetwerken. Deze discussie zal medio 2024 binnen Waddinxveen aan de orde zijn.

2: Onder meer energiebesparing, isolatie, energiearmoede, klimaatadaptatie, biodiversiteit, deelmobiliteit en circulariteit

2

Voorgestelde aanpak Bij de verduurzaming – met name het aardgasvrij maken van gebouwen – is in de Transitievisie warmte (2021) gekozen voor een buurt-voor-buurt-aanpak. Dit om de inspanning vanuit betrokken organisaties (zoals de gemeente) in de tijd te spreiden. Een buurt aardgasvrij maken is een langjarig traject en is in te delen in 4 fases. 1) de verkenningsfase: die is afgerond met de Transitievisie warmte (2021); 2) de voorbereidingsfase: de fase die nu centraal staat, resulteert in de WUP-warmte eind 2025; 3) de uitvoeringsfase: die loopt naar verwachting ongeveer 8 jaar (van medio 2026 tot 2035); 4) De nazorgfase: de invulling hiervan is sterk afhankelijk van de gekozen warmteoptie en wijze waarop die is ingevuld. We zullen vanaf Q2 2023 samen met stakeholders in de wijk, waaronder inwoners, werken aan een wijkagenda duurzaamheid. Dit is een bundeling van vooral op ruimtelijke inrichting en duurzaamheid gerichte gebiedsontwikkelingen in de wijk passend binnen het coalitieakkoord en collegeprogramma. De wijkagenda duurzaamheid wordt interactief door en met de buurt uitgewerkt. We doen dit om:  draagvlak en participatie in de wijk te vergroten;  de leefbaarheid in de wijk te verbeteren;  koppelkansen te identificeren;  ruimtelijke ingrepen af te stemmen. Het aardgasvrij maken van GVPH is één van de agendapunten.

De uitwerking van dit agendapunt gebeurt in een WUP-warmte in samenhang met andere punten uit de wijkagenda duurzaamheid, zeker daar waar koppelkansen liggen. Tijdens het participatietraject kunnen er agendapunten buiten de scope duurzaamheid naar voren komen. We zullen te zijner tijd kijken hoe we hiermee omgaan. In principe kunnen alle acties die passen binnen duurzaamheid en binnen het bestaande beleid een plaats krijgen in de wijkagenda duurzaamheid. De wijkagenda duurzaamheid is de basis voor de uitvoering. Fasering traject aardgasvrij GVPH De bijlage bij het rapport over de kosten van de klimaataanpak van de Raad voor het Openbaar Bestuur3 staat aangegeven dat een gemiddelde wijkaanpak de omvang heeft van 600-800 woningen. GVPH (met ruim 3.500 gebouwen) is daarom te groot om in een keer aan te pakken. Daarom kiezen we voor fasering binnen GVPH. De fasering is nodig vanwege de technische uitvoering van het participatietraject. De fasering volgt de buurtindeling zoals CBS die gebruikt: 1) Peter Zuidlaan en Horstenbuurt 2) Groenswaard 1 3) Groenswaard 2 4) Groenswaard 3 5) Vondelwijk De verschillende buurten zullen achter elkaar een vergelijkbaar proces doormaken resp. (1) in 20232024, (2 en 3) 2024 en (4 en 5) in 2025. De gesprekken in de buurten moeten inzicht geven in het draagvlak voor de potentiële warmteoptie die in de buurten kan worden gerealiseerd.

Het faseren van de buurten in GVPH hangt echter samen met andere planningen. Zoals de onderhouds- en beheerplanning van Woonpartners. En ook de planning van een eventueel aan te leggen warmtenet naar glastuinbouwbedrijven in Zuidplaspolder. Het komt erop neer dat eind 2025 er één beeld moet zijn over de te kiezen warmteoptie(s) voor héél GVPH. Daarom worden in de buurten kort na elkaar participatietrajecten doorlopen, maar is de finale vastlegging van de resultaten daarvan in één WUP-warmte gekoppeld en eind 2025 gepland. 3. Uitvoeringskosten van het Klimaatakkoord voor decentrale overheden in 2022 – 2030, AEF onderzoeksbureau, september 2020.

3

Budgettering De wijkagenda is géén gebiedsprogramma waarin alle activiteiten zijn gebundeld. De verschillende wijkagendapunten vallen binnen de betrokken eigen programma’s en zijn alleen als wijkagenda gekoppeld. Van de conceptwijkagenda is nu alleen zeker dat de aardgasvrij-aanpak in deze wijk doorgaat. Bij de invulling van overige agendapunten is de gemeente kaderstellend en geven de inwoners van de wijk richting. Voor de aanpak van het aardgasvrij maken is € 200.000 euro budget beschikbaar. Dit is het bedrag voor 2023. Voor de jaren erna, tot en met 2026, is € 293.000 begroot. Deze bedragen zijn gebaseerd op een onderzoek van AEF onderzoeksbureau. In opdracht van de Raad voor het Openbaar Bestuur hebben zij inschattingen gemaakt van de uitvoeringskosten voor de energietransitie (o.a. voor de wijkaanpak). De budgetten voor andere onderdelen van de wijkagenda zijn opgenomen in de Programmabegroting 2023 – 2026. Risico’s en afhankelijkheden De vaststelling van een WUP-warmte GVPH is gepland voor eind 2025. Zo sluit deze aan bij de planning van een eventueel aan te leggen warmtenet (WSO). Omdat de participatietrajecten beheersbaar moeten blijven, is voor fasering gekozen. Participatietrajecten worden kort na elkaar doorlopen en de planning is krap. Het risico bestaat dat we uit de pas gaan lopen. Wanneer we dit constateren, zullen we voor andere scenario’s moeten kiezen.

Een voorbeeld hiervan is parallelle participatietrajecten doorlopen in de verschillende buurten. Ook hebben we te maken met een krappe arbeidsmarkt. Voor het welslagen van de aanpak is voldoende capaciteit nodig. Juridisch kader Voor het ontwikkelen van een WUP-warmte waarin mogelijk sprake is van aansluiting op een warmtenet is de volgende wet en regelgeving belangrijk. - Omgevingswet - Warmtewet - Energiewet - Wet Collectieve Warmtevoorziening - Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie

Regierol gemeenten Uit het klimaatakkoord volgt dat gemeenten een regierol hebben om de warmtetransitie wijk voor wijk, buurt voor buurt en straat voor straat uit te gaan voeren. Dit betreft een actieve rol met: a. Een informatieplicht: woningeigenaren hebben tijd nodig om zich voor te bereiden op deze landelijke keuzes. Wij informeren over de logische eerste stappen die woningeigenaren kunnen nemen. Waar mogelijk stimuleren we deze stappen via verschillende initiatieven. b. Een analyse/onderzoeksplicht: vanuit het Rijk is aan de gemeenten opgedragen om uit te zoeken waar en op welke manier gestart kan worden met de eerste acties naar aardgasvrij wonen. Daarnaast begeleidt de gemeente het proces van verduurzaming van woningen en gebouwen.

4

Rol van de raad De Raad ontvangt eind 2025 een voorstel tot het vaststellen van het Wijkuitvoeringsplan warmte GVPH. Dit plan is een belangrijke mijlpaal in de aardgasvrijtransitie van deze wijk. Het markeert de overgang van participatie naar daadwerkelijke realisatie en uw raad wordt voorgesteld dan verschillende belangrijke, langjarige en verstrekkende besluiten te nemen. 4 We stellen periodiek een voortgangsrapportage op. Deze leggen we ter informatie aan de Raad voor. Rol van de samenleving De ontwikkeling van een WUP-warmte doen we samen met de wijk en stakeholders in de wijk. Daarbij maken we onderscheid maken tussen:  partners: betrokken organisaties die medeverantwoordelijk zijn voor het organiseren en aansturen van het proces. Binnen GVPH zijn dat woningcorporatie Woonpartners Midden-Holland en netbeheerder Stedin.  overige stakeholders: o inwoners en daarbinnen dan weer huurders, bewoners/eigenaars, vve’s, die direct betrokken zijn bij de transitie; o partijen/organisaties die belanghebbende zijn of kunnen zijn, maar die (nog) geen sturende rol op het proces hebben, denk hierbij aan ondernemers, een energiecoöperatie of een buurtvereniging. Uitgangspunt hierbij is dat het participatieve proces in de eerste aardgasvrije wijk bijdraagt aan bouwen aan de beweging.

We willen inwoners van deze wijk en andere stakeholders inspireren en motiveren om in actie te komen voor verduurzaming. Organisatie De aanpak van de eerste aardgasvrije wijk wordt aangestuurd door een stuurgroep. Daarin zijn vertegenwoordigd:  de gemeente (wethouder, voorzitter)  Woonpartners (directeur, lid)  Stedin (agenda lid) Indicatieve planning Wat Periode Gemeenteraad Startnotitie Q2 2023 April 2023 Inrichten organisatiestructuur Q2 2023 Communicatie- en participatieplan Q2 2023 Gesprekken in de wijk en formeren transitietafel Q2 2023 Eerste voortgangsrapport Q4 2023 Dec 2023 Wijkagenda duurzaamheid Q4 2023 Start volgende shift wijkaanpak Q1 2024 Volgende voortgangsrapporten 2024 & 2025 2024 & 2025 WUP-warmte GVPH Q4 2025 Dec 2025

4. Een WijkUitvoeringsPlan warmte (WUP-warmte) is een belangrijke formele mijlpaal in het proces naar een aardgasvrije buurt (bron: ontwerp-Wet op de collectieve warmte en ontwerp-Omgevingswet). Een WUP-warmte wordt vastgesteld door de gemeenteraad en daarmee wordt onder meer vastgelegd: 1) welke warmteoptie wordt ontwikkeld in de buurt 2) welke fasering er binnen de buurt wordt aangehouden 3) hoe in grove lijnen die uitvoering gaat gebeuren 4) welke randvoorwaarden er zijn en 5) (onder voorbehoud van komende wetgeving) op welk moment de levering van aardgas in de wijk gaat stoppen.

5

De wijkuitvoeringsplannen-warmte(WUP-warmte) kennen een globale doorlooptijd van 10 jaar (2 jaar ontwikkeling en 8 jaar uitvoering) (bron: Klimaatakkoord en Proeftuin Aardgasvrije Wijken).

6