RV.RB. Koersdocument Duurzaamheid

Raadsvoorstel

Zaakkenmerk: Z/21/085118 Documentkenmerk: 196141 Onderwerp: Koersdocument Duurzaamheid Portefeuillehouder: B.J.A. Leferink Datum besluitvormende raad:

Onderwerp Koersdocument Duurzaam Waddinxveen

Voorstel 1. De raad stelt het Koersdocument Duurzaam Waddinxveen vast 2. Het college adviseert de raad wanneer bijstelling van het Koersdocument Duurzaam Waddinxveen noodzakelijk is 3. De raad stelt incidenteel € 45.000 beschikbaar voor verdieping klimaatadaptatie en biodiversiteit in 2022. Dit zal via de 1e Burap 2022 worden verwerkt in de begroting.

Inleiding De Groene Hart Rekenkamer heeft tussen november 2019 en april 2020 onderzoek uitgevoerd naar de uitvoering van het duurzaamheidsbeleid in Waddinxveen. Het onderzoek is tegelijk uitgevoerd voor de gemeenten Waddinxveen, Bodegraven-Reeuwijk, Gouda en Zuidplas. In een oplegger bij het eindrapport heeft de rekenkamer in totaal 9 aanbevelingen gedaan waarvan 2 specifiek aan de raad. Het college heeft alle andere 7 aanbevelingen overgenomen en besloten de duurzaamheidsvisie 2015-2025 bij te vernieuwen Met het Koersdocument Duurzaam Waddinxveen geeft het College hieraan invulling. In het koersdocument worden 4 duurzaamheidstransities beschreven: de energietransitie, de transitie naar de Circulaire economie, Klimaatadaptie en Biodiversiteitsherstel.

Onderbouwing voorstel 1. De raad stelt het Koersdocument Duurzaam Waddinxveen vast Het Koersdocument Duurzaam Waddinxveen geeft invulling aan de 7 aanbevelingen Het Koersdocument Duurzaam Waddinxveen geeft invulling aan de 7 aanbevelingen die het College heeft overgenomen van het Groene Hart Rekenkamer Onderzoek “Kansen voor Duurzaamheid in Waddinxveen” (2021). In bijlage 1 is per aanbeveling aangegeven hoe deze is meegenomen in het Koersdocument Duurzaam Waddinxveen.

Het Koersdocument Duurzaam Waddinxveen brengt omgevingsvisie, onderliggend beleid en projecten bij elkaar In de concept omgevingsvisie herkennen we de 4 duurzaamheidstransities. In 2021 is door de raad bijbehorend beleid opgesteld voor de warmtetransitie (Transitievisie Warmte) en de Regionale Energiestrategie voor de opwekking van schone energie. Ook is het economisch koersdocument vastgesteld, met de energietransitie en de circulariteit als uitgangspunt voor ondernemerschap in Waddinxveen. We zien duurzaamheid duidelijk terugkeren in woningbouwprojecten zoals ‘t Suyt Fase 2 en de Dreef. Het Koersdocument Duurzaam Waddinxveen zorgt voor de verbinding tussen al deze ontwikkelingen. Het Koersdocument Duurzaam Waddinxveen is een doelgroepgericht totaalpakket De omgevingswet gaat uit van een totaal benadering van ruimtelijke vraagstukken en ontwikkelingen. Dit koersdocument maakt de samenhang tussen de transities helder. Ook geeft dit koersdocument inzicht in de samenhang tussen de transities en de doelgroepen (inwoners, ondernemers en de gemeentelijke organisatie). Hierdoor kunnen we de uitvoeringsprogramma’s in samenhang (door)ontwikkelen. Het Koersdocument Circulair Waddinxveen is onderdeel van het Koersdocument Duurzaam Waddinxveen Bij het opstellen van het Koersdocument Duurzaam Waddinxveen is ook een verdere uitwerking gedaan van het onderdeel circulaire economie.

Het Koersdocument Circulair Waddinxveen is gemaakt met adviesbureau Metabolic. Dit in samenwerking met de gemeentelijke organisatie en aantal ondernemers die in Waddinxveen koploper zijn op het gebied van Circulaire Economie. Het document geeft een koers voor de ontwikkeling van de circulaire economie in (de regio van) Waddinxveen. De kern van het Koersdocument Circulair Waddinxveen is onderdeel van het Koersdocument Duurzaam Waddinxveen. Het Koersdocument Circulair Waddinxveen is basis voor Uitvoeringsprogramma Economisch Koersdocument In het Economisch Koersdocument Waddinxveen 2021 – 2026 (vastgesteld door raad in 2021) is een opdracht opgenomen om een verdere uitwerking op het gebied van Circulaire Economie te doen. De actielijnen uit het Koersdocument Circulair Waddinxveen vormen de basis voor het Uitvoeringsprogramma Economisch Koersdocument. Het Koersdocument Duurzaam Waddinxveen vraagt middelen In het Koersdocument Duurzaam Waddinxveen is een schatting opgenomen van de verwachte proceskosten tot 2030 (zie ook Financiën). Dit zonder mogelijke uitvoeringskosten. Ook zijn mogelijke bijdragen van het rijk nog niet bekend. De beschikbare en nog beschikbaar te stellen middelen zijn een belangrijke voorwaarde voor de uitvoering van het koersdocument.

De koersdocumenten zijn met voldoende participatie gemaakt Volgens de inspraakverordening heeft het college de bevoegdheid om een visie document niet ter inzage te leggen. Het Koersdocument Duurzaam Waddinxveen is onder andere gebaseerd op de concept omgevingsvisie (door de raad vast te stellen in 2022), de Transitievisie warmte, de Regionale Energiestrategie, de klimaatstress test en de risico dialoog (uitgevoerd in 2019). In al deze processen heeft een uitgebreid participatie traject plaatsgevonden. Voor de participatie voor dit koersdocument is hiervan gebruik gemaakt. Daarnaast zijn een aantal maatschappelijke partners in de samenstelling van dit document meegenomen. Dit zijn een vertegenwoordiger van het Duurzaamheidsplatform Waddinxveen, Woonpartners, WaddGroen, de energie coöperatie Waddinxveen en de Fairtrade werkgroep Waddinxveen. In het koersdocument is ook een paragraaf opgenomen over hoe we met toekomstige participatie om willen gaan. Het Koersdocument Circulair Waddinxveen is opgesteld met enkele lokale ondernemers en een vertegenwoordiger van de Greenport-West Holland. De koersdocumenten zijn hiermee met voldoende participatie gemaakt. Daarom worden beide koersdocumenten niet ter inzage gelegd. 2. Het college adviseert de raad wanneer bijstelling van het Koersdocument Duurzaam

Waddinxveen noodzakelijk is. Het Koersdocument Duurzaam Waddinxveen zal in beweging zijn en blijven In de Koersdocumenten Duurzaam Waddinxveen en Circulair Waddinxveen zijn de doelen en te behalen resultaten met de samenleving tot 2050 uitgezet. De (markt) ontwikkelingen en (inter)nationale afspraken veranderen redelijk snel. In plaats van het vastleggen voor een langere termijn is het beter om steeds in te spelen op de laatste ontwikkelingen. Het college adviseert de raad daarom wanneer het koersdocument moet worden bijgesteld. Dit past ook in de gewenste werking van de omgevingswet. 3. De raad stelt incidenteel € 45.000 beschikbaar voor verdieping klimaatadaptatie en biodiversiteit in 2022. Dit zal via de 1e Burap 2022 worden verwerkt in de begroting. Bij de samenstelling van het Koersdocument Duurzaam Waddinxveen hebben we vastgesteld dat meer inzicht gewenst is in klimaatadaptatie en biodiversiteit: Wat is de situatie per buurt, welke maatregelen zijn mogelijk, welke kosten zijn daarmee gemoeid. De resultaten van het onderzoek zijn waarschijnlijk voor lange tijd bruikbaar omdat de openbare ruimte relatief langzaam verandert. Op basis van die inzichten kan een detailplan opgesteld worden. In het Gemeentelijk Waterplan(GWP) (vastgesteld in 2020) is reeds budget toegekend waarmee onderzoek naar klimaatadaptatie uitgevoerd kan worden.

Dit onderzoek tezamen doen met onderzoek naar herstel van biodiversiteit zien we als een kans. Het onderzoek naar biodiversiteit kan niet uit het GWP gefinancierd worden omdat het geen relatie hiermee heeft. Om klimaatadaptatie en biodiversiteit in samenhang te onderzoeken is voor het onderdeel biodiversiteit € 45.000 incidenteel budget nodig. Het gecombineerde onderzoek (klimaatadaptatie en biodiversiteit) kan uitgevoerd worden in 2022 en geeft dan een goede basis voor verdere uitvoering vanaf 2023. Voor de uitvoering verwachten we dat structurele personele inzet nodig is vanaf 2023. Dit zal in de jaarlijkse planning- en control cyclus worden meegenomen. Financiën In de Programmabegroting 2022 – 2025 staat in het VOORWOORD: “Deze begroting ‘kijkt’ tot en met 2025. Na 2025 zijn er ook grote financiële uitdagingen. We krijgen dan te maken met de structurele lasten van de Omgevingswet, het Klimaatakkoord, de Wet Kwaliteitsborging Bouwen (WKB). Omdat nog onzeker is of het rijk hiervoor geld beschikbaar stelt, zijn de lasten in deze begroting vooral verwerkt als incidenteel nieuw beleid.” In het Koersdocument Duurzaam Waddinxveen wordt een eerste beeld gegeven van de verwachte proceskosten tot 2030. Dit is dus exclusief eventuele uitvoeringskosten.

In totaal verwachten we dat in aanvulling op de reeds beschikbare middelen gemiddeld de extra jaarlijkse proceskosten vanaf 2023 ongeveer € 1,2 miljoen bedragen. Dit is € 500.000 € 700.000 per jaar voor de inwoners, € 250.000 per jaar voor de ondernemers en € 350.000 per jaar voor de gemeentelijke organisatie). Deze bedragen zijn een benadering met een hoge onzekerheid. Bij de doorlooptijd van deze transities zijn er voor langere tijd structurele kosten voor de gemeente. Verdere invulling van de verwachte proces- en uitvoeringskosten zal plaatsvinden via onder andere de planning- en control cyclus. De beschikbare en nog beschikbaar te stellen middelen (ook door het rijk) zijn een belangrijke voorwaarde voor de stappen die de gemeente kan zetten. In de Programmabegroting 2022 - 2025 zijn incidentele middelen in het nieuw beleid en de Bestemmingsreserve energietransitie beschikbaar gesteld voor Duurzaamheid. In 2022 kunnen we daarom alleen de projecten/initiatieven uitvoeren die in de begroting 2022 - 2025 zijn toegelicht. Wel werken we binnen de beschikbare middelen aan de opgaven uit het koersdocument. De komende jaren zijn nog onzeker met de nog lopende kabinetsformatie en de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen. We verwachten dat er na afronding van de kabinetsformatie geld beschikbaar wordt gesteld.

Nog niet duidelijk is hoeveel en voor hoe lang. Het is daarom logisch om jaarlijks te bezien welke middelen beschikbaar zijn vanuit het rijken welke aanvullende middelen binnen de (meerjaren)begroting beschikbaar kunnen worden gemaakt. Kanttekeningen Voorspelbaarheid en haalbaarheid niet afdwingbaar We hebben ernaar gestreefd om haalbare doelen te beschrijven. Echter haalbaarheid is in maatschappelijke transities niet vooraf goed voorspelbaar. Het behalen van doelen en resultaten is onder andere afhankelijk van de beschikbare (financiële) middelen, lokale, regionale en (inter)nationale invloeden en het kunnen/willen meewerken van inwoners en ondernemers. We moeten het dus samen met inwoners en ondernemers gaan invullen. Bij de beschikbare middelen is er ook een tekort aan bijvoorbeeld technisch personeel om invulling te geven aan de technische kant van de transities. Dit alles betekent dat we de bij de doelen beschreven resultaten moeten zien als middel voor krijgen van inzicht in het werk dat dat we als samenleving te doen hebben en de als samenleving te zetten stappen in de tijd. Het is om die reden dat het klimaatakkoord (2019) ook op diverse plaatsen ‘adaptieve programmering’ aanhaalt als aanpak, welke we ook in Waddinxveen willen toepassen. Adaptief betekent het vermogen zich aanpassen op veranderende omstandigheden.

De ontwikkelingen gaan snel In 2019 is de klimaatwet en het klimaatakkoord vastgesteld. Hierin is bijvoorbeeld vastgelegd dat we 49% CO2 vermindering moeten halen in 2030. Echter de Europese Commissie richt zich op een hoger doel van 55%en de verwachting is dat de Nederlandse regering dit doel gaat overnemen. We moeten er dus rekening mee houden dat (inter)nationale doelen zullen wijzigen, hetgeen ook moet worden meegenomen in de doelen en resultaten van Waddinxveen. Zonder middelen geen voortgang en einddoelen niet haalbaar De (inter)nationale doelen zijn hoog, de hoeveelheid te verzetten werk groot en de meest waarschijnlijke doorlooptijden voor bijvoorbeeld de warmtetransitie lang. Hoewel 2030 en 2050 nog ver weg zijn is er eigenlijk geen tijd te verspillen. Hiervoor moeten dan wel de middelen beschikbaar komen. Hierbij verwachten we een grote bijdrage vanuit het Rijk. De beschikbare en nog beschikbaar te stellen middelen zijn belangrijke voorwaarden voor het tempo in de stappen die de gemeente kan zetten. Onzekerheden zijn van invloed op de mogelijkheden De mate van samenwerking met inwoners en ondernemers kan invloed hebben op de uiteindelijke proces- en uitvoeringskosten die we maken. Schaarste aan deskundig personeel kan veroorzaken dat we de uitvoering niet of slechts voor een deel opgestart kunnen krijgen.

De jaren 2022 en volgende zijn nog onzeker met de nog lopende kabinetsformatie en de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen. Dat maakt dat mogelijk pas laat in 2022 duidelijk wordt welke middelen beschikbaar komen voor 2023 en verder. Het kan ertoe leiden dat we in 2023 mogelijk moeten ingroeien in de uitvoering, kosten en voortgang.

Vervolg Een kort cyclisch actieplan voor periodes van 2 jaar is één van de aanbevelingen uit het onderzoek van de Groene Hart Rekenkamer. Na vaststelling van het Koersdocument Duurzaam Waddinxveen wordt een goed te gebruiken uitvoeringsprogramma 2023 tot en met 2025 opgesteld. Dit op basis van de hoofdlijnen van het koersdocument. Het uitvoeringsprogramma bevat de projecten waarin de gemeentelijke organisatie een rol speelt en een schets van de benodigde Governance op hoofdlijnen. Dit uitvoeringsprogramma zal in 2022 door het nieuwe college worden vastgesteld. In 2022 wordt verder gewerkt aan de projecten en initiatieven die in de Programmabegroting 2022 - 2025 zijn opgenomen. Bij het opstellen van de Programmabegroting 2023 - 2026 zal op basis van het koersdocument opnieuw worden gekeken naar de middelen die vanuit de

Rijksoverheid beschikbaar worden gesteld en adviseert het college de raad over aanvullend benodigde middelen. Op basis van dit koersdocument Duurzaam Waddinxveen bekijkt het college hoe, op passende momenten, ander bestaand beleid aangepast moet worden.

Bijlage(n) 1. Verwerking 7 aanbevelingen Groene Hart Rekenkameronderzoek in Koersdocument Duurzaam Waddinxveen 2. Koersdocument Duurzaam Waddinxveen 3. Koersdocument Circulair Waddinxveen

Raadsbesluit De raad der gemeente Waddinxveen; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 14 december 2021; besluit : 1. Het koersdocument Duurzaam Waddinxveen vast te stellen. 2. Dat het college de raad adviseert wanneer het koersdocument Duurzaam Waddinxveen weer moet worden bijgesteld. 3. Incidenteel €45.000 beschikbaar te stellen voor de verdieping van klimaatadaptatie en biodiversiteit; dit wordt via de 1e Burap 2022 verwerkt in de begroting. Aldus vastgesteld door de raad der gemeente Waddinxveen in zijn openbare vergadering van 26 januari 2022;