Raadsmemo aanpak sturen op kosten 2023

MEMO Van: Aan: Datum: Onderwerp: Bijlage:

College van B & W Gemeenteraad 21 februari 2023 Resultaten beheersmaatregelen 2019 en aanpak sturen op kosten vanaf 2023 Notitie resultaten beheersmaatregelen 2019

------------------------------------------------------------------------------------------------------

Geachte leden van de raad, Begin 2019 werd de gemeente Waddinxveen voor het eerst geconfronteerd met financiële tekorten binnen het sociaal domein, met name vanuit de Wmo en Jeugdhulp. In oktober 2019 is gekeken naar zogenaamde knoppen waar aangedraaid kon worden. Dit gezien de verwachting dat de rijksbijdrage onvoldoende zou zijn plus de ontwikkelingen binnen het sociaal domein. Denk bijvoorbeeld aan de groei van aanvragen voor jeugdhulp. Het doel was de uitgaven beheersbaar te krijgen. De raad heeft de beheersmaatregelen sociaal Domein in 2019 vastgesteld. In 2021 werd Waddinxveen echter weer geconfronteerd met een verhoging van de uitgaven. Destijds is de begroting bijgesteld (bron: memo 2e burap 2021, tekorten Jeugdzorg en Wmo, 3 november 2021). Inmiddels is duidelijk dat het beheersen van de uitgaven voor Wmo en Jeugdhulp niet incidenteel zijn, maar structurele aandacht vragen. Dit doen wij via het programma Sturen op Kosten. Tijdens de themabijeenkomst voor de raad op 30 november 2022 bent u hierover geïnformeerd. In deze memo krijgt u meer concrete informatie over de aanpak voor de komende periode. In de bijlage vindt u een overzicht van de resultaten van deze beheersmaatregelen. Plan van aanpak vanaf 2023 Ambitie Wij willen nu en in de toekomst zorg die nodig is voor de inwoners blijven leveren.

We willen grip houden op de financiën en ervoor zorgen dat de tekorten niet verder oplopen. We voeren daarom een aantal maatregelen door om meer grip op de uitgaven te krijgen. Daarnaast wordt ook gekeken naar maatregelen die onze uitgaven kunnen verminderen. Doelen van het programma Sturen op Kosten  Beheersing van de kosten  Beter monitoring Randvoorwaarden  Beschikbaar houden van noodzakelijke jeugd en Wmo zorg  Regie van de gemeente over jeugd en Wmo versterken Resultaten 1. Beheersmaatregelen 2019 en vervolg Inzicht in resultaten tot op heden en aanpak voor vervolg 2. Beheersmaatregelen vanaf 2023, gericht op: - Verbeteren onduidelijkheden, onjuistheden en dubbelingen - Bestaande juridische uitspraken en nieuwe wetgeving verwerken.

-

Verbetering bewustwording van de duur en omvang van een toewijzing bij aanbieders en intern bij consulenten. Beperken van de uitgaven en verhogen van de inkomsten. Verbetering toekomstperspectief cliënten. Meer invloed op de opdracht en daarbij behorende resultaten (aanbieders) Inzicht in wat onze aanpak oplevert.

1. Beheersmaatregelen 2019 en vervolg a. Resultaten tot op heden: Zie notitie in de bijlage: resultaten beheersmaatregelen 2019, februari 2022 b. Vervolg beheersmaatregelen 2019 1.

2.

Wat Verordening Sociaal Domein

Relatie en afspraken met externe verwijzers versterken - huisartsen

Relatie en afspraken met externe verwijzers versterken –GI

3. 4.

5.

Toetsen adviezen maatwerkvoorzieningen Uitstroomprofiel jongeren

Effecten vroegsignalering & preventie

Doel (2019) Aanpassing. Vanwege onduidelijkheden, onjuistheden en dubbelingen, juridische uitspraken en bezuinigingen op het sociaal domein. Kostenbewustzijn van externe verwijzers vergroten. Daarnaast het toetsen van de beschikking op zwaarte, duur en omvang van de zorg. Bijzondere bevindingen terugleggen bij de verwijzers en in overleg treden. Kostenbewustzijn van externe verwijzers vergroten. Daarnaast het toetsen van de beschikking op zwaarte, duur en omvang van de zorg. Bijzondere bevindingen terugleggen bij de verwijzers en in overleg treden. Idem, voor intern afgegeven beschikkingen. Jongeren die woonachtig zijn in jeugdzorginstelling begeleiden naar zelfstandig wonen.

Vorm / looptijd Continu / periodiek = Uitvoeringsinstrument / wettelijk kader voor sociaal team.

inzetten op gerichte preventie en vroegsignalering met bewezen interventies en monitoring en om zo

Onderdeel monitoring (periodiek)

Continu Van project naar regulier

Continu Van project naar regulier / regio

Zoveel mogelijk regulier Project / taakstelling – regio Uiteindelijk regulier

mogelijk effecten op langere termijn in te kunnen calculeren. 6.

Overheidsopdracht & subsidie

Onderzocht zal worden of het verschil maakt om met partners een inkooprelatie aan te gaan via een aanbesteding in plaats van de huidige subsidierelatie.

Van project naar regulier (periodiek) / onderdeel werkzaamheden accounthouders

Verordening De Verordening Sociaal Domein is een terugkerend traject. Met dit instrument geven we aan hoe wij uitvoering geven aan onderdelen van Jeugdhulp en Wmo, zoals inzet van Sociaal Medische Indicatie en eigen bijdrage. Dit jaar zullen wij advies geven om een aantal wijzigingen aan te brengen in de Verordening. Deze wijzigingen zijn o.a. gebaseerd op vermindering van administratieve lasten en normalisering van gebruik. Dit laatste door onder andere verhoging van eigen bijdrage en kostendekkend via leges. Externe Verwijzers De komende periode gaan wij ons richten op de volgende doelen en resultaten: Doelen: 1. Meer bewustwording van de kosten van een beschikking bij externe verwijzers. 2. Een goede samenwerking met de huisartsen waarmee duidelijk wordt wat en hoe de huisartsen indiceren. Resultaten: 1. Minder uitzonderingscontracten en overschrijding van budgetplafonds, waardoor er meer grip is op de kosten en er sprake is van een vermindering van de stapeling van zorg. 2. Duidelijke afspraken welke verwijzer wat indiceert waardoor de inwoner naar het juiste loket wordt verwezen.

Adviezen maatwerkvoorzieningen De komende periode gaan wij ons richten op de volgende doelen en resultaten: Doelen: - De kaders en afspraken voor het inzetten van een maatwerkvoorziening zijn helder voor zowel inwoner als aanbieder, waardoor er scherper kan worden gekeken naar de kwaliteit van zorg. Daarmee kan de zorg in een aantal gevallen doeltreffender en korter worden ingezet. - De inzet van maatwerk wordt gedaan zoals afgesproken en de stapeling van zorg neemt af. - Er is voldoende helder wanneer een jongere in aanmerking komt voor beschermd of beschut wonen, zodat we meer grip krijgen op deze dure vorm van zorg en er is helder wanneer de gemeente Waddinxveen werkelijk verantwoordelijk is. - Het is duidelijk wanneer er maatwerk ingezet kan worden. Resultaten: - Er liggen regionaal duidelijk afspraken waaraan evaluatieverslagen en ondersteuningsplannen moeten voldoen en wat de aanbieder moet leveren om tot een bepaald doel te komen. Het proces is hier beter op ingericht om aanbieders zich

-

-

hiervan meer bewust te laten worden, waardoor zij gerichter aan doelen gaan werken. Er worden door de administratie en procesregisseurs steekproeven gehouden vanuit de externe aanvragen en de administratie geeft bij de procesregisseurs door als ze een stapeling van zorg zien. Er liggen concrete afspraken hoe hiermee om wordt gegaan. Er ligt een werkproces waarmee we meer grip krijgen op de inzet van beschermd en beschut wonen en waarin helder wordt wanneer de gemeente Waddinxveen verantwoordelijk is voor de kosten van beschut en beschermd wonen. Het is voor de inwoner en medewerkers helder wanneer er wel of niet kan worden overgegaan om maatwerk.

Uitstroomprofielen jongeren Dit traject is onderdeel van de regionale aanpak. Hierbij wordt gewerkt van minder intramurale setting naar meer ambulantisering. Hiervoor is het belangrijk dat wij voldoende woningen hebben met passende ondersteuning. Daarnaast dat we onze taakstelling Beschut Wonen (10 plekken) realiseren. Effecten Vroegsignalering en Preventie In 2022 is een overzicht gemaakt van de maatschappelijke effecten en de indicatoren die daarbij horen en de relatie met de verschillende systemen (in totaal 7). Hier wordt in 2023 verder aan gewerkt. Overheidsopdracht & subsidie Vanaf dit jaar zal door de accounthouders bij de aanvragen voor subsidie meer expliciet worden nagegaan of er sprake is van een subsidie of een overheidsopdracht. 2. Beheersmaatregelen vanaf 2023 a. Snijvlak lokaal en regionaal b. Nieuwe beheersmaatregelen a. Snijvlak lokaal en regionaal Op basis van de cijfers Wmo en Jeugdhulp (peildatum: 15 december 2022) en onze ambities verwoord in de regionale en lokale visie Sociaal Domein is er een aantal onderwerpen die voor ons lokaal van belang zijn in de regionale samenwerking. In de reguliere gesprekken en werkzaamheden die wij regionaal (uit)voeren kiezen wij er expliciet voor om onze regionale inzet te focussen. Het betreft de volgende onderwerpen: - Jeugdbescherming (GI) Waddinxveen heeft relatief gezien veel kinderen Onder Toezicht (OTS).

Bovendien worden de kosten voor het product JB/GI jaarlijks hoger. Dit betekent dat dit een extra alertheid van ons vraagt op dit onderwerp. Daarnaast aandacht voor de inzet van de teams veilig opvoeden (gekoppeld aan de lokale sociaal teams). Wij hebben gesprekken met de GI’s over de inzet, maar het is van belang dat we dit (ook) op regionaal niveau gezamenlijk doen. - Thuis Wonen & Begeleiding Aandachtspunt: tekort aan woningen (lokaal), die we wel moeten realiseren voor specifieke doelgroepen. Daarnaast is van belang dat er voldoende en vooral passende begeleiding is voor de specifieke doelgroepen. Dit is ook recent in de woonzorgvisie vastgesteld (december 2022). Dat is een punt waar we alert op moeten zijn regionaal en aandacht voor moeten blijven vragen. Het tekort aan woningen cq voorzieningen speelt ook bij de ambitie om jeugdigen niet meer in een 24-uursvoorziening te plaatsen (van JeugdzorgPlus naar meer ambulantisering).

In de cijfers van Jeugdhulp zien wij overigens wel de gewenste ontwikkeling terug: Stijging van de uitgaven voor Begeleiding, daling van de uitgaven voor Jeugdzorgplus en stijging van ondersteuning via Gezinshuizen & Pleegzorg. Uiteindelijk zijn we relatief gezien duurder uit, maar kwalitatief is het beter voor de kinderen. We voldoen inmiddels aan onze taakstelling voor contingentwoningen (8). Wel zien we een stijging in de uitgaven voor Logeren via de Wmo. Stijging van 1 ton in 2022 tov voorgaande jaren. Dat heeft vooral te maken met beschut wonen. Hierin voldoen wij niet aan onze taakstelling (10 woningen). Momenteel maken we gebruik van beschut wonen elders in de regio. - Jeugdhulp en Passend Onderwijs Dit is voor ons lokaal een belangrijk onderwerp. Wat we zien is dat het gebruik van dagbesteding is verhoogd. Dit komt met name door de corona-periode, maar heeft ook te maken met relatief veel meldingen van kinderen met hoogbegaafdheid. Omgaan met hoogbegaafdheid wordt gezien als een expertise die via het onderwijs moet worden ingezet en niet via jeugdhulp. Neemt niet weg dat dit in sommige gevallen wel nodig is. Er is op dit moment echter sprake van een inzet waarbij het de vraag is of dit via jeugdhulp ingezet moet worden. Bovendien is er in dit kader onvoldoende aanbod. Dit vraagt inzet op lokaal, maar zeker ook op regionaal niveau.

- Beschermd Wonen & Daklozenopvang In de visie Sociaal Domein wordt gesteld dat wij geen Waddinxveense inwoners in Beschermd Wonen of Daklozenopvang willen. Zie ook Thuis Wonen en begeleiding. Er zijn wel inwoners die oorspronkelijk uit Waddinxveen kwamen die gebruik maken van Beschermd Wonen of Daklozenopvang. Zij staan echter niet in Waddinxveen ingeschreven, maar in Gouda. - Uitzonderingscontracten (URC) Als we inzet willen van instellingen waar we geen contract mee hebben worden hier URC’s voor opgesteld. Niet alleen gaat het voor de inzet zelf vaak om hoge bedragen. Ook het uitzoekwerk en maken van de contracten kost veel tijd en dus geld. b. Nieuwe beheersmaatregelen Naast bovenstaande inzet gaan wij na welke maatregelen nog meer ingezet kunnen worden. Dit gebeurt op basis van een kwantitatief en kwalitatief beeld van het huidige gebruik van Wmo en Jeugdhulp en op basis van huidig cliënttraject. Dit gebeurt op basis van de volgende vragen: 1. 2. 3. 4.

Wat bereiken we? Is dit nog wat we willen bereiken? (visie en uitvoering) Hebben we voldoende inzicht? (monitoring) Zijn we op deze manier voldoende ‘in control’? (proces) Zijn er mogelijkheden voor kostenbeheersing (kwaliteit versus geld)

Een aantal van de nieuwe beheersmaatregelen zijn al bekend. Deze zullen verder aangevuld worden. 1. 2. 3.

Wat Dashboard beschikkingen (voorspeller) Monitor Sociaal Domein Regionale inkoop Wmo en Jeugdhulp

Vorm Monitoring Monitoring Van project naar regulier (regio)

4.

Samenwerking Wadwijzer & Sociaal Team (genoemd in kaderbrief 2020 – 2023, bron: notitie beheersmaatregelen 2019)

Van project (door inzet van de POKmiddelen) naar regulier

5.

Nog aanvullen

Verder aanvullen

Monitoring U wordt halfjaarlijks op de hoogte gehouden van de stand van zaken (kwalitatief en kwantitatief). De eerste keer in mei / juni. Tegelijkertijd met de Monitor Sociaal Domein. Het college, en dan met name de wethouder sociaal domein en de wethouder financiën, wordt minimaal per kwartaal op de hoogte gehouden van stand van zaken (kwalitatief en kwantitatief). N.B. bron: notitie college 20 april 2020, stand van zaken en proces beheersmaatregelen 2019. Externe verwijzers Of huisartsen door onze inzet werkelijk minder verwijzingen doen naar specialistische GGZ en/of vaker de ouders doorverwijzen naar het sociaal team, is eigenlijk nooit causaal aan te tonen. Het is wel verstandig om deze lijn door te zetten, omdat er anders kinderen wellicht direct naar de bekendere specialistische organisaties of naar de specialistische GGZ worden doorverwezen daar waar basis GGZ bijvoorbeeld volstaan zou kunnen hebben. Dit zou niet doelmatig zijn. Daarnaast is in en door het sociaal team de laatste jaren de 1gezin-1plan1regisseur manier van werken geïmplementeerd. Ook deze integrale aanpak kan de onderliggende problemen in een gezin blootleggen en daarmee de gekozen oplossing duurzamer maken. Wat de inzet van beleidsmedewerker en medewerkers van het sociaal team met de externe verwijzers exact financieel bespaard is dus niet uit te drukken.

Wel kunnen wij hiervoor een vergelijking maken van diensten en minder specialistische diensten hebben simpelweg een lager tarief, veelal doordat de behandelaren HBO- i.p.v. academisch geschoold zijn. Dat betekent niet dat niet-specialistische ondersteuning en behandeling altijd toereikend is, maar onderstreept vooral ook het belang van collegiale toetsing en deze is lastiger vorm te geven bij externe verwijzers Toetsen maatwerkvoorzieningen Het sociaal team toetst elkaars besluiten en daarbij kijkt ook een gedragswetenschapper en teamverantwoordelijke van het sociaal team onafhankelijk mee. In de tabel is aangegeven dat dit proces voor de externe verwijzingen gerichter moet zijn, vanwege het volume van externe besluiten dat buiten het sociaal team om voor kinderen in Waddinxveen genomen wordt. Voor externe verwijzingen moet er in overleg worden getreden met de verwijzingen naar die diensten die (1) specialistisch zijn met een mogelijk alternatief en (2) die diensten die een ‘behandelend’ karakter hebben – zoals jeugd en opvoedhulp en GGZ-behandelingen – i.p.v. een ‘stabiliserend’ karakter, hierbij kan gedacht worden aan begeleiding. De praktijk is niet zo zwart-wit als nu omschreven, want voor stabiliserende diensten is uiteraard ook de wens

dat bijvoorbeeld de begeleiding naar een lager niveau kan groeien, maar dit is niet voor iedere doelgroep mogelijk. Diensten met een behandelend karakter zijn resultaatgericht en consulenten in het sociaal team kunnen hierover in gesprek treden met een verwijzer. Ook hierbij geldt dat het resultaat hiervan zich niet altijd in geld laat uitdrukken. Een aantal andere weerbarstigheden zijn:  Er ligt (wettelijk) veel verantwoordelijkheid voor de veiligheid van een kind bij jeugdbeschermer (van een gecertificeerde instelling)  Een huisarts vult in de praktijk meestal niet de exacte inhoud van de verwijzing in; dat wordt gedaan door de zorgaanbieder die aan zijn behandeling een aantal uren koppelt en deze deelt met de gemeente. De verwijzingen van huisartsen komen in dit licht dus vaak te laat binnen om nog inhoudelijk te toetsen;  Externe verwijzers hebben ook gewoon simpelweg de wettelijke bevoegdheid voor het nemen van deze besluiten; Ook de bovenstaande weerbarstigheden onderstrepen het belang om de samenwerking met huisartsen en gecertificeerde instellingen te intensiveren.

Effecten vroegsignalering en preventie Op 13 november heeft de raad het ‘Beleidskader Sociaal Domein 2019-2023, Waddinxveen Samenredzaam’ vastgesteld en hierin hebben wij – met oog op de inzet van preventie en vroegsignalering – het bovenstaande beschreven als ‘contra feitelijk’: een situatie waarin het niet mogelijk is om te schetsen hoe de situatie van een inwoner zich ontwikkeld zou hebben zonder de ondersteuning en hulpverlening. ‘Wat zou er gebeurd zijn als’ vragen kunnen ook in het sociaal domein vaak niet beantwoord worden. Wanneer de situatie die zich daadwerkelijk heeft voorgedaan simpelweg een andere is, dan kan over het algemeen niet hard gesteld worden dat de inwoner beter, gelijk of slechter af zou zijn wanneer de ondersteuning en hulpverlening niet zou zijn ingezet. Om de daadwerkelijke effecten van preventie in kaart te brengen, moeten er eigenlijk ‘wat als’ vragen gesteld worden en deze kunnen niet altijd beantwoord worden. Aan de stuurgroep van WadWijzer is wel de vraag neergelegd om de aannemelijke effecten van hun preventie en werkzaamheden in kaart te brengen en om hierin ook in te gaan op de mogelijke meerwaarde van het samenwerkingsverband van deze partners voor de inwoners van onze gemeente.