Monitor sociaal domein - eerste helft 2020 1

5.2

Burgerpeiling onderzoek

In 2019 is de waarstaatjegemeente burgerpeiling uitgevoerd. Dit onderzoek onder inwoners bevat een aantal onderzoeksvragen die (meer) relevant zijn voor het sociaal domein. De resultaten van dit burgerpeilingonderzoek zijn eerder aan de gemeenteraad en de inwoners van Waddinxveen gegeven (hoofdstuk 6.1 van het onderzoek). In deze paragraaf wordt de informatie niet herhaald, maar worden er enkele uitgelicht. 5.2.1 Ervaren belemmeringen in dagelijkse bezigheden door het geven van (mantel)zorg De inwoners die mantelzorg leveren beoordelen ook of zij belemmeringen ervaren in hun dagelijkse bezigheden door het leveren van deze zorg.

45 Monitor sociaal domein – eerste halfjaar 2020

Dit heeft zich negatief ontwikkeld t.o.v. 2017 en in vergelijking met 2016. De ontwikkeling lijkt daardoor (nu) niet wezenlijk.

Figuur 53: Belemmering dagelijkse activiteiten door mantelzorg (Waarstaatjegemeente Burgerpeiling)

5.2.2 Mogelijkheden om mee te doen in het maatschappelijk leven Inwoners beoordeelden in het onderzoek hun mogelijkheden om aan het maatschappelijk leven deel te nemen. Op veel terreinen zagen wij daarbij weinig verschuivingen. Het meest opvallende was de ontwikkeling op het gebied van geestelijke gezondheid.

Figuur 54: Geestelijke gezondheid (Waarstaatjegemeente Burgerpeiling)

In 2016 ervaarde 89% van de inwoners nauwelijks tot geen belemmering; in 2019 was dit 82%. In deze verschuiving nam vooral het aantal mensen dat een lichte belemmering ervaren om aan het maatschappelijk leven deel te nemen vanwege hun geestelijke gezondheid toe. De nuancering is dan ook dat 93% van de inwoners een lichte tot nauwelijks belemmering ervaarde, waar dit in 2016 nog 95% was. Over het algemeen is de geestelijke gezondheid van inwoners nauw gekoppeld aan begeleidingsvoorzieningen die op grond van de Wmo worden verstrekt. Een (verdere) negatieve trend op dit gebied kan dus o.a. betekenen dat in de toekomst het aantal Wmo-voorzieningen zal stijgen. 5.2.3 Het vangnet binnen het eigen sociale netwerk Inwoners geven ons inzicht over hoe zij de mogelijkheden van hun eigen netwerk beoordelen wanneer er (in de toekomst) zorg en ondersteuning nodig is. Het inzetten van hulp uit het eigen netwerk is een belangrijk uitgangspunt van het beleidskader voor het sociaal domein in Waddinxveen. Inwoners gaven in 2019 vaker aan dat zij kunnen terugvallen op hulp uit hun familie dan in 2017; over 2016 zijn er geen gegevens beschikbaar. Dit geldt ook voor het aantal inwoners dat meent te kunnen 46 Monitor sociaal domein – eerste halfjaar 2020

terugvallen op vrienden of kennissen. Het gaat hierbij om lichte verschuivingen en de verdere nuancering hierbij is dat hulp uit het eigen netwerk veelal aanvullend en niet vervangend voor professionele hulpverlening is.

Figuur 55: Vangnet binnen familie (Waarstaatjegemeente Burgerpeiling)

Figuur 56: Vangnet van vrienden en kennissen (Waarstaatjegemeente Burgerpeiling)

5.2.4 De kwaliteit van sociale contacten en het gevoel van eenzaamheid Inwoners beoordeelden in het onderzoek de kwaliteit van hun sociale contacten en hun gevoel van eenzaamheid. In 2019 gaven inwoners aan eenzamer te zijn in vergelijking met 2016.

47 Monitor sociaal domein – eerste halfjaar 2020

Figuur 57: Voelt u zich wel eens eenzaam (Waarstaatjegemeente Burgerpeiling)

In 2016 gaf 66% van de inwoners nog aan zich vrijwel nooit eenzaam te voelen; in 2019 was dit 62%. Er was ook een verschuiving van 11% die soms of vaak zich eenzaam voelen, naar 18% in 2019. Gevoelens van eenzaamheid kunnen gekoppeld zijn aan geestelijke gezondheid (o.a. depressie) en de mate waarin inwoners deelnemen aan het maatschappelijk leven of hun mogelijkheden daartoe beoordelen. Daarnaast veroorzaakt eenzaamheid (ook) meer fysieke gezondheidsrisico’s. Een (verdere) negatieve trend op dit gebied kan wederom betekenen dat het aantal sociaal domein voorzieningen of het gebruik van welzijnsvoorzieningen zal stijgen.

48 Monitor sociaal domein – eerste halfjaar 2020

6

Conclusies

De vorige monitor sociaal domein ging over heel 2019 en daarin is zijn in ieder geval de volgende zaken geconstateerd: 2019: 1. Een verdere volumeontwikkeling binnen de jeugdzorg; 2. Verhoogde instroom en uitgaven naar hulp bij het huishouden en Wmo-begeleiding; 3. Geen of een zeer beperkte volumeontwikkeling op het gebied van Wmo-hulpmiddelen en woonvoorzieningen; 4. Een daling van het uitkeringenbestand, maar wel een volumeontwikkeling op het gebied van schuldhulpverlening. 2020: Het is nog niet altijd zichtbaar waar te nemen of en dat deze trends zich ook dit jaar voorgedaan hebben. Het formuleren van deze conclusie wordt nog bemoeilijkt door ontbrekende jaargegevens of door afwijkende gegevens van de coronacrisis. Naar verwachting is het beeld van alle trends in 2020 bij het vaststellen van de jaarrekening scherper. Vooralsnog verwachten en zien wij: 1. Een verdere volumeontwikkeling op het gebied van de Jeugdwet in 2020. De coronacrisis beïnvloed daarbij wel de hoeveelheid zorg die er geleverd is: zo zal er sowieso aan het einde van het eerste kwartaal en het begin van het tweede kwartaal minder zorg geleverd zijn, in het zomerkwartaal meer dan gebruikelijk. 2. Een beperkte groei van de uitgaven voor Wmo hulp bij het huishouden en Begeleiding 3. Dat het uitkeringenbestand niet gedaald is; 4.

De kwaliteit en dienstverlening van het sociaal team en zorgaanbieders wordt hoger beoordeeld. Op dit moment lijken de jeugdwet- en Wmo-uitgaven licht te gaan stijgen in 2020; het beeld wordt daarbij nog wel vertroebeld doordat er door het coronavirus een aantal maanden geen zorg is geleverd. Ook is het onze ervaring dat pas in de eerste maanden van 2021 een vollediger beeld bestaat van de uitgaven. Er is in het geval van zowel de Jeugdwet als de Wmo het eerste halfjaar van 2020 vooral meer gebruikt gemaakt van de verschillende vormen van begeleiding; het gebruik van een aantal verblijfs- of dagbestedingsvoorzieningen nam daarentegen iets af. Dit kan en zal ook door de coronacrisis verklaard kunnen worden. Deze vormen van ‘omzetderving’ worden voor een deel via een afgesproken compensatieregeling bekostigd. De jaarrekening biedt een meer definitief inzicht over deze ontwikkelingen. Het project ‘Waddinxveen dát werkt!’ is in het eerste halfjaar van 2020 geëindigd. Vanaf april van dit jaar zijn het aantal uitkeringen gestegen en naar verwachting gaan de aantallen in 2021 niet dalen. Cijfers rondom het armoedebeleid verschijnen in de monitor over heel 2020. Ook de jaarcijfers over het uiteindelijke gebruik van de zogenaamde ‘Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo)’ verschijnen in deze monitor.

Er ontbraken in de vorige monitor gegevens van het cliëntervaringsonderzoek Wmo en Jeugd, omdat deze jaarlijks worden uitgevoerd. Over het algemeen laten deze onderzoeken nu een positieve trend zien. Dit betekent dat het sociaal team of de kwaliteit van de hulp en ondersteuning die is of wordt ingezet hoger gewaardeerd wordt.

49 Monitor sociaal domein – eerste halfjaar 2020

Uit de waarstaatjegemeente burgerpeiling blijkt vooral dat de het aantal mantelzorgers of vrijwilligers en hun draagkracht om ondersteuning te leveren niet sterk is veranderd. Wel zien wij in de resultaten mogelijk een trend van toegenomen eenzaamheid en geestelijke gezondheidsklachten. Dit zal naar verwachting het aantal sociaal domein en welzijnsvoorzieningen kunnen beïnvloeden en mogelijk is deze trend versterkt door het coronavirus. Deze laatste conclusie wordt deels ook ondersteunt met de toegevoegde vragen voor het Wmo-cliëntervaringsonderzoek, al konden wij hierbij slechts een aantal maanden van 2020 onderzoeken. De rapportage van de partners van Wadwijzer toont aan dat er in het eerste halfjaar van 2020 meer vragen gesteld zijn over ‘financiën’. Het coronavirus lijkt hierbij een grote rol te spelen. Voor de monitor over het hele jaar zal er samengewerkt worden voor een diepere rapportage over de dienstverlening van Wadwijzer.

50 Monitor sociaal domein – eerste halfjaar 2020