Memo over de voortgang van het visietraject maatschappelijke voorzieningen

MEMO Zaakkenmerk: 69770 Documentkenmerk: 72671 Doelgroep: College Onderwerp: Memo over de voortgang van het visietraject maatschappelijke voorzieningen Afzender: Brigitte Leferink Datum: 21-11-2023 Geachte Raad, De directe aanleiding voor het schrijven van deze memo is de vaststelling van de startnotitie: ‘Visie maatschappelijke voorzieningen Waddinxveen’, tijdens de raadsvergadering van 31 mei 2023. De startnotitie die tijdens deze vergadering is aangenomen is ook geamendeerd. Het amendement schrijft voor dat er een tussentijdse memo moet worden geschreven waarin de voortgang van het visietraject aan de orde komt en er een terugkoppeling plaats zou vinden over de contouren van de scenario’s, een uitwerking van de nulmeting zou worden gedeeld en de uitkomsten van het behoefteonderzoek zou worden besproken. Middels deze memo wordt aan dit amendement voldaan.

Context Het doel van het visietraject en het uiteindelijk op te stellen visiedocument is om de richting te bepalen waarlangs de maatschappelijke voorzieningen in Waddinxveen zich zouden moeten ontwikkelen. Om de juiste richting te kunnen bepalen is het van belang om goed inzicht te hebben in het bestaande voorzieningenniveau en om inzicht te krijgen in het aantal (nieuwe) benodigde voorzieningen op het moment dat Waddinxveen verder doorgroeit naar 40.000 inwoners. Om uitspraken te kunnen doen over de benodigde voorzieningen bij 40.000 inwoners wordt een referentiekader maatschappelijke voorzieningen opgesteld. Het referentiekader stelt kengetallen op per type voorziening die gebruikt kunnen worden bij nieuwe gebiedsontwikkelingen zodat de maatschappelijke voorzieningen in Waddinxveen in de toekomst kunnen meegroeien met de groei van het aantal inwoners. Het referentiekader geeft inzicht in de volgende onderdelen: 1. 2. 3. 4.

De schaal van een voorziening. (Wijk, buurt, gemeente of regionaal niveau). Kwantitatieve norm (Aantal vierkante meters). Kwalitatieve norm (Gebruikerseisen, bereikbaarheid, spreiding). Maatschappelijke trends en intern beleid (Bestaande beleidskaders en nieuwe ontwikkelingen).

Om te komen tot een passend referentiekader is het, bij afwezigheid van (landelijke) wettelijke normering, noodzakelijk om goed vergelijkingsmateriaal te hanteren. Om die reden is er gewerkt met zogenaamde referentiegemeenten. Dit zijn gemeenten die op basis van een groot indicatoren lijken op de gemeente Waddinxveen. Het bestaande voorzieningenniveau van de gemeente wordt vergeleken met 10 referentiegemeenten en op basis van die vergelijking wordt per type voorziening een richtinggevend kengetal opgesteld dat kan dienen als kwantitatieve norm.

Behoefteonderzoek Van 8 tot en met 30 juni jl. hebben we de inwoners van Waddinxveen gevraagd om mee te denken over de maatschappelijke voorzieningen in Waddinxveen. Hiervoor is gebruik gemaakt van de digitale tool: ‘Waddsup’ Het belangrijkste doel hiervan is om van onze inwoners te horen hoe zij op dit moment de maatschappelijke voorzieningen in Waddinxveen beoordelen en van hen te horen welke wensen er zijn op het moment dat er nieuwe voorzieningen worden gerealiseerd.

Uitkomsten inwonersenquête We hebben de inwoners vragen gesteld over de vijf genoemde clusters voorzieningen. De vragen zijn onderverdeeld in verschillende categorieën. We hebben per cluster voorzieningen meerdere vragen gesteld die telkens onderverdeeld konden worden in onderstaande categorieën. 1. Aanbod (hoe wordt het huidige aanbod beoordeeld? En wat is de wens voor de toekomst?) 2. Bereikbaarheid (hoe kijken de inwoners aan tegen de bereikbaarheid van de voorziening en op welke wijze moet een voorziening bereikbaar zijn/blijven.) 3. Spreiding (hoe beoordelen inwoners de spreiding van het betreffende cluster met voorzieningen? En hoe zou dit in de toekomst eruit moeten zijn in Waddinxveen? 4. Gebruik (hoe moeten de clusters voorzieningen worden ingezet? In welke mate moet een voorziening bijvoorbeeld voor meerdere doeleinden gebruikt kunnen worden?

Onderstaande figuur laat per cluster de belangrijkste uitkomsten van de inwonersenquête zien. Input voor referentiekader De resultaten van de inwonersenquête zijn belangrijk en richtinggevend in het opstellen van het uiteindelijke referentiekader. Ten aanzien van onderwijs zal als kwalitatieve richtinggevende norm worden opgenomen dat scholen bij voorkeur te voet of per fiets bereikbaar moeten zijn. Afhankelijk van de mate waarin een antwoord op een bepaalde vraag in de enquête hoog scoort zal dit onderdeel meegenomen worden in het referentiekader als richtinggevende eis. Figuur 1 spreekt over de belangrijkste uitkomsten van de inwonersenquête. Het is niet mogelijk alle resultaten in deze memo te verwerken. Het is wel mogelijk om alle antwoorden van de inwonersenquête in te zien. De resultaten zijn uitgewerkt in een klein rapport dat via Waddsup is gegenereerd en door het projectteam is aangepast en tevens digitaal toegankelijk is gemaakt.

Externe participatiesessie Het is de wens om de toekomstige maatschappelijke voorzieningen te laten meegroeien met de groei van het aantal inwoners. De vragenlijst is een eerste aanzet om inwoners de mogelijkheid te geven om mee te denken over de toekomstige maatschappelijke voorzieningen in Waddinxveen. Een tweede onderdeel van het participatietraject was het organiseren van een bijeenkomst met externe partijen, belangrijke stakeholders in Waddinxveen. Per cluster maatschappelijke voorzieningen is er gekeken welke partijen er in Waddinxveen gevestigd zijn en is er een bijeenkomst georganiseerd waarvoor deze partijen een uitnodiging hebben ontvangen. Het doel van de bijeenkomst was om toelichting te geven op het visietraject en de partijen te vragen om met ons mee te denken over de ambities rondom de maatschappelijke voorzieningen en met elkaar de belangrijkste uitdagingen en mogelijke oplossingsrichtingen te formuleren.

De avond vond plaats op 29 juni jongstleden in de raadzaal. Per cluster voorzieningen zijn er één of meerdere ambities geformuleerd en deze werden op grote vellen papier opgehangen en iedere stakeholder kon vervolgens langs deze vellen papier lopen en aangeven wat er, gekeken naar die ambitie, al goed gaat in Waddinxveen en waar wat extra’s nodig is. Deze uitkomsten zijn vervolgens in kleinere groepen verder geanalyseerd. Net als bij de inwonersenquête is het doel om de uitkomsten mee te nemen als input voor het referentiekader. Een voorbeeld van de resultaten van deze oefening is hieronder weergegeven voor het cluster sport.

Nulmeting Een belangrijk bouwblok voor het uiteindelijke visiedocument is het in beeld brengen van de huidige situatie van de maatschappelijke voorzieningen in Waddinxveen. In samenwerking met het databureau Springco B.V. zijn voor de clusters en sub-clusters uit de afbakening (zie bijlage I) alle bijbehorende voorzieningen in Waddinxveen in beeld gebracht en is de bestaande situatie op kaart gezet. Bij het in beeld brengen van deze voorzieningen is gebruik gemaakt van data van de gemeente en van open data uit verschillende databronnen. Het aantal voorzieningen is middels gekleurde bolletjes weergegeven en wanneer één van deze bolletjes geselecteerd worden dan verschijnt de naam van de voorziening en wordt zichtbaar hoe groot de betreffende voorziening is (aantal vierkante meters). In onderstaande beeld is weergegeven hoe dit eruit ziet voor bijvoorbeeld het cluster onderwijs. Let op: dit is een voorbeeld, de gehele kaart van Waddinxveen is groter en daardoor vallen enkele scholen buiten de afbeelding. (Groen is basisonderwijs en oranje is voortgezet onderwijs).

Om de clusters en sub-clusters voorzieningen zo goed mogelijk in beeld te brengen zijn de gegevens meerdere keren gevalideerd. Als eerste is er gebruik gemaakt van open databronnen. De voorzieningen die op basis van deze bronnen naar voren zijn gekomen zijn vervolgens gecontroleerd op basis van de bestaande voorzieningen kaarten die er reeds in Waddinxveen aanwezig waren. Vervolgens is een nieuwe versie van de voorzieningen kaart gedeeld met de interne collega’s die zich met de betreffende clusters bezighouden en gevraagd om de gegevens en locaties die in beeld zijn gebracht te valideren. Het kan voorkomen dat bepaalde gegevens toch niet helemaal blijken te kloppen of dat nieuwe voorzieningen moeten worden toegevoegd. De uiteindelijke kaart is nu nog zichtbaar in een tijdelijke tool die beschikbaar is gesteld door het bureau Springco B.V. voor de periode van het visietraject. Aan het einde van het visietraject wordt de digitale interactieve kaart overgezet naar het kaart en beheersysteem van de gemeente Waddinxveen en zal het onderdeel uitmaken van ons eigen kaartensysteem en zodoende ook worden onderhouden. Zo zorgen we ervoor dat de maatschappelijke voorzieningen goed in beeld gebracht zijn en goed in beeld blijven. Referentiegemeenten Ten aanzien van de nulmeting wordt er gewerkt met zogenaamde referentiegemeenten.

In bijlage II staat toegelicht welke gemeenten dit zijn en op basis waarvan die gemeenten zijn geselecteerd. Voor iedere referentiegemeente worden de bestaande voorzieningen in beeld gebracht op basis van de afbakening die te vinden is in bijlage I. Op basis van die voorzieningen wordt er gekeken hoe de voorzieningen in Waddinxveen zich verhouden tot de referentiegemeenten en wordt op basis van de overige 10 referentiegemeenten een kengetal vastgesteld dat passend is voor het type voorziening in de gemeente Waddinxveen. Dit kengetal komt dus voort uit de nulmeting in Waddinxveen en de 10 referentiegemeenten. Het kengetal is een belangrijke indicator in het referentiekader. De belangrijkste gegevens uit de nulmeting zijn in te zien via de digitale interactieve kaart. Deze digitale interactieve kaart is te raadplegen via de: carto-tool, hierop is te zien welke voorzieningen er op dit moment in Waddinxveen aanwezig zijn.1

1 https://app.cartotool.com/login.html#/ inloggen via: griffie@waddinxveen.nl met wachtwoord: Kaart@12!

Onderstaande tabel geeft aan hoeveel voorzieningen er per cluster en sub-cluster in Waddinxveen aanwezig zijn. Hierbij wordt ook aangegeven om hoeveel vierkante meter het vervolgens gaat in totaliteit. Om een volledig beeld te krijgen is het raadzaam deze tabel te combineren met een blik op de carto-tool. Het goed lezen van de carto-tool vraagt ook wat expertise. Het aantal voorzieningen in onderstaande overzicht aangegeven kan soms ogenschijnlijk afwijken van de carto-tool omdat er op één locatie, bijvoorbeeld een gezondheidscentrum, bijvoorbeeld niet één, maar twee huisartsenpraktijken zijn. De kaart zal echter slechts één punt in beeld brengen.

(1) Onderwijs Sub 1.1.1. Sub 1.2.1. Sub 1.2.2.

Basisscholen Middelbare scholen Speciaal Onderwijs

(2) Kinderopvang Sub 2.1.1. Dagopvang (inclusief peuterspeelzalen) Sub 2.1.2. VvE- opvang(voorschoolse en vroegschoolse educatie2 Sub 2.1.3. Bso (voor en naschoolse opvang) Sub 2.1.4. Gastouderopvang (3) Zorg en Welzijn Sub 3.1.1. Huisartsen Sub 3.1.2. Dietisten Sub 3.1.3. Verloskundigen Sub 3.1.4. Tandartsen (mondhygienisten) Sub 3.1.5. Fysiotherapeuten Sub 3.1.6. Apotheken Sub 3.1.7. Hospice Sub 3.1.8. Wijkverpleging Sub 3.1.9. Verpleeghuis3 Sub 3.2.1. Centrum Jeugd en Gezin Sub 3.3.1. Voedselbank Sub 3.3.2. Werkgeverssteunpunt(en) Sub 3.3.3. Leerwerkbedrijf(en) (Gouda) Sub 3.4.1. Maatschappelijke opvang (Gouda) Sub 3.4.2. Beschermd wonen Sub 3.5.1 Jeugdhonk (locatie n.t.b.) Sub 3.5.2 JOP's (jongerenontmoetingsplaatsen)4 Ontmoetings-, dagbesteding- en Sub 3.5.3 ontwikkelingsactiviteiten (4) Sport en bewegen Sub 4.1.1 Binnenzalen Sub 4.1.2. Sportscholen Sub 4.1.3. Formele sportvelden Sub 4.1.4. Informele sportvelden Sub 4.2.9 Speeltuinen, buitenspeelplekken Groep 4.3 Zwembad

Aantal locaties 10 1 0 Aantal locaties 11 n.v.t. 8 52 Aantal locaties 10 4 2 10 15 3 1 5 0 1 1 0 0 0 1 0 2

Totaal aantal m2 12.100 8130 0 Totaal aantal m2 3700 n.v.t. 2200 n.v.t. Totaal aantal m2 1330 220 550 2800 5400 500 240 2600 0 660 280 0 0 0 510 0 700

11 Aantal locaties 6 8 9 n.v.t. n.v.t. 1

9320 Totaal aantal m2 7100 5000 111.300 40.800 35.400 2120

2 VvE plekken zijn in Waddinxveen onder gebracht bij dagopvang locaties. Zodoende is het niet zinvol te

spreken over aantal locaties en aantal vierkante meters. 3 3 Op dit moment geen locaties vanwege de sloop van Souburgh, maar in 2025 wordt een nieuwe locatie verwacht. 4 Aangewezen locaties voor Jongerenontmoetingsplaatsen zijn niet eenvoudig aan te duiden in vierkante

meters. Hiervoor is een grove schatting gedaan op basis van de geselecteerde vakken op de kaart in de carto-tool.

(5) Kunst en cultuur/ Media Groep 5.1 Bibliotheek Groep 5.2 Theater Groep 5.3 Musea Groep 5.4 Cultuureducatie (Muziek//Verenigingen/stichtingen) Groep 5.5 Evenemententerrein Groep 5.6 Buurthuizen Groep 5.7

Oefenplekken en atelierruimte

Figuur 4: Nulmeting maatschappelijke voorzieningen Waddinxveen

Aantal locaties 1 1 2 3 1 4 3

Totaal aantal m2 350 350 1010 2400 2500 740 670

Referentiekader & Scenario’s In de basis is een referentiekader met normeringen een hulpmiddel om een beeld te krijgen of een gemeente voor haar bevolking voldoende ruimte voor (maatschappelijke) voorzieningen heeft. Het referentiekader geeft richting aan de hoeveelheid/aantal benodigde voorzieningen in een gemeente op basis van de bestaande beleidsdoelstellingen, wens van inwoners en stakeholders en op basis van de wettelijke taken van de gemeente. Voor nu en in de toekomst. Als een gemeente groeit, zullen ook de voorzieningen mee moeten groeien. Op basis van het referentiekader kan in iedere groeifase worden bezien hoe en waar de voorzieningen uitgebreid moeten worden. Dit betekent niet automatisch dat voorzieningen eindeloos meegroeien. Er kan ook een moment komen om opnieuw te bezien of de wijze van invulling nog mogelijk of passend is, en of het referentiekader nog bruikbaar is. Door dit referentiekader op te stellen en normeringen als richtlijnen te hanteren kan in nieuwe gebiedsontwikkeling tijdig aangegeven worden welke voorzieningen in een nieuw gebied benodigd zijn. Ook wordt het mogelijk om betere afwegingen te maken voor de inzet van multifunctionele ruimten en strategisch na te denken over de inzet van bestaand gemeentelijk vastgoed.

Het is belangrijk te benoemen dat een referentiekader niet moet worden gebruikt als een wettelijk instrument waardoor de opgenomen voorzieningen standaard op basis van het gekozen kengetal in die hoedanigheid en met de bepaalde grote van de voorziening gerealiseerd moeten worden. Het realiseren van voldoende maatschappelijke voorzieningen is altijd maatwerk. En afhankelijk van de gebiedsontwikkeling is het van belang rekening te houden met de totale ontwikkeling van Waddinxveen en verder te kijken dan één enkele ontwikkeling. Tegelijkertijd zorgt een referentiekader er wel voor dat voorzieningen niet vergeten worden of ondergewaardeerd.

Opbouw referentiekader Het referentiekader is opgebouwd uit een inhoudelijke inleiding per cluster voorzieningen waarin een toelichting wordt gegeven op de maatschappelijke trends en beleidslijnen die op dit moment relevant zijn voor het betreffende cluster. Vervolgens wordt de tabel getoond. In de tabel zie je per voorziening: 1. De schaal: het verschilt op welke schaal een voorziening beschikbaar dient te zijn. Sommige voorzieningen worden gemeente-breed aangeboden, andere hebben een buurtfunctie of zijn noodzakelijk voor de zelfredzaamheid van mensen of de sociale cohesie in de buurt. 2. Kwantitatieve norm: dit kwantitatieve getal is ofwel gebaseerd op de cijfers van de tien referentiegemeenten (bijlage 2), ofwel op landelijke of gemeentelijke richtlijnen of wetten, ofwel op de huidige situatie in Waddinxveen. 3. Kwalitatieve normen: zowel de inwonersenquête als de vertegenwoordigers uit het maatschappelijk veld hebben uitspraken gedaan over de schaal van de voorzieningen. Waar van toepassing zijn deze benoemd onder ‘schaal’ en indien de uitspraak concreter was staat die ook onder ‘kwalitatieve normen’. Daarnaast zijn er richtlijnen, streefcijfers of inzichten vanuit diverse instanties beschikbaar. Ook deze zijn benoemd waar beschikbaar. 4. Normen gebaseerd op: korte vermelding bronnen waarop de schaal, kwantitatieve en kwalitatieve norm gebaseerd zijn.

Voorbeeld Scenario Kinderopvang Het uitgangspunt in de visie op kinderopvang is als volgt geformuleerd: “De gemeente Waddinxveen wil in samenwerking met alle betrokken partijen en organisaties goede kinderopvang mogelijk maken voor al haar inwoners. Deze kinderopvang moet toegankelijk zijn, dichtbij zijn en bijdragen aan de optimale ontwikkeling van kinderen.” Op basis van deze visie en gekeken naar het referentiekader en het huidige en toekomstige aanbod van kinderopvang in Waddinxveen hebben we voor kinderopvang drie scenario’s geformuleerd die richting kunnen geven aan bovenstaande visie. Scenario 1 (wettelijk) 1) De gemeente laat de invulling van de maatschappelijke voorzieningen voor kinderopvang over aan de markt. Scenario 2 + 2) De gemeente vervult een faciliterende rol waarbij gekeken wordt hoe de realisatie van kinderopvang in Waddinxveen vereenvoudigd en versneld kan worden. Scenario 3 ++ 3) De gemeente neemt de regie voor de realisatie van kinderopvang in Waddinxveen in handen en besluit ertoe zelf de benodigde locaties te bouwen en deze te verhuren. Toelichting Scenario 1 In dit scenario blijft de gemeente enkel gericht op de uitvoering van haar wettelijke taak, namelijk het uitvoeren van een kwaliteitstoets op de kinderopvang in Waddinxveen.

De realisatie van kinderopvang is een commerciële activiteit en de gemeente kiest ervoor om de realisatie van de in de toekomst benodigde voorzieningen voor kinderopvang door de markt in te laten vullen. Toelichting Scenario 2 Naast dat de gemeente zich richt op de wettelijke taak om de kwaliteitstoets uit te voeren gaat zij in gesprek met de aanbieders van Kinderopvang in Waddinxveen om te kijken hoe het aanbod van kinderopvang versneld verhoogd kan worden. De gemeente maakt extra ambtelijke capaciteit beschikbaar om invulling te geven aan een haalbaarheidsstudie en locatiestudie om inzicht te krijgen, mede op basis van het referentiekader, waar in Waddinxveen in de toekomst versneld kinderopvang gerealiseerd kan worden. Toelichting Scenario 3 De gemeente neemt regie op dit vraagstuk en besluit om zelf een haalbaarheidsstudie uit te laten voeren en een locatiestudie te doen en op basis daarvan de benodigde locaties zelf te realiseren en als eigen maatschappelijk vastgoed te verhuren. Zodat in 2030 met zekerheid gezegd kan worden dat het aantal benodigde locaties gerealiseerd is en het tekort aan dagopvang niet langer aanwezig is.

Hoe verder? Bovenstaande voorbeeld van een scenario voor kinderopvang laat zien hoe we voor de maatschappelijke voorzieningen willen omgaan met de invulling van de scenario’s. Op basis van het referentiekader zullen we ook voor de andere clusters dergelijke scenario’s opstellen. We zullen niet voor ieder type sub-cluster een scenario opstellen, maar alleen als het referentiekader en de uitkomsten daarvan daar speciale aanleiding voor geeft, zoals bijvoorbeeld bij kinderopvang het geval is. De scenario’s zullen in het eerste kwartaal van 2024 aan de raad worden voorgelegd.

Bijlage(n)

Bijlage I- Afbakening

Bijlage II- Referentiegemeenten Voor het goed kunnen uitvoeren van een nulmeting is de samenwerking gezocht met het bureau Springco (Urban Analytics). Dit bureau heeft in samenwerking met het bureau STIPO (stedelijke ontwikkeling) een eigen model ontwikkeld om gemeenten inzicht te geven in de ontwikkeling van de eigen maatschappelijke voorzieningen en uiteindelijk ook passende normen te kunnen opstellen per type voorziening. Het model maakt gebruik van zogenaamde referentiegemeenten. Referentiegemeenten zijn gemeenten die grote gelijkenis vertonen met de gemeente Waddinxveen. De mate waarin ze gelijkenis vertonen wordt bepaald aan de hand van een vergelijkbaarheidsanalyse. De referentiegemeenten worden gekozen op basis van onderstaande indicatoren beoordeeld. Uiteindelijk zijn er op basis hiervan tien referentiegemeenten geselecteerd. 1. 2. 3. 4.

5. 6. 7. 8.

Het aantal kernen Omvang/ aantal inwoners Ligging ten opzichte van andere gemeenten. Huishoudens • Samenstelling • Inkomens • Opleidingsniveau Woonmilieus. Functieverdeling (wonen/werken/vrijetijd) Woning • Bouwjaar • Woonsegment Woonomgeving • Hoeveelheid grijs/groen/blauw • Leefbaarheidsscore

De referentiegemeenten die voor dit onderzoek zijn gebruikt zijn de gemeente: Deurne, Gorinchem, Brielle, Bodegraven-Reeuwijk, IJsselstein, Culemborg, Uithoorn, Aalsmeer, Diemen en Hillegom.