Kaderbrief 2026-2029

Kaderbrief 2026-2029

Inhoudsopgave Voorwoord ............................................................................................................................................... 3 Inleiding ................................................................................................................................................... 4 Opzet Kaderbrief .................................................................................................................................. 4 Ontwikkeling financiële positie ............................................................................................................. 4 1

Begrotingskaders ............................................................................................................................. 5 1.1

Kaders Lange lijn Begroting 2026-2035 ..................................................................................... 5

1.2

Kaders Programmabegroting 2026 ............................................................................................ 6

2

Procesvoorstel richting sluitende begroting 2027-2029 ................................................................... 7

3

Vervolgstappen ................................................................................................................................ 8

4

Tot slot .............................................................................................................................................. 8

2

Voorwoord Geachte raad, De Kaderbrief 2026-2029 is anders van toon en anders van opzet dan u gewend bent. Waddinxveen staat voor een loodzware financiële opgave Na een financieel gezonde situatie van vele jaren, maakt deze kaderbrief duidelijk dat ook de gemeente Waddinxveen de komende jaren te maken krijgt met grote financiële tekorten. De vorig jaar gegeven waarschuwing over toekomstige kosten in het Sociaal Domein en voor maatschappelijke voorzieningen blijkt terecht. De maatschappelijke voorzieningen vragen om grote investeringen Het huidige Rijksbeleid heeft het leefbaar houden van Waddinxveen tot een loodzware taak gemaakt. Waar Rijk en provincie oproepen tot bouwen, maken ze een tegenovergestelde beweging in alles wat over de benodigde voorzieningen gaat. Toenemende eisen vanuit de Rijksoverheid en het uitblijven van financiële ondersteuning zorgen voor grote investeringsvraagstukken en beperkte financiële investeringsruimte voor onze maatschappelijke voorzieningen. Op deze manier wordt er gebouwd voor het individu, maar niet voor de gemeenschap. We presenteren alleen een structureel sluitende begroting voor het jaar 2026 Met de in deze kaderbrief gestelde kaders moet het mogelijk zijn dit najaar een sluitende begroting te presenteren voor het jaar 2026. De jaren 2027-2029 zijn niet sluitend en laten een tekort zien dat oploopt tot bijna € 10 miljoen.

Alleen door fundamentele keuzes te maken en prioriteiten te stellen, is het mogelijk om vanaf 2027 een sluitende begroting te krijgen. In deze kaderbrief benoemen we belangrijke draaiknoppen om tot gewenste besparingen te komen: personeel, investeringen en lokale lasten. Hoe de concrete uitwerking hiervan leidt tot een sluitende begroting voor 2027-2029 hoort u als raad in september. Voor nu en de komende jaren betekent dat keuzes maken, geduld hebben en elkaar vasthouden Het is nodig om keuzes te maken: waar kiezen we nu voor en wat stellen we uit? Het is nodig om geduld te hebben: alleen in kleine stappen kunnen we nieuwe plannen maken. Het is nodig om het samen te doen: de mogelijkheden die er zijn, kunnen we alleen met draagvlak realiseren. Keuzes maken is mogelijk. Wanneer we die maken, zal blijken dat we in Waddinxveen veel voor elkaar krijgen. En dat we Waddinxveen een mooi en leefbaar dorp laten zijn en blijven.

Het college van burgemeester en wethouders Waddinxveen, 3 juni 2025

3 Kaderbrief 2026-2029

Inleiding Het is voor gemeenten haast onmogelijk om de (meerjaren)begroting structureel in evenwicht te houden door druk op de inkomsten vanuit het Gemeentefonds en taken die overgeheveld worden vanuit het Rijk naar de gemeenten. Dit geldt ook voor Waddinxveen. Daarnaast is Waddinxveen een groeigemeente. De komende jaren zijn grote investeringen nodig om de voorzieningen op peil te houden.

Opzet Kaderbrief Om inzicht te krijgen in de begroting op (midden-)lange termijn en inzicht te krijgen in het effect van de benodigde investeringen op het begrotingssaldo is, mede op verzoek van uw raad, dit jaar de opzet van de Kaderbrief gesplitst in 2 delen, te weten: Lange lijn Begroting 2026-2035

Hierin is het financiële effect van de verwachte groei van het aantal woningen én de verwachte groei van het aantal inwoners op de inkomsten en de jaarlijkse kosten doorgerekend. Daarnaast zijn de investeringen horend bij het gewenste voorzieningenniveau en de groei in de Lange lijn opgenomen. Programmabegroting 2026-2029

Waddinxveen streeft naar een structureel sluitende begroting voor de jaren 2026-2029. Dit is ook wat de toezichthouder van ons vraagt.

Ontwikkeling financiële positie Startpunt voor deze Kaderbrief is de door uw raad vastgestelde begroting 2025 – 2028 inclusief de mutaties in de 1e Burap 2025. Deze begroting laat een negatief resultaat zien vanaf 2026. Op verzoek van uw raad is nu voor het eerst een doorrekening gemaakt op basis van de verwachte woningbouwprognose en de daarmee samenhangende groei van het aantal inwoners voor de komende 10 jaar. Daarbij is rekening gehouden met de groei van de inkomsten, maar ook met de verwachte kostenontwikkelingen én de benodigde investeringen voor alle ambities die er zijn. In hoofdstuk 2 worden de kaders voor de Lange lijn 2026 – 2029 verder toegelicht. In hoofdstuk 3 lichten wij de aanvullende keuzes toe om voor 2026 in ieder geval een sluitende begroting te realiseren. Deze doorrekening van de groei en de ambities van Waddinxveen, zonder dat er keuzes zijn gemaakt of prioriteiten zijn gesteld, leidt tot een oplopend negatief resultaat. Saldi Programmabegroting 2025 - 2028 na 1e Burap 2025

2026 -1.071

2027 -634

2028 -1.195

2029 -1.197

2030 -1.199

2031 -1.201

2032 -1.205

2033 -1.207

2034 -1.209

2035 -1.211

structureel incidenteel

-1.038 -33

-546 -89

-1.086 -109

-1.088 -109

-1.090 -109

-1.092 -109

-1.096 -109

-1.098 -109

-1.100 -109

-1.102 -109

Inventarisatie t.b.v. Lange lijn Begroting 2026-2035 structureel - uitvoering structureel - volumegroei structureel - investeringen incidenteel - uitvoering incidenteel - investeringen

-1.638 -232 -1.193 18 -111 -120

-4.378 -893 -2.878 -281 -138 -188

-6.286 -868 -4.352 -828 -50 -188

-9.792 -868 -5.669 -3.139 -111 -5

-12.207 -868 -6.745 -4.534 0 -60

-14.073 -868 -7.533 -5.637 -5 -30

-15.865 -868 -8.374 -6.593 0 -30

-17.148 -294 -9.288 -7.537 0 -29

-17.596 -295 -9.748 -7.524 0 -29

-17.659 -295 -9.938 -7.397 0 -29

Lange lijn Begroting 2026-2035 structureel incidenteel

-2.709 -2.445 -264

-5.012 -4.598 -415

-7.481 -7.134 -347

-10.989 -10.764 -225

-13.406 -13.237 -169

-15.274 -15.130 -144

-17.070 -16.931 -139

-18.355 -18.217 -138

-18.805 -18.667 -138

-18.870 -18.732 -138

De doorrekening van de Lange lijn begroting laat zien dat het nodig is om keuzes te maken en prioritering aan te brengen in de ambities die we als Waddinxveen hebben.

4 Kaderbrief 2026-2029

1

Begrotingskaders

Waddinxveen streeft naar een gezonde financiële positie en daarom naar een sluitende meerjarenbegroting. Gezien de uitdagingen waar we voor staan, lukt dit niet zonder het maken van soms lastige keuzes. Wij willen de keuzes doordacht maken. Daarom delen wij het begrotingsproces in stappen op. a) De kaders voor een (structureel) sluitende programmabegroting voor 2026. Wij denken dit te kunnen bereiken met behulp van de in de voorjaarsnota genoemde maatregelen die in de Meicirculaire verwerkt worden en door strak (/nog strakker) te begroten. b) Een procesvoorstel voor de programmabegroting 2027 t/m 2029: Voor de jaren na 2026 zijn, zoals de Lange lijn Begroting laat zien, aanvullende keuzes nodig om de begroting in evenwicht te brengen. Wij werken de mogelijke keuzes verder uit en informeren uw Raad in september in een Raadsbrief over de voorgestelde keuzes. c) Duurzaamheid: Wij verwerken het amendement ‘Duurzaamheid en frisse scholen is geen luxe’ in de Programmabegroting in de jaren vanaf 2027. Gezien de financiële situatie van de Gemeente Waddinxveen stelt het college voor de kapitaallasten die bij deze investeringen horen (ca. € 525.000 per jaar) te dekken uit het Budget Duurzaamheid. Dit heeft gevolgen voor de duurzaamheidskoers. De uitwerking hiervan wordt in de Raadsbrief in september voorgelegd.

De kaders die wij gehanteerd hebben voor de Lange lijn Begroting 2026-2035 en voor de programmabegroting 2026 lichten wij hieronder toe.

1.1 Kaders Lange lijn Begroting 2026-2035 Woningbouwprognose

We gaan uit van de woningbouwprognose van Waddinxveen zoals opgeven voor het Regionaal Programma Wonen. Ontwikkeling aantal inwoners

De verwachting voor de groei van het aantal inwoners is gebaseerd op de verwachte groei van het aantal woningen en de verwachte ontwikkeling van het huidige inwonerbestand. De huidige verwachting is dat het aantal inwoners groeit van 36.000 in 2026 naar 45.000 inwoners in 2035. Investeringen

Er zijn de afgelopen maanden nieuwe beleidsplannen opgesteld voor o.a. Maatschappelijke Voorzieningen en Verkeer- en infrastructuur. De investeringen die uit deze plannen komen, zijn opgenomen boven op de reeds door uw raad goedgekeurde investeringen. Opbrengst Gemeentefonds – Algemene Uitkering

Voor de elementen van de Algemene uitkering die gerelateerd zijn aan het aantal woningen of het aantal inwoners is de groei berekend op basis van deze parameters. Overige ontwikkelingen van de Algemene uitkering zijn buiten beschouwing gelaten. Daarnaast is rekening gehouden met het oplopen van de korting op de Algemene uitkering voor inkomsten vanuit de Onroerend Zaak Belasting (OZB) naar rato van de groei van het aantal woningen. Overige opbrengsten – Opbrengst OZB

De verwachte opbrengst OZB-woningen is verhoogd naar rato van de groei van het aantal woningen. Voor de opbrengst OZB-niet woningen is de aanname gedaan dat deze met hetzelfde bedrag stijgt als de opbrengst OZB-woningen.

5 Kaderbrief 2026-2029

Formatie

Bij de Programmabegroting 2025-2028 is de streefformatie, op basis van een benchmark onderzoek, gesteld op 7,8 fte per 1.000 inwoners. Voor de Lange lijn begroting is daarom gerekend met een groei van de streefformatie van 7,8 fte per 1.000 inwoners groei. Overige kosten

De kostensoorten met een sterke relatie met het aantal woningen en het aantal inwoners zijn naar rato van de verwachte groei verhoogd. De overige kostensoorten zijn niet gemuteerd. Indexatie

Er wordt gerekend met constante prijzen. Uitgangspunt is dat de (jaarlijkse) indexatie van het Gemeentefonds maatgevend is voor de indexatieruimte in de begroting.

1.2 Kaders Programmabegroting 2026 Op basis van de uitkomsten van de Lange lijn Begroting 2026-2035 is duidelijk dat er keuzes gemaakt moeten worden en prioriteiten moeten worden gesteld. Wij zijn van mening dat we, onder andere op basis van de Voorjaarsnota 2025, voor 2026 tot een sluitende structurele begroting kunnen komen.

Structureel saldo Lange lijn Begroting 2026-2035 Prognose effect meicirculaire Technisch: fasering investeringsprojecten in begroting Technisch: doorbelasting salariskosten aan projecten ed. Structureel begrotingssaldo 2026 Incidenteel begrotingssaldo 2026 Begrotingssaldo 2026

2026 -2.445 1.900 300 275 30 -264 -234

Bestaand beleid

Het bestaande beleid wordt voortgezet. Waar nodig worden aanpassingen in de begroting opgenomen om dit mogelijk te maken. Volumegroei

De effecten van de volumegroei, zoals berekend voor de Lange lijn Begroting 2026-2035 worden meegenomen in de begroting. Nieuw beleid

Vanwege de uitkomsten van de Lange lijn Begroting wordt er voor 2026 geen nieuw beleid opgenomen in de structurele begroting. Voor een aantal al lopende initiatieven waarvoor nu structureel budget werd aangevraagd (zoals kinderburgemeester), is besloten om de incidentele financiering voor 2026 door te zetten in afwachting van de definitieve besluiten over de structurele begrotingsruimte voor 2027 en verder. Gemeentefonds – Algemene Uitkering

Op basis van de Voorjaarsnota 2025 is een prognose gemaakt van de belangrijkste effecten hiervan op de Algemene Uitkering via de Meicirculaire. Dit betreft de demping van de terugval van het Gemeentefonds, het tekort op Jeugdzorg dat voor 50% voor rekening van het Rijk genomen wordt (rapport commissie van Ark) en het uitstel van de Hervormingsagenda Jeugd. Daarnaast kan de stelpost voor de terugvloeiing van het overschot van het BTW-compensatiefonds naar de gemeenten via het Gemeentefonds op basis van de uitkering van 2024 verhoogd worden. Deze prognose is verwerkt het bovenstaande overzicht.

6 Kaderbrief 2026-2029

Taakstelling Sociaal Domein

De aan het Gemeentefonds toegevoegd middelen voor Jeugd in 2026 worden voor het grootste deel vanaf 2028 weer gekort op het Gemeentefonds. Daarom handhaven wij de vorig jaar vastgestelde taakstelling voor het Sociaal Domein. Er wordt een plan opgesteld voor het Sociaal Domein voor de invulling van de taakstelling. In de begroting zullen wij de (realistische) ramingen op basis van dit plan verwerken. Overige ontwikkelingen

Wij gaan de fasering (in tijd) van investeringsprojecten in de begroting verwerken, waardoor de afschrijvingslasten en ook de financieringsbehoefte nauwkeuriger in de tijd kunnen worden bepaald. Wij verwachten hierdoor een besparing ten opzichte van de huidige Programmabegroting te kunnen realiseren. Daarnaast gaan wij opnieuw bepalen welk deel van de inzet van de personeelsformatie toe te rekenen is aan projecten, ed. Wij verwachten dat hierdoor een groter aandeel van de salariskosten kan worden doorberekend, waardoor er minder salariskosten drukken op de structurele begroting. Risico’s Begroting 2026

-

-

2

De meicirculaire 2025 is nog niet verschenen op het moment van het schrijven van deze brief. Voor 2026 is rekening gehouden met een prognose van de effecten op de uitkering van het Gemeentefonds voor 2026. Bij het opstellen van de Programmabegroting 2026-2029 worden de precieze effecten verwerkt. Ook wordt bij het opstellen van de Programmabegroting het Begrotingsadvies VNG 2025 van 20 mei jl. meegenomen. Indexatie: Het gemeentefonds wordt geïndexeerd op basis van de gemiddelde ontwikkeling van de afgelopen jaren. Hier kan een verschil ontstaan met de benodigde indexatie van de loonkosten (CAO 2025-2026 is in afrondende fase) en de prijsindexaties van de kosten.

Procesvoorstel richting sluitende begroting 2027-2029

Om te komen tot een sluitende meerjarenbegroting werken wij een aantal keuzes en draaiknoppen uit. Wij denken hierbij aan: a) Personeel - groei van de fte: Hoewel de benchmark heeft aangetoond dat wij een realistisch aantal fte streefformatie (naar rato van het aantal inwoners) hanteren, beoordelen wij of het mogelijk is deze groei te beperken, bv. door efficiencyvoordelen die wellicht te behalen zijn. b) Personeel - doorbelasting personeelslasten aan projecten ed.: Waddinxveen belast een relatief beperkt deel van de salariskosten door aan projecten ed. Wij zullen beoordelen of deze doorbelasting omhoog kan, zeker gezien de hoeveelheid projecten die er de komende jaren in de planning staan. c) Investeringen en nieuw beleid: Wij zullen zowel voor investeringen als voor nieuw beleid beoordelen of zij passen bij het ambitieniveau dat we nastreven en of de fasering van de projecten niet te ambitieus is. Dit kan leiden tot lagere kosten of een betere spreiding van de kosten in de tijd. d) Heroverweging van bestaand beleid: In het licht van de te maken keuzes vindt ook een heroverweging van bestaand beleid plaats. e) Gemeentelijke lasten: Wij onderzoeken hoe de gemeentelijke lasten zich de afgelopen jaren hebben ontwikkeld in vergelijking tot de stijgende kosten en inflatie waar we mee te maken hebben.

Ook kan als sluitpost voor het begrotingsproces de hoogte van de gemeentelijke lasten in relatie tot de ambities qua voorzieningen die we willen bereiken/behouden een onderwerp van keuze worden.

7 Kaderbrief 2026-2029

3

Vervolgstappen 1) In juni worden de draaiknoppen en keuzes voor de Programmabegroting 2026-2029 ambtelijk uitgewerkt. 2) In juli bespreekt het College de te maken keuzes. 3) In september informeert het College de Gemeenteraad met een informatiebrief over de voorgenomen keuzes voor de Programmabegroting 2026-2029. 4) In november leggen we de Programmabegroting 2026-2029 voor aan de Raad ter besluitvorming.

4

Tot slot

Waddinxveen is een snelgroeiende gemeente met de ambitie om goede voorzieningen voor inwoners en bedrijven te bieden én de ambitie om, met een structureel sluitende begroting, financieel gezond te blijven. Tegelijkertijd staan de gemeentefinanciën vanuit het Rijk onder druk. Met de onlangs verschenen voorjaarsnota van het kabinet lijkt het zwaartepunt van de maatregelen slechts een aantal jaar door te schuiven. Hoewel er naast een aantal structurele middelen ook incidentele middelen zijn aangekondigd die gemeenten de komende jaren er doorheen moeten slepen, staan er vanaf 2028 juist weer bezuinigingen, met name op het gebied van jeugdzorg, ingepland. De discussie over de financieringsproblemen van gemeenten lijkt daarmee doorgeschoven te worden naar een volgend kabinet. Ondanks deze onzekerheid over de financiering wil Waddinxveen toch haar ambities realiseren. Dit vraagt, met het oog op het structureel sluitend krijgen en houden van de begroting, om de juiste, maar soms pijnlijke, keuzes. Het maken van de juiste beslissingen vraagt tijd, om de gevolgen van iedere keuze goed in beeld te krijgen. Deze tijd creëren we door niet nu in deze kaderbrief al de kaders voor de gehele begrotingsperiode vast te leggen, maar tot september de tijd te nemen voor het verder uitwerken van de mogelijkheden.

8 Kaderbrief 2026-2029