Bijlage B Omgevingsvisie
Tekst van het document
GEMEENTE WADDINXVEEN & KUIPERCOMPAGNONS 06/09/2022
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
VOORWOORD WETHOUDER
Voor u ligt de omgevingsvisie Waddinxveen In de omgevingsvisie is samen met inwoners, partners en ondernemers de koers uitgezet voor de toekomst, gericht op de fysieke leefomgeving. De fysieke leefomgeving is datgene wat we zien, voelen en ruiken. Dat zijn bijvoorbeeld gebouwen, wegen, parken, schone lucht, sloten, rivieren en bossen. De manier waarop we hiermee omgaan heeft ook veel effect op het geluk en de gezondheid van Waddinxveners en de duurzaamheid van onze gemeente. Voor ons is het dus van groot belang om goed na te denken over hoe Waddinxveen er in de toekomst uit moet zien. Hoe bieden we ook over 20 tot 30 jaar voor iedereen een mooie, gezonde en prettige omgeving om te wonen, werken en onze vrije tijd door te brengen? En hoe gaan we bijvoorbeeld om met gebiedsvisies, de energietransitie, klimaatadaptatie en bescherming en herstel van biodiversiteit? Hoe willen we dat Waddinxveen er in 2050 uitziet? We zetten hiervoor de koers uit in deze omgevingsvisie. De bestaande kwaliteiten vormen het vertrekpunt bij het uitzetten van de koers. Deze visie is nog maar het begin. We vertalen de omgevingsvisie naar het omgevingsplan, welke alle bestemmingsplannen zal vervangen op termijn. Ook vormt de visie de leidraad voor de uitvoering van onze taken. De omgevingsvisie zal steeds geactualiseerd worden.
De wereld verandert continu en daarom moeten we dus ook regelmatig onze instrumenten herijken. Deze visie legt daarvoor de basis. Albert Kerssies, Wethouder Ruimtelijke Ordening
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
|2
INHOUDSOPGAVE
1. INLEIDING
5
1.1 Waarom een omgevingsvisie?
6
1.2 Wat is een omgevingsvisie?
7
1.3 Proces & leeswijzer
7
1.4 Leeswijzer
8
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
2. HET DNA VAN WADDINXVEEN
9
2.1 Ontstaansgeschiedenis
10
2.2 Plek in de regio 2.2.1 Strategisch gelegen 2.2.2 Provincie Zuid-Holland 2.2.3 Regio Midden-Holland 2.2.4 Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard 2.2.5 Hoogheemraadschap van Rijnland 2.2.6 Veiligheidsregio Hollands Midden
14 14 14 16
2.3 De Waddinxveense samenleving
17
2.4 Kernkwaliteiten 2.4.1 Kernkwaliteiten bepalen het DNA 2.4.2 Sociale samenleving 2.4.3 Goed verbonden 2.4.4 Omringd door groen 2.4.5 Ondernemend dorp
18 18 18 19 20 21
16 16 17
3. WADDINXVEENSE UITDAGINGEN
23
3.1 Klimaat & Duurzaamheid 3.1.1 Afname biodiversiteit 3.1.2 Energietransitie 3.1.3 Aanpassen aan klimaatverandering 3.1.4 Milieu 3.1.5 Omgevingsveiligheid
24 24 25 26 29 31
3.2 Economie 3.2.1 Transitie naar een circulaire economie 3.2.2 Globalisering 3.2.3 Digitalisering
31 31 31 32
3.3 Mobiliteit
32
3.4 Samenleving 3.4.1 Vergrijzing 3.4.2 Individualisering en eenzaamheid 3.4.3 Gezondheid 3.4.4 Polarisatie arm en rijk
33 33 33 34 34
3.5 Wonen 3.5.1 Druk op woningmarkt – tekort aan betaalbare woningen 3.5.2 Toename aantal eenpersoonshuishoudens en zelfstandigwonenden 3.5.3 Verduurzamingsopgave in gebouwde omgeving
34 34 35 35
|3
INHOUDSOPGAVE
4. WADDINXVEEN IN 2050 ONZE AMBITIES VOOR DE TOEKOMST
36
4.1 Bruggen bouwen richting de toekomst
37
4.2 Integrale visiekaart
39
4.3 Veelzijdig polderlandschap 41 4.3.1 Robuust groen 42 4.3.2 Klimaatadaptieve inrichting 45 4.3.3 Toekomstbestendige leefomgeving: energieneutraal & circulair 47 4.4 Goed leven tussen stad en land 4.4.1 Een gezonde leefomgeving 4.4.2 Wonen en voorzieningen 4.4.3 Sociaal en inclusief
51 52 53 55
4.5 Innovatieve knoop aan de Gouwe 4.5.1 Emissieloos bereikbaar 4.5.2 Innovatieve economie 4.5.3 Economisch gezond
57 58 59 60
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
5. KOERS PER DEELGEBIED
62
6. UITVOERINGSPARAGRAAF: WERKEN MET DE OMGEVINGSVISIE
5.1 Woonkern 5.1.1 Huidig karakter 5.1.2 Gebiedskoers/ kansen
64 64 66
84
6.1 Sturingsfilosofie
85
5.2 Gouweplein centrum Waddinxveen en Sleutelkwartier 5.2.1 Huidig karakter 5.2.2 Gebiedskoers/ kansen
67 67 68
6.2 De omgevingsvisie en de andere Omgevingswetinstrumenten 6.2.1 Instrumentenmix 6.2.2 Beleidscyclus 6.2.3 Doorwerking in het omgevingsplan 6.2.4 Doorwerking in programma’s
86 86 86 87 87
5.3 Bedrijventerreinen 5.3.1 Huidig karakter 5.3.2 Gebiedskoers/ kansen
69 69 71
6.3 Toezicht en handhaving
88
5.4 Glastuinbouw 5.4.1 Huidig karakter 5.4.2 Gebiedskoers/ kansen
72 72 74
6.4 Lokale en regionale samenwerking
88
6.5 Uitvoering
89
5.5 Polders Achterof en Zuidplas 5.5.1 Huidig karakter 5.5.2 Gebiedskoers/ kansen
75 75 77
5.6 Veenweidegebied: polder Bloemendaal en Voorofsche polder 5.6.1 Huidig karakter 5.6.2 Gebiedskoers/ kansen
78 78 80
6.6 Financiële uitvoerbaarheid en kostenverhaal 6.6.1 Kostenverhaal en verevening 6.6.2 Voorkeursrecht 6.6.3 Nadeelcompensatie
89 89 90 91
5.7 Recreatiegebieden Bentwoud, Gouwebos en ’t Weegje (buitengebied) 5.7.1 Huidig karakter 5.7.2 Gebiedskoers/ kansen
81 81 83
6.7 Monitoring, aanvulling en herziening 6.7.1 Levend document 6.7.2 Stap richting omgevingsvisie 2.0
91 91 92
Colofon
94
|4
1
I NLEIDING De Hef- JP Kalkman
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
|5
1
1.1 Waarom een omgevingsvisie? Waddinxveen is in de afgelopen jaren flink gegroeid. We wonen nu met meer dan 31.000 mensen in onze gemeente. Tot 2050 wordt
INLEIDING
er (vanwege de lopende nieuwbouwprojecten) een flinke groei van de bevolking verwacht ten opzichte van 2020. Dit betekent nogal wat. Er zijn voldoende passende, betaalbare en toekomstbestendige woningen nodig. Om niet in de knel te komen met onze maatschappelijke voorzieningen (zoals onderwijs, sport en zorg) of te maken te krijgen met vastlopend verkeer, is het van belang om goed na te denken over hoe Waddinxveen er in de toekomst uit moet zien. Hoe bieden we ook over 20 tot 30 jaar een mooie en prettige omgeving om te wonen, werken en onze vrije tijd door te brengen? Tegelijkertijd willen we de natuur en biodiversiteit beschermen en herstellen terwijl we blijven recreëren in het landschap. Ook hebben we een grote klimaatopgave waar we ons hard voor willen maken. Daarnaast veranderen de maatschappelijke verhoudingen en de rol van de overheid. Inwoners en bedrijven nemen steeds vaker zelf het initiatief om maatschappelijke en economische vraagstukken op te pakken. De vraagstukken zijn groot en kunnen niet los van elkaar gezien worden. Ze vragen samen meer ruimte dan zomaar beschikbaar is. Hoe willen we de groei van Waddinxveen op een evenwichtige wijze vormgeven? Hoe willen we dat Waddinxveen er in 2050 uitziet? We zetten hiervoor de koers uit in deze omgevingsvisie.
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
|6
1
1.2 Wat is een omgevingsvisie? We bereiden ons voor op de Omgevingswet, die naar verwachting op 1 januari 2023 in werking treedt. Deze wet bundelt de wetge-
INLEIDING
ving en regels voor onder andere ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water. In plaats van 26 losse wetten, is er straks nog maar één. De Omgevingswet vraagt om een andere werk- en denkwijze van de gemeente, maar ook van andere overheden, burgers en bedrijven. Er is meer ruimte voor initiatieven en lokaal maatwerk. Er zijn straks minder regels die bovendien overzichtelijker zijn. Het integraal afwegen van initiatieven en het geven van vertrouwen zijn sleutelbegrippen. Het doel en de maatschappelijke meerwaarde van een initiatief in de fysieke leefomgeving moet
Bij het maken van een omgevingsvisie kan een overheid een nieuwe koers uitzetten of de bestaande koers handhaven. Evaluatie van het huidige beleid maakt helder wat de stand van zaken is. Wat werkte wel? Wat niet? Welke keuzes zijn nodig? Dat is belangrijke basisinformatie voor de omgevingsvisie. Deze basisinformatie is opgenomen in de ‘Bouwstenennotitie’. Vervolgens is dit uitgewerkt tot de visie die nu voor u ligt. In de visie die voor u ligt is de samenhang tussen doelen van verschillende beleidsdocumenten gezocht. Het verbinden van bestaande doelen helpt om kansen en uitdagingen scherp te krijgen. Om de samenhang te vinden zal veel samengewerkt worden tussen verschillende bestaande beleidsvelden en nieuwe maatschappelijke opgaven.
centraal staan in plaats van de vraag: ‘mag het wel?’
1.3 Proces & leeswijzer
De Omgevingswet bevat een aantal instrumenten waarmee over-
De gemeente is in 2019 gestart met een beleidsinventarisatie van
heden de doelen van de wet in de praktijk kunnen brengen. Eén van de (verplichte) instrumenten voor gemeenten is de omge-
al het relevante beleid voor de fysieke leefomgeving. Hieruit is naar voren gekomen welk deel van de in het verleden gemaakt beleids-
vingsvisie.
keuzes nog actueel is, welk deel kan vervallen en welk deel herzien
In de omgevingsvisie wordt - samen met inwoners, partners en
gebieden en locaties die in de toekomst een andere functie kunnen
ondernemers - de koers uitgezet voor de toekomst, gericht op de fysieke leefomgeving. De bestaande kwaliteiten vormen daarbij het vertrekpunt. Deze visie moet helder aangeven waar we als gemeente naartoe willen. De omgevingsvisie is daarbij de kapstok voor het toekomstig beleid en initiatieven.
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
moet worden. Daarnaast is er een inventarisatie uitgevoerd van of moeten krijgen. Om een breed draaglak onder raadsleden te krijgen, is de gemeenteraad aan de voorkant betrokken. De gemeenteraad is daarbij goed meegenomen in het meedenken en vaststellen van het proces en de inhoud van de omgevingsvisie.
|7
1
Tijdens de eerste fase van het maken van deze omgevingsvisie hebben we de belangrijkste kwaliteiten van Waddinxveen in beeld gebracht. Hiervoor is gebruik gemaakt van het bestaande beleid, een burgerpeiling via de app ‘Waddinxveen denkt u mee’ en ver-
1.4 Leeswijzer à
In hoofdstuk 2 beschrijven we het DNA van Wad-
INLEIDING
schillende werksessies met bewoners, maatschappelijke organi-
dinxveen. Hier gaan we in op de ontstaansge-
saties, ketenpartners, buurgemeenten, de gemeenteraad en het
schiedenis van onze gemeente, onze identiteit en
college van burgemeester en wethouders. De onderzoeken van de
kernkwaliteiten.
verschillende partijen over de gemeente zijn meegenomen.
à
de komende jaren mee aan de slag moeten.
In fase twee hebben we de belangrijkste opgaven voor de gemeente in beeld gebracht door de bestaande kwaliteiten te spie-
à
ven.
Voor welke uitdagingen staan we? Dit hebben we gevraagd aan de Omgevingsdienst. Ook de lokale partners en inwoners zijn hierbij betrokken door inloopavonden te organiseren en enquêtes uit te zetten. In fase 3 is de koers voor de toekomst van Waddinxveen bepaald. Deze koers is het antwoord op de vraag hoe Waddinxveen om
Hoofdstuk 4 bevat onze overkoepelende visie voor de hele gemeente waarin we onze ambities beschrij-
gelen aan trends en ontwikkelingen die op de gemeente afkomen. regionale partners van de gemeente zoals de Provincie, GGD en de
In hoofdstuk 3 schetsen we de uitdagingen waar we
à
Vervolgens werken we de overkoepelende visie uit naar een koers per deelgebied in hoofdstuk 5.
à
In hoofdstuk 6 staat ten slotte hoe we gaan werken met de omgevingsvisie en wat de relatie is met andere Omgevingswetinstrumenten en beleidsontwikkelingen.
moet gaan met de geschetste uitdagingen. Hierbij staat het bewaken van de waarden en kwaliteiten van Waddinxveen centraal.
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
|8
2
H ET DNA VAN WADDINXVEEN Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
|9
2
Om het huidige karakter van Waddinxveen in beeld te krijgen volgt een beschrijving van:
2.1 Ontstaansgeschiedenis Waddinxveen verschijnt voor het eerst in de geschiedenis in 1233
HET DNA VAN WADDINXVEEN
à
Onze ontstaansgeschiedenis;
à
Onze plek in de regio;
à
De Waddinxveense samenleving;
à
Onze kernkwaliteiten.
als ‘Waddinxvene’. Graaf Floris IV verkocht toen het recht op belastingheffing hier aan Nicolaas van Gnepwijk en diens metgezellen. Van oorsprong is Waddinxveen een woest gebied langs de rivier de Gouwe. Men begon dit gebied te ontginnen om er landbouw te kunnen bedrijven. Door de daarvoor benodigde ontwatering begint het land echter te zakken (in te klinken) en moesten maatregelen tegen het water worden genomen. In de vijftiende eeuw wordt de grond zo drassig, dat men de akkerbouw opgeeft en zich op veeteelt toe ging leggen. Het oorspronkelijke veengebied is voor het eerst bewoond geraakt door de ontginning van dit gebied rond de 18e eeuw. Ontginning betekent dat de oorspronkelijke woeste grond door mensen is bewerkt om daarop te kunnen wonen en het op andere manieren te gebruiken. Later werd hierbij ten westen van de Gouwe turf gewonnen uit de bodem, om als brandstof te gebruiken. Daarmee was dat gebied feitelijk een energielandschap. Zo ontstonden grote waterpartijen in het gebied en moesten de boeren zich verplaatsen. De boerenbevolking vestigt zich vervolgens gedeeltelijk in en om het dorp, aan de westelijke oever van de Gouwe. Alleen de veenarbeiders blijven in het plassengebied over. Ze vervaardigen klompen, houten gereedschap en meubels. Later komt uit deze kleinschalige industrie een grote papier- speelgoed- en meubelindustrie tot bloei.
De bedrijvigheid in deze industrieën en de scheepvaart langs en op de Gouwe
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
| 10
2
is een reden dat de oeverwal in de 18e eeuw steeds bevolkter
Waddinxveen heeft geen duidelijk historisch gegroeid centrum
raakt. Hierdoor ontstaat lintbebouwing langs het water. Het maat-
waar oorspronkelijk alle winkels en dorpsvoorzieningen zijn
schappelijke centrum verplaatst zich geleidelijk van het Oude dorp
geconcentreerd. In 1975 is hierom de Passage gerealiseerd. Dit
naar de oevers van de Gouwe.
gebied werd echter te klein en raakte verouderd. Daarom is in 2004
HET DNA VAN WADDINXVEEN
gekozen voor een nieuw centrum aan het Gouweplein. In 2014 was In deze streek ontstaan uiteindelijk drie ambachten (dorpen):
het nieuwe centrum gereed.
Noord-Waddinxveen, Zuid-Waddinxveen en Bloemendaal. Onder de Franse bezetting worden Noord- en Zuid-Waddinxveen samengevoegd. Bloemendaal werd bij Gouda gevoegd. Na de Franse bezetting worden de drie dorpen weer zelfstandig, Bloemendaal heet dan Broek. In 1870 is er opnieuw een fusie en ontstaat Waddinxveen in de huidige vorm. Waddinxveen heeft daardoor geen gebruikelijke opbouw van één oude dorpskern. In de jaren na de tweede wereldoorlog groeit Waddinxveen aanzienlijk: van ruim 8.500 inwoners in 1950 tot ongeveer 25.000 inwoners in 1990. Dit komt doordat er een aantal woonwijken wordt bijgebouwd. Rond 1993 was de eerste fase van de nieuwbouwwijk Zuidplas gereed, gelegen in het zuidwesten van Waddinxveen, nadat eind jaren 60 al nieuwbouwwijken tot stand waren gekomen in het westelijk en noordelijk deel van de gemeente. Zo ontstaat de kenmerkende langgerekte structuur. Steeds meer bedrijven vestigen zich op de aangelegde bedrijventerreinen.
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
| 11
2
Figuur 1 Historische ontwikkeling van Waddinxveen 1815-2020
HET DNA VAN WADDINXVEEN
1815
1850
1900
1950
1980
2000
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
| 12
2
Figuur 2 Waddinxveen in 2020
HET DNA VAN WADDINXVEEN Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
Toelichting Tussen 2000 en 2020 zijn er veel veranderingen te zien op de kaart van Waddinxveen. Uitbreidingen van de woonwijken aan de zuidkant van de Gemeente met Triangel. Een flinke groei in bedrijventerreinen en glastuinbouw. Het Bentwoud is ontstaan in het noorden van Waddinxveen.
| 13
2
2.2 Plek in de regio 2.2.1 Strategisch gelegen
HET DNA VAN WADDINXVEEN
Waddinxveen ligt op de grens van stad en platteland: de zuidelijke Randstad en het Groene Hart liggen beide om de hoek. Waddinxveen ligt precies op de overgang van droogmakerij (landschap dat is drooggemaakt met molens tot polder) naar veenweide. Er zijn goede voorzieningen, de sociale cohesie is sterk, er is werkgelegenheid en er is een rijk verenigingsleven. Waddinxveen is goed
2.2.2 Provincie Zuid-Holland We bevinden ons midden in de provincie Zuid-Holland. Zuid-Holland ligt aan de kust en is doorsneden met rivieren. De provincie ligt grotendeels onder zeeniveau, met een dalende bodem en mede daardoor met een uniek gevarieerd landschap. In dit gebied hebben inwoners het landschap gevormd en bewoonbaar gemaakt door het oorspronkelijke landschap droog te leggen en in te polderen. Ook hebben ze het gebied verbonden met de rest van de wereld.
bereikbaar. Er zijn drie treinstations en de snelwegen A12 en A20 zijn in de buurt. Dit alles maakt Waddinxveen een aantrekkelijke gemeente om te wonen, te werken en te recreëren. En dat willen we graag zo houden. Waddinxveen ligt niet op zichzelf, maar is onderdeel van verschillende samenwerkingsverbanden. De ambities van partnerorganisaties uit de regio dienen als context en basis voor het bepalen van de ambities voor Waddinxveen in deze omgevingsvisie
Figuur 3 Waddinxveen in regionaal verband
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
| 14
2
In de loop der eeuwen heeft zich in Zuid-Holland een stedelijk net-
1. Samen werken aan Zuid-Holland: inwoners,
werk ontwikkeld met meerdere kernen, met daartussen groen. Dit
organisaties en bedrijven in een vroeg stadium
is een centrum van handel, cultuur en wetenschap, met als ken-
betrekken bij besluiten.
merk en kracht de diversiteit aan mensen, landschap en econo-
HET DNA VAN WADDINXVEEN
mie. Het is een gebied waar altijd veel heeft gespeeld en waar men dreigingen heeft weten om te zetten in kansen.1
2. Bereikbaar Zuid-Holland: efficiënt, veilig en duurzaam over weg, water en spoor.
3. Schone energie voor iedereen: op zoek naar schone energie, haalbaar en betaalbaar voor iedereen.
4. Een concurrerend Zuid-Holland: diversiteit, de economische kracht van Zuid-Holland.
5. Versterken natuur in Zuid-Holland: een aantrekkelijk landelijk gebied draagt bij aan de kwaliteit van de leefomgeving.
6. Sterke steden en dorpen in Zuid-Holland: versnellen van de woningbouw met behoud van ruimtelijke en sociale kwaliteit.
7. Gezond en veilig Zuid-Holland: beschermen en bevorderen van een gezonde, veilige leefomgeving.
1 Omgevingsvisie Zuid-Holland, 2021
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
| 15
2
2.2.3 Regio Midden-Holland De regio waartoe Waddinxveen binnen de provincie hoort, is regio
2.2.4 Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard
Midden-Holland. Regio Midden-Holland is een netwerk van de sa-
“Het hoogheemraadschap van Schieland en Krimpenerwaard
HET DNA VAN WADDINXVEEN
menwerkende gemeenten Bodegraven-Reeuwijk, Gouda, Krimpenerwaard, Waddinxveen en Zuidplas. De geografische ligging van regio Midden-Holland tussen de vier grootste steden van Nederland, de sterke samenhang tussen landschap, natuur en cultuurhistorie en het hoogwaardige karakter daarvan maken het gebied uniek in Nederland. In de agenda ‘De kracht van Midden-Holland: de regio van verbinding’, zijn de volgende vier opgaven geformuleerd voor de periode vanaf 2020:
1. Op weg naar 2050: regio Midden-Holland energieneutraal
2. Bereikbare woon- en werklocaties 3. Toekomstbestendige economie door verbinding onderwijs en arbeidsmarkt
4. Voldoende en passende woningen
beheert het zuidelijk deel van Waddinxveen. De organisatie gaat voor droge voeten en schoon water. Dit doen ze door te werken aan een klimaatbestendig en duurzaam waterbeheer. Ze werken hiervoor samen met inwoners, bedrijven en overheden. Ze zorgen voor veilige dijken, voldoende en schoon water en zuiveren het afvalwater. De komende jaren willen ze extra aandacht schenken aan de volgende thema’s:
1. Een veilige en aantrekkelijke leef- en werkomgeving voorbereid op de verandering van het klimaat
2. Duurzaam waterschap voor de wereld van morgen 3. Water en waterschap als onderdeel van de samenleving.
2.2.5 Hoogheemraadschap van Rijnland Het noordelijk deel van Waddinxveen valt onder het Hoogheemraadschap van Rijnland. Samen met partners werkt Rijnland elke dag
Het zijn urgente thema’s, die een overstijgende visie en aanpak
aan droge voeten en schoon water. In alles wat Rijnland doet, wordt
vereisen en kansen bieden voor nieuwe verbindingen in de regio
rekening gehouden met de klimaatverandering. Die veroorzaakt
Midden-Holland.
bijvoorbeeld droogte en wateroverlast. Rijnland bedenkt hier oplossingen voor. De belangrijkste taken van Rijnland zijn: zorgen voor waterveiligheid, voor schoon en gezond water, voor voldoende water en waterzuivering. Alles voor een duurzaam, waterrijk leefgebied, waar we ook in de toekomst nog kunnen wonen, werken en genieten.
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
| 16
2
2.2.6 Veiligheidsregio Hollands Midden De afgelopen jaren heeft Veiligheidsregio Hollands Midden (hierna: VRHM) stappen gezet om van regelgericht (nee, tenzij) naar risico-
HET DNA VAN WADDINXVEEN
gericht (ja, mits) te werken. De doelstelling van de Omgevingswet, het bereiken en in stand houden van een gezonde en veilige leefomgeving en de ambitie van de VRHM liggen daarmee in elkaars verlengde. Bij de werkzaamheden van VRHM wordt op de volle breedte van fysieke veiligheidsthema’s ingezet. Zo wordt meer invulling gegeven aan het uitgangspunt om de veiligheid in de leefomgeving centraal te stellen en worden de ruimtelijke inrichtingsmogelijkheden via lokaal maatwerk beter in beeld gebracht. De VRHM hanteert bij haar advisering vier kernwaarden:
1. De kwaliteit van de leefomgeving wordt medebepaald door fysieke veiligheid;
2. Samenwerken aan een veilige en gezonde leefomgeving;
3. De leefomgeving wordt mede vormgegeven volgens de ontwerpprincipes voor veiligheid;
4. Iedereen is bekend met de risico’s en weet te handelen als dat nodig is.
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
2.3 De Waddinxveense samenleving Begin 2021 staat het inwoneraantal van Waddinxveen op 30.710. De gemiddelde leeftijd van de inwoners is 41 jaar. Het aandeel inwoners jonger dan 14 jaar is relatief groot. Vergrijzing is minder sterk dan in de rest van Nederland. De Waddinxveense samenleving is dus relatief jong. De gemiddelde huishoudensgrootte is 2,38. Net iets groter dan het Nederlands gemiddelde. Bovendien is het percentage eenpersoonshuishoudens aanzienlijk lager dan gemiddeld. Gezien de nieuwbouwontwikkelingen in onder andere de wijk Triangel, ’t Suyt, Dreef-Oude Dreef en Noordkade wordt er nog een flinke groei van het aantal huishoudens en inwoners verwacht in Waddinxveen. Afhankelijk van het type prognose wordt op dit moment in 2050 een inwoneraantal tussen 34.000 en 45.000 inwoners verwacht. De prognose van het CBS gaat uit van circa 34.000 inwoners in 2050 en de prognose van ABF Primos van circa 45.000 inwoners.2 Daarbij moet worden opgemerkt, dat de prognose van het CBS wat ‘achterloopt’ op de werkelijkheid. In de afgelopen jaren is Waddinxveen namelijk iets sneller gegroeid dan waarvan in de prognose van het CBS is uitgegaan. Ook is niet met zekerheid te bepalen, in welke mate de groei van de gemeente zich 2 De bevolkingsprognose beoogt de meest waarschijnlijke toekomstige ontwikkeling van de bevolking in Nederland te beschrijven.
Het CBS gebruikt hiervoor een simulatiemodel, waarbij op onderzoek gebaseerde veronderstellingen over geboorte, sterfte, immigratie en emigratie als basis dienen. De prognosecijfers zijn met onzekerheden omgeven.
| 17
2
zal voordoen. Dat geldt zeker voor de lange termijn. Om die reden dienen de aantallen niet als absolute waarheid te worden gehanteerd. Dat geldt ook voor de Primos-prognose. Het gaat vooral om de trend, die laat zien dat van een toename van het aantal inwo-
HET DNA VAN WADDINXVEEN
ners in alle leeftijdsgroepen wordt uitgegaan.
2.4 Kernkwaliteiten 2.4.1 Kernkwaliteiten bepalen het DNA Elke gemeente heeft unieke kwaliteiten die het karakter, het eigene, het DNA van een plek bepalen. Daarbij kan het gaan om landschappelijke en stedenbouwkundige kenmerken, maar ook om kenmerken van een samenleving, zoals de saamhorigheid. Door deze kwaliteiten en het DNA scherp in beeld te krijgen, en te bepalen wat je daarvan wilt behouden, wordt het ook makkelijker te weten waar je als gemeente naartoe wilt. De volgende (bestaande) kernkwaliteiten bepalen het DNA en dus de identiteit van Waddinxveen.
2.4.2 Sociale samenleving Waddinxveners vormen hechte gemeenschappen van betrokken inwoners. Dit zorgt voor een sterk organiserend vermogen binnen de lokale samenleving. Bijzonder aan Waddinxveen is dat er relatief veel mensen vrijwilligerswerk doen. Uit de GGD-peiling Figuur 4 Bevolking naar leeftijdsklassen in Waddinxveen
van 2020 bleek dat 33% van de Waddinxveense inwoners (18 jaar en ouder) vrijwilliger is, ten opzichte van het Nederlandse gemiddelde van 25%. In de burgerpeiling van 2017 gaf daarnaast een relatief hoog percentage aan hulp te bieden aan buren (71%), zorg te bieden aan een hulpbehoevende naasten (46%) en aandacht te hebben voor buren in een zorgwekkende situatie (40%). We hebben een rijk verenigingsleven met onder andere veel sportverenigingen. Waddinxveen telt twee voetbalclubs en drie tennis-
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
| 18
2
verenigingen. Verder zijn er verenigingen in verscheidene andere takken van sport, zoals badminton, hockey, tafeltennis, korfbal,
2.4.3 Goed verbonden
HET DNA VAN WADDINXVEEN
atletiek, basketbal, turnen, volleybal, waterpolo en dansen. Ook is
Waddinxveen is uitstekend bereikbaar dankzij haar gunstige
er een land-scouting en een water-scouting. Verder heeft Wad-
ligging midden in de Randstad. Zowel Den-Haag en Rotterdam als
dinxveen sinds 1 januari 1974 een eigen reddingsbrigade. In totaal
Utrecht en Schiphol zijn in de buurt. In de gemeente komen rijks-
beschikt de gemeente over 35 sportaccommodaties en is 65% van
wegen, provinciale wegen en lokale wegen voor. De ligging naast
alle inwoners lid van een vereniging.
de A12 en de A20 zorgt voor uitstekende autobereikbaarheid. De Vredenburghlaan en de in de toekomst verwachte Bentwoudlaan,
Waddinxveen heeft daarnaast een sterke religieuze oriëntatie,
Verlengde Bentwoudlaan en Verlengde Beethovenlaan dragen hier
waarbij 57% van de inwoners kerkelijk gezind is. Er bevinden zich
nog extra aan bij. Er is een aantal openbare laadpalen te vinden,
12 kerken in de gemeente en twee moskeeën. Verschillende kerke-
met uitbreidingen in de planning.
lijke gemeenschappen vinden hier hun plaats. We mogen ons gelukkig prijzen met maar liefst drie treinstations Ten slotte zijn er actieve burgerinitiatieven, ondernemersvereni-
aan de spoorlijn Gouda – Alphen aan den Rijn: Waddinxveen-Tri-
gingen, een overkoepelend ondernemersplatform en er zijn een
angel, Waddinxveen en Waddinxveen-Noord. Vanaf station Gouda
energiecoöperatie en een warmtecoöperatie in de gemeente. Bo-
is er een directe treinverbinding met onder andere Den Haag, Rot-
vendien worden er diverse culturele evenementen georganiseerd.
terdam en Utrecht. Vanaf Alphen aan den Rijn ben je zo in Leiden. Waddinxveen zet zich samen met de regio in voor een verbetering van de verbinding richting Amsterdam. Hierdoor is ook bereikbaarheid met de trein optimaal. Waddinxveen wordt daarnaast bediend door twee buslijnen, tussen Gouda en Rotterdam-Alexander en tussen Waddinxveen station en Zoetermeer. In de gemeente Waddinxveen is veel fietsinfrastructuur. Dit zijn vrij liggende fietspaden (één en twee richtingen) en fietsstroken. Een deel van het Wilgenlaantje langs het Gouwebos en een deel van het Kale Jonkerpad in de Goudse Hout zijn geasfalteerd met
Figuur 5 Gouweplein (fotografie Omar Alsorory)
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
lignine. Dat is een milieuvriendelijk bindmiddel, afkomstig uit bomen. Dit is een primeur in Zuid-Holland. Binnen een straal van tien
| 19
2
kilometer zijn de buurgemeenten goed te bereiken met een fiets, e-bike of (elektrische) scooter. De geplande doorfietsroute Gouda-Alpen aan den Rijn gaat door Waddinxveen heen.
2.4.4 Omringd door groen Een van de kwaliteiten die door bewoners het meest wordt gewaardeerd is het groen in Waddinxveen: het groen in de wijken
HET DNA VAN WADDINXVEEN
De rivier de Gouwe stroomt door Waddinxveen. Dit is een belang-
en de grotere groenstructuren waarmee Waddinxveen direct is
rijke route voor de recreatieve en logistieke scheepvaart.
omringd. Waddinxveen vormt een toegangspoort tot het Groene Hart, een uniek landschap van weiden en water. Met ‘t Weegje, het Bentwoud, het Gouwebos en de Polder Bloemendaal zijn groene gebieden vanuit iedere wijk vlakbij. Daarnaast wordt ook de aanleg van de Vredenburghzone (tussen de Vredenburghlaan en Waddinxveen) voorbereid. Bijzonder is ook de overgang tussen landschapstypen.
Figuur 6 Station Waddinxveen Triangel
Figuur 8 ‘t Weegje
De kenmerkende waterrijke structuur van Polder Bloemendaal, als gevolg van de ontginning, is al negen eeuwen onveranderd. Naast Figuur 7 Project Coenecoop, Prinses Maximatunnel
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
deze cultuurhistorische en landschappelijke waarde kent de polder ook natuurwaarden: Delen van polder Bloemendaal zijn onder-
| 20
2
deel van Natuurnetwerk Nederland. In deze polder is ruimte voor
De groene omgeving maakt van Waddinxveen een aantrekkelijk
weidevogels. Polder Achterof biedt open landschappen en stilte.
rustpunt binnen de drukte van de Randstad. In en rondom Wad-
Er zijn verschillende recreatiemogelijkheden in deze gebieden.
dinxveen kan iedereen genieten van het groen, het water en de
Aan de westrand is een ecologische verbinding richting het zuiden
natuur.
HET DNA VAN WADDINXVEEN
gepland, via het Schravenwildertpad, Kleikade en de toekomstige Bentwoudlaan. De Gouwe, de spoorlijn en de ecologische hoofdstructuur vormen belangrijke noord-zuidverbindingen. ’t Weegje
2.4.5 Ondernemend dorp
en de toekomstige ecologische verbindingszones onder de A12
Door de centrale ligging en goede bereikbaarheid is Waddinxveen
leggen de verbinding met de zuidelijke polders. Ons areaal aan openbaar groen betreft een oppervlakte van meer dan 1,4 miljoen m² en ruim 10.000 bomen. Het begrip openbaar groen omvat alle heesters, hagen, vaste beplanting, gazons, bermen, kruidenrijke grassen, natuurvriendelijke oevers, bosplant-
een aantrekkelijke vestigingslocatie voor bedrijven en inwoners. Zo heeft zich een sterk bedrijfsleven gevormd. Waddinxveen heeft een bijzondere economie, met een belangrijk zwaartepunt in de detail– en groothandel: daar zit meer dan een derde van de werkgelegenheid in Waddinxveen.
soenen en bomen die door de gemeente beheerd en onderhouden worden.3
Figuur 10 Detailhandel in het centrum Figuur 9 Het Bentwoud
3 Beheerplan Openbaar Groen 2021-2024
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
| 21
2
Op de bedrijventerreinen zijn nationaal en internationaal opererende bedrijven gevestigd. Maakindustrie, innovatieve glastuinbouw, logistiek en distributie zijn belangrijke sectoren. Mede hierdoor beschikt Waddinxveen over veel werkgelegenheid.
HET DNA VAN WADDINXVEEN
Waddinxveen is een echte ondernemersgemeente. Dat beeld (en ook zelfbeeld van de gemeente) klopt met de cijfers van het aantal MKB. De economie is breder dan alleen bedrijven(terreinen). Het gaat ook om ZZP’ers, recreatie, de landbouw en de detailhandel. Waddinxveen is, economisch gezien, eerder kleinstedelijk dan dorps. Er is voortgezet onderwijs en Waddinxveen heeft met de Bouwacademie een eigen kennisinstituut. Een flink deel van de ondernemers is van ‘eigen kweek’. Waddinxveen heeft haar DNA van een ondernemende gemeente weten te behouden en uit te bouwen.
Figuur 11 Hoogwaardige logistiek en distributie
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
| 22
3
W ADDINXVEENSE UITDAGINGEN Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
| 23
3
We koesteren de kernkwaliteiten omdat ze Waddinxveen maken tot wat het is. Samen vormen ze de identiteit van de gemeente. Het is
WADDINXVEENSE UITDAGINGEN
echter niet vanzelfsprekend dat die kwaliteiten zo blijven. Er komen namelijk ontwikkelingen op de gemeente af die die kwaliteiten bedreigen of
3.1 Klimaat & Duurzaamheid 3.1.1 Afname biodiversiteit In heel Nederland is er de afgelopen eeuw al sprake van een achteruitgang van biodiversiteit. Dit is de rijkheid in variatie van en het aantal, aanwezige plant- en diersoorten. Voornamelijk het intensi-
een kans bieden kwaliteiten te versterken. Dit
veren van de landbouw van de afgelopen decennia heeft in Neder-
zijn de Waddinxveense uitdagingen. Door deze
land veel negatieve invloed gehad op de biodiversiteit. In Waddinx-
goed in zicht te krijgen, weten we waar we onze ambities voor de toekomst op in moeten zetten. De uitdagingen zijn ondergebracht in de volgende thema’s.
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
veen is een relatief lagere soortendiversiteit van bijen te herkennen in polder Achterof.1 Dit is een indicatie voor de totale biodiversiteit. Kanttekening bij deze kaart is de rol van het Bentwoud. In onderzoek van EIS Kenniscentrum Insecten is het Bentwoud aangewezen als waardevol leefgebied voor 61 soorten wilde bijen. Een ander aandachtspunt zijn de verstoringen in het broedseizoen van (weide)vogels in het Gouwebos, ’t Weegje, het Bentwoud en de polders. Ten slotte hebben Waddinxveners tijdens de participatie meegegeven de gemeente niet als een heel groene gemeente ervaren. Inwoners ervaren het binnenstedelijk groen als ‘eenzijdig’.2
1 Atlas van de Leefomgeving & OD 2 Groenstructuur en groenbeleid 2019
| 24
3
zij de vier 3MW turbines van Windpark Distripark. Deze leveren groene stroom voor 5.940 huishoudens. Van de totale energievraag, dus inclusief warmte, is het huidig bekende percentage hernieuwbare energie 7,2%4.
WADDINXVEENSE UITDAGINGEN
Op weg naar een duurzame energievoorziening elektrificeert onze samenleving. We gebruiken steeds meer elektriciteit in ons dagelijks leven met het aansluiten van warmtepompen en laadpalen voor elektrische auto’s. Tegelijkertijd wekken we ook steeds meer elektriciteit op met zonnepanelen en windmolenparken. Dit zorgt voor druk op het energienet. Het betrouwbaar houden van het net, nu én in de toekomst, vraagt om slimme oplossingen.
Figuur 12 Bijendiversiteit Waddinxveen, Atlas leefomgeving 2021, RIVM 2017
3.1.2 Energietransitie Om klimaatverandering tegen te gaan is Nederland druk bezig met de energietransitie. We gaan stap voor stap van het gebruik van aardgas naar het gebruik van schone elektriciteit en warmte. Het huidige percentage hernieuwbare elektriciteit in Waddinxveen is 15,7%3. Dit percentage is hoger dan gemiddeld in de regio, dank3 Percentage bekende hernieuwbare elektriciteit, Klimaatmonitor, 2019
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
Figuur 13 Windmolens bij Distripark
In Waddinxveen gebruiken veel bedrijven uit de landbouw, bosbouw en visserij het grootste gedeelte van het aardgas. De glastuinbouw is hoofdverbruiker. Een uitdaging is de bevolkingsgroei in Waddinxveen. Dit zorgt ervoor dat de energievraag alleen maar stijgt en dat er dus relatief sneller verduurzaamd moet worden om
4 Percentage bekende hernieuwbare energie, Klimaatmonitor, 2019
| 25
3
hetzelfde percentage duurzame energie te bereiken. De warmtevraag in de glastuinbouw stijgt tussen nu en 2025 extra door het uitbreidingsproject ‘Glasparel+’
3.1.3 Aanpassen aan klimaatverandering We worden wereldwijd dagelijks geconfronteerd met de gevolgen van klimaatverandering. In Nederland hebben we te maken met
WADDINXVEENSE UITDAGINGEN
In het samenwerkingsverband van de Regionale Energie Strategie
meer natte periodes die ook langer duren, intensere buien en ook
(RES) worden de kansen voor het opwekken van hernieuwbare
juist met langere periodes van droogte en hitte.
energie onderzocht in regio Midden-Holland. De doelstelling in onze regio is het opwekken van 0,435 Terawattuur (TWh) aan
Waddinxveen ligt in een polder met een gemiddelde diepte van vijf
schone elektriciteit vanaf 2030. In de RES 1.0 is geconcludeerd
meter. Waddinxveen wordt bovendien doorkruist door de Gouwe.
dat vooral zonne-energie kansrijk is in de regio en zijn de vol-
Sommige plekken in de gemeente zijn kwetsbaarder bij extreme
gende zoekgebieden opgenomen: zon op grote daken, zon boven
neerslag of hitte.5
parkeerplaatsen, zon op waterbassins bij glastuinbouw, zon op geluidsschermen en zon langs infrastructuur. Als hiermee de
Het overstromingsscenario vanuit een regionale kering is op grote
opwekdoelstelling niet wordt gehaald, wordt ook naar windenergie
delen binnen de gemeente reëel. Voor het bebouwde gedeelte kan
langs infrastructuur gekeken. Wind langs infrastructuur (de A12) is
de waterdiepte in de wijken Vondelwijk en Groenswaard oplopen
reserve zoekgebied. Een RES 2.0 is inmiddels in voorbereiding.
tot meer dan 1,5 meter. Er is een risico op schade aan wegen, infrastructuur (verzakking, scheuren) en landbouw (verdroging,
Op termijn zal de energievraag, mede door de verwachte bevol-
verzilting).
kingsgroei, verder groeien. Om daadwerkelijk energieneutraal te worden is er nog een lange weg te gaan en zal er meer nodig zijn dan zon op daken.
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
5 Klimaatstresstest, 2019
| 26
3 WADDINXVEENSE UITDAGINGEN Figuur 14 Risicoanalyse Klimaatstresstest, 2019
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
| 27
3 WADDINXVEENSE UITDAGINGEN
Figuur 15 Risicoanalyse Klimaatstresstest, 2019
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
| 28
3
3.1.4 Milieu Luchtvervuiling, geluidsoverlast en lichtvervuiling kunnen negatieve effecten hebben voor de gezondheid en het welzijn van
WADDINXVEENSE UITDAGINGEN
mens en dier. Luchtvervuiling komt plaatselijk voornamelijk van de wegen. De invloed van de A12 is duidelijk te herkennen. Vooral de stikstofuitstoot rond de A12 behoeft aandacht. De Nederlandse grenswaarden voor luchtkwaliteit worden in de gemeente Waddinxveen niet overschreden.66 Wel vindt er overschrijding van de WHO-advieswaarden plaats op verschillende plekken. Het stoken van hout door individuele inwoners, de aanwezigheid van intensieve veehouderij en het wegverkeer leveren een negatieve bijdrage aan de luchtkwaliteit (figuur 16). Waddinxveen heeft het Schone Lucht Akkoord ondertekend. Daarom staan we aan de lat om overal in de gemeente aan strengere advieswaarden van de WHO te voldoen. De verwachting is dat het wegverkeer steeds minder zal uitstoten door onder andere de opkomst van elektrisch rijden. Hierdoor zal de luchtkwaliteit op termijn naar alle waarschijnlijkheid verbeteren. Door slijtage van de banden en remmen blijft er echter nog steeds fijnstof uitgestoten worden. Er zijn dus acties nodig om de luchtkwaliteit te verbeteren, om zo gezondheidswinst te halen voor de Waddinxveense inwoners. In het schone luchtakkoord staan verschillende thema’s
Figuur 16 Onderzoek luchtkwaliteit, Tauw 2019
genoemd waar de ondertekenaars iets mee moeten doen. Voor Waddinxveen zijn dit houtstook, mobiliteit, mobiele werktuigen en participatie. 6 Onderzoek luchtkwaliteit Waddinxveen, Tauw, 2019
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
| 29
3
Geluidhinder wordt voornamelijk veroorzaakt door de verschil-
Een gebrek aan melatonine wordt in verband gebracht met de-
lende vormen van mobiliteit. Vooral autowegen leveren een grote
pressie, endocriene verstoring, oxidatieve stress, metabole versto-
bijdragen. De geluidsbelasting rond de A12 is zeer slecht (figuur
ring en kanker.
18).
7
WADDINXVEENSE UITDAGINGEN
Figuur 18 Lichtemissie, Atlas Leefomgeving 2021 Figuur 17 Geluid alle bronnen, Atlas Leefomgeving 2021
Lichtemissies (hoeveelheid licht) zijn (relatief) hoog in de hele gemeente. Dit wordt veroorzaakt door de glastuinbouwclusters in en ten westen van Waddinxveen (figuur 19).8 Planten, dieren en mensen hebben naast licht ook een dagelijkse periode van donkerte nodig. Dit heeft invloed op de aanmaak van melatonine. 7 Atlas van de leefomgeving, geluid alle bronnen 8 Atlas van de leefomgeving, lichtemissie
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
Het water in noordelijk deel Zuidplaspolder (grensgebied Waddinxveen/Zuidplas) heeft een onvoldoende waterkwaliteit. Er zijn diverse normoverschrijdingen voor nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen. Met de Omgevingswet wordt de gemeente bevoegd gezag voor alle activiteiten die in de bodem plaatsvinden. Dat houdt ook in dat de gemeente voor sommige onderdelen normen kan stellen in het Omgevingsplan.
| 30
3
3.1.5 Omgevingsveiligheid Door de gemeente lopen enkele buisleidingen (hogedruk aardgasleidingen). Het bijbehorende scenario ‘fakkelbrand’ is daar van
WADDINXVEENSE UITDAGINGEN
invloed voor een veilige ruimtelijke indeling. De risicocontouren bestrijken een aanzienlijk deel van de bebouwde omgeving. Waaronder de woningbouw nabij het leiding/ spoortraject als ook een beperkt deel van het industriegebied Doelwijk. Ook het lpg-tankstation langs Dreef is van invloed op een veilige ruimtelijke indeling. De Rijksweg A12 maakt binnen de gemeente Waddinxveen deel uit van het basisnet voor het transport van gevaarlijke stoffen. Dit betekent dat er vervoersbewegingen met gevaarlijke stoffen over plaats vinden. Te denken valt aan brandbare, explosieve en giftige stoffen. In het kader van de energietransitie vinden allerlei nieuwe ontwikkelingen plaats. Deze transitie geeft invulling aan een duurzamere wereld maar kent bij enkele vormen ook bijkomende gevaren.
3.2 Economie 3.2.1 Transitie naar een circulaire economie Circulair denken en doen is in opkomst. De filosofie is dat afval niet meer bestaat, maar steeds opnieuw kan worden gebruikt als grondstof. Daardoor hoeven we steeds minder nieuwe grondstoffen in productieketens toe te voegen. Vanuit Rijksbeleid dient ook de landbouw circulair te worden, door steeds meer focus op kringlooplandbouw te leggen. Een circulaire economie begint bij bewuste productie van spullen door producenten, door zo min mogelijk materiaal dat niet herbruikbaar is toe te passen. Daarnaast een bewuste omgang met restmateriaal door winkeliers en consumenten, door bijvoorbeeld zo min mogelijk verpakkingsmateriaal toe te passen en zo goed mogelijk afval te scheiden en spullen te hergebruiken.
We zien in algemene zin een toename van branden als gevolg van zonnepanelen, ook in Waddinxveen zijn zonnepanelen al in grote getalen toegepast. Daarnaast rijden voertuigen met nieuwe vormen van aandrijving dagelijks door de gemeente en staan ook inpandig geparkeerd. De bestrijding van deze voertuigbranden vraagt om bijzondere aandacht. De toepassing van (aanvullende maar ook brandbare) gevelisolatie is eveneens een ontwikkeling die hoort binnen de energietransitie/ energie neutrale woningen en
3.2.2 Globalisering Mondialisering of globalisering gaat over de toenemende vervlechting van gebieden en samenlevingen. Wereldwijde netwerken worden steeds vanzelfsprekender, niet alleen op het gebied van handel maar ook op economisch, cultureel, sociaal en politiek gebied. Voor bedrijven betekent het dat een internationale oriëntatie
vraagt om een bijzondere brandbestrijding.
steeds belangrijker wordt. Voor de maatschappij betekent het dat
Bij de windturbines nabij de A12/Distripark Doelwijk zijn bladbreuk
in Nederland en Waddinxveen zal de samenstelling van bewo-
en gondelbrand de voornaamste risico’s.
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
we steeds meer te maken krijgen met verweving van culturen. Ook ners – en dus de arbeidspopulatie- richting 2050 er heel anders
| 31
3
uitzien dan nu, onder meer door immigratie en emigratie. Door de coronacrisis is ook steeds meer het belang van regionale ketens aangetoond.
3.3 Mobiliteit De manier waarop we ons verplaatsen verandert. De opkomst van de elektrische auto en het gebruik van deelmobiliteit is een feit.
WADDINXVEENSE UITDAGINGEN
3.2.3 Digitalisering
Dit is ook nodig om uiteindelijk energieneutraal te kunnen zijn
De toenemende digitale mogelijkheden zorgen voor nieuwe ver-
een uitgebreid laadpalennetwerk nodig en speciaal aangewezen
dienmodellen en hebben een grote impact op ons dagelijks leven, de arbeidsmarkt en het onderwijs. Inwoners gaan steeds meer zelf informatie leveren en daaraan gekoppelde applicaties gebruiken, zoals mobiliteitsdiensten of informatie over de openbare ruimte. Er is ook een steeds grotere behoefte aan goede digitale verbondenheid en toegankelijkheid om goed te kunnen concurreren in het bedrijfsleven en op de arbeidsmarkt. De coronacrisis heeft dit meer dan ooit aangetoond en een volledig nieuwe situatie gecreëerd. Op afstand werken zal vast onderdeel blijven van de manier waarop wij werken.
als gemeente. Om elektrisch rijden goed te laten functioneren is parkeerplaatsen. Ook heeft dit effect op het elektriciteitsnetwerk. Enerzijds groeit de vraag naar elektriciteit, anderzijds zouden elektrische auto’s ook als mobiele accu’s kunnen worden ingezet. Een uitdaging in Waddinxveen is de kwaliteit van het fietsnetwerk. Het grootste deel van de fietsinfrastructuur voldoet niet aan de CROW-richtlijnen of die van de Provincie. Daarnaast wordt het overgrote deel de routes binnen/tussen buurgemeentes momenteel niet als prettig en veilig ervaren, met name in het donker. Een kansrijke ontwikkeling op het gebied van de fiets is de opkomst van de elektrische fiets. Dit zorgt ervoor dat we ook voor langere afstanden de fiets kunnen pakken en dat we ons op oudere leeftijd nog met de fiets kunnen verplaatsen. Een opkomende trend is de verdere verbetering van ‘Mobiliteitsservices’. Hierdoor is het bezit van een auto op termijn mogelijk minder nodig. Hoewel andere ontwikkelingen, zoals ‘automated driving’, de auto weer aantrekkelijker kunnen maken. Ook het vervoer van goederen verandert onder invloed van technologische
Figuur 19 Project Coenecoop
ontwikkelingen. In Waddinxveen wordt momenteel echter nog overlast ervaren van (toenemend) autoverkeer, niet optimale voorzieningen (wegen, openbaar vervoer) en beperkte doorstroming op bepaalde locaties.
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
| 32
3
Waddinxveen neemt ook deel aan de regionale programma’s de N207-Zuid en Beter Bereikbaar Gouwe. Met de N207-zuid wordt de realisatie van de Verlengde Bentwoudlaan, Bentwoudlaan en Verlengde Beethovenlaan voorbereid. Daarnaast wordt met Beter
WADDINXVEENSE UITDAGINGEN
Bereikbaar Gouwe toegewerkt naar een maatregelenpakket om de bereikbaarheid en leefbaarheid in de Gouwe-regio verder te verbeteren. Voor maatregelen in Waddinxveen wordt bijvoorbeeld gedacht aan een doorfietsroute tussen Alphen aan den Rijn en Gouda. En relatief kleine lokale, deels fysieke, maatregelen om doorstroming en veiligheid op de Gouwe te bevorderen zoals wachtplaatsen voor recreatie vaarverkeer en bij de hefbruggen worden de wegverkeerslichten beter afgestemd op de scheepvaart. Verder gaan de gemeenten Bodegraven-Reeuwijk en Waddinxveen samen in overleg over de verkeersdrukte op de Brugweg en het sluipverkeer in Reeuwijk-Dorp en omgeving.
3.4 Samenleving 3.4.1 Vergrijzing Nederland vergrijst. Het aantal ouderen stijgt, terwijl het aantal jongeren niet evenredig toeneemt. Hierdoor ontstaat demografische druk, wat aangeeft hoeveel ‘niet actieven’ er zijn ten opzichte van de potentiële beroepsbevolking. Ook in Waddinxveen groeit de groep ouderen. In 2021 is de demografische druk 75,8% ten opzichte van 70,1% gemiddeld in Nederland. Met de verwachte groei van de Waddinxveense bevolking is het nog moeilijk in te schatten hoe deze demografische druk zich zal ontwikkelen.
3.4.2 Individualisering en eenzaamheid Eenzaamheid is een negatieve subjectieve ervaring die ontstaat wanneer bestaande relaties met anderen afwijken van de persoonlijke wensen of verwachtingen daarover. In Waddinxveen voelt 8% van de inwoners van 18 jaar en ouder zich ernstig eenzaam. In Hollands Midden ligt dit percentage op 9%. Eenzaamheid is onder te verdelen in sociale en emotionele eenzaamheid. Bij sociale eenzaamheid is het aantal of de kwaliteit van sociale relaties minder dan gewenst; 25% van de inwoners in Waddinxveen van 19 jaar en ouder voelt zich sociaal eenzaam (Hollands Midden; 26%). Men-
Figuur 20 Elektrisch laden
sen die emotioneel eenzaam zijn missen intimiteit in persoonlijke relaties. Dit geldt voor 28% van de inwoners in Waddinxveen en voor 27% van de inwoners in Hollands Midden9.
9 GGD Dashboard - Een Gezonder Hollands Midden, 2020
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
| 33
3
3.4.3 Gezondheid In Waddinxveen voldoet 50% van de inwoners aan de beweegrichtlijn. Dit ligt onder het landelijk gemiddelde van 54%. Ook het per-
WADDINXVEENSE UITDAGINGEN
centage overgewicht ligt hoger dan gemiddeld; 51% ten opzichte van 46%. Over het algemeen ervaren Waddinxveners hun gezondheid als goed (82%) en in Hollands Midden ligt dit percentage ook hoger dan in de rest van Nederland. Toch heeft een relatieve ongezonde leefstijl, waaronder roken, overgewicht, een gebrek aan beweging en overmatig alcoholgebruik, een belangrijke (negatieve) invloed op de gezondheid en levensverwachting van de Waddinxveners.
10
3.4.4 Polarisatie arm en rijk Leven in armoede heeft grote gevolgen voor de gezondheid van inwoners. Mensen in armoede leven gemiddeld vijf jaar korter dan mensen met hogere inkomens. Het verschil in het aantal gezonde levensjaren is nog veel groter. In Waddinxveen heeft 12% van de inwoners tussen 18-65 jaar enige of grote moeite met rondkomen van het huishoudinkomen en 2,2% heeft hier grote moeite mee. Hier is wel een dalende trend in te ontdekken.11
3.5 Wonen 3.5.1 Druk op woningmarkt – tekort aan betaalbare woningen De druk op de woningmarkt stijgt in heel Nederland. Dit geldt ook voor Waddinxveen. De bevolking groeit hier namelijk flink door, ook doordat mensen ouder worden. Daardoor wordt ook het aantal huishoudens groter (zie volgende opgave). Bovendien zijn de huizenprijzen sterk gestegen en blijft de doorstroming achter. Starters vinden op deze manier moeilijk hun weg naar een koopwoning. Ook in de huursector zijn uitdagingen te benoemen. Door de regels over passend toewijzen bij sociale huurwoningen, zijn huurwoningen beperkter toegankelijk voor bepaalde doelgroepen. In de middeldure huursector (tot € 1045 (>80 m2 GBO) prijspeil 2022) is weinig aanbod. Terwijl er wel veel vraag is naar dergelijke huurwoningen. Er worden in Waddinxveen te weinig midden huurwoningen gerealiseerd voor de middeninkomens die niet kunnen huren in de sociale huursector maar door omstandigheden ook geen woning kunnen kopen. Scheefwonen en het onderhuren van woningen aan toeristen leggen extra druk op de situatie. Doordat er meer flexibiliteit is op de arbeidsmarkt, waarbij mensen vaker van baan veranderen, is er ook meer behoefte aan flexibel wonen. Huur is flexibeler dan koop12.
10 Nota lokaal gezondheidsbeleid 2014-201 11 GGD Dashboard - Een Gezonder Hollands Midden, 2020
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
12 Woonvisie Waddinxveen 2018-2022
| 34
3 WADDINXVEENSE UITDAGINGEN
3.5.2 Toename aantal eenpersoonshuishoudens en zelfstandigwonenden
De energietransitie vraagt om aanpassingen in onze gebouwde
De grootte van huishoudens neemt af, terwijl het aantal huis-
omgeving. Om te zorgen dat de energievraag lager wordt en we de
houdens toeneemt. In 2030 zal Nederland naar verwachting 8,5 miljoen huishoudens tellen. Nu zijn dat er 7,9 miljoen. Volgens de huishoudensprognose komen er vooral meer eenpersoonshuishoudens bij, waarvan een groot deel alleenwonende ouderen.13 Dat levert een hogere woningbehoefte op doordat huishoudens kleiner worden. Het aantal mensen dat zelfstandig woont en een zorgvraag heeft, groeit snel. Er moeten voldoende woningen beschikbaar zijn waarin mensen met een zorgvraag zelfstandig kunnen wonen, zowel in de bestaande voorraad als nieuwbouw. Deze is idealiter gelijkvloers en goed toegankelijk met rolstoel of rollator. Dit voldoet ook aan de vraag naar woningen die geschikt zijn voor het huisvesten van de groeiende groep ouderen. Langer zelfstandig wonen vraagt daarnaast om aanpassingen van de woon- en leefomgeving. Ook deze moet toegankelijk zijn met rolstoel of rollator. Dagelijkse voorzieningen zijn bij voorkeur op loopafstand aanwezig.
3.5.3 Verduurzamingsopgave in gebouwde omgeving
benodigde energie op duurzame manier opwekken, vraagt nogal wat. Nieuwe woningen zijn sinds 2018 standaard aardgasvrij en energie-efficiënt, maar bestaande woningen zijn dat vaak niet. Deze moeten van het aardgas afgekoppeld worden en hiervoor moeten alternatieven voor het koken en verwarmen op aardgas gevonden worden. Woningen dienen geïsoleerd te worden, voorbereid te worden op alternatieve warmtevoorzieningen en zoveel mogelijk uitgerust met zonnepanelen. Een nieuwe uitdaging is energie armoede. De energieprijs zal verder blijven stijgen in de toekomst. Het is nu al het geval dat armere gezinnen een relatief groter deel van hun inkomen aan energie uit moeten geven. Eveneens wonen armere gezinnen in oudere huizen en hebben ze niet de middelen om investeringen te doen om hun woningen energiezuiniger te maken. Zo zijn zij ook minder in staat hun energieverbruik terug te brengen. Energie armoede treedt op wanneer mensen om kosten te voorkomen het energieverbruik terugbrengen, wat vervolgens leidt tot een achteruitgang van levenskwaliteit. Voorbeelden zijn het overslaan van maaltijden of de verwarming uitzetten in de winter. Hier dient rekening mee gehouden te worden bij de energietransitie.
13 CBS, Huishoudensprognose 2018-2060
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
| 35
4
W ADDINXVEEN IN 2050 ONZE AMBITIES VOOR DE TOEKOMST Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
| 36
4
Op basis van onze kwaliteiten en de
WADDINXVEEN IN 2050
moeten, richten we ons in dit deel van de
4.1 Bruggen bouwen richting de toekomst
visie op de toekomst. We kiezen voor 2050,
De ontwikkeling van Waddinxveen heeft zich altijd gekenmerkt
uitdagingen waar we mee aan de slag
omdat dit ons uitdaagt om na te denken over de lange termijn opgaven die op ons afkomen en de lange termijn consequenties
door een krachtdadige houding ten opzichte van de omstandigheden van haar omgeving, zoals beschreven is in de ontstaansgeschiedenis in 2.1.
van onze keuzes. Ook daagt het ons uit om
Deze historie laat zien dat het landschap van Waddinxveen altijd
de beperkingen van de dagelijkse praktijk
is veranderd door -en naar de hand is gezet van- haar inwoners,
los te laten en te durven dromen. In dit hoofdstuk tonen we onze ambities, waar we met Waddinxveen naar toe willen en hoe we
om in te spelen op de ontwikkelingen die op haar afkwamen. Ook nu komen er grote ontwikkelingen op ons af. En ook nu moeten we, net als in het verleden, de moed hebben om ingrijpende keuzes te maken. Zo kan de brug (tegen wil en dank toch medebepalend
met opgaven om willen gaan. Daarbij laten
voor de identiteit van Waddinxveen) worden geslagen tussen
we ons wel inspireren door het rijke verleden
verleden en toekomst, tussen stad en land, tussen landschappen
van Waddinxveen. We trekken de lijnen die we daar ontdekt hebben door naar de toekomst.
(hoog en laag, nat en droog) en tussen mensen onderling. Het credo ‘Waddinxveen; bruggen bouwen richting de toekomst’ wordt verder uitgewerkt langs drie pijlers: ‘Veelzijdig polderlandschap’, ‘Goed leven tussen stad en land’ en ‘Innovatieve knoop aan de Gouwe’.
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
| 37
4 WADDINXVEEN IN 2050 Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
Figuur 21 De ambities van de Omgevingsvisie Waddinxveen 2050 in een oogopslag
Toelichting Iedere pijler beschrijft belangrijke ambities voor de hele gemeente. Die zijn in een tweede ring verder thematisch uitgewerkt. Idealiter zijn de drie pijlers met elkaar in evenwicht. Die balans is niet overal in Waddinxveen hetzelfde. Een eigen koers per deelgebied zorgt ervoor dat de overkoepelende ambitie gebiedsgericht kan landen. Dit diagram is te beschouwen als het integraal inspiratie- en afwegingskader van de omgevingsvisie, dat richting geeft aan het beleid op onderdelen en helpt keuzes te maken. Het dient ook als kader voor nieuwe initiatieven en als basis voor de monitoring.
| 38
4
4.2 Integrale visiekaart Bijgaand is de integrale visiekaart Waddinxveen 2050 te zien. Hier zijn de belangrijkste ruimtelijke ingrepen weergegeven die
WADDINXVEEN IN 2050
in de komende hoofdstukken beschreven worden. Hier volgt een beknopte toelichting. De arceringen en icoontjes op de kaart zijn indicatief en de locaties liggen nog niet overal vast. Beginnend bij de woonkern, herkenbaar aan de lichtgele kleur. Hier worden de groenstructuren versterkt. Zowel de hoofdgroenstructuur als de wijkgroenstructuur krijgen een kwaliteit- en kwantiteitsimpuls en gaan meer bijdragen aan biodiversiteit. Daarnaast komt er meer ruimte voor ontmoeting. Dit wordt gestimuleerd op logische plekken, zoals bij buurthuizen of andere voorzieningen die mensen trekken. Ook komt er in de openbare ruimte meer plek voor recreatie en speelmogelijkheden. Gebieden rond scholen en andere plekken waar veel kinderen komen, worden rookvrije omgevingen. In het centrum is extra aandacht voor het creëren van een toegankelijke openbare ruimte voor eenieder. Ook is dit een mogelijk autoluwe omgeving in de toekomst. In het centrumgebied zetten we in op een versterking van de horeca en een betere verbinding met de horeca aan de kade. In het gehele woongebied wordt ingezet op het verbeteren van de fietsinfrastructuur en verbindingen met de fiets. Voor de auto komt er een dekkend laadpalennetwerk.
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
In de woonwijken wordt sterk ingezet op het stimuleren van zon op dak en op klimaatadaptie. Er is een aantal potentiële woningbouwlocaties aangegeven met een rode arcering. De meest opvallende is de transformatie van het bedrijventerrein Noordkade naar woningen. Met een gele arcering zijn gebieden gemarkeerd waar de planvorming al loopt. Aan de rand van het woongebied zoeken we de verbinding met het buitengebied op. Hier creëren we ruimte voor het maken van groene ommetjes. In het buitengebied zetten we in brede zin in op het bevorderen van de biodiversiteit en natuurontwikkeling. Ook zorgen we dat hier voldoende ruimte is voor waterberging. Op zorgvuldig gekozen plekken verhogen we het waterpeil. Hier kunnen bijvoorbeeld natte teelten worden ontwikkeld. In polder Bloemendaal zien we hier op sommige plekken kansen voor. De grote groene pijlen geven aan waar er groene verbindingen met de regio worden versterkt. In de recreatiegebieden en in het veenweidegebied breiden we recreatie en spelmogelijkheden verder uit. In de gehele gemeente verbeteren we de fietsverbindingen, ook tussen het woongebied en het buitengebied. Voor de bedrijventerreinen zijn de volgende ontwikkelingen te zien. We zetten in op een groene buffer tussen de bedrijvigheid en het woongebied. De Vredenburghzone is de eerste stap hierin. In de A12 driehoek wordt de focus gelegd op bedrijvigheid van de toekomst.
In het geval dat dit gebied tot ontwikkeling komt, betekent
| 39
4
dit dat naast bedrijfsvormen en productieprocessen ook dat dit
Alle bedrijventerreinen worden ingezet voor de energietransitie,
natuur inclusieve en energieopwekkende gebouwen zijn in een
door grootschalig zon op dak aan te leggen en duurzame warmte
groene omgeving.
te gebruiken. Ze worden ook flink vergroend en duurzaam bereikbaar gemaakt.
WADDINXVEEN IN 2050 Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
| 40
4
4.3 Veelzijdig polderlandschap
WADDINXVEEN IN 2050
Het Waddinxveense landschap is veelzijdig. Het bestaat uit strakke polders, maar ook bos, moeras en ongerept veenweidegebied. Dit wordt afgewisseld met een levendige dorpskern en allerlei kenmerken van de drukte en bewoning van de Randstad. Dit veelzijdige polderlandschap omvat dan ook niet alleen het buitengebied, maar eveneens het stedelijke landschap. Het koesteren van dit veelzijdig polderlandschap betekent voor ons het inzetten op ‘robuust groen’, een ‘klimaatadaptieve inrichting’ en een ‘toekomstbestendige leefomgeving: energieneutraal & circulair’.
Figuur 22 De ambities van de pijler ‘veelzijdig polderlandschap’
Omgevingsvisie Waddinxveen 2050
| 41
4
4.3.1 Robuust groen
heeft zijn eigen sfeer en uitstraling van het groen en de openbare ruimte. Groen kan ook een sociale functie hebben in de vorm van een gedeelde eetbare buurttuin. Mensen kunnen elkaar hier ont-
Groene uitstraling
moeten, de tuin samen onderhouden en samen het eten plukken
WADDINXVEEN IN 2050
Openbaar groen is van groot belang voor de beleving en waarde-
en bereiden. We stimuleren dit soort initiatieven. We werken aan
ring van onze woon, werk- en leefomgeving. Groen herbergt tal
meer mogelijkheden om in de directe woonomgeving een ommetje
van maatschappelijke betekenissen en heeft grote sociale, eco-
te kunnen maken; met groene wandelroutes in elke buurt/wijk. Zo
logische en economische waarden. In de hoofdgroenstructuur
stimuleren we beweging en een gezonde leefstijl Dit groen draagt
staat behoud en versterken van het groen voorop, daar is weinig
ook bij aan meer biodiversiteit in de woonomgeving.
mogelijk. Voor de wijkgroenstructuur geldt een milder beschermingsregime. Voor het overige groen in de directe woon- en werk
In de robuustere delen van de hoofdgroenstructuur binnen de
omgeving is meer mogelijk. In alle gevallen worden ingrepen in het
bebouwde kom gaan we werken aan meer natuurlijk groen. We
groen gecompenseerd.
streven naar een duidelijke en herkenbare hoofdgroenstructuur,
1
met eenduidige en samenhangende samenstelling van het groen. We willen de groene uitstraling van Waddinxveen verbeteren en
Elke wijk heeft zijn eigen sfeer en uitstraling van het groen en de