Bijlage 2 Bijlagen bij het Risicoprofiel 2023-2026

Bijlagen

Over het algemeen heeft een ziektegolf niet direct invloed op cultureel erfgoed. Echter kunnen de maatregelen om grootschalige pandemie, zoals corona, te beteugelen wel leiden tot het wegvallen van inkomsten voor culturele instellingen. Hierdoor valt financiering voor onderhoud en renovatie weg wat kan leiden tot het in verval raken van cultureel erfgoed.

Hollands Midden kenmerkt zich door een combinatie van (grote) steden en landelijk gebied. Intensieve veehouderij, wat overigens beperkt voorkomt in Hollands Midden, vergroot de kans dat een virus overspringt van dier op mens165. Daarnaast zorgt de hoge bevolkingsdichtheid en de vele reisbewegingen dat een dergelijk virus zich gemakkelijk over de rest van regio (en mogelijk daarbuiten) verspreidt. De huidige trend van verdichting waarbij landelijke en stedelijke gebieden steeds meer met elkaar vermengen en de toenemende hyperconnectiviteit, waardoor mensen zich makkelijk over de wereld verplaatsen, maakt dat de kans op/verspreiding van een zoönose alleen maar groter wordt.

165 GGD Hollands Midden (2013). Veehouderij en gezondheid in de regio Hollands Midden.

166 Eenvandaag.nl. Klimaattop in Nederland tijdens coronacrisis belangrijker dan ooit. Geraadpleegd op 2 december 2021.

61

7

Publieke veiligheid

7.1.1 Beoordeling impact Territoriale veiligheid

Onder dit thema vallen twee crisistypen:

De aanjager die vooral van invloed is op deze crisistypen is polarisatie en radicalisering.

Fysieke veiligheid

7.1 Verstoring openbare orde Er is sprake van aantasting van de openbare orde wanneer een verstoring van enige betekenis de normale gang van zaken in de desbetreffende openbare ruimte aantast167. Hierbij kan worden gedacht aan demonstraties, zoals de boerenprotesten (oktober 2019) of de avondklokrellen (23 – 26 januari 2021) Deze laatste waren een gevolg van een maatregelen die de overheid trof in de bestrijding van COVID-19. De afgelopen periode heeft er een zekere kruisbestuiving plaatsgevonden tussen enerzijds actiegroepen die zich verzetten tegen het overheidsbeleid en anderzijds completdenkers.168. Dit groeiende anti overheid sentiment, wat in de coronatijd een vlucht lijkt te hebben genomen, kan leiden tot meer verstoringen van de openbare orde. Protesten gaan steeds meer gepaard met openbare orde verstoringen. De inzet van de ME bij protesten is sinds juni 2020 landelijk al tientallen keren voorgekomen. Soms wordt het protest door hooligans, relschoppers, baldadige jongeren of complotdenkers ook aangegrepen om een (gewelddadige) confrontatie aan te gaan met de politie. Benadrukt moet worden dat er een verschil is tussen personen die doorgaans vreedzaam demonstreren en zij die als uitlaatklep of verveling doelbewust gaan rellen 169. 167 Hoge Raad arrest, 30 januari 2007, LJN: AZ2104 168 NCTV.nl. Polarisatie en extremisme Geraadpleegd op 13 oktober 2021 169 NCTV (2021).

De verschillende gezichten van de coronaprotesten. Geraadpleegd op 7 december 2021.

Bijlagen

• Verstoring openbare orde; • Extreem geweld.

In de afgelopen tijd hebben we gezien dat zowel demonstraties als rellen impact kunnen hebben op het grondgebied. Bij de boerenprotesten zijn er dagen geweest dat delen van de snelweg (A28) en kruispunten werden geblokkeerd (oktober en december 2019)170. De duur hiervan is echter meestal maar een dag of aantal dagen, waardoor de daadwerkelijk impact beperkt blijft.

Afhankelijk van de aard en omvang van de verstoring van de openbare orde zijn doden en gewonden voorstelbaar, maar niet waarschijnlijk. De verstoringen richten zich veelal op de openbare ruimte, zoals bij de avondklokrellen (2020) en andere coronaprotesten. Wanneer de verstoringen met geweld tegen personen gepaard gaat en er veel slachtoffers bij komen kijken, hebben we het over extreem geweld en niet meer alleen de verstoring van de openbare orde.

Economische veiligheid De economische kosten bij verstoringen van de openbare orde kunnen in de miljoenen lopen. Zo hebben de avondklokrellen (2020) voor zeker 1 miljoen aan schade veroorzaakt. Hierbij ging het alleen om de verzekerde schade, want de schade voor de ondernemers is nog groter171. De schade en de kosten die hiermee gepaard gaan zijn altijd afhankelijk van het soort verstoring van de openbare orde.

Ecologische veiligheid Het is voorstelbaar dat de flora en fauna aangetast worden, maar niet langdurig of blijvend genoeg om de oorspronkelijke ecologische functie aan te tasten. De impact op flora en fauna is dus laag. 170 Destentor.nl. Boeren blokkeren A28 volledig tussen Hoogeveen en Zwolle. Geraadpleegd op 13 oktober 2021. 171 Limburger.nl Verzekeraars: zeker 1 miljoen euro schade door avondklokrellen Geraadpleegd op 13 oktober 2021.

62

Sociale en politieke stabiliteit

Deelname aan het normale maatschappelijke leven kan belemmerd worden. De voorbeelden van de afgelopen jaren waarbij de verstoring van de openbare ruimte aan de orde was, hebben zich alleen beperkt tot een dag of aantal dagen en een klein deel van de openbare ruimte. De impact op het dagelijkse leven is dan ook beperkt.

7.1.2 Beoordeling waarschijnlijkheid Verstoring van de openbare orde komt in verschillende vormen regelmatig voor. Voorbeelden hiervan zijn de avondklokrellen, de boerenprotesten en de woonprotesten. Bij deze laatste heeft de polities meermaals moeten ingrijpen en zijn een twintigmal mensen aangehouden173.

7.1.3 Beoordeling beleving Omdat verstoring van de openbare orde zich met zekere regelmaat voordoet, worden bewoners van Hollands Midden hier ook mee geconfronteerd. Uit de Veiligheidsmonitor blijkt dat de onveiligheidsgevoelens die in en nabij de woonplaats worden ervaren in de loop der jaren afnemen, terwijl de ervaren overlast ongeveer gelijk blijft174. Het percentage dat overlast ervaart is 44%, dit betekent dat het belevingsaspect overeenkomstig is met de impact- en waarschijnlijkheidsanalyse.

Bijlagen

De sociaal psychologische impact is bij verstoring openbare orde en maatschappelijke onrust zeer groot. Angst zal vooral een rol spelen voor de mensen die wonen in de nabijheid van de openbare orde verstoring. Mensen mijden deze plekken, kunnen vluchtgedrag vertonen, afwijkend koopgedrag vertonen, stigmatiseren en hun onvrede uiten via de media. De publieke woede zal veel breder zijn. Een deel van de mensen zal die woede richten op de overheid, een ander deel op de relschoppers172. De samenleving kan na dergelijke openbare orde verstoringen nog verder polariseren.

Het daadwerkelijk functioneren van de Nederlandse overheid komt niet snel in het geding door de verstoring van de openbare orde. Wel kan het invloed hebben op het vertrouwen in de overheid en daarmee weer zorgen voor meer rellen en demonstraties.

Veiligheid van cultureel erfgoed Tenzij de verstoring van de openbare orde direct gericht is tegen cultureel erfgoed is de impact hierop klein tot niet aanwezig.

Conclusie De impact van de verstoring van de openbare orde kan ernstig zijn. Vooral op het gebied van kosten en sociaal psychologisch.

172 Analistennetwerk Nationale Veiligheid (2016). Het Nationaal Veiligheidsprofiel 2016.

173 NOS.nl https://nos.nl/artikel/2417201-23-mensen-aangehouden-naafloop-van-woonprotest-in-leiden. Geraadpleegd op 24 februari 2022 174 Ministerie van Justitie en Veiligheid (2017). Veiligheidsmonitor 2017

63

7.2 Extreem geweld

7.2.1 Beoordeling impact Territoriale veiligheid

De laatste jaren zijn we regelmatig geconfronteerd met plotselinge, ingrijpende gebeurtenissen voortvloeiend uit extreem geweld. Een voorbeeld is het schietdrama in Alphen aan den Rijn (2011). En ook dreigingen van extreem geweld komen geregeld voor. Zo zijn in 2021 twee mannen veroordeeld voor het beramen van een terroristische aanslag in Nederland178.

Sociale en politieke stabiliteit

175 Inspectie Justitie en Veiligheid (2020). De voorbereiding op hulpverlening na een terroristische aanslag 176 Parool.nl. Dit weten we over de aanslag op Peter R. de Vries. Geraadpleegd op 11 maart 2022. 177 NCTV (2014). Handreiking aanpak van radicalisering en terrorismebestrijding op lokaal niveau. 178 Nu.nl. Zes jaar cel voor plannen terroristische aanslag in Nederland. Geraadpleegd op 14 oktober 2021

De impact van extreem geweld op de territoriale veiligheid kan door in theorie erg groot zijn. Echter beperkt een incident met extreem geweld zich in de praktijk veelal tot één bepaald gebouw of gebied. Er is dus sprake van aantasting van de integriteit van het grondgebied, alleen geldt dit veelal voor een beperkt gebied.

Fysieke veiligheid Het aantal slachtoffers is erg afhankelijk van de aard en de omvang van het incident. Het kan variëren van één doelgerichte moord tot een aanslag met meerdere doden en gewonden.

Bijlagen

Bij extreem geweld gaat het niet alleen om om de ideologische motieven van de dader(s) maar om het doel om (veel) slachtoffers te maken175. Dit kunnen uitingen van terrorisme zijn, maar dat hoeft dus niet. Een recent meer voorkomende vorm van extreem geweld is extreem crimineel geweld. Denk hierbij aan afrekeningen in het criminele circuit, maar ook buiten het criminele circuit. Denk hierbij aan de aanslag op Peter R. de Vries op 6 juli 2021176. Indien crisissituaties ontstaan wordt een beroep gedaan op een breder netwerk, bijvoorbeeld samen met de andere hulpverleningsdiensten en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV)177. In Nederland is sinds 2005 het Alerteringssysteem Terrorismebestrijding (ATb) operationeel. Dit systeem is primair gericht op het waarschuwen van vitale bedrijfssectoren en niet op het waarschuwen van burgers. Het alerteringssysteem zal in geval van nood of bedreiging alle benodigde personen en diensten snel kunnen waarschuwen, waardoor deze diensten aanvullende maatregelen kunnen treffen. Het NCTV gebruikt het systeem om bestuurders, politie, hulpdiensten en anderen te informeren over bijvoorbeeld de dreiging van een aanslag en te komen tot adequate maatregelen.

Economische veiligheid De economische kosten zijn erg afhankelijk van de omvang van het incident. Hoe groter het getroffen gebied en het aantal slachtoffers, hoe hoger veelal de kosten.

Ecologische veiligheid De impact van extreem geweld op flora en fauna is nagenoeg nihil.

De impact op het dagelijks leven kan groot zijn. Dit heeft vooral te maken met het onvoorspelbare karakter wat extreem geweld met zich mee kan brengen. Ondanks dat het zich veelal beperkt tot één locatie, kan de dreiging van een vervolg er voor zorgen dat mensen zich niet vrij kunnen verplaatsen. Denk hierbij aan het tramincident in Utrecht in 2019 waarbij mensen in Utrecht werden opgeroepen niet meer naar buiten te gaan en in de buurt van het incident te komen.

64

7.2.2 Beoordeling waarschijnlijkheid

De sociaal psychologische impact van extreem geweld is groot. Als gevolg van een dergelijk incident kan angst ontstaan onder de bevolking, maar ook woede. Veelal speelt gevoelde onzekerheid hierbij ook een rol. De afname van het gevoel van veiligheid in een bepaalde omgeving (of zelfs de samenleving) kan lange tijd een impact hebben.

Veiligheid van cultureel erfgoed Tenzij het extreme geweld plaatsvond op of in een locatie van cultureel erfgoed is de impact hierop klein.

Conclusie De impact van extreem geweld kan, afhankelijk van de aard en omvang, heel groot zijn. Dit lijkt het grootst bij de sociaal psychologische impact en op het gebied van slachtoffers. Op de overige onderdelen is de inschatting dat het minder impact heeft. Afhankelijk van het incident is het vooral de

Het risico dat rechts-extremisten naar geweld grijpen is groter dan in het verleden. Het NCTV signaleert een toename van personen die online dreigen met geweld. Ook de toename van polarisatie sinds de coronapandemie zorgt voor meer maatschappelijke onrust en zorgt voor een grotere kans op extreem geweld. De verwachting is dat deze trend de komende jaren door blijft zetten. Voor een aantal objecten en gebieden in de regio geldt ook dat er een verhoogde kans is op een aanslag. Denk aan BRZOobjecten, risicovolle evenementen en grote hotels. Om hierop voorbereid te zijn, zijn een aantal extra maatregelen getroffen (als het extra opleiden van de kazernes).

Bijlagen

De impact op het openbaar bestuur is afhankelijk van de aard en omvang van het extreme geweld. Naar verwachting wordt het openbare bestuur door extreem geweld niet belemmerd in het functioneren. Echter kan de geloofwaardigheid wel worden aangetast als blijkt dat het openbare bestuur nalatig is geweest. De impact zal daarnaast voornamelijk groot zijn op het gebied van de openbare orde en veiligheid.

7.2.3 Beoordeling beleving Omdat incidenten met extreem geweld erg worden uitgelicht in de media, leven deze in grote mate onder de bevolking. Uit de gegevens van de Veiligheidsmonitor179 wordt de kans op een terroristische aanslag niet heel hoog ingeschat (5%).

179 Veiligheidsmonitor veiligheidsregio HM (2019). Brandveiligheid, risicobeleving en bekendheid Veiligheidsregio.

65