Bestuurlijke nota Onderzoek Toegankelijkheid Waddinxveen- versie raad

Aan: de leden van de gemeenteraad van Waddinxveen

Contactpersoon Telefoon

Datum

M. ter Hoeve

6 oktober 2023

06-15872064

Onderwerp Aanbieding rapport onderzoek naar Toegankelijkheid van de Groene Hart Rekenkamer Geachte leden van de gemeenteraad van Waddinxveen,

Gemeenten zijn vanuit het VN-verdrag Handicap verantwoordelijk om de samenleving inclusief te maken voor iedereen, ongeacht iemands beperking of chronische ziekte. Hiervoor is het van belang dat gebouwen en de openbare ruimte toegankelijk zijn. Anno 2023 gaat het niet alleen om fysieke, maar ook om digitale toegankelijkheid. Zowel fysieke als digitale toegankelijkheid dragen bij aan een inclusieve samenleving. Vanwege deze internationale verplichting voor alle gemeenten is de Groene Hart Rekenkamer in november een onderzoek begonnen naar toegankelijkheid in uw gemeente. In het eerste half jaar van 2023 heeft onderzoeksbureau Parma Groep dit onderzoek namens de Groene Hart Rekenkamer uitgevoerd. In deze brief zetten wij onze conclusies en aanbevelingen voor u uiteen. Onze hoofdconclusie is dat de gemeente Waddinxveen beleid heeft over inclusie en toegankelijkheid, maar dit is geen integraal beleid en het ontbreekt aan meetbare doelen. De betrokkenheid van de gemeenteraad bij dit onderwerp is niet heel groot. In de praktijk is de gemeente zowel met toegankelijkheid van de gebouwen als de leesbaarheid van de brieven en de website op de goede weg, maar er is ruimte voor verbetering. De doelgroep is behoorlijk tevreden. Deze brief is als volgt opgebouwd. Eerst zullen wij ingaan op belangrijkste conclusies uit het onderzoek. Vervolgens komen onze aanbevelingen aan bod.

Wij eindigen onze brief met het vervolgproces om tot een afronding van dit onderzoek te komen. In bijlage I van deze brief treft u de onderzoeksrapportage voor de volledige analyse, aanleiding, doelstelling en onderzoeksverantwoording aan. In bijlage II van deze brief treft u het bestuurlijk wederhoor aan.

A. Conclusies De onderstaande conclusies zijn getrokken op basis van uitvoerig onderzoek door Parma Groep. Voor de beantwoording van alle onderzoeksvragen, verwijzen wij u naar hoofdstuk 2 tot en met 4 van het bijgevoegde rapport.

1. De gemeente Waddinxveen heeft algemeen, maar geen integraal toegankelijkheidsbeleid. Daarbij ontbreekt het aan meetbare doelen. De gemeente Waddinxveen heeft aandacht voor inclusie en toegankelijkheid, zo blijkt uit kaderstellende documenten uit verschillende domeinen. In kaderstellende documenten zijn algemene doelen voor inclusie geformuleerd, maar die worden niet concreet gemaakt. Wel worden wettelijke eisen die gesteld worden aan toegankelijkheid van gebouwen en de inrichting van de openbare ruimte als uitgangspunt van handelen genomen. Daarbij concluderen we dat er geen meetbare doelstellingen zijn. Het bijhouden van voortgang is daarom lastig. De gemeente stuurt niet domeinoverstijgend op inclusie en toegankelijkheid. Er is aandacht binnen verschillende domeinen voor inclusie, maar die is onvoldoende geborgd in werkprocessen. Waddinxveen stuurt niet integraal op toegankelijkheid en heeft voor het thema toegankelijkheid geen samenhangende agenda of actieplan opgesteld - de gemeente voldoet daarmee niet aan de randvoorwaarden voor kwalitatieve uitvoering. 2. Betrokkenheid van de raad en de doelgroep in Waddinxveen is klein De raad laat zich incidenteel informeren over inclusie en toegankelijkheid, maar houdt niet structureel de vinger aan de pols. Dit is ook lastig omdat doelstellingen niet specifiek en meetbaar zijn opgesteld en voortgang niet wordt bijgehouden.

Er is geen aparte uitvoeringsorganisatie ingericht om inclusiebeleid vorm te geven of de uitvoering van de afspraken over inclusie en toegankelijkheid te bewaken. De lijnorganisatie dient uitvoering te geven aan inclusie binnen de verschillende beleidsdomeinen. Inclusie en toegankelijkheid is daarmee iets dat bij de reguliere uitvoeringstaken hoort. Er is geen overkoepelende overlegstructuur. De Participatie- en Adviesraad Gemeente Waddinxveen adviseert bij beleidsvorming en bij ontwikkelingen in de openbare ruimte/gebouwen. Daarbij gaat het niet om de doelgroep zelf, maar om een vertegenwoordiging. Het is daarmee niet zo dat de doelgroep actief is betrokken bij het kiezen van doelen en prioriteiten als het gaat om het VN-verdrag. Op het onderwerp is veel wisseling geweest in personele bezetting. Het contact met de doelgroep en de Participatie- en Adviesraad is daardoor vluchtig. Opgebouwde kennis vervliegt hierdoor en dat leidt tot motivatieverlies bij betrokkenen, zoals bij het ter ziele gegane Platform van Gehandicapten (PGW). Er is daardoor geen aandacht voor bewustwording onder medewerkers, iets dat de doelgroep ook is opgevallen. 3. In de praktijk is de gemeente Waddinxveen in de openbare ruimte en met brieven en de website op de goede weg, maar er is ruimte voor verbetering In het onderzoek zijn openbaar vastgoed, brieven en de website getoetst.

We kunnen geen algehele conclusie trekken, omdat we slechts een aantal cases hebben getoetst. Die schetsen we onderstaand: a. Wettelijke eisen De gemeente gaat uit van de wettelijke vereisten en hanteert ‘De Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR)’. De LIOR is bedoeld om de kwaliteit van de inrichting van de openbare ruimte te waarborgen en te verbeteren. Hierin is aandacht voor toegankelijkheid. Voor de toegankelijkheid van informatie is een projectgroep ingericht die de wettelijke eisen implementeert en werkt aan duidelijk taalgebruik. b. Gebouwen Er zijn drie gebouwen getoetst op basis van de criteria die gelden voor het Nederlands Keurmerk voor Toegankelijkheid. Geen van de gebouwen voldoet op dit moment aan de gestelde eisen. Ook zijn er drie gebouwen getoetst met de doelgroep. Zowel het gemeentehuis als het cultuurhuis zijn redelijk op orde.

Het dorpshuis Zonnig Zuid is nog niet ingericht op toegankelijkheid, maar kan met een paar aanpassingen toegankelijker worden. c. Website De algehele status van de toegankelijkheid van de gemeentelijke website is volgens de wettelijke verklaring ‘B: voldoet gedeeltelijk’. Drie willekeurig gekozen stukken tekst op de website hebben leesniveau B1 en B2. De geselecteerde brieven scoren gemiddeld een voldoende. Er zijn nog wel tal van verbeteringen aan te brengen om de brieven beter te laten aansluiten bij mensen met een handicap. d. Doelgroep De doelgroep is redelijk tevreden over de aanpassingen die zijn gedaan in de geschouwde gebouwen en geeft aan: je kunt niet met alles rekening houden. Bij de brieven ziet de doelgroep nog ruimte voor verbetering en over de website maakt de doelgroep zich nog zorgen. Ook de doelgroep ziet dat er pogingen gedaan worden, maar dat er nog voldoende werk te doen is.

B. Aanbevelingen Op basis van de bevindingen en conclusies doet de Groene Hart Rekenkamer de volgende aanbevelingen. Deze aanbevelingen richten zich via uw raad met name op het college. 1. Verzoek het college om een Lokale Inclusie Agenda op te stellen en maak afspraken over de wijze waarop de raad over de voortgang wordt geïnformeerd. Toelichting: op bijna alle beleidsterreinen is aandacht nodig voor toegankelijkheid. Aanpassingen zijn niet altijd direct te realiseren. Het VN-verdrag vraagt dan ook geen resultaatverplichting, maar vraagt wel een start te maken en voortgang bij te houden. Gemeenten zijn verplicht een actieplan op te stellen waarin ze aangeven op welke wijze ze werken aan toegankelijkheid. Dit kan in een Lokale Inclusie Agenda. De VNG ondersteunt gemeenten hierbij vanuit de Handreiking Lokale Inclusie Agenda en het Koploperprogramma. Zorg dat u als gemeenteraad de vinger aan de pols houdt. Dit kan in de P&C cyclus met specifieke doelstellingen of als je als raad nog dieper wilt gaan in een specifieke rapportage. Het maakt uiteraard een verschil of de raad aandacht heeft voor toegankelijkheid en inclusie. Als de raad betrokken is, wordt er ambtelijk ook harder aan gewerkt. Het heeft dus echt zin om hier actief mee aan de slag te gaan of een ambassadeursrol te vervullen. 2.

Vraag het college te investeren in bewustwording onder medewerkers en het vormgeven van een voorbeeldrol voor andere organisaties en ondernemingen. Toelichting: wanneer bewustwording ontbreekt worden alle veranderingen moeilijker. Als je al moet prioriteren omdat je weinig geld hebt. Zet dan in op bewustwording en borg dat in een werkproces. Laat het niet mensafhankelijk zijn. Bovengenoemde Lokale Inclusie Agenda kan eveneens bijdragen aan bewustwording. Dus wanneer middelen niet beschikbaar zijn, is ons advies om vooral in te zetten op bewustwording. 3. Verzoek het college om een vertegenwoordiging van de doelgroep zoals bedoeld in het VN-verdrag te organiseren en zorg daarbij voor de juiste randvoorwaarden (financiering, ondersteuning). Toelichting: de doelgroep betrekken is makkelijker gezegd dan gedaan. Naar ons idee maakt het uit of er voor de doelgroep een vaste plek is weggelegd in de werkprocessen. Een vorm van borging is

nodig. Is dat alleen een ambtenaar, dan is dat kwetsbaar - zeker in het tempo waarin mensen van baan veranderen. Als er geen structurele overleggen zijn en geen resultaten, haakt de doelgroep af. De gemeente Waddinxveen zou niet eens zozeer moeten inzetten op faciliteren van de doelgroep, maar echt op het werkproces waarin de doelgroep een vaste plek heeft. De doelgroep kan helpen bij prioriteiten stellen. Misschien moet de doelgroep dat zelfs wel doen omdat het zonder hem eigenlijk niet kan. 4. Verzoek het college om met een plan te komen hoe alle gemeentelijke gebouwen op termijn in aanmerking kunnen komen voor het Nederlands Keurmerk voor Toegankelijkheid en maak dit onderdeel van de Lokale Inclusie Agenda Toelichting: hierbij geldt wat we in bovenstaande toelichtingen hebben opgenomen. We realiseren ons dat dit om middelen vraagt die niet altijd beschikbaar zijn, zeker niet op korte termijn. Maar denk als gemeente Waddinxveen na hoe op termijn openbare gebouwen voor iedereen toegankelijk te maken zijn. C. Vervolg De Groene Hart Rekenkamer is van mening dat met het opleveren van de rapportage en deze oplegnotitie het vervolg nu aan de politiek is. De Groene Hart Rekenkamer adviseert de gemeenteraden om het rapport inclusief de aanbevelingen te agenderen in de raad(scommissie) en de conclusies en aanbevelingen door middel van een raadsbesluit te bekrachtigen.

We beseffen uiteraard dat het niet aan de Groene Hart Rekenkamer, maar aan de gemeenteraad zelf is om al dan niet over te gaan tot agendering van het onderzoeksrapport en het nemen van besluiten. Ons advies is daarbij om de aanbevelingen op te nemen in een raadsbesluit. Desgewenst zijn wij van harte bereid om met de griffie te kijken naar een goede formulering in het raadsvoorstel, indien de raad dat van ons vraagt. Graag geven wij een toelichting aan de gemeenteraad of commissie. De onderzoekers zullen daarbij aanwezig zijn en al uw vragen zo goed mogelijk beantwoorden. Voor een geschikt moment treden wij in overleg met de griffie. Wij hopen u op deze manier voldoende te hebben geïnformeerd en u met het bijgevoegde rapport en de vergelijking tussen de vier gemeenten, te helpen in uw beeldvorming over dit belangrijke onderwerp. Als u nog vragen of opmerkingen heeft dan vernemen wij die uiteraard graag. Met vriendelijke groet, De Groene Hart Rekenkamer, Dhr. drs. B. Steur, voorzitter Dhr. M. Ter Hoeve MSc, lid Dhr. drs. J.H. van Oort, lid

Bijlage 1 Nota van bevindingen Bijlage 2 Bestuurlijke reactie op conclusies en aanbevelingen