6.3b Bijlage 2. Uitvoeringsprogramma GBA 2022-2026

GEMEENTEBREDE AANPAK ENERGIEBESPARING

UITVOERINGSPROGRAMMA 2022-2026

Inhoudsopgave 1 Inleiding 1.1 Landelijk beleid 1.2 2

5 5

2.1.1 Gemeentelijke doelstellingen 2.1.2 Toets gemeentelijke doelstellingen met landelijke doelstelling 2.2 Doelgroepen in de gemeente Waddinxveen

5 5 6

5 6

Particuliere huiseigenaren met slechte energielabels Huishoudens met (verhoogd risico op) energiearmoede Koplopers en ambassadeurs

6 7 8

Inventarisatie van landelijke middelen en instrumenten 3.1 Regelingen voor woningeigenaren

9 9

3.2

10

3.2.1 3.2.2 3.2.3 4

4

Doelstelling en doelgroepen 2.1 Doelstelling van het uitvoeringsprogramma

2.2.1 2.2.2 2.2.3 3

Lokaal beleid

3 3

Regelingen en instrumenten voor de gemeente Financiële regelingen 2022 en 2023 Financiële regelingen na 2023 Gemeentelijke instrumenten

10 10 11

Programmalijnen 4.1 A – Beweging voor energiebesparing

12 12

4.1.1 A1: Gemeentelijke organisatie 4.1.2 A2: Energiecoaches en ambassadeurs 4.1.3 A3: Fysieke en digitale hulpmiddelen 4.1.4 A4: Waddinxveense Isolatiesubsidie 4.2 B – Collectieve actie voor koopwoningen met slechte energielabels

13 15 16 16 17

4.2.1 Collectieve inkoop- en adviesactie 4.2.2 B2: Activeringscampagne 4.2.3 B3: VvE begeleiding 4.2.4 B4 – Inzet en organisatie NIP-vouchers 4.3 C – Aanpak voor huishoudens met (risico op) energiearmoede

17 18 19 20 20

Organisatie

23

Planning, capaciteit en begroting 6.1 Planning

25 25

6.2

Capaciteit

26

6.3

Begroting

26

6.4

Risico’s en beheersmaatregelen

27

Gemeentebrede aanpak energiebesparing: Uitvoeringsprogramma 2022-2026 2

1 Inleiding Na vaststelling van de Transitievisie Warmte Waddinxveen 1 (2021) heeft de gemeente Waddinxveen een algemeen raamwerk opgesteld voor de ‘gemeentebrede aanpak energiebesparing’. Hierin geeft de gemeente aan hoe zij aankijkt tegen de warmtetransitie die gericht is op individuele verduurzaming, zoals energiebesparende maatregelen, isolatie en (hybride) warmtepompen. Hieruit volgde de behoefte voor het opstellen van een concreet uitvoeringsprogramma waarmee de gemeente daadwerkelijk aan de slag kan komende jaren (2022-2026), zonder dat daar nog aanvullende plannen voor nodig zijn.

1.1 Landelijk beleid De Rijksoverheid heeft begin juni 2022 het ‘Beleidsprogramma Versnelling Verduurzaming Gebouwde Omgeving2’ gepubliceerd. Onderdeel hiervan is het Nationaal Isolatieprogramma. In deze programma’s zijn uiteenlopende maatregelen en geldstromen uitgewerkt die ook voor gemeenten relevant zijn. Het voert te ver om deze programma’s hier samen te vatten. Maar enkele onderdelen lichten we uit: ●

Het Rijk voert momenteel beleid gericht op bestrijding van energiearmoede door snel de energierekening of het energieverbruik van huishoudens te verlagen. Gemeenten hebben hierin een belangrijke rol. Zij hebben nu al tweemaal een specifieke uitkering ontvangen met geld bedoeld voor maatregelen in woningen die snel energie besparen, en zij hebben geld ontvangen om een energietoeslag uit te keren aan huishoudens op of onder het sociaal minimum.

●

Het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) voorziet in een meerjarige aanpak voor isolatie van koopwoningen met E, F en G-labels voor mensen die ontzorging nodig hebben. Een eerste uitkering uit het NIP heeft de gemeente ontvangen in juli 2022 (samen met een additioneel bedrag ter bestrijding van energiearmoede). Voor structurele uitkeringen vanaf 2023 uit het NIP moeten gemeenten een ‘meerjarig plan’ opstellen.

●

Daarnaast breidt het Rijk (bestaande) landelijke regelingen uit voor huiseigenaren, zowel particulieren, VvE’s als verhuurders, zodat zij beter in staat zijn hun woningen te verduurzamen. Het gaat dan om een combinatie van financiële steun (zowel subsidie als leningen) en regels, zogenaamde normering.

●

Er is een landelijk Programma Hybride Warmtepomp met als doel om voor 2030 1 miljoen hybride warmtepompen te installeren in Nederland. Het Rijk maakt afspraken met de sector om de installatiecapaciteit uit te breiden en de kosten te verlagen. Ook breidt het Rijk subsidieregelingen uit om de hybride warmtepomp te stimuleren en is het Rijk voornemens om vanaf 2026 normen te stellen aan nieuwe verwarmingssystemen waardoor de hybride warmtepomp het nieuwe standaard verwarmingssysteem wordt voor woningen waar zij technisch haalbaar zijn en waar gemeenten de komende 10 jaar geen plannen hebben om aardgasvrij te worden. Bij de stimulering of normering van de hybride warmtepomp voorziet het Rijk vooralsnog geen rol voor gemeenten.

1 Gemeente Waddinxveen: https://www.waddinxveen.nl/transitievisie-warmte-waddinxveen-vastgesteld 2

Rijksoverheid: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2022/06/01/beleidsprogramma-versnelling-verduurzaminggebouwde-omgeving

Gemeentebrede aanpak energiebesparing: Uitvoeringsprogramma 2022-2026 3

●

Er zijn landelijke Standaard en Streefwaarden 3 voor woningisolatie. De Standaard is een toekomstvaste standaard die aangeeft wanneer een woning transitiegereed is (gereed voor aardgasvrije verwarming). De Streefwaarden zijn technische waarden die voor verschillende bouwdelen aangeven wanneer deze bijdragen aan het behalen van de Standaard.

1.2 Lokaal beleid ●

In het coalitieakkoord ‘Groeien aan de Gouwe’ is energiebesparing gekoppeld aan zowel de energietransitie als aan armoedebestrijding: “De duurzaamheidskoers is leidend voor de energietransitie. Het vraagstuk van energiearmoede en het voor iedereen mogelijk maken om bij te dragen aan verduurzaming van de gebouwde omgeving nemen we daarin mee. Het omlaag brengen van het energiegebruik moet uiteindelijk ook bijdragen aan het verminderen van de energiearmoede.” De plannen en ambitie worden momenteel uitgewerkt in een concreet collegeprogramma voor de periode 2022-2026.

●

Het Koersdocument Duurzaam Waddinxveen 2022 4 benoemt een aantal prioriteiten voor het gemeentelijk beleid inzake duurzaamheid. Energiebesparing in de gebouwde omgeving via een gemeentebrede aanpak is er daar één van. Het Koersdocument benoemt 49% CO2-reductie als doelstelling voor 2030 met de isolatie van 1200 woningen als subdoelstelling.

●

De Transitievisie Warmte Waddinxveen geeft weer in welk tempo buurten in Waddinxveen aardgasvrij worden en met welk alternatief voor verwarmen met aardgas. Isoleren en andere vormen van energiebesparing via een gemeentebrede aanpak zijn hierin benoemd als belangrijke tussenstap voor aardgasvrije verwarming.

●

Het algemeen raamwerk voor de gemeentebrede aanpak beschrijft de onderdelen, doelstelling en afbakening van de gemeentebrede aanpak voor energiebesparing. Dit uitvoeringsprogramma is een concrete uitwerking van dat raamwerk.

3

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland: https://www.rvo.nl/onderwerpen/wetten-en-regels-gebouwen/standaardstreefwaarden-woningisolatie. 4 Gemeente Waddinxveen: https://www.waddinxveen.nl/koers-duurzaam-waddinxveen.

Gemeentebrede aanpak energiebesparing: Uitvoeringsprogramma 2022-2026 4

2

Doelstelling en doelgroepen

Het doel van het uitvoeringsprogramma is om inzichtelijk maken wat de gemeente moet doen om de gemeentebrede aanpak energiebesparing voor de warmtetransitie in de periode 2022-2026 uit te voeren, inclusief een raming van capaciteit en kosten. In dit uitvoeringsprogramma vertalen we de gemeentelijke ambities naar aantallen woningen en concrete activiteiten. Ook houden we rekening met landelijke kaders, waaronder nationale gelden die de gemeente ontvangt voor de gemeentebrede aanpak energiebesparing.

2.1 Doelstelling van het uitvoeringsprogramma 2.1.1 Gemeentelijke doelstellingen In het Koersdocument Duurzaam Waddinxveen is de doelstelling voor het uitvoeringsprogramma gegeven: ● Energiebesparing bij 1200 woningen met als doel in 2026 minimaal 400 woningen isoleren ● Het op gang brengen van een beweging in Waddinxveen die leidt tot meer energiebesparing in de gebouwde omgeving In deze doelstelling is ‘isoleren’ geïnterpreteerd als: ‘het isoleren van minstens één van de vier bouwdelen vloer, dak, gevel en glas volgens de landelijke standaard en streefwaarden voor woningisolatie’. We veronderstellen dat de rest van 2022 wordt gebruikt om het uitvoeringsprogramma voor te bereiden en op te starten, en dat we vanaf 2023 starten met activiteiten. Daarmee komt de meerjarige doelstelling voor het uitvoeringsprogramma 2022-2026 uit op het volgende: Tabel 1: Doelstelling Uitvoeringsprogramma 2022-2026. 2022 2023 2024 Woningen waarbij 100 100 minstens één bouwdeel geïsoleerd wordt

2025

2026 100

Totaal 100

400

2.1.2 Toets gemeentelijke doelstellingen met landelijke doelstelling Vervolgens hebben wij gecontroleerd of de gemeentelijke doelstelling in lijn ligt met het landelijke beleid. Dit is belangrijk omdat landelijke geldstromen en instrumenten daaraan gekoppeld zullen zijn. In het NIP is de doelstelling voor isolatie uitgewerkt in drie actielijnen: ● 750.000 koopwoningen isoleren op eigen initiatief met behulp van landelijke regelingen, zonder aanvullende ondersteuning van gemeenten ● 1 miljoen huurwoningen isoleren (sociaal en vrije sector) door middel van landelijke financiële regelingen, sectorafspraken en normering ● 750.000 koopwoningen isoleren met behulp van een lokale aanpak van de gemeente, gericht op koopwoningen met slechte energielabels van huishoudens die ondersteuning nodig hebben. Als we deze aantallen naar rato van het aantal woningen verdelen over Waddinxveen en corrigeren voor de relatief jonge woningvoorraad van Waddinxveen ontstaan de verhoudingen zoals weergegeven in figuur 1. Uit dit figuur blijkt dat we met de lokale aanpak van gemeente Waddinxveen ongeveer 1.217 woningen voor 2030 moeten isoleren. Dit is goed in lijn met de gemeentelijke doelstelling.

Gemeentebrede aanpak energiebesparing: Uitvoeringsprogramma 2022-2026 5

Figuur 1: Berekening van de gemeentelijke doelstelling naar rato van de landelijke doelstelling in het Nationaal Isolatieprogramma.

4000 3500 3000 2500 2000 1500 1000 500 0

1217 1260 1217

Lokale aanpak

Huur

Koop eigen initiatief

2.2 Doelgroepen in de gemeente Waddinxveen Naast de doelstelling hebben wij doelgroepen uitgewerkt voor het Uitvoeringsprogramma. Doelgroepen zijn van belang omdat niet ieder huishouden evenveel baat heeft bij energiebesparing en omdat we schaarse middelen moeten prioriteren. De geldstromen van de Rijksoverheid voor energiebesparing zijn gericht op twee specifieke doelgroepen: ● Particuliere huiseigenaren met slechte energielabels (E, F, G) die ontzorging nodig hebben; ● Huishoudens (koop en huur) die te maken hebben met energiearmoede of daarop risico lopen. 2.2.1 Particuliere huiseigenaren met slechte energielabels De doelgroep particuliere huiseigenaren met slechte (E, F, G) energielabels in Waddinxveen bestaat uit ongeveer 2.100 huishoudens, voornamelijk in de oudere delen van de gemeente zoals Noord en de oude linten. Het gaat hier om woningen met een afgemeld energielabel en woningen zonder afgemeld energielabel (waar het label geschat is op basis van bouwjaar). Als we van deze huishoudens ook kijken welke er wonen in postcodegebieden met een onder gemiddeld inkomen, dan zijn dat er ongeveer 1.800. Als we vervolgens ook nog kijken naar een aardgasverbruik van meer dan 1.200 m3/jaar 5 zijn dat ongeveer 1.200 woningen. De combinatie van slechte energielabels, lagere inkomens en hogere verbruiken komt met name voor in Waddinxveen Noord.

Een groot deel van Waddinxveen Noord is ook een startbuurt volgens de Transitievisie Warmte Waddinxveen, dus een gebiedsgerichte, lokale aanpak voor energiebesparing in dit deel van de gemeente past ook in het gemeentelijk beleid.

5 We gaan hier uit van 1200 m3, het gemiddeld Nederlands aardgasverbruik volgens Milieu Centraal.

Gemeentebrede aanpak energiebesparing: Uitvoeringsprogramma 2022-2026 6

Figuur 2: Particuliere woningen in postcodes met een bovengemiddeld gasverbruik, onder gemiddeld inkomen en een (berekend) EFGenergielabel.

2.2.2 Huishoudens met (verhoogd risico op) energiearmoede De doelgroep energiearmoede is een ingewikkelde doelgroep omdat energiearmoede niet altijd wordt veroorzaakt door een slecht geïsoleerde woning. Gedrag van bewoners en ook de inkomenssituatie en vaste lasten zijn belangrijk. Wel kan energiebesparing deze doelgroep erg helpen, vooral met de huidige, hoge gasprijzen en als de woning nog veel besparingspotentie heeft. Volgens landelijk onderzoek van TNO6 uit 2021 zijn er 456 huishoudens in Waddinxveen die kampen met energiearmoede. Inmiddels zijn de aardgasprijzen flink gestegen en is het aantal huishoudens met energiearmoede waarschijnlijk ook gestegen. We doen daarom een analyse met openbare data en selecteren woningen (zowel corporatiebezit, als particuliere huur en koop) waar inkomens 7 op postcodeniveau lager zijn dan gemiddeld en waar aardgasverbruiken hoger zijn dan gemiddeld 8. Ook kijken we alleen naar woningen waar waarschijnlijk nog besparingspotentie is op basis van het (berekende) energielabel. Uit deze analyse komt dat ongeveer 800 huishoudens verhoogd risico hebben op energiearmoede waar energiebesparing voor verlichting kan zorgen. We zien net als bij de vorige doelgroep een spreiding door de gemeente met een concentratie in Waddinxveen Noord.

6 TNO: https://www.tno.nl/nl/over-tno/nieuws/2021/9/tno-brengt-energiearmoede-gedetailleerd-in-kaart/. 7 Gemiddeld bruto huishoudinkomen 2017 (meest recente beschikbare data op dit schaalniveau). 8 Gemiddeld gasverbruik gecorrigeerd voor woningoppervlakte, aangezien de doelgroep energiearmoede overwegend woont in

huurwoningen, welke relatief klein zijn. We zijn voor de doelgroep energiearmoede uitgegaan van >15m3 aardgasverbruik per m2 gebruiksvloeroppervlak.

Gemeentebrede aanpak energiebesparing: Uitvoeringsprogramma 2022-2026 7

Figuur 3 Woningen (zowel woningcorporatie als particuliere huur en koop) met een verhoogd risico op energiearmoede op basis van besparingspotentie, inkomen en aardgasverbruik op postcodeniveau.

2.2.3 Koplopers en ambassadeurs In aanvulling op deze doelgroepen zijn koplopers beschreven als belangrijke prioriteit van de gemeente in het algemeen raamwerk voor de gemeentebrede aanpak. Met koplopers worden inwoners van de gemeente bedoeld die zelf al bezig zijn met verduurzaming of die hierover enthousiast zijn, en inwoners die graag andere inwoners willen helpen met energiebesparing. Daarnaast zijn er inwoners die een bepaalde achterban kunnen bereiken en hen willen helpen met energiearmoede, zogenaamde ambassadeurs. Er zijn al meerdere koplopers en ambassadeurs bij de gemeente in beeld die meepraten over het beleid in het zogenaamde ‘Kernteam van inwoners’. Het Kernteam is ook nauw betrokken geweest bij het opstellen van dit uitvoeringsprogramma in twee bijeenkomsten in het gemeentehuis. Hoewel er enkele koplopers en ambassadeurs in beeld zijn, zoekt de gemeente meer inwoners die voorop willen lopen met energiebesparing of die andere inwoners hiermee willen helpen. Ook wil de gemeente deze mensen in staat stellen om die rol te vervullen. Dit is daarom verweven in het uitvoeringsprogramma.

Gemeentebrede aanpak energiebesparing: Uitvoeringsprogramma 2022-2026 8

3

Inventarisatie van landelijke middelen en instrumenten

Zowel de gemeente als woningeigenaren kunnen beschikken over verschillende (financiële) regelingen en instrumenten om het uitvoeringsprogramma uit te voeren. Deze hebben wij geïnventariseerd zodat het uitvoeringsprogramma hier goed op kan aansluiten.

3.1 Regelingen voor woningeigenaren Er zijn verschillende landelijke regelingen voor woningeigenaren, zowel subsidies als financieringen en voor verschillende type eigenaren. Een deel van de regelingen is recentelijk aangepast in het kader van het Nationaal Isolatieprogramma of wordt binnenkort nog aangepast. Tabel 2: Overzicht regelingen voor energiebesparing voor woningeigenaren. Regeling Investeringssubsidie Duurzame Energie en Energiebesparing (ISDE) Subsidie Energiebesparing Eigen Huis (SEEH) Subsidieregeling Verduurzaming en Onderhoud Huurwoningen (SVOH) Doe-hetzelversregeling Subsidie Lokale Initiatieven Provincie Zuid-Holland Nationaal Warmtefonds (leningen en hypotheken)

Regeling Vermindering Verhuurderheffing Verduurzaming (RVVV)

Doelgroep Particulieren

Type Subsidie

Toelichting Investeringssubsidie voor bijvoorbeeld isolatie en warmtepompen.

Verstrekker RVO

VvE’s

Subsidie

RVO

Particuliere verhuurders

Subsidie

Investeringssubsidie voor professioneel energieadvies en energiebesparende maatregelen Investeringssubsidie voor energiebesparende maatregelen

Particuliere die werken zonder aannemer Bewonerscollectieven en energiecoöperaties Particulieren en VvE’s

Subsidie

N.n.b.

Sociale verhuurders

Fiscaal voordeel

Een aangekondigde en nog vorm te geven regeling voor particulieren die zelf hun woning verduurzamen zonder aannemer. Subsidie voor inwoners die gezamenlijk energie willen besparen of willen investeren in duurzame energie Het Nationaal Warmtefonds verschaft leningen en hypotheken voor energiebesparing tegen de meest gunstige voorwaarden. Met ingang van 1 oktober 2022 worden de financieringen van het Nationaal Warmtefonds ook opengesteld voor huishoudens zonder leenruimte, tegen 0% rente en zonder restschuldrisico. Een regeling voor sociale verhuurders om korting te krijgen op hun verhuurderheffing als zij investeren in verduurzaming. Deze regeling komt te vervallen per 1-12023 omdat het Kabinet nieuwe prestatieafspraken met de sociale huursector heeft gemaakt waarin de verhuurderheffing vervalt en woningcorporaties zich committeren aan de doelstellingen uit het Nationaal Isolatieprogramma.

Subsidie

Financiering

RVO

Prov. ZuidHolland Nationaal Warmtefonds

RVO

Gemeentebrede aanpak energiebesparing: Uitvoeringsprogramma 2022-2026 9

3.2 Regelingen en instrumenten voor de gemeente 3.2.1 Financiële regelingen 2022 en 2023 In 2022 heeft de gemeente reeds diverse bedragen ontvangen die direct of indirect bedoeld zijn voor energiebesparing. Tabel 3 geeft van deze regelingen en bedragen een overzicht. Tabel 3: Overzicht beschikbare budgetten voor energiebesparing in 2022 en 2023. Uitkering

Toelichting

Middelen aanpak energiearmoede januari 2022 (specifieke uitkering) Middelen aanpak energiearmoede juli 2022 (specifieke uitkering)

Een eenmalige, specifieke uitkering voor gemeenten welke is uitgekeerd in januari 2022 met als doel om de energierekening voor de doelgroep zo snel mogelijk te verlagen.

Decentralisatie-uitkering uitvoeringskosten Klimaatakkoord

Een eenmalige, specifieke uitkering voor gemeenten welke is uitgekeerd in juli 2022 met twee bedragen: een additioneel bedrag voor de aanpak energiearmoede en een bedrag om een begin te maken met de lokale aanpak voor de isolatie van koopwoningen met EFG-labels. Gemeenten krijgen in 2022 tot en met 2030 een uitkering voor de uitvoeringskosten van het Klimaatakkoord via het gemeentefonds. In 2022 is dit bedrag al uitgekeerd met de meicirculaire. Deze uitkering is niet alleen bedoeld voor energiebesparing, maar bijvoorbeeld ook voor uitvoeringsplannen en deelname in de RES.

Beschikbaar bedrag €118.856

€ 118.856 € 97.689 € 227.315

3.2.2 Financiële regelingen na 2023 Na 2023 verwachten we meer structurele middelen voor energiebesparing als gevolg van het Nationaal Isolatieprogramma en een oplopende decentralisatie-uitkering. Tabel 4 geeft hiervan een overzicht. Tabel 5 geeft een inschatting van de verwachte bedragen uit het Nationaal Isolatieprogramma voor Waddinxveen komende jaren. Tabel 4: Overzicht van verwachte geldstromen voor energiebesparing na 2023. Regeling Structurele middelen uit het Nationaal Isolatieprogramma op basis van meerjarige plannen

Decentralisatie-uitkering uitvoeringskosten Klimaatakkoord

Toelichting Dit betreft een nieuwe regeling waarbij gemeenten aanspraak kunnen maken op geld uit het Nationaal Isolatieprogramma voor de isolatie van koopwoningen met EFG-energielabels, op basis van een meerjarig plan. De voorwaarden van deze regeling zijn nog niet volledig bekend. Naar verwachting komt deze regeling in oktober 2022 in consultatie en gaat hij begin 2023 open. De verwachting is ook dat het geld bedoeld zal zijn voor isolatievouchers voor huishoudens en voor uitvoeringskosten in een verhouding 70/30. Gemeenten krijgen in 2022 tot en met 2030 een uitkering voor de uitvoeringskosten van het Klimaatakkoord via het gemeentefonds. In 2022 is dit bedrag al uitgekeerd met de meicirculaire. Deze uitkering is niet alleen bedoeld voor energiebesparing, maar bijvoorbeeld ook voor uitvoeringsplannen en deelname in de RES. Het Kabinet geeft dit jaar 152 miljoen uit aan deze regeling, oplopend tot 800 miljoen vanaf 2025. We verwachten dus dat de gemeente een grotere uitkering voor deze regeling kan verwachten komende jaren.

Gemeentebrede aanpak energiebesparing: Uitvoeringsprogramma 2022-2026 10

Tabel 5: Voorlopige bedragen voor de Lokale Aanpak vanuit het Nationaal Isolatieprogramma. Bedragen voor 2022 conform voorjaarsnota Kabinet, bedragen 2023 en 2024 naar rato berekend conform Kamerbrief 2021-0000586985. Na 2024 zijn er nog geen bedragen bekend, maar is er al wel geld gereserveerd door het kabinet. Het bedrag voor 2022 is reeds uitgekeerd bij de SPUK in juli 2022. 2022 2023 2024 Na 2024 Nederland Nog geen bedragen € 66.700.000 € 101.500.000 € 42.000.000 Waddinxveen € 98.000 € 149.000 € 61.000 bekend voor lokale aanpak Tabel 5 geeft de bedragen weer waarvan nu enige zekerheid is dat Waddinxveen erover kan beschikken bij een succesvolle aanvraag. De bedragen verschillen per jaar, maar waarschijnlijk mogen de bedragen voor iets langere periodes uitgegeven worden, bijvoorbeeld 18 of 24 maanden. In de periode 2022-2024 gaat het dan om totaal 308 duizend euro, oftewel gemiddeld 103 duizend euro per jaar. En uitgaande van de gemeentelijke doelstelling van 100 woningen per jaar is het bedrag per woning dan ca. 1.000 euro. Op basis van informele bronnen bij het Ministerie van BZK verwachten we dat de meerjarige NIP-gelden besteed mogen worden aan isolatievouchers voor particulieren met EFG-labels en uitvoeringskosten in een verhouding 70/30.

Hoewel de gemeente er waarschijnlijk voor kan kiezen om vouchers ter waarde van 1.000 euro uit te keren, betekent dat dat de uitvoeringskosten uit andere middelen moeten worden gedekt. We houden daarom die verhouding van 70/30 aan in dit uitvoeringsprogramma waarbij we ook uitvoeringskosten dekken uit de NIP-gelden. 3.2.3 Gemeentelijke instrumenten Hoewel de gemeente de regie heeft over de verduurzaming van de gebouwde omgeving, gaan woningeigenaren over hun eigen woning. De Rijksoverheid werkt aan wetgeving om gemeenten meer bevoegdheden te geven voor het bepalen van de energie-infrastructuur in een wijk. De Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) geeft gemeenten de mogelijkheid om de levering van aardgas in een bepaalde wijk te stoppen na een bepaalde datum. Er moet dan wel perspectief zijn op een alternatieve energievoorziening waar gebouweigenaren op kunnen aansluiten. Aangezien isolatie een randvoorwaarde is voor de meeste duurzame, alternatieve energievoorzieningen, is deze bevoegdheid hooguit een indirecte sturingsmogelijkheid op energiebesparing. De Wgiw is echter nog in ontwerp en gaat naar verwachting niet in voor medio 2023. De Rijksoverheid werkt daarnaast aan enkele normen, onder andere voor huurwoningen en voor de duurzaamheid van verwarmingsinstallaties.

Hierdoor worden geïsoleerde huurwoningen en hybride warmtepompen op een gegeven moment ‘de norm’. Het is nog onduidelijk hoe de handhaving van deze normen in de praktijk wordt gebracht. Mogelijk krijgen gemeenten hier nog een rol in combinatie met nieuw instrumentarium. Naast de financiële sturingsinstrumenten genoemd in de vorige paragraaf heeft de gemeente ook de mogelijkheid om gebouweigenaren te informeren en aan te moedigen om energie te besparen via allerlei bestaande of nieuwe communicatiemiddelen. Gelet op de afwezigheid van ‘dwingend’ instrumentarium zijn financiële stimulering en activering middels communicatie dan ook de belangrijkste instrumenten voor de gemeente in dit uitvoeringsprogramma.

Gemeentebrede aanpak energiebesparing: Uitvoeringsprogramma 2022-2026 11

4

Programmalijnen

Het uitvoeringsprogramma 2022-2026 is opgebouwd uit drie programmalijnen. Deze beschrijven we in dit hoofdstuk. De programmalijnen zijn als volgt: A. Beweging voor energiebesparing B. Collectieve actie voor koopwoningen met slechte energielabels C. Aanpak voor huishoudens met (risico op) energiearmoede Figuur 4: Schematische weergave van de programmalijnen en bijbehorende geldstromen van het Uitvoeringsprogramma 2022-2026.

Uitvoeringskosten Klimaatakkoord en eigen middelen

Middelen Nationaal Isolatieprogramma

Middelen energiearmoede

Beweging voor energiebesparing Gemeentelijke organisatie Energiecoaches en ambassadeurs Digitaal energieloket Formulierenwinkel Waddinxveense Isolatiesubsidie

Collectieve actie voor isolatie van koopwoningen met EFG-labels Collectieve inkoop isolatie en hybride warmtepomp Activeringscampagne VvE-ondersteuning NIP-vouchers Aanpak voor bestrijding van energiearmoede Huis-aan-huisaanpak laagdrempelige maatregelen Maatwerkbudget

4.1 A – Beweging voor energiebesparing Het doel van deze programmalijn is het in gang zetten van een beweging voor energiebesparing in Waddinxveen en die versterken met hulp van de gemeente. Het gaat hier om onderwerpen zoals de gemeentelijke organisatie, ontzorging en versterking van koplopers, en betere informatievoorziening en hulpmiddelen voor woningeigenaren. Deze beweging schept ook randvoorwaarden voor, en versterkt de andere twee programmalijnen.

Gemeentebrede aanpak energiebesparing: Uitvoeringsprogramma 2022-2026 12

Tabel 6: Schematische weergave van de onderdelen van programmalijn A. A Beweging voor energiebesparing A1 Gemeentelijke organisatie ● Projectleiding ● Kennisgestuurd werken en monitoring ● Afstemming interne en externe stakeholders ● Afspraken en communicatie verhuurders A2 Energiecoaches en ambassadeurs ● Ronde langs maatschappelijk middenveld ● Waddinxveens isolatiefestival (2023 en 2024) ● Campagnemateriaal maken ● Coördinatie energiecoaches (team oprichten, opleiden) A3 Fysieke en digitale hulpmiddelen ● Energieloket Waddinxveen en klantenservice ● Formulierenwinkel uitbreiden naar duurzaamheidsregelingen A4 Waddinxveense Isolatiesubsidie 4.1.1 A1: Gemeentelijke organisatie Gemeentelijke organisatie Onderdeel van de beweging voor energiebesparing is de gemeentelijke organisatie. Deze bestaat ten eerste uit projectleiding van het uitvoeringsprogramma: budget bewaken, afstemming met de lijnorganisatie, personeelsinzet en dergelijke. Kennisgestuurd werken en monitoring Het programma heeft een meerjarige opzet en er zijn nog onzekerheden zoals landelijk beleid dat volop in ontwikkeling is en de hoge energieprijzen. Ook weten we nog niet precies wat wel en niet werkt in Waddinxveen. Om die reden is kennisgestuurd werken een belangrijke pijler onder het uitvoeringsprogramma.

Kennisgestuurd werken doen we door de effectiviteit van onze aanpak voortdurend tussendoor te meten, te evalueren en zo nodig bij te sturen. Voor het meten van onze effectiviteit richten we een dashboard in met belangrijke indicatoren waarmee we onze aanpak kunnen monitoren op drie processen: ●

Input: alle acties gericht op bereik en conversie, zoals: verstuurde brieven, deelname aan activiteiten, gebruik van landelijke en lokale regelingen, het aantal energiecoaches en het aantal contactmomenten van het energieloket. Deze informatie kan grotendeels worden aangeleverd door uitvoeringspartners van de gemeente. Deels moet deze informatie zelf verzameld worden, bijvoorbeeld bij RVO of bij de betrokken communicatiemedewerker.

●

Output: aantal geïsoleerde bouwdelen (vloer, glas, dak, gevel) en aantal woningen waar laagdrempelige maatregelen zijn gemonteerd bij de doelgroep energiearmoede. Deze informatie kan door de uitvoeringspartner worden aangeleverd. Het is belangrijk dat de gemeente dit in haar aanbesteding meegeeft als uitvoeringsvoorwaarde dat deze data worden bijgehouden. Effect: over de looptijd van het programma kan het effect gemeten worden door de aardgasbesparing en (nieuwe) afgemelde energielabels (jaarlijks te downloaden uit de Klimaatmonitor). Door ook de cijfers van afgelopen jaren op te nemen kunnen we de ontwikkeling van de trend vergelijken voor en na de start van het programma. Daarnaast brengen we enkele kwalitatieve indicatoren in beeld, zoals ontstane burgerinitiatieven,

●

Gemeentebrede aanpak energiebesparing: Uitvoeringsprogramma 2022-2026 13

verenigingen die aandacht besteden aan energiebesparing en aandacht voor energiebesparing in lokale media. Om het dashboard in te richten en bij te houden zijn uren en out-of-pocketkosten opgenomen in het uitvoeringsprogramma. Aan de hand van het dashboard stemt het programmamanagement periodiek af met de ambtelijk opdrachtgever om de voortgang van het programma te bespreken aan de hand van input, output en effect. Dit doen we regelmatig, bijvoorbeeld vier keer per jaar. Figuur 5: Impressie dashboard voor monitoring uitvoeringsprogramma.

Cruciaal bij kennisgestuurd werken is dat alle betrokkenen deze werkwijze onderschrijven, omdat het flexibiliteit in de uitvoering vraagt. Wanneer conversies achterblijven zoals we in dit programma hebben ingeschat kunnen we bijsturen door bijvoorbeeld extra of andere activiteiten te organiseren om de benodigde conversie wel te behalen. In het bijzonder vraagt het flexibiliteit van de uitvoeringspartners voor programmalijn B (collectieve actie) en C (aanpak energiearmoede). Bij het selecteren van deze partners is het daarom belangrijk om aandacht te besteden aan flexibiliteit en tussentijdse evaluatie in de aanbesteding. Afstemming stakeholders en communicatie met de verhuurders Het is van belang dat de gemeente contact onderhoudt met (uitvoerings)partners van het programma. Diverse gemeentelijke afdelingen kunnen in de loop van het programma betrokken zijn bij één of meerdere activiteiten, zoals burgerzaken, geodata, het sociaal domein en buurtwerk. Extern zijn het vooral Woonpartners Midden-Holland en de georganiseerde inwoners in bijvoorbeeld Waddgroen.

Gemeentebrede aanpak energiebesparing: Uitvoeringsprogramma 2022-2026 14

Bij Woonpartners Midden-Holland is het belangrijk dat de landelijke prestatieafspraken over energiebesparing ook doorwerken in de nieuwe, lokale prestatieafspraken9. De particuliere huursector is relatief klein. In Waddinxveen gaat het om ca. 1.200 woningen. De Rijksoverheid werkt aan normering voor de particuliere huursector om ook deze sector te activeren. Ook is er sinds april 2022 een financiële regeling voor particuliere verhuurders (SVOH). Deze regeling is waarschijnlijk nog niet bij alle particuliere verhuurders bekend. Het is nog onduidelijk of de gemeente een rol krijgt in relatie tot de particuliere verhuur. Om toch vanuit de gemeente alvast aandacht te besteden aan deze doelgroep willen we gedurende de programmaperiode alle particuliere verhuurders in Waddinxveen aanschrijven en hen wijzen op de landelijke voornemens tot normering en de mogelijkheden van de nieuwe SVOH-regeling. 4.1.2 A2: Energiecoaches en ambassadeurs Energiecoaches en ambassadeurs spelen een belangrijke rol in de beweging voor energiebesparing. Dit zijn mensen die andere mensen helpen met energiebesparing (en decentrale opwek) op vrijwillige basis en die daarbij professionele ondersteuning en een vergoeding krijgen van de gemeente.

Energiecoaches kunnen de rol van adviseur en/of klusser invullen: ● Adviseur: als adviseur komt de energiecoach bij mensen thuis, schouwt hij of zij de woning en geeft maatwerkadvies. De energiecoach kan ook metingen verrichten met apparatuur zoals een warmtescanner en de energiecoach geeft ook advies over regelingen. De energiecoach brengt na een bezoek een advies uit in de vorm van een rapportage. De totale tijdsbesteding van een huisbezoek inclusief schouw, keukentafelgesprek en rapport is 5 uur. ● Klusser: energiecoaches kunnen ook de rol vervullen van klusser. Zij helpen dan met het installeren en monteren van laagdrempelige maatregelen, zoals tochtstrips en radiatorfolie. Ook kunnen zij soms de cv-installatie energiezuiniger inregelen. Een andere rol is die van ambassadeur. Dit is voor mensen die het vertrouwen genieten bij een bepaalde achterban en ook eenvoudig toegang hebben tot die achterban. Denk aan de voorzitter van de VvE, de voorganger van de geloofsgemeenschap of de vrijwilliger van de voedselbank. Hun rol is het onderwerp energiebesparing onder de aandacht brengen bij de achterban en hen verbinden met energiecoaches of loketten van de gemeente. Deze rol is met name belangrijk bij doelgroepen die anders moeilijk te bereiken zijn.

Werving van energiecoaches en ambassadeurs Om energiecoaches te werven zien we drie activiteiten: ● Ronde langs het maatschappelijk middenveld: tijdens de ronde langs het maatschappelijk middenveld vragen we toegang tot verenigingen, organisaties en ontmoetingsplekken via sleutelpersonen zoals voorzitters en voorgangers. Het doel is om de achterban van de organisatie te vertellen over energiebesparing en de mogelijkheden die er zijn voor hulp en ondersteuning. Ook is het doel hier om energiecoaches te werven. ●

Organisatie van een Waddinxveens isolatie-evenement (festival, barbecue, etc.) in 2023 en 2024: dit heeft als doel om een positieve dynamiek teweeg te brengen en kan gecombineerd worden met de collectieve actie (programmalijn B) om de conversie daarvoor te verhogen. We verwachten dat op dit evenement ook koplopers afkomen die geïnteresseerd kunnen zijn in een rol als energiecoach. Ook heeft het isolatie-evenement als doel om Waddinxveense koplopers te vinden die willen helpen met het vervaardigen van campagnemateriaal in de vorm van videointerviews in hun woningen. Uiteraard kan dit evenement ook breder getrokken worden naar

9

Rijksoverheid: https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2022/06/30/kabinet-sluit-nationale-prestatieafsprakenvolkshuisvesting-met-aedes-woonbond-en-vng

Gemeentebrede aanpak energiebesparing: Uitvoeringsprogramma 2022-2026 15

klimaat of duurzaamheid in het algemeen. Bij de organisatie van het evenement kunnen lokale partijen zoals Waddgroen en/of Stichting Vrijwilligerswerk betrokken worden. ●

De gemeente zal de samenwerking aan moeten gaan met één of enkele uitvoeringspartners. Die kunnen vaak ook ondersteunen in de werving van energiecoaches door middel van professionele communicatie-uitingen, advies, selectiegesprekken e.d.

Ondersteuning en coördinatie energiecoaches Het is van belang om de energiecoaches goed te ondersteunen en hun inzet te coördineren. Ondersteuning van energiecoaches bestaat uit een opleiding, hulpmiddelen zoals een handscanner voor het opsporen van kieren, een vrijwilligersvergoeding, een planningsysteem of coördinator en eventueel een uitvalsbasis. Er zijn veel partijen die pakketten aanbieden die de gemeente kan afnemen voor de ondersteuning van energiecoaches. De rol van de gemeente blijft dan beperkt tot een rol als opdrachtgever en coördinator. De rol van coördinator kan ook belegd worden bij een organisatie, zoals een energiecoöperatie of vrijwilligersstichting. Ook gaan we uit van een vrijwilligersvergoeding. Dat kan per uur of per uitgebracht advies. Werving en opleiding vrijwillige energiecoaches Voor dit uitvoeringsprogramma gaan we uit de werving, opleiding en het operationaliseren van een eerste groep van vijf energiecoaches in 2023, tien in 2024 en vijftien vanaf 2025. Om in het eerste jaar vijf actieve energiecoaches te hebben moeten er in het voortraject meerdere worden geworven en opgeleid, omdat er altijd een aantal uitvalt. We gaan ervan uit dat een energiecoach wekelijks een gesprek voert (exclusief vakantieweken). De gemeente kan hierover afspraken maken met de energiecoaches. Dat komt neer op gemiddeld 48 gesprekken en adviezen per jaar.

Vanaf 2025 verwachten we in dit programma op 720 huishoudens per jaar te zitten die hulp krijgen van een energiecoach. Energiecoaches zijn zowel inzetbaar om mensen te adviseren over grote maatregelen, zoals isolatiestappen of hybride warmtepompen (programmalijn B), als bij huishoudens die kampen met energiearmoede door te adviseren over kleine maatregelen of gedragsaanpassingen (programmalijn C). In het uitvoeringsprogramma hebben we de inzet van energiecoaches dan ook verdeeld over beide programmalijnen. 4.1.3 A3: Fysieke en digitale hulpmiddelen Gemeente Waddinxveen heeft momenteel een digitaal energieloket. Met de komst van dit programma blijft een digitaal energieloket belangrijk als centrale vindplek voor regelingen, acties en achtergrondinformatie. De kosten die de gemeente nu maakt voor dit loket continueren we in dit programma. Naast de financiële regelingen heeft iedereen toegang tot het landelijke platform www.verbeterjehuis.nl wat vooral gericht is op de landelijke regelingen en enkele digitale hulpmiddelen. Voor sommige inwoners zijn digitale platformen ingewikkeld. Daardoor weten sommige mensen niet de weg te vinden naar regelingen ook al hebben zij er recht op. Om deze reden heeft gemeente Waddinxveen een Formulierenwinkel. De Formulierenwinkel bestaat uit vrijwilligers die mensen helpen met het invullen van formulieren en het aanvragen van regelingen.

Door de Formulierenwinkel uit te breiden met duurzaamheidsregelingen, ontzorgen we mensen met het aanvragen van een energiecoachgesprek of financiële regeling. Overigens kunnen ook inwoners van Waddinxveen hiervan gebruikmaken die niet per se te maken hebben met energiearmoede, maar die wel behoefte hebben aan ondersteuning. 4.1.4 A4: Waddinxveense Isolatiesubsidie De laatste activiteit in de beweging voor energiebesparing is een Waddinxveense Isolatiesubsidie, bovenop de landelijke regelingen die beschikbaar zijn. Het doel van deze regeling is om extra

Gemeentebrede aanpak energiebesparing: Uitvoeringsprogramma 2022-2026 16

woningeigenaren over de streep te trekken om te investeren in isolatie door de financiële drempel te verlagen. De Waddinxveense Isolatiesubsidie is een subsidie voor particuliere woningeigenaren en VvE’s welke stapelbaar is met zowel de ISDE als de NIP-vouchers. Soortgelijke subsidies bestaan al in onder andere gemeente Den Haag, Huizen en Leidschendam-Voorburg. We gaan bij deze subsidie uit van 5% uitvoeringskosten. We gaan nu uit van maximaal 1.000 euro per huishouden en een totaal budget van 50.000 duizend euro vanaf 2024. In 2023 verkennen we de haalbaarheid van de regeling en richten we deze in. Bij succes kunnen we de regeling eventueel continueren en uitbouwen Bij de uitwerking van de subsidievoorwaarden zijn in ieder geval de volgende zaken van belang: ● Alleen beschikbaar voor woningen met een reële isolatiepotentie (bijv. van 1992 en eerder) ● Minimale aantallen m2 per bouwdeel of een subsidiebedrag per m2. Bijvoorbeeld 5 euro per m2 spouwmuurisolatie. We kiezen voor een subsidieregeling en niet voor een financieringsregeling omdat de landelijk beschikbare financieringsregelingen in het Warmtefonds al zeer uitgebreid zijn en ook recentelijk zijn uitgebreid zodat ook mensen met lage inkomens zonder leenruimte er gebruik van kunnen maken.

4.2 B – Collectieve actie voor koopwoningen met slechte energielabels Deze programmalijn richt zich op de isolatie van koopwoningen met slechte energielabels. Tabel 7: Schematische weergave van de onderdelen van programmalijn B. B Collectieve actie voor koopwoningen met slechte energielabels B1 Collectieve inkoop- en adviesactie ● Voor isolatiemaatregelen vanaf 2023 ● Voor isolatiemaatregelen en hybride warmtepompen vanaf 2025 B2 Activeringscampagne ● Brief op naam ● Warmtescans ● Social media en buitenruimtecampagne ● Inzet energiecoaches B3 VvE-begeleiding B4 Inzet en organisatie NIP-vouchers 4.2.1 Collectieve inkoop- en adviesactie Centraal in deze programmalijn staat een meerjarige collectieve actie voor inkoop van, en advies over isolatiemaatregelen. In 2025 en 2026 worden ook hybride warmtepompen aan deze actie toegevoegd. Het doel van deze actie is om zoveel mogelijk bouwdelen (gevel, glas, dak en gevel) te isoleren gedurende de programmaperiode. Een collectieve actie houdt in dat woningeigenaren zich kunnen inschrijven. Zij ontvangen dan informatie en worden uitgenodigd voor een informatiebijeenkomst. Daarna ontvangen zij een offerte en dan beslissen of ze meedoen. De actie is gericht op eigenaarbewoners die niet in een VvE-zitten. Voor VvE’s zijn aparte activiteiten opgenomen binnen deze programmalijn.

De collectieve actie wordt georganiseerd door een gespecialiseerde uitvoeringspartner. De collectieve actie heeft de volgende voordelen: ● ●

Onafhankelijk advies voor eigenaren: de uitvoeringspartner ziet toe op kwaliteit van de aannemers en organiseert informatiebijeenkomsten. Voorspelbaarheid voor eigenaren: zij kunnen de komende vier jaar plannen wanneer zij instappen en welke bouwdelen ze laten isoleren. Zij kunnen de werkzaamheden dan ook beter combineren met voor hen logische momenten, en zij kunnen nog geld sparen als dat nodig is.

Gemeentebrede aanpak energiebesparing: Uitvoeringsprogramma 2022-2026 17

●

Voorspelbaarheid voor de aannemerij: de capaciteit op de markt is erg krap. Uitvoeringspartners contracteren één of meerdere aannemers en doen daarbij ook de prijsonderhandelingen en bieden ontzorging aan de aannemers waardoor zij een goede prijs kunnen maken voor de werkzaamheden. Doordat uitvoeringspartners de vraag organiseren, grootschalig inkopen en veel klantcontact uit handen nemen is de collectieve actie ook voor aannemers een aantrekkelijke activiteit.

●

Kostenvoordeel: door collectief in te kopen en uit te voeren neem je veel werk uit handen van de aannemerij en kunnen bijvoorbeeld materialen grootschaliger worden ingekocht. Dit leidt tot prijsvoordeel voor de woningeigenaar en meer marge voor de aannemer.

We voorzien een collectieve actie die in ieder geval vier jaar loopt. Daarmee verwachten we meer deelname dan een actie die maar één of twee jaar loopt. Ook verwachten we leereffecten waardoor de gemeente deze actie na ieder jaar iets efficiënter kan organiseren. De collectieve actie staat voor iedereen in Waddinxveen open. Dat betekent dat iedere eigenaarbewoner die niet in een VvE zit kan profiteren van de collectieve actie (dus ook eigenaren die niet per se in de doelgroep vallen van slechte energielabels). Dat komt de conversie (deelname) van de actie ten goede en dus ook het schaalvoordeel. Om ervoor te zorgen dat juist de doelgroep meedoet aan de actie organiseren we een activeringscampagne. 4.2.2 B2: Activeringscampagne Direct ondersteunend aan de collectieve actie is een activeringscampagne. Het doel is om een conversie van ca. 100 woningen per jaar te realiseren met de collectieve actie, conform onze doelstelling, in het bijzonder onder de doelgroep van koopwoningen met slechte energielabels. Brief op naam We sturen een brief op naam naar alle particuliere eigenaren die niet in een VvE zitten en die een energielabel hebben van D of slechter. Dit zijn ca. 2.700 woningen. Dit zijn alle eigenaren die waarschijnlijk het meeste baat hebben bij deelname, en is dus iets breder dan de doelgroep EFG-labels.

Het is nodig om een iets bredere doelgroep aan te schrijven om de benodigde conversie te behalen van ca. 100 woningen per jaar. Dat komt omdat de conversie van een brief op naam bij collectieve acties ongeveer 3% is. Bij sterk meevallende of tegenvallende conversies kunnen we meer of minder brieven sturen in opvolgende jaren. In Waddinxveen Noord sturen we een iets afwijkende brief waarin ook warmtescans worden aangekondigd met de mogelijkheid tot een opt-out. We kiezen voor een opt-out omdat daarmee de conversie vele malen beter is dan bij opt-in. Warmtescans De grootste concentratie van grondgebonden woningen met slechtere energielabels vinden we in Waddinxveen Noord, specifiek de omgeving van de Brederolaan, Koningin Wilhelminasingel en de Juliana van Stolberglaan. Het gaat hier om 680 woningen. Aangezien slechte labels een belangrijke doelgroep zijn van het programma willen we de conversie hier zo hoog mogelijk maken. Daarom kiezen we ervoor om in deze buurt warmtescans uit te voeren. Warmtescans zijn infraroodscans vanaf de openbare weg die inzichtelijk maken in hoeverre een woning warmte lekt. Figuur 6: Links: detailkaart 680 particuliere grondgebonden woningen in Waddinxveen Noord met DEFG-labels waar we de warmtescans uitvoeren. Rechts: impressie warmtescan vanaf de openbare weg.

Gemeentebrede aanpak energiebesparing: Uitvoeringsprogramma 2022-2026 18

De warmtescans worden uitgevoerd door een gespecialiseerde partij en deze genereert ook automatisch rapporten per woning. Deze worden samen met een tweede brief toegestuurd naar de huishoudens. In deze tweede brief staat nadere informatie over vervolgstappen en ondersteuning van de gemeente, ook worden daarin gesprekken met energiecoaches aangeboden. Social media en buitenruimtecampagne Om de conversie in Waddinxveen Noord nog extra te stimuleren voeren we hier een buitenruimtecampagne door gedurende één of twee weken abri’s in te kopen. De timing daarvan combineren we met de lancering van de collectieve actie. Het gaat om ca. 10 abri’s gelegen in Waddinxveen ten noorden van de lijn Kerkweg-West - Prinses Beatrixlaan - Prins Bernhardlaan. In aanvulling op de buitenruimtecampagne zetten we ook sociale media van de gemeente en Waddsup in om reclame te maken voor de collectieve actie. Energiecoachgesprekken Sommige huishoudens hebben behoefte aan persoonlijk advies en ondersteuning bij het aanvragen van regelingen voordat zij meedoen aan de collectieve actie. Voor hen hebben we alle voorzieningen die we in programmalijn A hebben ingericht, zoals de energiecoaches. Via social media en de brieven wijzen we huishoudens erop hoe ze gebruik kunnen maken van de energiecoaches. 4.2.3 B3: VvE begeleiding VvE’s in Waddinxveen zijn relatief groot.

Als we kijken naar het aantal flatgebouwen en het gemiddeld aantal woningen per flatgebouw schatten we in dat een VvE in Waddinxveen gemiddeld 30 woningen heeft. Dit is wel inclusief een onbekend aantal particulier verhuurde woningen. Als we dan ook kijken naar energielabels slechter dan C dan komen we op ongeveer 1.000 woningen in Waddinxveen.

Gemeentebrede aanpak energiebesparing: Uitvoeringsprogramma 2022-2026 19

Figuur 7: Detailkaart van 1.162 woningen met energielabel C of slechter die behoren tot een VvE inclusief een onbekend aantal particulier verhuurde woningen.

VvE’s hebben een aparte aanpak nodig omdat individuele woningeigenaren vaak niet alleen kunnen beslissen over de schilverbetering van hun woning. Er zijn verschillende gespecialiseerde aanbieders van VvE’s-begeleidingstrajecten in de markt. Hierbij wordt bijvoorbeeld het complex geschouwd door een professional, krijgt de VvE een advies op maat en wordt dit advies toegelicht op een VvEvergadering. Vaak is er ook ondersteuning voor het bestuur bij uitvoering van de werkzaamheden en aanvraag van regelingen zoals de SEEH. Bij deze activiteit brengen we eerst de VvE’s van Waddinxveen gedetailleerd in kaart met behulp van het Kadaster. Vervolgens benaderen we de VvE’s gericht met het aanbod voor een begeleidingstraject. In het uitvoeringsprogramma gaan we uit van één à twee afgenomen trajecten per jaar. 4.2.4 B4 – Inzet en organisatie NIP-vouchers De uitkering vanuit het Nationaal Isolatieprogramma voor gemeenten is bedoeld om bij te dragen in de dekking van de investeringskosten voor isolatie bij koopwoningen met EFG-labels. In het vorige hoofdstuk hebben we beschreven dat het hier waarschijnlijk gaat om isolatievouchers met een waarde van ca. 700 euro (na aftrek van uitvoeringskosten). Deze voucher mag gestapeld worden met alle andere lokale en landelijke regelingen en mag gecombineerd worden met financieringen zoals de Energiebespaarlening.

Het uitkeren van deze vouchers aan huishoudens is als activiteit ondergebracht in deze programmalijn. De NIP-vouchers zijn ook bedoeld voor het kleine aandeel huishoudens in koopwoningen die vallen onder de doelgroep energiearmoede

4.3 C – Aanpak voor huishoudens met (risico op) energiearmoede De programmalijn energiearmoede is erop gericht om met laagdrempelige maatregelen snel de energierekening van huishoudens te verlagen. De doelgroep is huishoudens met een verhoogd risico op energiearmoede. In het vorige hoofdstuk is beschreven dat er tot en met 2023 in totaal 238 duizend euro beschikbaar is voor de aanpak van energiearmoede. Deze actielijn start in het vierde kwartaal van 2022, zodat al voor het stookseizoen van 2022/2023 laagdrempelige maatregelen genomen worden.

Gemeentebrede aanpak energiebesparing: Uitvoeringsprogramma 2022-2026 20

Tabel 8: Schematische weergave van de onderdelen van programmalijn C. C Aanpak voor huishoudens met (risico op) energiearmoede C1 Huis-aan-huisaanpak laagdrempelige maatregelen ● Huis-aan-huisaanpak laagdrempelige maatregelen samen met energiecoaches ● Maatwerkbudget Huis-aan-huisaanpak laagdrempelige maatregelen met energiecoaches De kern van deze programmalijn is het beschikbaar stellen van laagdrempelige, energiebesparende maatregelen samen met energiecoaches. Het gaat dan om maatregelen zoals ledlampen, brievenbusborstels, tochtstrips en radiatorfolie. De besparingspotentie van een woning kan oplopen tot 10% van het aardgasverbruik, afhankelijk van de huidige energieprestatie en stookgedrag. Omdat deze doelgroep zoveel mogelijk ontzorgd moet worden is het van belang niet alleen de maatregelen af te leveren maar ook direct te monteren. Er zijn inmiddels verschillende aanbieders die een huis-aanhuisaanpak hebben ontwikkeld voor levering en montage. De conversie van deze aanpakken ligt erg hoog: tussen de 80 en 95%. De kosten liggen rond de 275 euro per woning inclusief de materialen. De waarde van het ‘materialenpakket’ is vaak per aanbieder te bepalen. De rol van energiecoaches is om te helpen met het benaderen van huishoudens, hen adviseren over energiebesparing, en om te helpen met de montage van maatregelen.

Huishoudens met energiearmoede in een koopwoning met een slecht label kunnen naast deze aanpak ook gebruikmaken van de collectieve actie en NIP-voucher onder programmalijn B. De doelgroep hebben we slechts deels in kaart vanwege de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Enerzijds zijn er de 456 huishoudens die TNO in beeld heeft gebracht per gemeente, anderzijds zijn er de ontvangers van de energietoeslag. Dit zijn deels dezelfde gezinnen. Ook hebben we aanvullend huishoudens in kaart waar mogelijk een risico is op energiearmoede vanwege lage inkomens in de buurt in combinatie met hoge energieverbruiken (zie paragraaf 2.2.2). Ook deze groep overlapt met de huishoudens die TNO in kaart heeft gebracht en die energietoeslag ontvangen. We gaan ervan uit in dit uitvoeringsprogramma dat we in 2023 ca. 800 huishoudens met deze aanpak helpen. De gemeente brengt momenteel verschillende opties in kaart van aanbieders om met deze aanpak aan de slag te gaan. Op basis van de ontvangen offertes kunnen de aanpak en de bedragen en aantallen iets afwijken van de hier beschreven aanpak. Aanvullend maatwerkbudget In aanvulling op de huis-aan-huisaanpak met laagdrempelige maatregelen creëren we een maatwerkbudget van 12,5 duizend euro per jaar waarmee we gezinnen extra kunnen ondersteunen. ● ●

Witgoedregeling: een tegemoetkoming in de kosten bij de aanschaf van energiezuinig witgoed, zoals een koelkast. ‘Doe-het-zelfbudget’: vouchers die besteed kunnen worden aan spullen en materialen om zelf extra energiebesparende maatregelen aan te schaffen en aan te brengen of om achterstallig onderhoud weg te werken, bovenop de huis-aan-huisaanpak. Dit is met name interessant voor particuliere woningeigenaren met energiearmoede die wel verantwoordelijk zijn voor onderhoud van eigen huis (i.t.t. huurders).

We adviseren bij het selecteren van een uitvoeringspartner te informeren naar de mogelijkheid voor een witgoedregeling en een verzilverbaar ‘doe-het-zelfbudget’ als aanvulling op laagdrempelige maatregelen. Deze extra mogelijkheden kunnen worden meegewogen in de uiteindelijke selectie van

Gemeentebrede aanpak energiebesparing: Uitvoeringsprogramma 2022-2026 21

de uitvoeringspartner. Hoewel er geen Rijksmiddelen meer voorzien zijn voor de aanpak van energiearmoede vanaf 2023, stellen we voor het maatwerkbudget structureel te maken. Zo kan de gemeente gericht huishoudens blijven helpen die het echt nodig hebben gedurende de rest van de looptijd van het programma.

Gemeentebrede aanpak energiebesparing: Uitvoeringsprogramma 2022-2026 22

5

Organisatie

In dit hoofdstuk beschrijven we een opzet van de organisatie die nodig is voor het uitvoeringsprogramma en wie er intern en extern moet worden betrokken. Tabel 9: Organisatie van het uitvoeringsprogramma. Nr. Programmalijn A Intern te betrekken A-1 ● Projectleiding ● Adv. Energietransitie ● Monitoring en kennisgestuurd ● Financieel werken consulent ● Afstemming stakeholders ● AO/IC-specialist ● Afspraken en communicatie ● Specialist verhuurders verantwoording ● Dataspecialist ● Juridische zaken A-2 ● Ronde langs maatschappelijk ● Adviseur inkoop ● Wijkregisseur(s) middenveld ● Communicatie ● Waddinxveens isolatie● ● A-3

● ●

evenement Campagnemateriaal Coördinatie en opzetten energiecoaches Formulierenwinkel Energieloket

Extern te betrekken ● Woonpartners MH

● ● ●

● ● ●

Sociale zaken Adv. Energietransitie Adviseur inkoop

● ● ●

A4

●

Nr. B-1

Programmalijn B ● Collectieve inkoop- en adviesactie

B-2

● ● ●

B-3

B-4

Waddinxveense Isolatiesubsidie

● ● ●

Brief op naam Warmtescans Social media en buitenruimtecampagne Inzet energiecoaches VvE-procesbegeleiding VvE-informatiebijeenkomst

●

Vouchers NIP-gelden uitgeven

Adv. Energietransitie ● Juridische zaken ● Financieel consulent ● Specialist verantwoording Intern te betrekken ● Adv. Energietransitie ● Adviseur inkoop ● KCC ● Dataspecialist ● KCC ● Communicatie

Uitvoeringspartner energiecoaches Vrijwilligers (energiecoaches) Vrijwilligerscoördinator

Uitvoeringspartner energieloket Vrijwilligers (formulierenwinkel) Vrijwilligerscoördinator

●

Extern te betrekken ● Uitvoeringspartner collectieve actie

● ● ●

● ● ● ● ●

Adv. Energietransitie Adviseur inkoop KCC Communicatie Financieel consulent

● ●

Vrijwilligers (energiecoaches) Leverancier warmtescans Vrijwilligerscoördinator Uitvoeringspartner VvEondersteuning VvE-besturen

Gemeentebrede aanpak energiebesparing: Uitvoeringsprogramma 2022-2026 23

Nr. C-1

Programmalijn C ● Huis-aan-huisaanpak maatregelen i.s.m. energiecoaches ● Maatwerkbudget ● Inzet van energiecoaches

Intern te betrekken ● Adviseur inkoop ● Communicatie ● Beleidsadviseur sociaal domein ● KCC ● Financieel consulent ● Specialist verantwoording ● Juridische zaken

Extern te betrekken ● Uitvoeringspartner huisaan-huisaanpak ● Vrijwilligers (energiecoaches)

Gemeentebrede aanpak energiebesparing: Uitvoeringsprogramma 2022-2026 24

6

Planning, capaciteit en begroting

6.1 Planning Bij de planning maken we onderscheid tussen vijf verschillende fases die elkaar deels overlappen: 1. Voorbereiding en borging van het uitvoeringsprogramma: zwaartepunt in vierde kwartaal van 2022. 2. Inrichten en organiseren van overwegend eenmalige activiteiten, zwaartepunt in de eerste helft van 2023. 3. De cyclus voor de collectieve actie, die een zwaartepunt heeft in het tweede kwartaal van ieder jaar. 4. De huis-aan-huisaanpak voor bestrijding van energiearmoede, die loopt gedurende heel 2023. 5. Doorlopende activiteiten, zowel permanent als periodiek, vanaf 2023 tot het eind van het programma. Figuur 8: Globale planning activiteiten van het uitvoeringsprogramma.

Gemeentebrede aanpak energiebesparing: Uitvoeringsprogramma 2022-2026 25

6.2 Capaciteit Alle programmalijnen bij elkaar vereisen gemeentelijke capaciteit in verschillende rollen. We maken onderscheid in drie profielen: projectleider, ondersteuner en communicatiemedewerker. We hebben deze rollen ingeschaald op schaal 11, schaal 7 en schaal 9 respectievelijk. De tarieven zijn conform de Handleiding Overheidstarieven 2021 en zijn inclusief managementopslag, coördinatieverlies en ondersteunende middelen. Tabel 10: Profielen van rollen die voorzien zijn voor uitvoering van het uitvoeringsprogramma. Projectleider

Ondersteuner

Verantwoordelijkheden: Verantwoordelijkheden: ● Bewaken van samenhang ● Plannen en organiseren van tussen de programmalijnen en bijeenkomsten samen met activiteiten(programmasturing) andere betrokken partijen ● Zorgen dat de programmalijnen ● Leveranciers en en activiteit(en) binnen de uitvoeringspartners helpen met gestelde tijd, kwaliteit en aanleveren van informatie budget afgerond wordt ● Beheren van de mailbox ● Kennis delen en fungeren als duurzaamheid aanspreekpunt voor de interne organisatie en externe partijen ● Monitoring en tussentijdse bijsturing ● Contracteren van uitvoeringspartij(en) voor zowel programmalijn B als C ● Werven van koplopers en ambassadeurs door gesprekken met belangrijkste stakeholders ● Informeren van MT, College en gemeenteraad over voortgang ● Aanvragen NIP-gelden/ Coördineren gelden Rijksoverheid

Communicatieadviseur Verantwoordelijkheden: ● Ontwikkelen van content voor de on- en offline communicatiecampagne ● Inkopen van content voor de on- en offline communicatiecampagne ● Publiceren van updates over het programma via gemeentelijke nieuwskanalen ● Publiceren van nieuwsberichten over het programma via lokale media

Uit het capaciteitsoverzicht blijkt duidelijk de piek in werkzaamheden eind 2022 en geheel 2023. Dit komt door de eenmalige uitkeringen voor energiearmoede die uiterlijk in december 2023 moeten zijn uitgegeven. Doordat er een ritme zit in de werkzaamheden verwachten we leereffecten waardoor de inzet steeds efficiënter wordt na 2023. Dit vertaalt zich in minder uurinzet. Tabel 11: Benodigde capaciteitsinzet uitvoeringsprogramma 2022-2026. Jaarschijf Inzet projectleider Inzet ondersteuner (fte) (fte) 2022 0,22 2023 0,64 0,22 2024 0,39 0,17 2025 0,25 0,11 2026 0,25 0,11

Inzet communicatie (fte) 0,22 0,22 0,11 0,11

6.3 Begroting De begroting ligt in lijn met de capaciteitsvraag, met een piek in 2023. In de begroting zijn ook out-ofpocketkosten opgenomen. Dit zijn kosten voor de inhuur van diensten van derden en de inkoop van

Gemeentebrede aanpak energiebesparing: Uitvoeringsprogramma 2022-2026 26

producten. De bedragen zoals genoemd in tabel 3 en 5 zijn verwerkt als baten. Niet opgenomen als baten zijn de uitvoeringsgelden voor het Klimaatakkoord.

Tabel 12: Begroting uitvoeringsprogramma 2022-2026

De totale kosten van het programma bedragen 861.529 duizend euro na aftrek van de nu bekende en verwachte baten. Na 2022 bedragen de netto kosten voor het programma ca. 207 duizend euro per jaar.

6.4 Risico’s en beheersmaatregelen Er zijn verschillende risico’s waar we in dit programma rekening mee moeten houden. Tabel 13 geeft een overzicht van enkele risico’s en eventuele beheersmaatregelen. Tabel 13: Risico’s en beheersmaatregelen. Programmaonderdeel Risico A2: energiecoaches en Onvoldoende ambassadeurs vrijwilligers zijn bereid om energiecoach te worden

B1: collectieve actie

Onvoldoende deelname aan de collectieve actie

Beheersmaatregel De energiecoaches worden ingezet voor twee zaken: adviezen voor particulieren die willen isoleren en ondersteuning bij de aanpak voor energiearmoede. ● De beheersmaatregel voor de inzet bij particulieren is om gebruik te maken van meer informatieavonden en webinars, en eventueel woningtyperapporten te maken van veelvoorkomende woningen en de te bekostigen uit het budget dat gereserveerd is voor energiecoaches. ● De beheersmaatregel voor de ondersteuning bij energiearmoede is om met een uitvoeringspartner in zee te gaan die eventueel ook de huis-aan-huisaanpak volledig met eigen personeel kan uitvoeren. Indien dit duurder is, kunnen de meerkosten gedekt worden uit het budget per woning voor energiebesparende maatregelen. Bij onvoldoende deelname aan de collectieve actie kan de gemeente tegen relatief lage kosten de brief sturen naar grotere groepen huishoudens en bijvoorbeeld extra bewonersavonden of webinars organiseren.

Gemeentebrede aanpak energiebesparing: Uitvoeringsprogramma 2022-2026 27

Deelname collectieve actie overschreven

C1: huis-aan-huisaanpak energiearmoede

Het lukt niet om op tijd al het geld van de SPUKs voor december 2023 uit te geven