3 Monitor Sociaal Domein 2023
Tekst van het document
Monitor Sociaal Domein 2023
Voorwoord Geachte lezer, Bij deze ontvangt u van het college de monitor sociaal domein 2023. In deze monitor geeft het college u inzicht in de ontwikkelingen van het sociaal domein op basis van cijfers. Via de monitor wil het college de raad in de gelegenheid stellen om haar controlerende taak op het sociaal domein uit te voeren. Wanneer wij spreken over het sociaal domein bedoelen wij alle taken die voortkomen uit de Jeugdwet, de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de Participatiewet. Jeugdwet Sinds de decentralisatie van de taken binnen het sociaal domein van het Rijk naar gemeenten is het aantal kinderen en jongeren dat jeugdzorg krijgt sterk gestegen. Dit zorgt voor hoge kosten die zwaar drukken op gemeentelijke begrotingen en druk op de beschikbare zorg, met soms wachtlijsten tot gevolg. Anderzijds veroorzaakt de toenemende zorgvraag dit ook voor een brede maatschappelijk discussie over zorg en opvoeding.
Een centrale vraag in deze discussie: Wat is normaal? Of anders geformuleerd: met welke soort problemen mag iemand om hulp vragen bij gemeenten en professionele hulpverleners? En en wanneer vinden we dat een probleem hoort bij het normale leven en verwachten we dat iemand probeert om deze zelf of met hulp van vrienden en familie op te lossen, of zelfs leert accepteren als deel van de alledaagse praktijk? In onze nieuwe visie sociaal domein hebben wij op die vraag ons eigen antwoord geformuleerd. Met dit antwoord zijn wij hier in Waddinxveen aan de slag om te werken aan opdracht die het Rijk heeft gegeven om op de kosten te besparen. Maar ook om er te zorgen dat jeugdigen en gezinnen in de meest kwetsbare situaties toegang houden tot goede zorg. Gemeenten kunnen dit niet alleen. Een belangrijk deel van de oplossing voor de problemen in de jeugdzorg ligt bij het Rijk. De Jeugdwet heeft nu een breed en open karakter, waardoor gemeenten verplicht zijn om voor zeer uiteenlopende problematiek jeugdzorg in de vorm van een maatwerkvoorziening te bieden. We rekenen erop dat het Rijk, zoals afgesproken in de vorig jaar vastgestelde Hervormingsagenda Jeugd, de Jeugdwet zo aanpast dat niet voor alle problematiek meer automatisch een beroep op de jeugdzorg gedaan kan worden.
Wmo Ook voor de beheersing van de kosten die gemoeid zijn met de zorg vanuit de Wmo en het ervoor kunnen zorgen dat voldoende goede zorg beschikbaar blijft speelt aanpassing van landelijke wetgeving een belangrijke rol. Momenteel ligt er een wetsvoorstel voor het afschaffen van het abonnementstarief en het herinvoeren van een inkomens- en vermogensafhankelijke bijdrage voor maatschappelijke ondersteuning bij de Raad van State. Deze wijziging moet zorgen voor een afname van de vraag naar met name huishoudelijke hulp. Landelijk gezien zijn er hoge kosten en lange wachtlijsten voor deze vorm van ondersteuning. In Waddinxveen hebben wij op dit moment geen wachtlijst voor huishoudelijke hulp, maar de vergrijzing blijft gestaag toenemen en daarbij blijft Waddinxveen stevig doorgroeien. Dit betekent dat wij rekening moeten blijven houden met een groei van het aantal aanvragen voor huishoudelijke hulp, begeleiding, huisaanpassingen, en wijkverpleegkundigen.
2 Monitor Sociaal Domein 2023
Participatie Het bestuur van Waddinxveen blijft het tegengaan van armoede en bestaanszekerheid belangrijke speerpunten vinden. Wij zetten veel in op begeleiding naar werk en of herscholing zodat inwoners niet afhankelijk zijn van overheden. De arbeidsmarkt blijft zeer krap, waardoor relatief weinig huishoudens een beroep doen op bijstand. Er zal echter altijd een groep inwoners blijven die niet (volledig) kunnen werken of niet aan werk komen. Voor deze groep zetten wij in ieder geval in op een zinvolle dagbesteding en een kwalitatief goed leven. Ons streven is dat iedereen naar vermogen kan meedoen. Wij blijven ons inzetten voor de juiste zorg voor de meest kwetsbaren, maar ook de betaalbaarheid van de zorg.
Het college van burgemeester en wethouders.
3 Monitor Sociaal Domein 2023
Inhoudsopgave 1
Inleiding ............................................................................................................................................ 5 1.1
2
3
4
5
6
7
Samenvatting ................................................................................................................................... 7 2.1
Algemeen................................................................................................................................. 7
2.2
Jeugdwet ................................................................................................................................. 7
2.3
Wmo ........................................................................................................................................ 7
2.4
Participatiewet en armoedebeleid ........................................................................................... 7
2.5
Vrij toegankelijke voorzieningen .............................................................................................. 8
Demografische ontwikkelingen ........................................................................................................ 9 3.1
Bevolkingsontwikkeling ............................................................................................................ 9
3.2
Bevolkingssamenstelling ....................................................................................................... 11
Jeugdwet en leerlingenvervoer ...................................................................................................... 12 4.1
Aantal en percentage kinderen met een Jeugdwetvoorziening ............................................ 12
4.2
Groei aantal kinderen met een jeugdwetvoorziening ............................................................ 13
4.3
Uitgaven Jeugdwet ................................................................................................................ 14
4.4
Leerlingenvervoer .................................................................................................................. 15
Wet maatschappelijke ondersteuning ............................................................................................ 17 5.1
Aantal inwoners met een Wmo-voorziening .......................................................................... 17
5.2
Uitgaven Wmo per inkoopcategorie ...................................................................................... 20
5.3
Vervoersvoorzieningen (GroeneHartHopper) ........................................................................ 22
Participatiewet en Armoedebeleid .................................................................................................. 23 6.1
Percentage inwoners in armoede .......................................................................................... 23
6.2
Ontwikkeling van het aantal uitkeringen ................................................................................ 24
6.3
Duur van de uitkeringen en leeftijd uitkeringsontvangers en ................................................ 26
6.4
Arbeidsplaatsen met loonkostensubsidie+ ............................................................................ 26
6.5
Uitgaven Participatiewet ........................................................................................................ 27
6.6
Toegekende minimaregelingen en bijzondere bijstand ......................................................... 28
Vrij toegankelijke voorzieningen ..................................................................................................... 29 7.1
Ontvangen hulpvragen .......................................................................................................... 29
7.2
Kortdurende begeleiding ....................................................................................................... 31
7.2.1 7.3 8
Verantwoording financiële gegevens ...................................................................................... 6
Overige kortdurende begeleiding ...................................................................................... 32 Cursusaanbod ....................................................................................................................... 33
Vooruitblik ....................................................................................................................................... 34
4
1
Inleiding
Voor u ligt de Monitor Sociaal Domein over 2023. Deze monitor geeft inzicht in het gebruik van maatwerkvoorzieningen binnen het sociaal domein en de kosten die daarmee zijn gemoeid. Ook wordt inzicht gegeven in het gebruik van vrij toegankelijke voorzieningen. Ten opzichte van de vorige monitor is er een nieuw onderdeel toegevoegd; een hoofdstuk waarin van de belangrijkste demografische ontwikkelingen worden uitgelicht. Deze verschillende onderdelen van de monitor worden hier kort toegelicht. Demografische ontwikkelingen De omvang en de samenstelling van de bevolking is in hoge mate bepalend voor het gebruik van de hulp en ondersteuning binnen het sociaal domein. Daarom worden in hoofdstuk 3 van deze monitor ook de belangrijkste demografische ontwikkelingen uitgelicht. Maatwerkvoorzieningen binnen het sociaal domein Een maatwerkvoorziening is een voorziening die op de behoeften, persoonskenmerken en mogelijkheden van een persoon is afgestemd. Om gebruik te kunnen maken van een maatwerkvoorziening is een verwijzing of indicatie en beschikking vanuit het Sociaal Team van de gemeente of een andere verwijzer nodig. Een maatwerkvoorziening kan in de vorm van ‘zorg in natura’ (ZIN) of een persoonsgebonden budget (PGB) verstrekt worden aan een inwoner.
Bij ZIN wordt de zorg gedefinieerd, toegekend, geleverd en afgerekend volgens gemeentelijke en vooral regionale basis- en deelovereenkomsten. Bij een PGB sluiten (vertegenwoordigers of familie van) inwoners zelf deze contracten af voor het inkopen van hun zorg en ondersteuning. Aan elk van de maatwerkvoorzieningen die worden verstrekt vanuit drie wetten die onderdeel zijn van het sociaal domein is een apart hoofdstuk geweid. In hoofdstuk 3 wordt gebruik van en kosten voor voorzieningen vanuit de Jeugdwet toegelicht. In hoofdstuk 4 gaat over het zorggebruik en de kosten voor maatwerkvoorzieningen vanuit Wet maatschappelijke ondersteuning en in hoofdstuk 5 over de maatwerkvoorzieningen vanuit de Participatiewet. Vrij toegankelijke voorzieningen Het gebruik van maatwerkvoorzieningen en de kosten daarvoor stijgen jaarlijks. Bij veel gemeenten heeft dit gezorgd voor financiële tekorten en wachtlijsten voor het gebruik van sommige maatwerkvoorzieningen. Om de kostenstijging af te remmen probeert de gemeente hulpvragen van inwoners te voorkomen. Dit doen we door zelfredzaamheid en gezondheid te vergroten. Daar waar toch een hulpvraag ontstaat proberen we deze in een vroeg stadium te signaleren. Dit doen we omdat we willen dat een hulpvraag verergert en er zwaardere en duurdere hulp (lees: maatwerkvoorzieningen) moeten worden ingezet.
Dit doen wij door voorzieningen aan te bieden waar inwoners zo veel mogelijk zonder doorverwijzing van het sociaal team of bijvoorbeeld de huisarts gebruik van kunnen maken. Deze voorzieningen zijn dus vrij toegankelijk. In hoofdstuk 6 wordt het gebruik van vrij toegankelijke voorzieningen toegelicht. Een belangrijke rol is hierin weggelegd voor het preventieteam Wadwijzer. Daarnaast zijn er verschillende andere organisaties die van de gemeente Waddinxveen een subsidie ontvangen voor het bieden van een vrij toegankelijk dienst.
5 Monitor Sociaal Domein 2023
1.1 Verantwoording financiële gegevens De financiële gegevens komen uit de gemeentelijke administratie voor het sociaal domein en gaan over het jaar 2023. De gepresenteerde gegevens in deze monitor gaan alleen over de geleverde en al gedeclareerde zorg of ondersteuning in het sociaal domein. De jaarrekening 2023 geeft een vollediger beeld van de totale lasten in het sociaal domein. Als het gaat over de tabellen met uitgaven voor WMO en Jeugd, dan betreft dat alleen uitgaven voor ZIN. Uitgaven vanuit PGB zijn niet opgenomen in deze monitor. Als het gaat aantallen inwoners dat gebruik maakt van een maatwerkvoorziening of om het aantal voorzieningen dat is verstrekt zijn wel zowel de categorie ZIN als PGB opgenomen.
6 Monitor Sociaal Domein 2023
2
Samenvatting
2.1 Algemeen In 2023 was in Waddinxveen, in lijn met het landelijke beeld, sprake van een stijging van de vraag naar hulp en ondersteuning vanuit het sociaal domein. De belangrijkste ontwikkeling die hieraan bijdroeg was de relatief sterke inwonersstijging. Met name de sterke groei van het aantal kinderen van tot 12 jaar is in vergelijking met andere gemeenten uitzonderlijk te noemen. Tussen 2018 en 2024 groeide deze groep met 43%. Ook de gestaag voortzettende vergrijzing en de toenemende levensverwachting zorgt voor een stijging van het gebruik van voorzieningen en kosten.
2.2 Jeugdwet Het aantal kinderen dat een jeugdwetvoorziening ontvangt is ook in 2023 gegroeid, maar de groei was net als in 2022 minder sterk dan de groei van het totale aantal kinderen. Het percentage kinderen met een jeugdwetvoorziening blijft daardoor dalen en komt weer in de buurt van de situatie voor de corona uitbraak. De kosten voor jeugdzorg stijgen weer, nadat deze in 2022 eenmalige waren gedaald. Daarbij moet worden opgemerkt dat 2022 een uitzonderlijk jaar was, omdat een deel van de zorg vanwege corona niet geleverd kon worden. Ook landelijk stijgen de kosten voor jeugdzorg. Bij leerlingenvervoer is in 2023 sprake van een toename in het aantal voorzieningen voor aangepast en eigen vervoer. Door de stijging van het leerlingenaantal in Waddinxveen neemt ook de vraag naar passend onderwijs toe. Dit leidt tot meer gebruik van vervoersvoorzieningen.
2.3 Wmo Het percentage inwoners dat gebruikt maakt van een Wmo voorziening is sinds 2015 relatief stabiel en schommelt tussen de 5,6% en 6,2%. In 2023 is dit beeld niet veranderd. De totale uitgaven voor Wmo-maatwerkvoorzieningen zijn in 2023 met 9,4% gestegen ten opzichte van een jaar eerder. Hoewel dit een relatief sterke stijging is, is het moeilijk om hier direct een oorzaak voor aan te wijzen. De kostenstijging voor Wmo maatwerkvoorzieningen verschilt jaar op jaar namelijk sterk, terwijl er sprake is van een continue toename van het aantal inwoners dat gebruik maakt van een Wmo voorziening.
2.4 Participatiewet en armoedebeleid Het aantal huishoudens met een uitkering stijg licht. Echter, omdat ook het totaal aantal huishoudens toeneemt, neemt het percentage van de huishoudens dat een uitkering ontvangt nauwelijks toe. In vergelijking met de landelijke cijfers maken in Waddinxveen minder huishoudens en minder individuen gebruik van een uitkering. In Waddinxveen leefde in 2023 1,8% van de bevolking in armoede. Dat is een lichte daling ten opzichte van het voorgaande jaar. Ook landelijk daalt het percentage mensen dat in armoede leeft.
7 Monitor Sociaal Domein 2023
2.5 Vrij toegankelijke voorzieningen Het aantal hulp- en informatievragen vragen dat door Wadwijzer is ontvangen nam in 2023 ook weer fors toe. Deze ontwikkeling is zichtbaar sinds de oprichting van Wadwijzer in 2018. Het aantal begeleidingstrajecten en hulpvragen dat door de verschillende specialisten binnen preventieteam Wadwijzer wordt verzorgd blijft groeien. Ook het aantal deelnemers aan cursussen nam toe.
8 Monitor Sociaal Domein 2023
3
Demografische ontwikkelingen
Deze monitor bevat voor het eerst een hoofdstuk over demografische ontwikkelingen. De bevolking van Waddinxveen groeit in vergelijking met de andere Nederlandse gemeenten hard en de samenstelling van de bevolking verandert relatief snel. De omvang en samenstelling van de bevolking zijn belangrijke voorspellers voor het gebruik van voorzieningen in het sociaal domein.
3.1 Bevolkingsontwikkeling Sinds 2014 is de bevolking van Waddinxveen, na een periode van lichte krimp tussen 2002 en 2012, weer aan het groeien. De snelheid waarmee Waddinxveen per jaar is gegroeid nam daarna elk jaar toe. Sinds 2017 ligt de groei hoger dan de landelijke groei. In 2023 groeide Waddinxveen harder dan ooit. Er kwamen 1259 inwoners bij, een groei van 4,3% ten opzichte van het voorgaande jaar. Ter vergelijking, de bevolking van Nederland als geheel groeide in 2023 met slechts 0,7%. Sinds 2018 is de groei van Waddinxveen relatief gezien jaarlijks (een van de) sterkste van alle Nederlands gemeenten.
Bevolkingsontwikkeling Waddinxveen 5.0% 4.0% 3.0% 2.0% 1.0% 0.0% -1.0% -2.0% -3.0%
1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024
40,000 35,000 30,000 25,000 20,000 15,000 10,000 5,000 0
aantal inwoners
% groei t.o.v. vorg jaar
In Waddinxveen groeien sinds 2014 alle leeftijdsgroepen, zoals te zien in de onderstaande grafiek.
Bevolkingsontwikkeling Waddinxveen per leeftijdsgroep 25000 20000 15000 10000 5000
1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024
0
0-17
18-64
65-105
9 Monitor Sociaal Domein 2023
Het aantal jongeren begon in Waddinxveen voor het eerst in decennia weer te groeien in 2014. Sinds 2017 is de groei echt aan het doorzetten. Groei van het aantal jongeren is op zich niet opvallend, maar de snelheid waarmee het aantal jongeren in Waddinxveen toeneemt is dat wel. Landelijk groeide tussen 2017 en 2023 het aantal jongeren tot 18 jaar met 1,4%. In Waddinxveen groeide de omvang van deze groep 22 keer zo snel, namelijk met 31,7%. Het beeld wordt nog opvallender wanneer de groep van 0 t/m 18 wordt opgeknipt in kleinere leeftijdsgroepen, zoals gedaan is in de grafiek hieronder. Dan wordt zichtbaar dat het met name de groep kinderen tot 4 jaar was die sinds 2017 hard groeide. Over de periode 2017-2023 groeide het aantal kinderen tot 4 jaar met 59,3% tegen 1,4% groei landelijk. Naarmate deze kinderen ouder worden schuiven zij door naar de leeftijdscategorie van 4 tot 12 en zorgen zij ook daar voor groei. In de onderstaande grafiek is bij de groep van 4 tot 12 jaar deze ontwikkeling ook al duidelijk waarneembaar. Deze groep groeide van 2017-2023 met 36,6% (landelijk kromp deze groep met 3,4%). In 2023 was deze leeftijdsgroep in Waddinxveen voor het eerst ook de snelst groeiende leeftijdsgroep onder jongeren.
Procentuele groei leeftijdsgroepen jongeren 12% 10%
8% 6% 4% 2% 0%
2015
2016
2017
2018
2019
2020
0-3
4-11
12-17
2021
2022
2023
-2%
10 Monitor Sociaal Domein 2023
3.2 Bevolkingssamenstelling Naast de omvang van de bevolking is ook de samenstelling een belangrijke verklarende factor voor zorggebruik. Verschillende leeftijdsgroepen doen immers een beroep op verschillende soorten zorg. Landelijk neemt het aandeel ouderen toe en het aandeel jongeren af. Waddinxveen volgde tot 2018 ook deze ontwikkeling, maar sinds 2018 is er een trendbreuk waarneembaar. Sinds dat jaar daalt het aandeel 65+-ers en stijgt het aandeel jongeren. Hiermee gaat Waddinxveen dus in tegen de landelijke trend.
Relatieve verhouding bevolking Waddinxveen 19.0%
19.3%
19.8%
19.9%
19.7%
19.6%
19.3%
19.1%
18.5%
59.9%
59.7%
59.3%
59.2%
59.1%
59.0%
59.1%
58.9%
59.1%
21.1%
20.9%
20.9%
21.0%
21.2%
21.4%
21.6%
22.0%
22.4%
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
0-17
18-64
65-105
11 Monitor Sociaal Domein 2023
4
Jeugdwet en leerlingenvervoer
Dit hoofdstuk bevat monitorinformatie over de Jeugdwet en het gebruik van leerlingenvervoer in 2023.
4.1 Aantal en percentage kinderen met een Jeugdwetvoorziening De onderstaande grafiek toont het aantal unieke kinderen (0 tot 18) met één of meer actieve jeugdwetvoorzieningen en het percentage van het totaal aantal kinderen met één of meer actieve Jeugdwetvoorzieningen.
Aantal en percentage kinderen met een Jeugdwetvoorziening 1200
14.2%
1000 800
767
798
600
849
917 14.0%
13.3%
975
14.0% 13.8% 13.6%
13.7%
13.6%
400
944
13.4% 13.4%
13.3%
200
13.2% 13.0%
0
12.8% 2018
2019
2020
Aantal kinderen met jeugzorg
2021
2022
2023
% kinderen 0-18 met jeugdzorg
Zoals te zien blijft het absoluut aantal kinderen met een Jeugdwetvoorziening ieder jaar toenemen. Gezien de groei van het totaal aantal kinderen in Waddinxveen is dit ook een logische ontwikkeling. Het percentage kinderen met jeugdzorg bereikte in 2021 haar hoogtepunt. Toen ontving 14% van de Waddinxveens jongeren tot 18 jaar jeugdhulp. Sinds 2022 daalt het percentage kinderen met Jeugdhulp. Hiervoor is niet met zekerheid een duidelijke oorzaak aan te wijzen. Wel is het mogelijk dat, conform het landelijke beeld, er meer behoefte was aan jeugdzorg gedurende de corona periode. In 2023 ontving 1 op de 7,5 Waddinxveens jongeren tot 18 jaar jeugdhulp (13,4%). Hiermee ontvangen relatief iets minder jongeren jeugdhulp dan landelijk het geval is. Landelijk ontving namelijk 1 op 7 (14,3%) jongeren tot 18 jaar een vorm van jeugdhulp. Bij jongeren tot 23 jaar kreeg 1 op 8 jongeren in Waddinxveen jeugdzorg (10,8%). Landelijk was dat 1 op 9 (11,1%). Het aantal jongeren dat jeugdhulp ontvangt is de laatste decennia sterk gestegen. Aan het begin van deze eeuw maakte landelijk 1 op de 27 jeugdigen onder de 18 jaar gebruik van jeugdzorg. Ten tijde van de decentralisatie van het sociale domein in 2015 was dit 1 op 10 en in 2023 dus 1 op 7. Er zijn grote verschillen tussen gemeenten in het aandeel van de jongeren dat jeugdzorg krijgt.
In Tiel en Veendam was dat het hoogst, daar kreeg meer dan 1 op de 6 van de jongeren tot 23 jaar jeugdzorg in 2023. In Raalte, Schiermonnikoog, Ameland, Staphorst en Vlieland was dat met 1 op de 16 het laagst. De verschillen tussen gemeenten hebben meerdere oorzaken. Gemeenten mogen eigen keuzen maken in de manier waarop ze jeugdzorg organiseren. Dat leidt tot verschillen in de hoeveelheid en het soort 12 Monitor Sociaal Domein 2023
beschikbare jeugdzorg. Daarnaast spelen sociaaleconomische en demografische verschillen tussen regio’s een rol, zoals de hoogte van het inkomen, het aantal eenoudergezinnen en de gezondheid van de bevolking.
4.2 Groei aantal kinderen met een jeugdwetvoorziening In de voorgaande grafiek was te zien dat het aantal kinderen dat gebruik maakt van een of meerdere Jeugdwetvoorzieningen jaarlijks stijgt. De snelheid waarmee deze toename plaatsvindt verschilt per jaar. In de onderstaande grafiek is te zien dat er van 2019-2021 sprake was van een relatief sterke toename van het aantal kinderen met een Jeugdwetvoorziening. Deze groei was bovendien sterker dan de groei van het aantal kinderen in Waddinxveen. Waar in 2021 de sterkste relatieve stijging was waar te nemen is deze in 2022 juist het laagst. De groei van het aantal kinderen met een maatwerkvoorziening is sinds 2022 ook minder sterk dan de groei van het aantal kinderen (0-18) in totaal. Dit aantal groeide in 2023 met 5,8% ten opzichte van het voorgaande jaar, terwijl het aantal kinderen met een Jeugdwetvoorziening met ‘slechts’ 3,3% groeide.
% stijging aantal kinderen met jeugdzorg en %stijging aantal kinderen totaal 9.0% 8.0% 7.0% 6.0% 5.0% 4.0% 3.0% 2.0% 1.0% 0.0%
8.0% 6.4% 5.8% 4.9% 4.0%
5.0%
4.2%
3.8%
2019
2020
2021
% stijging kinderen 0-18 met jeugdzorg
2.9%
3.3%
2022
2023
% stijging aantal kinderen 0-18
13 Monitor Sociaal Domein 2023
4.3 Uitgaven Jeugdwet In de onderstaande grafiek worden de uitgaven voor Jeugdwet maatwerkvoorzieningen (ZIN) per jaar weergegeven.
Uitgaven Jeugdzorg per jaar € 9,426,331
€ 10,000,000 € 9,000,000
€ 8,658,167
2021
2022
€ 7,849,784
€ 8,000,000 € 7,000,000
€ 8,853,654
€ 6,539,178
€ 7,166,376
€ 6,000,000 € 5,000,000 € 4,000,000 € 3,000,000
€ 2,000,000 € 1,000,000 €2018
2019
2020
2023
De uitgaven voor jeugdzorg die hierboven worden weergegeven zijn gedaan voor een kleinere groep dan de 975 kinderen die een actieve Jeugdzorgvoorziening hadden in 2023. Er zijn namelijk kinderen waar nog niet op is gedeclareerd. Het aantal kinderen waarop voor 2023 is gedeclareerd is 853. Dit kan komen omdat er sprake is van een wachtlijst, waardoor er wel jeugdhulp beschikt is, maar deze nog niet geleverd kan worden. De uitgaven voor de Jeugdwet lieten in 2022 een eenmalige daling zien ten opzichte van het voorgaande jaar. Dit lijkt echter een eenmalige afwijking te zijn geweest die werd veroorzaakt doordat er tijdens de corona periode als gevolg van de toen geldende maatregelen een deel van de zorg die wel beschikt was niet geleverd kon worden. In 2023 was opnieuw sprake van een kostenstijging ten opzichte van het voorgaande jaar en wel van 8,9%. Als de incidentele kostendaling in 2022 buiten beschouwing wordt gelaten dan lijkt de kostenstijging in 2023 minder fors; in vergelijking met 2021 bedroeg de kostenstijging ‘slechts’ 6,5%.
14 Monitor Sociaal Domein 2023
% Stijging uitgaven Jeugdzorg per jaar 12.8%
14.00% 12.00% 10.00%
9.6%
9.5%
8.9%
8.00% 6.00% 4.00% 2.00% 0.00% -2.00% -2.2%
-4.00%
2019
2020
2021
2022
2023
Over de gehele periode 2018-2023 bedroeg de kostenstijging 44%. Op dit moment is over deze periode nog geen vergelijking mogelijk met de kostenontwikkeling bij gemeenten landelijk Wel is bekend dat in de periode 2015-2019 bij gemeenten landelijk de kosten voor jeugdzorg stegen met 53%. Een belangrijke reden voor de toename van de kosten is dat het gebruik van duurdere vormen van zorg, zoals specialistische jeugdzorg en jeugdzorg met verblijf, niet zijn afgenomen. Dit was bij start van de decentralisatie wel de verwachting. Een verwachting die wel is uitgekomen is dat het gebruik van goedkopere en lichte vormen van zorg, zoals ambulante jeugdhulp, is toegenomen. Dit gebruik van lichtere zorg heeft de zwaardere zorg, anders dan gehoopt, niet vervangen. Het netto-effect van de decentralisatie van de jeugdzorg is dus een structurele toename van zorggebruik en kosten geweest, terwijl over het geheel een daling verwacht werd.
4.4 Leerlingenvervoer De gemeente organiseert leerlingenvervoer voor kinderen die niet zelf naar school kunnen. Bijvoorbeeld kinderen met een handicap of gedragsproblemen, maar ook kinderen met basisonderwijs vanuit een specifieke geloofsrichting waarbij de school ver weg is. Eigen vervoer (kilometervergoeding voor auto, fiets, brommer), vergoeding voor het openbaar vervoer en het aangepast vervoer (schooltaxibus) vallen hieronder. Leerlingenvervoer is formeel geen onderdeel van het sociaal domein, omdat de wettelijke basis niet ligt in de Jeugdwet. Het gebruik van deze voorzieningen is echter wel nauw verbonden met het gebruik van voorzieningen vanuit de Jeugdwet. In de onderstaande tabel is het aantal kinderen te zien dat in actief gebruik maakte van een vorm van leerlingenvervoer. Dit kan aangepast-, eigen-, of openbaar vervoer zijn. Afgelopen jaren waren er weinig verschuivingen te zien binnen het leerlingenvervoer. In 2023 is er sprake van een toename in het aantal voorzieningen voor aangepast en eigen vervoer. Door de stijging van het leerlingenaantal in Waddinxveen neemt ook de vraag naar passend onderwijs toe. Dit leidt tot meer toegekende vervoersvoorzieningen.
15 Monitor Sociaal Domein 2023
Aantal kinderen met een actieve vervoersvoorziening 300 218 196 200 150
169
165
146
244
238
237
225
250
185
174
159
100 50
43 36
42
30
38 11
61
46
32
9
7
5
0 2018 Aangepast Vervoer
2019
2020
Eigen Vervoer
2021 Openbaar Vervoer
2022
2023 Totaal
16 Monitor Sociaal Domein 2023
5
Wet maatschappelijke ondersteuning
Dit hoofdstuk bevat monitorinformatie over de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Onder de Wmo vallen een aantal hulpmiddelen, woonvoorzieningen en diensten, waaronder ook de vervoersdienst van de GroeneHartHopper.
5.1 Aantal inwoners met een Wmo-voorziening De grafiek hieronder toont het aantal unieke cliënten met een of meer Wmo-voorzieningen die actief zijn in 2023 vergeleken met vorige jaren. Zoals te zien is er sinds 2017 sprake van een geleidelijke stijging van het aantal inwoners dat minimaal één actieve Wmo-voorziening heeft. Het percentage inwoners dat gebruikt maakt van een Wmo voorziening is sinds 2015 echter relatief stabiel en schommelt tussen de 5,6% en 6,2%.
Aantal inwoners en percentage inwoners met minimaal een WMO voorziening 1,800
10.0%
1,600 1,400
1,233
1,197
1,200 1,000
1,264
1,369
1,406
1,407
1,466
1,552
9.0% 8.0%
1,150
7.0% 6.0%
6.2%
800
5.9%
5.6%
5.9%
6.2%
6.2%
6.0%
6.1%
6.2%
5.0% 4.0%
600
3.0%
400
2.0%
200
1.0%
-
0.0% 2015
2016
2017
2018
Aantal inwoners met een Wmo-voorziening
2019
2020
2021
2022
2023
% inwoners 18+ met een of meer Wmo voorzieningen
17 Monitor Sociaal Domein 2023
Dat het percentage inwoners met een Wmo-voorziening relatief stabiel blijft, ondanks dat het aantal mensen met een Wmo-voorzieningen jaarlijks stijgt, is te wijten aan de groei van de bevolking. In de onderstaande tabel is de procentuele groei van de groep 18+ (de doelgroep voor zorg vanuit de Wmo) weergegeven, samen met de procentuele groei van het aantal inwoners met een Wmo-voorziening. Zoals te zien is de groei van het aantal inwoners met een Wmo-voorziening soms sterker en soms minder sterk dan de groei van het aantal 18+-ers.
% Stijging inwoners met Wmo en % stijging inwoners 18+ totaal 12.0%
9.9%
10.0%
8.3%
8.0%
5.9%
6.0%
4.0%
4.0% 1.8% 2.0%
1.9%
0.0% 2016 -2.0% -2.9%
2017
3.4%
4.2%
3.9%
2.2%
2.1% 2.7%
2018
3.6%
2019
0.1%
2020
2021
2022
2023
-3.9%
-4.0% -6.0% % groei inwoners met Wmo voorziening
%groei inwoners 18+
De Wmo kent een vijf soorten maatwerkvoorzieningen. In de onderstaande grafiek ziet het totaal aantal cliënten per jaar per regeling waarop in dat jaar ook daadwerkelijk gedeclareerd is. Een aanzienlijk deel van de Wmo cliënten heeft meerdere regelingen.
Aantal cliënten waarop gedeclareerd is per jaar per regeling 1,600 1,400 1,200 1,000
800 600
84 147
84 149 197
218 296
83 156
97 160
96 169
189
179
173
295
308
331
312
84 157 188
261
400 200
509
561
596
593
643
425
2018
2019
2020
2021
2022
2023
0
Hulp bij huishouden
Begeleiding
Rolstoelen
Vervoer
Wonen
18 Monitor Sociaal Domein 2023
Het totaal aantal inwoners waarop voor een Wmo maatwerkvoorziening in 2023 is gedeclareerd is 1.393. Dit aantal is minder dan het aantal dat een Wmo maatwerkvoorziening toegewezen kreeg (1.552) in 2023.
Aandeel clienten per Wmo-voorziening op totaal 100% 90%
80% 70% 60% 50% 40%
30% 20% 10% 0%
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Wonen
7%
7%
7%
6%
7%
7%
Vervoer
13%
12%
12%
12%
12%
12%
Rolstoelen
19%
16%
15%
14%
13%
12%
Begeleiding
23%
24%
23%
23%
24%
22%
Hulp bij huishouden
37%
41%
44%
45%
44%
46%
19 Monitor Sociaal Domein 2023
5.2 Uitgaven Wmo per inkoopcategorie In de onderstaande grafiek ziet u de uitgaven voor Wmo maatwerkvoorzieningen (ZIN) per jaar vanaf 2018. De grafiek geeft zowel de totale uitgave weer als de uitgave voor de verschillende categorieën van Wmo maatwerkvoorzieningen.
Uitgaven Wmo per jaar per categorie maatwerkvoorziening € 4,000,000 € 3,625,507 € 3,500,000
€ 3,299,592 € 3,312,566
€ 2,910,202
€ 3,000,000
€ 2,843,961 € 2,500,000
€ 2,608,494
€ 2,000,000
€ 1,500,000 € 1,000,000 € 500,000 €-
Uitgaven 2018
Uitgaven 2019
Uitgaven 2020
Uitgaven 2021
Uitgaven 2022
Uitgaven 2023
Hulp bij huishouden
€ 923,689
€ 1,133,124
€ 1,218,368
€ 1,340,643
€ 1,281,551
€ 1,424,232
Begeleiding
€ 1,256,713
€ 1,307,142
€ 1,199,274
€ 1,487,164
€ 1,589,511
€ 1,626,138
Rolstoelen
€ 178,162
€ 173,438
€ 181,741
€ 175,083
€ 190,458
€ 215,730
Vervoer
€ 122,372
€ 143,788
€ 140,967
€ 178,443
€ 166,846
€ 193,970
Wonen
€ 127,558
€ 152,709
€ 103,611
€ 118,259
€ 84,200
€ 165,438
Totaal
€ 2,608,494
€ 2,910,202
€ 2,843,961
€ 3,299,592
€ 3,312,566
€ 3,625,507
Vervoer
Wonen
Totaal
Hulp bij huishouden
Begeleiding
Rolstoelen
Hulp bij houdhouden en begeleiding zijn de categorieën waaraan het overgrote (84%) van het Wmo budget worden uiteggeven. Daarom is onderzocht wat voor deze categorieën de oorzaak is van de kostenstijgingen. Bij hulp bij huishouden is de toename van het aantal cliënten de voornaamste verklarend factor voor de kostenstijging. Ook hier stijgt de doorlooptijd, maar in mindere mate. Het gemiddeld aantal indicaties per inwoner blijft ook hier gelijk. Bij begeleiding wordt de kostenstijging voornamelijk veroorzaakt doordat de indicaties langer doorlopen. Daardoor stijgen de kosten per cliënt en per indicatie. Het aantal cliënten nam niet toe en het gemiddeld aantal indicaties per cliënt ook niet,
20 Monitor Sociaal Domein 2023
De totale uitgaven voor Wmo maatwerkvoorzieningen zijn in 2023 met 9,4% gestegen ten opzichte van 2022. Dit lijkt een sterke stijging, maar zoals te zien in de onderstaande tabel fluctueert de procentuele stijging van de kosten voor Wmo-voorzieningen sterk (ondanks de continue toename van het aantal inwoners dat gebruik maart van een Wmo voorziening).
% stijging kosten Wmo t.o.v. voorgaande jaar 20% 16.0% 15% 11.6% 9.4%
10%
5% 0.4% 0% 2019
-2.3% 2020
2021
2022
2023
-5%
Anders dan de procentuele kostenstijging voor Wmo als geheel is de verhouding tussen de kosten voor de verschillende Wmo voorzieningen relatief stabiel, zoals te zien in de onderstaande grafiek.
Aandeel kosten per Wmo-voorziening op totaal kosten Wmo
Wonen Vervoer Rolstoelen Begeleiding Hulp bij huishouden
2018 5% 5% 7% 48% 35%
2019 5% 5% 6% 45% 39%
2020 4% 5% 6% 42% 43%
2021 4% 5% 5% 45% 41%
2022 3% 5% 6% 48% 39%
2023 5% 5% 6% 45% 39%
21 Monitor Sociaal Domein 2023
5.3 Vervoersvoorzieningen (GroeneHartHopper) Hieronder ziet u het aantal gereden ritten over de jaren van de GroeneHartHopper (collectief vraagafhankelijk vervoer, CCV) voor inwoners van Waddinxveen die daarvoor een voorziening hebben.
Collectieve vervoersvoorziening; aantal pashouders en aantal ritten 640 620
16000
14489 12401 623
596
600
14000 12000
9580
10000
7914
580
8000 6981
560
563
571 561
6000 4000
540
2000
520
0 2019
2020 Aantal ritten CVV
2021
2022
2023
Aantal personen met CVV voorziening
Het herstel van het aantal gereden ritten heeft zich in 2023 verder voortgezet en kwam weer in de buurt van het aantal ritten van voor de corona uitbraak. Dat geldt niet voor het aantal personen dat met een voorziening voor het collectief vraagafhankelijk vervoer heeft.
22 Monitor Sociaal Domein 2023
6
Participatiewet en Armoedebeleid
Waddinxveen helpt uitkeringsgerechtigden uit de uitkering te stromen door het inzetten van trajecten, scholing en persoonlijke aandacht. Vanuit ons armoedebeleid zijn er voor een bredere groep inwoners van Waddinxveen minimaregelingen, bijzondere bijstand en schuldhulpverlening. Dit hoofdstuk gaat in op deze onderwerpen.
6.1 Percentage inwoners in armoede In de onderstaande grafiek is te zien hoeveel gemeenten er in Nederland zijn met een specifiek percentage inwoners dat in armoede leefde in 2023. Om te bepalen of iemand in armoede leeft kijkt het CBS naar zowel inkomen als vermogen van een huishouden. In Waddinxveen leefde in 2023 1,8% van de bevolking in armoede. De gemeente Waddinxveen vindt zich met 20 andere gemeenten in de onderstaande grafiek in de geel gemarkeerde staaf. In 2023 waren er dus 21 gemeenten waar het percentage van de bevolking in armoede leefde 1,8% was. In 30% van de Nederlandse gemeenten lag het percentage inwoners dat in armoede leefde lager dan in Waddinxveen. In 63,8% van de gemeenten lag het percentage hoger.
Verdeling van gemeenten per percentage van de bevolking dat in armoede leeft 2023 Aantal gemeenten met x percentage armoede
30 25
25
23
21
21
19
20
18 17 16 14 14
15
14 13
13
12 10
10 7
7
7 6
5
6 5 5 5
5 4
5
3
3
3
2 1
2 2 1
1
2 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1
0,1 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 2,9 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 4,0 4,1 4,2 4,3 4,5 4,6 4,7 5,2 5,3 5,5 6,0 6,1 6,2 6,4 6,6
0
Percentage inwoners dat in armoede leeft
In 2022 lag het percentage inwoners dat in armoede leefde in Waddinxveen op 1,9%. Er was dus sprake van een lichte daling. Dat is ook landelijk het beeld. Het percentage van de bevolking dat in Nederland als geheel in armoede leefde was 3,1%.
23 Monitor Sociaal Domein 2023
6.2 Ontwikkeling van het aantal uitkeringen In de grafiek hieronder ziet u de ontwikkeling van het aantal huishoudens met een Participatiewet (PW) uitkering voor levensonderhoud. Dit zijn de regelingen voor Algemene Bijstand, Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers (IOAW) en IOAZ (Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte zelfstandigen) per het einde van een jaar.
Aantal uitkeringen vanuit de Participatiewet per einde jaar 400 300
200
349 22
348 22
329
292
21
17
316
324
328
20
17
17
351 16
327
326
308
275
296
307
311
335
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
100 0
Algemene Bijstand
IOAW/IOAZ
In 2023 was er sprake van een instroom van 70 huishoudens en een uitstroom van 47 huishoudens. Het aantal huishoudens met een uitkering voor levensonderhoud nam daardoor toe met 23 ten opzichte van 2022. In de onderstaande tabellen ziet u de oorzaken van de in- en uitstroom in 2023. Oorzaak instroom
Cliënten
Aangaan relatie
1
Ander inkomen
1
Einde arbeid in dienstbetrekking
3
Beëindiging huwelijk / relatie
4
Inkomensvoorziening asielzoekers / gedoogden
18
Beëindiging Uitkering WIA/WAO/WW
16
Beëindiging zelfstandig beroep/bedrijf
2
Beëindiging studie
9
Beëindiging detentie
3
Huisvesting daklozen
3
Oorzaak bij partner
2
Andere oorzaak
8
Totaal instroom 2023
70
Oorzaak uitstroom Regulier werk (cliënt zelf aan het werk) Ander inkomen: PGB Ander inkomen: Studiefinanciering Ander inkomen: Zelfstandig beroep of bedrijf Bereiken pensioengerechtigde leeftijd Aangaan relatie Overlijden Client in detentie Verhuizing Oorzaak bij partner Andere oorzaak Totaal uitstroom 2023
Cliënten 18 1 4 4 3 2 2 1 7 1 4 47
Het aantal instromers ligt met 70 lager dan het voorgaande jaar, toen het aantal 89 bedroeg. De voornaamste redenen van instroom zijn de wettelijke taakstelling voor het plaatsen van statushouders in de gemeente (25%) en de doorstroom vanuit het UWV (22%). Het UWV heeft een groot aantal ziektewet, WIA en WGA-uitkeringen opnieuw beoordeeld. Hierdoor is een deel van deze uitkeringen beëindigd. Deze personen kunnen dan aanspraak maken op een bijstandsuitkering. Ook het aantal personen dat uitstroomde ligt lager dan in 2022. (85 in 2022 vs. 47 in 2023). Met name het aantal inwoners dat uitstroomde doordat men werk vond lag lager dan 2022, toen 36 inwoners
24 Monitor Sociaal Domein 2023
regulier werk vonden. Uitstroom naar werk is wel de voornaamste reden van uitstroom. 38% van de uitstroom kwam doordat inwoners aan het werk zijn gegaan. De lagere uitstroom in Waddinxveen past in de landelijke trend. Sinds 2013 is het landelijke uitstroompercentage uit de bijstand niet zo laag geweest als in 2023. Het voortdurende, lage uitstroompercentage wijst erop dat veel mensen die nu in de bijstand zitten, de stap naar werk moeilijk (kunnen) zetten. Zij ervaren een grote afstand tot de arbeidsmarkt, of anders gezegd: de arbeidsmarkt ervaart een grote afstand tot deze groep mensen. In 2023 waren in Waddinxveen 28 personen met een uitkering (tijdelijk) ontheven van de arbeidsplicht, wat neerkomt op 8% van het aantal uitkeringsgerechtigden. Zij waren ontheven van de arbeidsplicht, omdat zij arbeidsongeschikt waren, alleenstaand waren met een kind jonger dan vijf of vanwege een andere dringende reden. Deze personen ontvingen wel een uitkering, maar waren tijdelijk vrijgesteld van de plicht om als tegenprestatie werkzaamheden te verrichten, mee te werken aan re-integratie en om algemeen geaccepteerde arbeid te aanvaarden. Hoewel er in 2023 ten opzichte van 2022 sprake was van een toename van het aantal uitkeringen met 7% nam het percentage van de huishoudens met een uitkering nauwelijks toe, zoals te zien is in de onderstaande grafiek.
Dit kwam, omdat het aantal huishoudens in Waddinxveen ook toenam. In vergelijking met de landelijke cijfers maken in Waddinxveen naar verhouding structureel minder huishoudens gebruik van een uitkering, zoals in de onderstaande tabel te zien is.
% huishoudens met een uitkering vanuit de Participatiewet 3.5%
3.0%
3.3%
3.2%
3.2%
3.1%
2.9%
2.8%
2.8%
2.8%
2.6%
2.6%
2.5%
2020
2021
2022
2.8%
2.6% 2.8% 2.5% 2.5%
2.6%
2.0% 2016
2017
2018
2019
% huishoudens met PW Waddinxveen
2023
% huishoudens met PW Landelijk
De onderstaande figuur laat de bijstandsdichtheid per gemeente zien, per ultimo juni 2023 (voorlopige cijfers). De bijstandsdichtheid is het aantal personen met een bijstandsuitkering in het kader van de Participatiewet per duizend inwoners vanaf 15 jaar. Bij de meeste gemeenten ligt dit cijfer, net als in Waddinxveen tussen 10 tot 15. Het precieze aantal in Waddinxveen lag op 14,5. Waddinxveen bevindt zich in de onderstaande grafiek dus in de gele staaf, samen met 130 andere gemeenten waar het aantal ook tussen de 10 en 15 lag. Landelijk ontvingen in 2023 per duizend inwoners 23,4 mensen een uitkering in het kader van de Participatiewet.
25 Monitor Sociaal Domein 2023
6.3 Duur van de uitkeringen en leeftijd uitkeringsontvangers en Een deel van de inwoners met een uitkering vanuit de Participatiewet heeft een grotere afstand tot de arbeidsmarkt. Deze personen komen niet snel of helemaal niet meer aan een reguliere baan en zijn daardoor langdurig aangewezen op een dergelijke uitkering. Een indicator om te bepalen hoe groot de groep inwoners is die niet of zeer lastig een baan kan krijgen is de omvang van de groep inwoners die langer dan 5 jaar een uitkering ontvangt. Zoals te zien in de onderstaande tabel is de omvang van deze groep in Waddinxveen in vergelijking met Nederland als geheel relatief klein (39% vs. 50%). Duur uitkering Korter dan 6 maanden 6 maanden tot 1 jaar 1 tot 3 jaar 3 tot 5 jaar 5 jaar of langer Totaal
Aantal 36 30 93 56 136 351
Waddinxveen Percentage 10% 9% 26% 16% 39% 100%
Aantal 33.930 27.480 86.590 53.990 198.470 400.460
Nederland Percentage 8% 7% 22% 13% 50% 100%
Zoals te zien is in de onderstaande tabel is het aandeel van personen dat een uitkering ontvangt vanuit de Participatiewet van 45 jaar en ouder bija identiek aan het beeld van Nederland als geheel. Het aandeel jongeren is iets groter en het aandeel personen dat een uitkering ontvang in de leeftijd van 27 tot 45 is wat kleiner dan de landelijke verdeling. Dit verschil wordt waarschijnlijk veroorzaakt door de bevolkingsopbouw van Waddinxveen. Het aandeel inwoners tussen de 18 en 27 is in Waddinxveen namelijk ook wat groter dan landelijk het geval is. Leeftijdscategorie Jonger dan 27 jaar 27 tot 45 jaar 45 tot AOW-leeftijd Totaal
Aantal 47 185 119 351
Waddinxveen Percentage 13% 29% 58% 100%
Aantal 37.890 134.790 227.600 400.460
Nederland Percentage 9% 34% 57% 100%
6.4 Arbeidsplaatsen met loonkostensubsidie+ Mensen die door een fysieke of mentale beperking niet een wettelijk minimumloon kunnen verdienen, komen in aanmerking voor beschut werk of een garantiebaan. Beschut werk is een optie wanneer iemand (nog) niet in een reguliere baan kan werken, ook niet met extra begeleiding, ondersteuning of voorzieningen. Wanneer iemand wel regulier werk kan doen, maar (nog) niet al het vereiste werk kan doen kan iemand een garantiebaan worden geboden. Een garantiebaan is een reguliere baan met enige extra begeleiding of voorzieningen. In beide gevallen ontvangt een werkgever van de gemeente financiële compensatie voor dat deel van het werk dat een werknemer (nog) niet kan leveren. Dit heet loonkostensubsidie en vergoedt het verschil tussen loonwaarde en minimumloon. Werkgevers, waaronder gemeenten, moeten een bepaald aantal garantiebanen en beschut werkplekken bieden voor mensen met een ziekte of handicap (het zogenaamde quotum arbeidsbeperkten). De gemeente moest er in 2023 voor zorgen dat 20 inwoners met een beschut werk indicatie een baan kregen. De gemeente heeft voor 4 inwoners een baan gevonden bij een andere werkgever dan de gemeente. Het ministerie heeft aangegeven dat de verdeling van het aantal beschut werkplekken is gebaseerd op sterk verouderde cijfers.
Hierdoor komt het regelmatig voort dat dat gemeenten ondanks alle inspanningen hun eis niet halen. Het ministerie werkt daarom aan een nieuwe verdeling van het te behalen aantal beschut werkplekken. 26 Monitor Sociaal Domein 2023
Ook moest de gemeente Waddinxveen als werkgever in 2023 10,5 garantiebanen realiseren. Dat aantal werd nagenoeg gehaald: de gemeente bood in 2023 10 fte aan garantiebanen. In totaal hebben in 2023 43 inwoners met ondersteuning van de gemeente werk gevonden bij een werkgever waarvoor de gemeente loonkostensubsidie verstrekt.
6.5 Uitgaven Participatiewet In de onderstaande grafiek is de ontwikkeling van de uitgaven die gemoeid zijn met de uitvoering van de Participatiewet over de laatste vijf jaar te zien. Hieronder vallen uitgaven voor Algemene Bijstandsuitkeringen, Loonkostensubsidie en uitkeringen voor oudere werklozen en oudere arbeidsongeschikte zelfstandigen. Uitgaven in het kader van de Uitvoeringsregels Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (TOZO) zijn buiten beschouwing gelaten.
Ontwikkeling van de uitgaven voor de Participatiewet €7,000,000
€6,162,759
€6,000,000 €5,000,000
€4,392,096
€4,564,759
2019
2020
€5,042,954
€5,153,909
2021
2022
€4,000,000
€3,000,000 €2,000,000 €1,000,000 €2023
Zoals hierboven te zien stijgen de uitgaven jaarlijks. In de onderstaande grafiek wordt de procentuele groei van deze uitgaven t.o.v. het voorgaande jaar weergegeven. In 2023 bedroeg de groei van de uitgaven 20%. De ontwikkeling van de uitgaven wordt voornamelijk bepaald door twee zaken. Ten eerste de ontwikkeling van het aantal huishoudens met een uitkering. Ten tweede de ontwikkeling van het vastgestelde minimumloon, aangezien de hoogte van de uitkeringen hieraan is gekoppeld. Beide worden in de onderstaande grafiek eveneens weergegeven.
27 Monitor Sociaal Domein 2023
Relatieve toename uitgaven Particiaptiewet, bruto minimumloon en aantal huishoudens met Algemene Bijstand of IAOW/IOAZ 25% 20% 20% % toename bruto minimumloon op 1 januari t.o.v. vorig jaar 15%
13%
% toename totale kosten PW t.o.v. vorig jaar
10% 12%
10%
5%
4% 2%
0%
% toename huishoudens met AB of IOAW/IOAZ t.o.v. vorig jaar
1% 2020
3%
2%
2%
1%
2021
2022
2023
In 2021 lag de groei van de kosten opvallend veel hoger dan de groei van het aantal huishoudens met een uitkering en de groei van het minimumloon. Dit werd veroorzaakt door extra uitkeringen die dat jaar werden verstrekt in het kader van de regeling Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke kosten (TONK).
6.6 Toegekende minimaregelingen en bijzondere bijstand In de tabel hieronder ziet u de toegekende minimaregelingen en bijzondere bijstand. In verband met de sterke stijging van de energieprijzen is in 2022 en 2023 ook energietoeslag toegekend. De energietoeslag kent geen vermogenstoets wat, in combinatie met de aandacht hiervoor in de media, verklaart waarom deze regeling zo vaak werd toegekend. In 2023 was er wel een vermogenstoets voor deze toeslag, maar zoals te zien had deze geen zichtbaar effect op het aantal keer dat de toeslag werd toegekend. Regeling
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Kindpas
410
400
441
411
367
358
Tegemoetkoming voor chronisch zieken
247
250
222
223
222
204
Individuele inkomstentoeslag
252
273
256
250
265
230
Collectieve Ziektekostenverzekering
513
553
560
400
422
620
Bijzondere bijstand
385
365
345
332
312
344
Bijdrageregeling schoolkosten
84
68
60
53
56
41
Bijdrage maatschappelijke activiteiten
342
349
319
317
390
369
Rotterdampas
331
497
605
438
362
375
1153
1166
Energietoeslag
Voor de Rotterdampas geldt in deze tabel alleen het aantal passen dat wordt gerapporteerd vanwege een laag inkomen met korting is uitgegeven. De Rotterdampas is namelijk tegen betaling ook verkrijgbaar voor inwoners met een hoger inkomen.
28 Monitor Sociaal Domein 2023
7
Vrij toegankelijke voorzieningen
In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het gebruik van en de kosten voor vrij toegankelijke voorzieningen. Vrij toegankelijke hulp en ondersteuning heeft als doel om inwoners laagdrempelig en snel te helpen. Zo kan in een deel van de gevallen worden voorkomen dat de hulpvraag ernstiger wordt en de inzet van zwaardere en duurdere maatwerkvoorzieningen nodig is. Een belangrijke rol is hierin weggelegd voor preventieteam Wadwijzer. Wadwijzer is in Waddinxveen de centrale en integrale toegang voor alle inwoners die op zoek zijn naar informatie of die hulpvragen hebben over wonen, zorg, geld, werk, vervoer, actief zijn, jeugd en gezin. Wadwijzer helpt hulpvragers door informatie, hulp bij vraagverheldering en advies te bieden. Als dat niet voldoende is om de hulpvraag op te lossen zorgt Wadwijzer voor kortdurende begeleiding door een van de experts binnen het team. Indiende de hulpvraag ook met kortdurende begeleiding niet valt op te lossen wordt doorverwezen naar het sociaal team voor een of meerdere maatwerkvoorziening.
7.1
Ontvangen hulpvragen
In de onderstaande grafiek wordt het aantal hulp- en informatievragen weergegeven dat jaarlijks door Wadwijzer wordt ontvangen.
Aantal hulpvragen ontvangen door Wadwijzer 4500 3926
4000 3407
3500
2500
2861
2762
3000 2204
2000 1500 1000 500 0
2019
2020
2021
2022
2023
Zoals te zien neemt het aantal hulp en informatievragen jaarlijks toe. De groei van het aantal vragen dat Wadwijzer over de periode 2019-2023 heeft ontvangen is 78%. Alleen in 2022 lijken er minder vragen gesteld te zijn dan het jaar daarvoor. Dit is echter te wijten aan een wijziging in het softwareprogramma waarin de hulpvragen worden geregistreerd. Een onbekend aantal van de in 2022 binnengekomen hulpvragen is daardoor niet juist geregistreerd. Het overgrote gedeelte (89%) van de informatie en advies vragen die in 2023 zijn ontvangen werd via de telefoon gesteld. De overige vragen kwamen via e-mail en het inloopspreekuur binnen.
29 Monitor Sociaal Domein 2023
In de onderstaande figuur is te zien hoe de hulpvragen die Wadwijzer in 2023 ontving werd afgehandeld.
Afhandeling hulp- en informatie vragen Wadwijzer
Direct opgelost 28% Doorverwezen naar kortdurende begeleiding door specialist binnen Wadwijzer 8%
64%
Doorverwezen naar Sociaal Team
Van alle 3926 geregistreerde vragen van de telefonisch consulenten, werden 64% direct opgelost. Daarnaast werd 8% van de vragen intern verwezen naar een specialist binnen Wadwijzer voor kortdurende begeleiding. Hierin wordt in de volgende paragraaf verder ingegaan. De overige 28% werd doorgezet naar het Sociaal team.
30 Monitor Sociaal Domein 2023
7.2 Kortdurende begeleiding Vanuit acht specialismes boden zes partners van Wadwijzer 716 kortdurende begeleidingstrajecten vanuit negen specialismes in 2023. Over het algemeen is jaarlijks sprake van stevige toename van het aantal begeleidingstrajecten dat door Wadwijzer wordt uitgevoerd.
Totaal aantal begeleidingstrajecten Wadwijzer 716
800 600
552
576
2021
2022
459
400 200 0 2020
2023
Aantal kortdurende begeleidinstrajecten
In de onderstaande grafiek wordt het aantal begeleidingstrajecten per specialisme weergegeven.
Aantal begeleidingstrajcten per specialisme 200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0
178 166
110
109 106 59 51
70 4540 32
154 141 121 106 83
64 4640 22
2020
63 5766 54
64 38423643
2021
2022
68 4245 25
20
2023
Met name bij de onafhankelijke cliëntenondersteuning is het aantal trajecten toegenomen. Dit kan komen doordat er meer is ingezet op het structureel onder de aandacht brengen van het recht om van deze ondersteuning gebruik te maken naar inwoners toe. De sociaal raadslieden zijn sinds 2022 nieuw. In 2022 waren zij niet het hele jaar actief. 31 Monitor Sociaal Domein 2023
7.2.1 Overige kortdurende begeleiding Naast de kortdurende begeleiding vanuit de negen expertises die binnen Wadwijzer werken wordt vanuit Wadwijzer ook nog andersoortige begeleiding geboden. Hieronder volgt een korte toelichten op de resultaten die hiermee in 2023 zijn behaald. Steunouders In 2022 is gestart met een tweejarige pilot, steunouders in te zetten. Een steunouder is een vrijwilliger die een of twee dagdelen per week een kind opvangt. De ouders hebben daardoor even tijd voor zichzelf. Ouders, die behoefte hebben aan steun, kunnen niet altijd op hun eigen netwerk terugvallen. Daardoor kunnen ze in stressvolle situaties terecht komen. Dat kan een nadelige invloed hebben op de ontwikkeling van een kind en leiden tot het moeten inzetten van zwaardere zorg.
Aantal kinderen opgevangen door steunouders
2022 4
2023 22
32 Monitor Sociaal Domein 2023
7.3 Cursusaanbod Naast kortdurende begeleiding biedt Wadwijzer ook cursussen en trainingen aan. Deze trainingen zijn voornamelijk gericht op gezond en veilig opgroeien. De cursussen worden aangeboden vanuit het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG), dat onderdeel is van Wadwijzer. Deze cursussen worden deels lokaal en deels regionaal aangeboden. In de onderstaande grafiek zijn het aantal cursussen en trainingen dat lokaal wordt aangeboden en het aantal deelnemers aan die cursussen zichtbaar.
Lokaal cursusaanbod en deelnemers 350
308
294
300 250
219
200
150
142
129
100 50
20
15
21
18
20
0 2019
2020 aantal deelnemers
2021
2022
2023
aantal cursussen
Naast trainingen en cursussen die lokaal werden aangeboden waren er in 2023 ook 30 verschillende webinars in de regio Hollands Midden. Deze werden door 3056 personen (online) gevolgd. Een webinar is een interactieve onlinebijeenkomst die ouders vanaf elke plek gratis kunnen volgen
33 Monitor Sociaal Domein 2023
8
Vooruitblik
Gezien de geplande groei van het aantal woningen zal Waddinxveen voor de voorzienbare toekomst een groeigemeente blijven. We moeten er daarom rekening mee houden dat ook het aantal inwoners dat zorg nodig heeft zal blijven groeien. Naast bevolkingsgroei zullen ook de verwachte resultaten van het regionale inkoopproces voor Wmo naar verwachting zorgen voor extra druk op de uitgaven binnen het sociaal domein. De bovenstaande ontwikkelingen, samen met de noodzaak om oog voor de beschikbaarheid en kwaliteit van de geleverde zorg te hebben, maken het lastig om de totale kosten binnen het sociaal domein te reduceren. We streven ernaar om de uitgavenstijging binnen het sociaal domein in balans te laten zijn met de inkomstenstijging die wij vanwege de groei van het aantal inwoners tegemoet kunnen zien vanuit het Rijk. Om dit te realiseren (blijven) wij de komende jaren de nodige inzet plegen. Ten eerste ronden wij het uitvoeringsprogramma voor de visie sociaal domein af en gaan wij deze uitvoeren. Met een groot aantal van de maatregelen die hierin worden opgenomen zijn wij ondertussen al aan de slag gegaan. Een aantal van deze maatregelen lichten wij hier uit. Een belangrijk onderdeel van de uitvoering van onze visie op het sociaal domein is het zorgen voor een stevige sociale basis.
In dat kader zijn wij begonnen met de doorontwikkeling van Wadwijzer om ervoor te zorgen dat we hulpvragen zo goed en vroeg mogelijk kunnen signaleren en met laagdrempelige en beschikkingsvrije ondersteuning kunnen oplossen. In 2025 moet dit enerzijds leiden tot financieringsafspraken met aandacht voor beheersbaarheid van de kosten en een organisatievorm die ons de grip geeft om hierop te sturen. Anderzijds willen wij vanuit Wadwijzer een ondersteuningsaanbod dat past bij de omvang van onze bevolking en de ambities die wij als gemeenten hebben op het gebied van vroegsignalering en preventie. Bij het sociaal team onderzoeken we welke hulp het beste aansluit bij de hulpvraag en door wie deze hulp het beste geboden kan worden. Tegelijkertijd brengen we ook ons begrip van normalisatie in de praktijk; we accepteren dat we niet elke beperking op kunnen lossen en zetten in plaats daarvan in op het helpen van inwoners bij het leren omgaan met de beperking of situatie. Met verwijzers blijven wij in gesprek om bewustwording van de uitgaven onder de aandacht te brengen en om de zorg beschikbaar te houden voor de inwoner die het echt nodig heeft. Ook blijven werken aan de verbetering van de monitoring om onze grip op de uitgaven te beperken.
Buiten het uitvoeringsprogramma van de visie sociaal domein stellen we een aantal beleidsnota’s en bijbehorende uitvoeringsprogramma’s die een directe relatie hebben met het sociaal domein. Dit zijn de beleidsnota’s en uitvoeringsprogramma’s over informele zorg (mantelzorg en vrijwilligerswerk), jeugd en huiselijk geweld en kindermishandeling. In 2025 zullen de eerste delen van de betreffende uitvoeringsprogramma’s uitgevoerd worden. Regionaal zullen in het laatste kwartaal van 2024 de resultaten van het regionale inkoopproces voor de zorg en ondersteuning binnen Jeugd en Wmo bekend worden. Landelijk en lokaal wordt gewerkt aan de hervormingsagenda Jeugd. De maatregelen die wij als lokale overheid zelf moeten uitvoeren in dit kader (het versterken van het sociaal team en het verbeteren van de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp) zijn voor een deel opgenomen in ons uitvoeringsprogramma voor de visie sociaal domein en ons programma sturen op kosten. De belangrijkste maatregelen die landelijk moeten worden gerealiseerd zijn het aanpassen van de Jeugdwet om de jeugdhulpplicht (die bepaalt bij welke soorten en zwaarte problematiek iemand recht
34 Monitor Sociaal Domein 2023
heeft op hulp vanuit de jeugdwet) te beperken en de (zeer) zware, specialistische en kostbare jeugdhulp weer over te hevelen naar het Rijk. Tot slot wordt per 2026 volgens planning landelijk het Wmo-abonnementstarief afgeschaft en vervangen door een inkomensafhankelijke eigen bijdrage voor alle Wmo-voorzieningen. Deze ontwikkeling kan de groei van het gebruik van Wmo voorzieningen en de groei van de kosten hiervoor remmen. Of en in welke mate dit zo zal zijn zal mede afhankelijk zijn van het niveau waarop de inkomensafhankelijke eigen bijdrage gemaximeerd zal worden. Hierover is de discussie landelijk nog niet afgerond.
35 Monitor Sociaal Domein 2023