220901 Presentatie rapport Groene Hart Rekenkamer - Waddinxveen

Onderzoek uitvoering Participatiewet Presentatie rapport Groene Hart Rekenkamer

September 2022

Vertrouwelijk 1

Agenda 1.

Inleiding (onderzoeksvragen, aanpak)

2. Context en beleidsdoelen 3. Uitvoeringspraktijk en resultaten 4. Aanbevelingen 5. Gelegenheid om vragen te stellen

Vertrouwelijk 2

Inleiding

Onderzoeksvragen De Groene Hart Rekenkamer (GHR) heeft de volgende hoofdvraag geformuleerd:

Wat is de effectiviteit van de gemeenten Bodegraven-Reeuwijk, Gouda, Waddinxveen en Zuidplas van de wettelijke taak om haar inwoners naar vermogen toe te leiden naar werk en hoe beleven bijstandsgerechtigden dit beleid? De GHR heeft bij deze hoofdvraag een aantal deelvragen geformuleerd, verdeeld over de onderwerpen Beleid, Uitvoering, Klanttevredenheid en Benchmark

Vertrouwelijk 3

Inleiding

• Documentstudie over kaders, beleidsruimte, doelen en werkwijzen • Analyses van cliënten, instrumenten en financiën • Uitvoeren benchmark Participatiewet, t.b.v. inzicht in de resultaten

Ervaringen van interne en externe stakeholders • Interviews bij gemeenten, uitvoeringsorganisaties en partners • Uitvoeren veldwerk bij cliënten en werkgevers

C. Conclusies

Analyse van beleid en resultaten

B. Ervaringen

A. Feiten

Aanpak Vertaling naar lessen voor de praktijk • Kwalitatieve analyses van interview- en veldwerkresultaten • Schematische vergelijking van onderzoeksresultaten • Benchlearningsessies met goed presterende gemeenten

Vertrouwelijk 4

Context en beleidsdoelen

Context: doelgroepen van de Participatiewet Cliënten die direct bemiddelbaar zijn

Cliënten die na traject bemiddelbaar zijn

Cliënten die vrijwillig kunnen participeren

• Volgens landelijke gegevens ongeveer 20% van het bestand • Cliënten kunnen grotendeels op eigen kracht zoeken naar werk; de overheid ondersteunt bij het vinden van vacatures; soms is beperkte scholing of sollicitatieondersteuning nodig • Verbinding met regionale arbeidsmarkt is van belang

• Volgens landelijke gegevens ongeveer 30% van het bestand, onder wie veel mensen met een arbeidsbeperking • Een deel van deze groep blijft ondersteuning nodig hebben (bijv. loonkostensubsidie) • De Participatiewetdoelgroep zal in de structurele situatie fors groter worden, omdat de toegang tot de Wsw is gesloten en tot de Wajong sterk is beperkt. Dit betreft vooral de middengroep

• Volgens landelijke gegevens ongeveer 50% van het bestand, namelijk mensen die langdurig een bijstandsuitkering hebben • Vrijwillige participatie vindt met name binnen de gemeente plaats • Verbinding met lokale voorveld is van belang • Door extra inspanningen te verrichten kan een deel van deze groep wellicht toch na een traject bemiddelbaar zijn

Vertrouwelijk 5

Context en beleidsdoelen

Context: beleidsdoelen en inbedding van de Participatiewet Het voornaamste doel van de Participatiewet is om cliënten te ondersteunen om naar vermogen deel te nemen aan de samenleving, bij voorkeur regulier werk.

Vertrouwelijk 6

Context en beleidsdoelen

Lokale en regionale context Zuidplas

Gouda

Waddinxveen

Bodegraven-Reeuwijk

Gemeente:

Sociale dienst

Sociale dienst

Gemeente:

strategisch beleid

Gouda

Waddinxveen

strategisch beleid

Sociaal

WSP Midden-

ontwikkelbedrijf

Holland

Promen Gemeente Krimpenerwaard AM-regio Midden-Holland

Vertrouwelijk 7

Context en beleidsdoelen

Kernwaarden en beleidsdoelen van de gemeente De gemeente hanteert de volgende kernwaarden waar het beleid op gebaseerd is: • De inwoner is zelf verantwoordelijk, de gemeente ondersteunt. • De eigen mogelijkheden en het sociale netwerk van de inwoner zijn het uitgangspunt. • De inwoner wordt zo goed mogelijk ondersteund bij het vinden van langdurig passend werk of een andere vorm van participatie. • Betaald werk gaat voor onbetaald werk en voor inkomensondersteuning van de gemeente. • De gemeente stemt de hulp af op en met de inwoner. • Iedereen doet mee aan de samenleving.

Bevindingen: • De beleidsdoelen en de informatie over de doelrealisatie zijn onvoldoende concreet. • De gemeente benut de beleidsruimte die de Participatiewet biedt gedeeltelijk.

Vertrouwelijk 8

Uitvoeringspraktijk en resultaten

Succesfactoren en knelpunten in de uitvoering • De persoonlijke benadering en het kennen van de klant worden ook als succesfactoren gezien. • Het streven om elke klant mimimaal één keer en het liefst meerdere keren per jaar te spreken. Dat lukte in de onderzoeksperiode niet i.v.m. de capaciteit • Wat de werkgeversdienstverlening betreft is een knelpunt dat het subdoel van één gezamenlijk matchingssysteem nog niet behaald is. • Een ander ervaren knelpunt in de uitvoeringspraktijk is dat de administratie veel handmatig werk kost.

Bevindingen: • De inspanningen zijn gericht op het kennen van de klant, maar er is onvoldoende capaciteit om dit volledig waar te maken. • De coronacrisis heeft veel effect gehad op de werkprocessen en op de resultaten. • De werkgeversdienstverlening is grotendeels geharmoniseerd, maar nog niet alle doelen zijn gehaald. Vertrouwelijk 9

Uitvoeringspraktijk en resultaten

Resultaten benchmark Participatiewet Bijstandsdichtheid Waddinxveen 3,10% 2,90% 2,70% 2,50% 2,30% 2,10% 1,90% 1,70% 1,50%

Referentiegroep

Bevinding: • Hoewel Waddinxveen op de goede weg is, is de bijstandsdichtheid nog steeds bovengemiddeld.

Waddinxveen Vertrouwelijk 10

Uitvoeringspraktijk en resultaten

Inzet van instrumenten • De grafieken tonen de instrumentinzet (% bestand) tijdens de onderzoeksperiode (2019-2021). • Van de ongeveer 300 cliënten hebben zo’n 275 cliënten twee jaar of langer een uitkering.

Coaching en training 46% 44% 42% 40% 38% 36%

34%

Loonkostensubsidie 25% 20%

Vrijwilligerswerk en sociale activering 35%

30% 25%

15%

20%

10%

15%

5% 0%

10% 5% 0% Vertrouwelijk 11

Uitvoeringspraktijk en resultaten

Financiële resultaten en cliëntervaringen • Het BUIG-saldo is ten opzichte van de periode voor 2019 verbeterd. • Het BUIG-saldo was in 2021 nog steeds positief, zij het lager dan in 2020.

• Rekening houdend met de omvang van de steekproef kunnen we stellen dat cliënten over het algemeen redelijk tevreden zijn. • Ook de ervaringen van werkgevers zijn over het algemeen positief.

Saldo BUIG - Waddinxveen

Re-integratie

€ 1.500.000

Realisatie

1500

€ 1.000.000

1000

€ 500.000

500

€-

2017 € -500.000

Begroot

2018

2019

2020

2021

0 2017

2018

2019

2020 Vertrouwelijk 12

Tot slot

Aanbevelingen 1. Maak de dienstverlening voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt effectiever door een haalbaar aantal cliënten frequenter en intensiever te ondersteunen. 2. Zet bij de ondersteuning van mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt evidence-based methoden in. 3. Benut de beleidsruimte die de Participatiewet biedt om het instrument loonkostensubsidie breder in te zetten. 4. Voorkom dat de groep tussen nieuw beschut en Banenafspraak tussen de wal en het schip valt. 5. Vertaal het beleid in concrete streefwaarden en indicatoren. 6. Maak vaart met de introductie van een ondersteunend matchingssysteem voor de werkgeversdienstverlening. Vertrouwelijk 13

Gelegenheid om vragen te stellen

14

Bijlage Best practices

Vertrouwelijk

IJsselgemeenten: FIP-methode voor langdurig werklozen • FIP: Frequent, Intensief, Persoonlijk • Intensief duidt op de life-first benadering. • Wetenschappelijk gefundeerde methode. • Invloed op uitstroom in geval van (specifiek) FIP-methode nog niet vastgesteld, in het algemeen is wel vastgesteld dat persoonlijk contact de uitstroom statistisch significant verhoogt.

Vertrouwelijk 16

Steenwijkerland: extra investeren in re-integratie loont • Sinds 2010 heeft het Rijk zwaar bezuinigd op re-integratie: bijna 60% minder budget. • Als gevolg daarvan hebben veel gemeenten keuzes moeten maken: welke doelgroepen krijgen wel intensieve ondersteuning en welke niet? • Steenwijkerland investeerde 1 mln. extra in re-integratie. • De bijstandsdichtheid daalde substantieel en de gemeente verdiende de investering ruim terug (jaarlijkse baten van 1,9 mln. per jaar).

Vertrouwelijk 17

Den Haag, Den Bosch, Helmond e.a.: grootschalige inzet LKS-trajecten • Een van de doelstellingen van de Participatiewet is om mensen met een arbeidsbeperking zo regulier mogelijk aan het werk te helpen, m.b.v. LKS. • Onderzoek van Berenschot laat zien dat de meeste – maar niet alle – gemeenten de oorspronkelijke doelstelling van SZW niet halen. Gebrek aan reintegratiemiddelen en ervaren risico’s spelen daarbij een rol. • Den Haag, Den Bosch, Helmond e.a. investeerden in grootschalige inzet van LKS-trajecten en tonen aan dat de businesscase voor gemeenten positief is, zeker als maatschappelijke baten worden meegewogen.

Vertrouwelijk 18

Kleine gemeenten: werkgevers proactief benaderen i.p.v. reactief • Het eerder geciteerde onderzoek van Berenschot in opdracht van het ministerie van SZW laat zien dat met name veel mkb-ondernemers nog niet op de hoogte zijn van de Participatiewet. Ook geven mkb-ondernemers aan dat ze hiervoor nauwelijks proactief worden benaderd. • Er is een langdurig proces van toenadering nodig om werkgevers te laten wennen aan inclusief werkgeverschap. • Sommige kleine gemeenten laten zien hoe een proactieve, relationele benadering werkt.

“De match”

Vertrouwelijk 19

Voorne-Putten: bouwen aan een lange termijnrelatie met werkgevers • Onderzoek van Berenschot in opdracht van het ministerie van SZW toont aan dat sinds 2015 werkgevers in een trechter terecht zijn gekomen: velen haken af. • De belangrijkste reden dat werkgevers afhaken, is: verwachtingen komen niet overeen met de realiteit. • De gemeenten op Voorne-Putten zetten de relatie met de werkgever – en niet de doelstellingen op korte termijn – op 1. Met het oog op dit doel matchen ze bewust kandidaten uit andere bestanden (van UWV en andere gemeenten). Ook hanteren ze bewust geen uitstroomtarget.

Vertrouwelijk 20

www.berenschot.nl /berenschot

Vertrouwelijk 21