1. Startnotitie Perspectief Waddinxveen 2050 visie op groei

Startnotitie Perspectief Waddinxveen 2050: visie op groei Inleiding Met de huidige gebiedsontwikkelingen zijn de woningbouwlocaties in Waddinxveen rond 2030 volgebouwd. Waddinxveen zal dan ongeveer 40.000 inwoners tellen. We hebben nog niet bepaald of er ambitie is voor verdere groei, bijvoorbeeld in woningbouwlocaties en/of bedrijventerreinen na 2030. Willen we verder groeien, dan is het noodzakelijk nu een richtinggevende keuze te maken in verband met een voorbereidingstijd van ongeveer 10 jaar. Bovendien is de vraag actueel omdat enkele gebieden om een gebiedsontwikkeling vragen. Dit betekent dat we moeten nadenken over de periode na 2030. Is Waddinxveen volgroeid met 40.000 inwoners of is er een ambitie voor verdere groei? En zo ja, wat is deze groeiambitie, willen we meer woningen, meer bedrijven of meer natuurgebieden? En wat betekent een dergelijke groei voor bereikbaarheid en mobiliteit, duurzaamheid of de belangrijkste maatschappelijke voorzieningen 1?

Aanleiding In het collegeprogramma ‘Thuis in Waddinxveen’ is het volgende opgenomen. ‘De gemeente Waddinxveen is volop in ontwikkeling. Om hier meer sturing aan te geven is de omgevingsvisie een belangrijk wettelijk instrument. De omgevingsvisie van Waddinxveen moet op minimaal vier locaties een nadere uitwerking krijgen. Hiervoor zijn kaders nodig. De Ruimtelijk visie op de groei van Waddinxveen voorziet hierin. Binnen dit kader stellen we gebiedsvisies op 2’. Bij de vaststelling van het collegeprogramma was de Omgevingsvisie Waddinxveen 2050 in een afrondende fase, in de gemeenteraad van oktober 2022 is de Omgevingsvisie vastgesteld. De omgevingsvisie richt zich op de verdere focus en ontwikkeling van bestaande gebieden maar biedt nog geen kader voor nieuwe gebiedsvisies. Ook gaat het niet in op een eventuele verdere groeiambitie. Vandaar dat een actualisatie van de Omgevingsvisie gewenst is waarin kaders over een eventuele groei opgenomen zijn. Dit project ‘Perspectief Waddinxveen 2050: visie op groei’ voorziet daarin. Het college kiest in het collegeprogramma voor drie ambities:  ‘Prettig wonen: een duurzame ruimtelijke visie  Juiste zorg: een geschikte woning voor iedereen  Haalbaar duurzaam: een natuurlijke en ecologische leefomgeving en duidelijk duurzaam doorpakken. Dit ‘Perspectief Waddinxveen 2050: visie op groei’ levert een bijdrage aan alle drie de ambities.

Doelstelling De opdracht in het collegeprogramma om te komen tot een ruimtelijke visie op Waddinxveen is feitelijk een verdere concretisering van de omgevingsvisie. Hoewel in de omgevingsvisie gesproken wordt over de fysieke leefomgeving, zien we in de uitwerking een complete invulling waarin ook de sociale leefomgeving is meegenomen, specifiek voor wat betreft het onderdeel gezondheid. Het gaat dus om het formuleren van een brede visie op de groei van Waddinxveen en de betekenis daarvan voor de verschillende pijlers en thema’s zoals vastgelegd in de omgevingsvisie. Dit Perspectief Waddinxveen 2050 geeft een richtinggevend antwoord op de volgende vraag: In hoeverre wil, kan en mag Waddinxveen groeien nadat de huidige woningbouwplannen rond 2030 zijn gerealiseerd en Waddinxveen ongeveer 40.000 inwoners telt en hoe kan die groei er uit zien? Daarbij hanteren we kaders die eerder zijn vastgesteld en verderop worden toegelicht. Op deze wijze kijken we naar alle elementen die de inrichting van de omgeving bepalen. Nadat de richting bepaald is kan in kaart gebracht worden wat deze keus betekent voor enkele gebieden in Waddinxveen waar de visie nog niet vastgelegd is. Ook consequenties voor beleid en

1 2

Onderwijs, zorg, werk, winkels, ontspanning Collegeprogramma ‘Thuis in Waddinxveen’, blz. 35.

1

uitvoering in brede zin komen aan de orde, net als de implicaties voor de ambtelijke organisatie. Deze vervolgstappen maken geen onderdeel uit van dit project Perspectief Waddinxveen 2050. De aanpak hiervan komt afzonderlijk aan bod.

Context In oktober 2022 is in de gemeenteraad de omgevingsvisie Waddinxveen 2050 vastgesteld. Hierin wordt de koers uitgezet hoe Waddinxveen er in 2050 uitziet, gericht op de fysieke leefomgeving. Opgemerkt wordt: ‘deze visie is nog maar het begin’3. Een eventuele visie op groei na 2030 is namelijk nog niet opgenomen. Vanuit de historie schetst de omgevingsvisie het DNA van Waddinxveen met de huidige kernkwaliteiten en benoemt thematisch de uitdagingen: - klimaat en duurzaamheid, - economie, - mobiliteit, - samenleving en wonen. De fysieke leefomgeving wordt daarmee breed geïnterpreteerd. Vervolgens worden drie hoofdambities of pijlers benoemd voor de toekomst: - veelzijdig polderlandschap, - goed leven tussen stad en land en - innovatieve knoop aan de Gouwe. Deze pijlers zijn thematisch uitgewerkt. Op basis van deze aanpak is vervolgens een beschrijving voor de huidige deelgebieden opgenomen. In onderstaand diagram4 is de basisstructuur van de omgevingsvisie met pijlers en thema’s zichtbaar gemaakt.

3 4

Omgevingsvisie, blz. 2. Omgevingsvisie, blz. 38

2

Kaders, uitgangspunten en randvoorwaarden Naast wet- en regelgeving vinden we de belangrijkste inhoudelijke kaders voor het opstellen van deze visie in het Coalitieakkoord, de Omgevingsvisie, de Woonzorgvisie en de Koers naar Duurzaam Waddinxveen. Hieronder benoemen we de kernpunten in deze vier documenten. 1. Coalitieakkoord 2022-2026 ‘Groeien aan de Gouwe’5 In het voorwoord van coalitieakkoord stellen we: ‘Deze coalitie kiest ervoor verantwoordelijkheid te nemen om de groei van Waddinxveen in goede banen te leiden. De aandacht gaat daarbij vooral uit naar de thema’s duurzaamheid, sociaal domein, wonen en financiën’. Deze thema’s nemen we mee bij een eventuele verdere groei. Dat geldt eveneens voor de benoemde uitgangspunten in het coalitieakkoord: :  De voorzieningen groeien mee met de groei van Waddinxveen  Iedereen telt mee en doet mee  Een passende woonruimte voor iedere Waddinxvener en ruimte voor ondernemerschap in een goed bereikbaar Waddinxveen  Een schone en veilige ruimte die voor iedereen aantrekkelijk is  Concrete duurzaamheidsmaatregelen met aandacht voor haalbaarheid en betaalbaarheid  Een slagvaardige, toegankelijke en transparante gemeentelijke organisatie  Een solide en gedegen financieel beleid om blijvend te kunnen investeren. 2.

Omgevingsvisie Waddinxveen 2050 In de Omgevingsvisie zijn een aantal bestaande kernkwaliteiten benoemd die het DNA van Waddinxveen bepalen6 en daarmee de identiteit vormen. Deze identiteit koesteren we en willen we behouden bij een eventuele keuze voor groei. Het gaat om:  Sterke sociale samenhang: hechte gemeenschappen van betrokken inwoners. Dit uit zich in een rijk verenigingsleven, een sterke religieuze oriëntatie en actieve burgerinitiatieven  Goed verbonden: Waddinxveen is uitstekend bereikbaar dankzij haar gunstige ligging midden in de Randstad. Dit is zichtbaar in de goede autobereikbaarheid, drie treinstations, veel fietsinfrastructuur en de Gouwe voor recreatieve en logistieke scheepvaart.  Omringd door groen: groen in de wijken en de grote groenstructuren met cultuurhistorische, landschappelijke en natuurwaarden.  Ondernemend dorp: aantrekkelijke vestigingslocatie met een sterk bedrijfsleven. Waddinxveen is een echte ondernemersgemeente met nationaal en internationaal opererende bedrijven. Maakindustrie, innovatieve glastuinbouw, logistiek en distributie zijn belangrijke sectoren. Economisch gezien is Waddinxveen eerder kleinstedelijk dan dorps. 3.

Woonzorgvisie Waddinxveen 20357 De hoofddoelstelling van de Woonzorgvisie Waddinxveen 2035 luidt als volgt: ‘Om te zorgen dat iedereen prettig kan wonen, moet de woningvoorraad zo goed mogelijk aansluiten bij de woningbehoefte. Ouderen en kwetsbare inwoners die hulp nodig hebben bij het vinden van passende huisvesting of om toekomstbestendig te zijn, moeten worden ondersteund. Ook moet er een goede balans zijn tussen woningbouw, ruimte voor maatschappelijke voorzieningen en een groene, gezonde leefomgeving.’ Deze hoofddoelstelling is uitgewerkt in vier pijlers:  Beschikbaarheid en betaalbaarheid: variatie zijn in het woningaanbod, zodat ongeacht inkomen, leefstijl en huishoudenssamenstelling iedereen een geschikte woning kan vinden in Waddinxveen.  Wonen, zorg en welzijn: woningruimte met voorzieningen in de nabije omgeving die ontmoeting en welbevinden stimuleren en waarbij ondersteuning geleverd wordt als dit nodig is.  Duurzaamheid: bestaande woningvoorraad wordt verduurzaamd, we bouwen klimaatadaptief, circulair en natuurinclusief

5

Vastgesteld in de gemeenteraad van juni 2022 Omgevingsvisie Waddinxveen 2050, blz 17-20 7 Vastgesteld in de gemeenteraad van december 2023 6

3



Leefbaarheid: de openbare ruimte is groen, schoon, heel en veilig. De leefomgeving is gezond en inwoners ervaren sociale cohesie.

4. Koers naar Duurzaam Waddinxveen8 De missie van de duurzaamheidskoers is als volgt omschreven: ‘Waddinxveen wordt uiterlijk in 2050 een circulaire en groene gemeente met schone energie waarbij we gelijktijdig blijven doorwerken aan het behoud en versterken van een goede sociale basis. In 2030 zijn we op de helft van deze opgave en transitie.’  Circulaire economie: verminderen van het grondstoffengebruik  Energietransitie: terugbrengen van de stikstofproblematiek  Klimaatadaptatie: verminderen van de lasten van klimaatverandering op de leefomgeving  Herstel biodiversiteit: ecosystemen herstellen en verscheidenheid van dieren en planten laten toenemen

Aanpak en planning De hoofdvraag… In hoeverre kan, wil en mag Waddinxveen groeien nadat de huidige woningbouwplannen rond 2030 zijn gerealiseerd en Waddinxveen ongeveer 40.000 inwoners telt en hoe kan die groei er uit zien? … omvat drie deelvragen: - Welke mogelijkheden zijn er om te groeien - Welke ambitie is er om te groeien - Welke groei is toegestaan. Op basis van de resultaten op alle drie de deelvragen worden uiteindelijk voorstellen aan de raad voorgelegd en wordt aan de raad gevraagd een richtinggevende keuze te maken voor de toekomst van Waddinxveen: het perspectief voor 2050.

Welke mogelijkheden zijn er om te groeien: ontwerpend onderzoek Om te weten wat er kan doen we een beroep op een ontwerpbureau. We vragen dit bureau enkele scenario’s te visualiseren die bruikbaar zijn voor de participatieaanpak, gericht op de vraag wat willen we. Het ontwerpbureau levert inzicht in actuele trends en ontwikkelingen en begeleidt een aantal interne werksessies. Op basis van de opbrengsten uit de werksessies stellen we de scenario’s op die het ontwerpbureau visualiseert in bijvoorbeeld kaarten of filmpjes. Bovengenoemde kaders zijn leidend bij het opstellen van de scenario’s. De scenario’s geven een globale uitwerking waarbij de kansen, kanttekeningen en risico’s worden aangegeven. Bij kansen en risico’s horen –aansluitend bij de kaders– bijvoorbeeld maatregelen met betrekking tot duurzaamheid en mobiliteit. Op basis van de gevisualiseerde scenario’s kan het participatietraject starten.

Welke ambitie is er om te groeien: participatieaanpak De vraag: ‘welke ambitie is er om te groeien?’ wordt voorgelegd aan relevante stakeholders. We gebruiken daarbij het beeldmateriaal dat het ontwerpbureau ontwikkeld heeft. We raadplegen de relevante stakeholders en informeren ze over het proces en de uitkomst. We kiezen daarbij per te onderscheiden doelgroep voor een passende aanpak. Doelgroepen  Inwoners  Verenigingen (sport, kunst en cultuur, recreatie)  Maatschappelijke organisaties: o Onderwijs en kinderopvang o Welzijn o Zorg o Natuur en milieu o Religieuze groeperingen  Ondernemers(-verenigingen) 8

Methode  Heldere communicatie  Raadpleging  

Heldere communicatie Bijeenkomst

Vastgesteld in de gemeenteraad van januari 2022

4

Bestuurlijke partners:  Gemeenten Midden-Holland  Provincie  Waterschappen

 

Informeren Met inzet van groepsgesprek of interview(s) mogelijke wensen en knelpunten inventariseren

Bijeenkomst In juni 2024 organiseren we een bijeenkomst, bijvoorbeeld een congres, om maatschappelijke organisaties en ondernemers te raadplegen over de groeiambitie voor Waddinxveen. We maken hiervoor gebruik van de visuals van het ontwerpbureau. Daarnaast nodigen we inspirerende of irriterende sprekers uit om een stevig verhaal neer te zetten. Op basis van de visuals en de verhalen gaan we het gesprek aan. Raadpleging Op basis van de scenario visuals èn met de inbreng van stakeholders tijdens de bijeenkomst bepalen we hoe we het beste inwoners en verenigingen kunnen raadplegen. Interviews Met bestuurlijke partners zoals onze buurgemeenten in Midden-Holland, de waterschappen en de provincie voeren we gesprekken en houden we interviews. We betrekken hen ook bij het opstellen van de scenario’s.

Welke groei is toegestaan: wet- en regelgeving Bij deze derde deelvraag inventariseren we wet- en regelgeving en de richting of voorkeur van andere bestuurslagen of bestuurlijke partners. Denk hierbij aan het rijk, de provincie, de regio en de waterschappen. Deze inventarisatie is niet bedoeld om ons hierdoor op voorhand te laten beperken, maar om duidelijk te hebben wat de consequenties van een keuze zijn en wat ons vervolgens te doen staat. Zo werkt de provincie aan ‘De Ruimtelijke puzzel’, een plan waarin staat waar meer of minder ruimte voor wordt gemaakt in Zuid-Holland en wat belangrijk is bij het inrichten van de ruimte. Deze puzzel is in december 2023 gelegd met een ruimtelijk voorstel. In het provinciale coalitieakkoord9 staat dat er vooral in en om de steden heen gebouwd moet worden en dat de natuur en landbouwgrond voor een groot deel hetzelfde blijven. Ook de provincie vraagt de inwoners naar hun mening over de verdeling van de ruimte. Tot 20 augustus kan een vragenlijst ingevuld worden, de resultaten worden uiterlijk 15 september bekend gemaakt. In Midden-Holland wordt komend jaar een regionale woonzorgvisie opgesteld. Ook de regionale bedrijvenstrategie is van belang.

De voorstellen die aan de raad worden voorgelegd worden uitgewerkt op basis van de scenario’s van het ontwerpend onderzoek en de antwoorden op de andere twee deelvragen, dus wat willen we en wat kunnen we. In onderstaande visual wordt de aanpak en planning weergegeven.

9

‘Krachtig Zuid-Holland.’ Coalitieakkoord provincie Zuid-Holland 2023-2027

5

Risico’s De voornaamste risico’s in dit project zijn te onderscheiden in vijf categorieën: 1. Kennis en informatie: hiervoor zijn we afhankelijk van een ontwerpbureau en van duidelijkheid van bestuurlijke partners. 2. Kwaliteit: zijn de scenario’s voldoende helder en onderscheidend om een participatieaanpak op te bouwen en vervolgens verschillende richtinggevende keuzes aan de raad voor te leggen. 3. Participatie: is er voldoende betrokkenheid bij- en inzet van stakeholders. 4. Planning: is het hele proces haalbaar in tijd, zowel voor extern betrokkenen (ontwerpbureau, stakeholders) als de ambtelijke organisatie. 5. Politiek/bestuurlijk: biedt de startnotitie en de uiteindelijke scenario’s voldoende duidelijkheid voor de raad om een richtinggevende uitspraak te doen voor het perspectief Waddinxveen 2050 4en daarmee voldoende basis te bieden voor een aanscherping van de omgevingsvisie en uitwerking van gebiedsvisies. Risicomatrix In deze matrix is de kans dat het risico zich voordoet ingeschat en daarmee de impact op het project aangegeven.

Communicatie Voor dit project onderscheiden we vijf relevante groepen stakeholders: inwoners, verenigingen, maatschappelijke organisaties, ondernemers en bestuurlijke partners. De focus voor dit project ligt op: 1. Informeren: helder en transparant communiceren met alle doelgroepen 2. Raadplegen: we gaan het gesprek aan met alle relevante stakeholders. Als gemeente willen we een betrouwbare overheid zijn. We zijn open en transparant waar dat kan, zo ook in onze communicatie. We doen dit door eerlijk te communiceren over de mogelijkheden én de onmogelijkheden. We vertellen waar we wel én waar we geen invloed op hebben. Onze communicatie is in begrijpelijke taal. Op het gebied van informeren willen we alle doelgroepen regelmatig informeren over het doel, de voortgang en uiteindelijk het resultaat van dit project. Hiervoor stellen we een communicatiekalender op. Communicatieboodschap De gemeente Waddinxveen is als snelst groeiende gemeente van Nederland volop in ontwikkeling. Het college van B&W kiest ervoor verantwoordelijkheid te nemen om de groei van Waddinxveen in goede banen te leiden. In hoeverre kan, wil en mag Waddinxveen groeien nadat in 2030 het inwonersaantal op 40.000 staat? En wat betekent dit voor de omgeving waarin we leven? We hebben in de gemeente aandacht voor verschillende thema’s zoals wonen, bedrijvigheid, natuur en recreatie, duurzaamheid en bereikbaarheid.

We willen dat Waddinxveen ook in 2050 een fijne gemeente is om te wonen, werken en leven. Wat dat de komende jaren van ons vraagt is het gesprek dat we de komende tijd gaan voeren. Wat is mogelijk in Waddinxveen en wat willen we? De uitkomsten daarvan leggen we voor aan de raad. We vragen de raad een richtinggevende uitspraak te doen over het Perspectief Waddinxveen 2050: visie op groei.

6

Organisatie Dit project en de richtinggevende keus van de raad raakt aan vele beleidsterreinen en daarmee aan vele portefeuilles. Het hele college zal hier dan ook bij betrokken zijn. Albert Kerssies is namens het college bestuurlijk opdrachtgever. Voor de uitvoering wordt een projectstructuur ingericht. Financiën In de programmabegroting 2023 is een budget gereserveerd van € 225.000 voor zowel de visie op groei als de uitwerking van gebiedsvisies. Dit budget zal niet voldoende zijn voor al deze visies. Afhankelijk van de kosten van deze visie zal in latere jaren een aanvullende aanvraag gedaan worden voor de gebiedsvisies.

Rol van de raad Sturen Doel van deze startnotitie is de raad sturing te geven op de kaders, het beoogd resultaat, de aanpak en de planning. Deze startnotitie is het daarmee het belangrijkste sturingsmoment van de raad. Daarnaast willen we –evenals de relevante stakeholders- de raad informeren en raadplegen tijdens de uitvoering van het project. Informeren De uitkomsten van het hele proces zijn op dit moment vanzelfsprekend nog onzeker. De raad wordt op verschillende momenten geïnformeerd over de voortgang van het project: - Bij de participatiebijeenkomst waarbij visuals van de scenario’s worden gepresenteerd en gesprekken met ondernemers en maatschappelijke partners gevoerd worden (rond de zomer van 2024) - Met het verslag van de participatiebijeenkomst (derde kwartaal 2024) - Met het verslag van de raadpleging onder inwoners en verenigingen (derde kwartaal 2024) Raadplegen Een ontwerpbureau krijgt de opdracht diverse interne werksessies te organiseren op basis waarvan scenario’s en visuals voor mogelijke groei worden opgesteld. Eén van de werksessies zal georganiseerd worden voor leden van de gemeenteraad, dit zal zijn in het tweede kwartaal van 2024.

Besluiten Op basis van de drieslag kunnen, willen en mogen zullen uiteindelijk voorstellen aan de raad voorgelegd worden op basis waarvan de raad in het eerste kwartaal van 2025 een richtinggevend besluit kan nemen voor het Perspectief Waddinxveen 2050: visie op groei. 230912RvO

7