Tussen subsidie en markt - definitieve versie

Landelijke wet- en regelgeving geeft beperkt ruimte aan gesubsidieerde instellingen om eigen inkomsten te verwerven met commerciële activiteiten.

2.

De gemeente heeft duidelijke beleidskeuzes gemaakt die niet altijd consequent worden opgevolgd in de praktijk.

3.

Samenwerking met subsidiepartners is goed, maar leidt onder de niet altijd navolgbare invulling van beleidsregels.

De gemeente Waalwijk heeft een duidelijke beleidskeuze gemaakt om alleen activiteiten te ondersteunen die bijdragen aan de maatschappelijke doelen, zoals opgenomen in de Subsidieregeling Maatschappelijke Ontwikkeling. Dit sluit aan bij de landelijke trend voor gemeenten om te focussen op maatschappelijk initiatieven en weg te bewegen bij het subsidiëren van 'stenen'. De gemeente Waalwijk voldoet aan de meeste eisen omtrent subsidieverlening: er is een duidelijke doelstelling opgenomen, de doelgroep van de subsidies is gedefinieerd, de gesubsidieerde activiteiten worden benoemd en er worden aanvullende eisen gesteld aan de subsidie. Er zijn vooraf weinig objectieve indicatoren opgesteld waaraan kan worden getoetst of er is voldaan aan de eisen uit de subsidieregeling. In het geval van maatschappelijk vastgoed zijn er bijvoorbeeld ook geen benchmarkindicatoren opgesteld om professionele fte-inzet, aantal vrijwilligers en overheadkosten te toetsen en vergelijken. Dit zou de subsidieverstrekking meer doelmatig maken. Horecavergunning: het spanningsveld tussen markt en overheid In het beleidsdocument over Wij-dienstencentra is een algemeen-belangbesluit opgenomen om zeker te stellen dat er geen problemen ontstaan met de subsidiëring van de Wij-dienstencentra in relatie tot de Wet markt en overheid.

De onderzoekers vragen zich af of het algemeen-belangbesluit voldoende is onderbouwd. Algemeen belangbesluiten worden gerechtelijk veelvuldig vernietigd. Bijvoorbeeld omdat de gemeente niet duidelijk had

31

gemaakt in hoeverre de economische activiteit (denk aan de commerciële horeca in BaLaDe) daadwerkelijk in het algemeen belang was zoals in deze gemeente11, of dat commerciële partijen de activiteiten niet zelf konden uitvoeren zoals in deze gemeente12. Eerdere onderzoeken naar de Wet markt en overheid lieten ook zien dat de wet niet optimaal functioneert en in bepaalde sectoren beperkt effect heeft. Overheidsorganen nemen herhaaldelijk de gedragsregels niet in acht en nemen (te snel) een algemeen-belangbesluit om de regels van de Wet Markt en Overheid opzij te zetten. Daarbij komt dat een overheidsorgaan een ruime beoordelingsmarge toekomt om te bepalen welke economische activiteiten plaatsvinden in het algemeen belang, waardoor de rechter dit slechts op terughoudende wijze kan toetsen. In de praktijk blijkt de gemeente alsnog te toetsen aan de Wet markt en overheid. Zo heeft de gemeente afgelopen jaar een uitbreiding van de horecavergunning van den Bolder op deze gronden afgewezen. Daarbij werken de sportaccommodaties met een beperkte horecavergunning waaronder bijvoorbeeld geen feesten georganiseerd kunnen worden.

De mogelijkheden voor gesubsidieerde instellingen om zelf bij te verdienen zijn beperkt. Een uitgebreide horecavergunning is niet wenselijk, of niet toegestaan. Een mogelijkheid is het organiseren van culturele activiteiten die geld opleveren. De ervaring in den lande leert echter dat culturele activiteiten vaker geld kosten dan opleveren. Het maatschappelijk vastgoed in Waalwijk is afhankelijk van subsidie, met beperkte mogelijkheden tot bijverdienen.

Het gemeentelijk vastgoedbeleid en het beleid omtrent maatschappelijke ontwikkeling (binnen maatschappelijk vastgoed) sluiten naadloos op elkaar aan. De gemeente Waalwijk heeft in haar beleidsstukken bewust gekozen om activiteiten te subsidiëren en het aantal exploitatiesubsidies te korten. De subsidies die verstrekt worden dienen maatschappelijke ontwikkeling te bevorderen. Het is daarmee een politieke keuze om 'maatschappelijke ontwikkeling' als eis te zien voor subsidiëring. Dat betekent dat onder andere culturele activiteiten niet langer worden gesubsidieerd als zijnde 'cultuur'. Dit geldt in het bijzonder voor de culturele activiteiten in den Bolder. Zij geven aan dat het voor hen niet duidelijk was dat, bij de omvorming tot Wij-dienstencentrum, er sprake was het louter subsidiëren van activiteiten die binnen het beleidskader vallen. Ook uit andere gesprekken blijkt dat dit niet expliciet aan de orde is geweest. Het expliciteren van keuzes is van belang omdat subsidies op basis van beleid moeten worden verstrekt. De beleidskaders van Wij-dienstencentra zijn helder. Toch zijn er grote verschillen tussen de subsidiëren en exploitatie van Wij-dienstencentra. In het onderzoek komt steeds terug dat deze verschillen zijn terug te leiden op historische gegroeide afspraken. De vraag is, biedt het kader wel voldoende ruimte voor maatwerk.

Enerzijds wensen college en ambtelijke organisatie de verschillende centra te vergelijken, en tegelijkertijd proberen zij de eigenheid te waarborgen door historisch gegroeide afspraken zoveel mogelijk te handhaven. De balans die nu wordt gezocht, en langzamerhand wordt gevonden, blijft in de toekomst zorgen voor gevoelens van ongelijkheid en scheve gezichten. "Het maatschappelijk vastgoed is

11

https://uitspraken.rechtspraak.nl/#!/details?id=ECLI:NL:RBROT:2021:721 https://www.rechtspraak.nl/Organisatie-en-contact/Organisatie/College-van-Beroep-voor-hetbedrijfsleven/Nieuws/Paginas/CBb-geeft-duidelijkheid-over-toepassing-Wet-Markt-en-Overheid.aspx 12

32

in die zin een fruitmand met verschillende stukken fruit, terwijl het beleid ervan uitgaat dat er sprake is van enkel appels."

De samenwerking en coördinatie met subsidiepartners is goed. Ambtelijk is er veel overleg met de verschillende ontvangers. Het ontbreken van objectieve criteria om de effectiviteit van maatschappelijk vastgoed zorgt echter voor enige vertroebeling van het gesprek tussen gemeenten en subsidieontvangers. Het bestuur van den Bolder heeft het idee dat er sprake is van een nietonderbouwde bezuiniging terwijl de ambtelijke organisatie wel onderbouwing te hebben, maar deze niet waterdicht is door het gebrek aan vergelijkingsindicatoren. Deze onduidelijkheid doet geen recht aan de inzet van beide partijen en dient weggenomen te worden door objectieve criteria op te stellen.

33

Bronvermelding Voor bronvermeldingen verwijzen wij naar de voetnoten in de lopende tekst.

Interviews Deelnemende functionarissen Wethouder subsidies Wethouder maatschappelijk vastgoed Bestuur en beheerder den Bolder Ambtenaren team subsidies Ambtenaar maatschappelijke ontwikkeling Ambtenaar team sport

34