RV Waalwijk stadscentrum – Stedenbouwkundig Masterplan

Raadsvoorstel Dossier:

2022-026161

Datum collegevergadering: Onderwerp:

Datum Waalwijk stadscentrum – Stedenbouwkundig Masterplan

0. Adviespunten/beslispunten Voorgesteld wordt het document ‘Waalwijk stadscentrum - Stedenbouwkundig Masterplan’ vast te stellen, zodat het kan dienen als richtinggevend ontwerp- en inspiratiekader voor de ruimtelijke en functionele ontwikkeling van het stadscentrum.

1. Aanleiding? Om als Waalwijk een attractieve (woon)stad te blijven in de toekomst, is het van belang om de voorzieningen en werkgelegenheid in stand te houden, voldoende woningen te bieden aan verschillende doelgroepen van jong tot oud en een goede bereikbaarheid te waarborgen. Een aantrekkelijke binnenstad met goede (centrale) voorzieningen is een belangrijke onderdeel hierin en vormt de benodigde basis om door te kunnen groeien. De binnenstad als maatschappelijk en economisch hart van de stad vraagt om voldoende draagvlak (consumenten) om (binnen)stedelijke functies als een theater en winkelstraat op de lange termijn te handhaven en/of te versterken. Een aantrekkelijke binnenstad en groei kunnen elkaar daarin stimuleren. In het stadscentrum kan door functiemix van wonen, winkels en bedrijven een stedelijk woon- en leefmilieu ontstaan, aanvullend op bestaande milieus in Waalwijk zoals dorps en suburbaan. Een stedelijk woon- en leefmilieu is aantrekkelijk voor jongeren en sluit goed aan op de verstedelijkingsstrategie van Brabant en de vertaling daarvan in de twee stedelijke regio’s waar Waalwijk in participeert: Breda-Tilburg en ’s-Hertogenbosch. De leidende (ontwerp)principes en interventies uit de strategie en van de stedelijke regio’s vertalen we naar de ontwikkelingen in het stadscentrum.

In een motie van 12 november 2020 is gevraagd om een concretisering van deze ambities voor stedelijk leven en wonen in het centrumgebied. Vanuit de centrumvisie (2017, addendum 2020) zijn al verschillende ontwikkelingen in gang gezet. Daarnaast zijn er ook diverse ruimtelijke initiatieven van externe partijen. Al deze ontwikkelingen werken op elkaar door. Om de ambities concreet te maken, ervoor te zorgen dat de stedenbouwkundige samenhang behouden blijft en waar mogelijk wordt versterkt, is het document ‘Waalwijk stadcentrum – stedenbouwkundig Masterplan’ (hierna: Masterplan stadscentrum) opgesteld. Het masterplan is een richtinggevend ontwerp– en inspiratiekader voor de doorontwikkeling van het centrum van Waalwijk.

2. Wat willen we bereiken? Het huidige stadscentrum van Waalwijk heeft door de ontstaansgeschiedenis ervan karakteristieke stedenbouwkundige kwaliteiten. Ruimtelijke en functionele ontwikkelingen in dit gebied dienen deze kwaliteiten te respecteren en waar mogelijk te versterken door er nieuwe waardevolle kenmerken aan toe te voegen. Het Masterplan stadscentrum legt daarom binnen de huidige en historische context, verbanden tussen de al lopende kleine en grote transformaties. Ook ontwikkelingen in 1

aangrenzende gebieden die daar ruimtelijk en beleidsmatig een relatie mee hebben of gaan krijgen, worden hierbij betrokken. Het Masterplan stadscentrum geeft niet alleen kaders voor de concrete ruimtelijke projecten, maar ook voor de integrale beleidsafweging op hoofdlijnen. Deze beleidsambities zijn toegelicht in de oplegnotitie die als bijlage is bijgevoegd. De binnenstedelijke ontwikkelingen zijn complexe vragen met een hoge ambitie. Er is de wens veel woningen te bouwen, maar de ruimte is beperkt en het kwalitatieve ambitieniveau is hoog. Een belangrijke vraag is: hoe zorgen we in de binnenstad voor meer en betaalbare huisvesting en – ondanks extra bebouwing – voor meer ruimte voor groen en het opvangen van hemelwater? Als er meer mensen komen wonen, leggen mobiliteit, parkeren en verblijven ook extra druk op de beschikbare ruimte. Het Masterplan stadscentrum geeft richting aan de keuzes op welke plekken verdichting plaats kan vinden en hoe de beleidsambities voor wonen, centrumfuncties, mobiliteit en duurzaamheid mogelijk te realiseren zijn. Ter verduidelijking en volledigheid worden in de separate oplegnotitie de ambities op deze verschillende beleidsterreinen samengevat.

Het Masterplan stadscentrum is als volgt opgebouwd: • Op basis van een (historische) analyse van het centrum van Waalwijk worden allereerst een aantal deelgebieden gedefinieerd met een overeenkomstige stedenbouwkundige karakteristiek. • Vervolgens worden de beleidsambities (de zogenaamde ontwerpmotieven) beschreven en concreet gemaakt voor het stadscentrum als geheel. • Tenslotte toont het document de ontwikkelingsmogelijkheden en kansen voor het realiseren van de ontwerpmotieven binnen elk van de deelgebieden en -projecten. Het resultaat is dat er met nieuwe ontwikkelingen bijgedragen wordt aan een herkenbaar en prettig centrummilieu, met oog voor de bestaande kenmerken en de onderlinge samenhang daarin.

3. Argumenten/Overwegingen In 2017 heeft de raad de centrumvisie vastgesteld. Deze geeft een heldere ruimtelijkfunctionele kijk op het centrumgebied. Op basis van de centrumvisie zijn al verschillende ontwikkelingen in gang gezet in het centrum. Het is gezien de grote opgave niet wenselijk om alle planvorming geruime tijd in de pauzestand zetten om een masterplan op te stellen. In het planvormingsproces van enkele projecten heeft daarom al afstemming plaatsgevonden met het Masterplan stadscentrum. De ruimtelijke projecten die hieruit volgen zijn onder andere:  De transformatie van de randen van het centrum. Dit gaat om zowel grote projecten als de Gedempte Haven en de kleinere transformaties in de Stationsstraat, Grotestraat en Mr. Van Coothstraat.  De (planmatige) herontwikkeling van De Els inclusief het toevoegen van trekker(s) zoals een supermarkt.  Het creëren van een aantrekkelijke en klimaatadaptieve openbare ruimte.  Een locatiestudie voor de ontwikkeling van een hoogwaardig openbaarvervoersknooppunt. Al deze ruimtelijke ontwikkelingen werken op elkaar in en moeten integraal worden beantwoord. Hierbij moet aandacht zijn voor een toekomstgerichte infrastructuur/mobiliteit, meervoudig ruimtegebruik en klimaatadaptief door- en herontwikkelen.

Om een bijdrage te leveren aan de oplossing voor deze complexe vraagstukken is samen met Palmbout Urban Landscapes gewerkt aan een stedenbouwkundig masterplan voor het stadscentrum van Waalwijk.

2

4. Financiën Het Masterplan stadscentrum is een document dat primair stuurt op de ruimtelijke en functionele kwaliteit van het centrumgebied. Voor de afzonderlijke ontwikkelingen die hieraan een bijdrage gaan leveren worden separate planprocessen gevolgd. De eventuele financiële risico’s behorende bij een ontwikkeling worden met de initiatiefnemer vastgelegd in een anterieure overeenkomst en als dit nodig is in separate voorstellen aan de raad voorgelegd. Deze moet gesloten zijn alvorens een juridischplanologische procedure in gang gezet wordt.

5. Risico’s Met het formuleren van kaders voor ontwikkelingen die over een lange periode gerealiseerd zullen worden, is er een evidente onzekerheid dat maatschappelijke en/of economische ontwikkelingen op termijn een wezenlijke invloed op de kaders kunnen gaan hebben. De recente COVID19-pandemie, de oorlog in Oekraïne en de stikstofproblematiek zijn hier voorbeelden van. De keuze is daarom gemaakt om dit Masterplan stadscentrum de status te geven van richtinggevend ontwerp- en inspiratiekader, en niet te laten functioneren als formeel toetsingskader. De in het document geformuleerde stedenbouwkundige ontwerpprincipes geven een goede basis om de ambities te bereiken, maar bieden nog flexibiliteit in hoe het definitieve eindresultaat behaald wordt. Het nadenken over de diverse opgaven stop namelijk niet met het vaststellen van het masterplan, er zullen nog verschillende initiatieven en ontwikkelingen op ons af blijven komen. Op basis van een stedenbouwkundig kader kan nog niet worden beoordeeld of voldaan wordt aan alle gestelde normen om een goed woon- en leefklimaat te garanderen. De milieu-planologische effecten van mogelijke ontwikkelingen zijn dan ook nog niet duidelijk. Hiervoor zijn per project diverse vervolgonderzoeken noodzakelijk. De initiatiefnemer van een specifieke ontwikkeling is hiervoor verantwoordelijk.

6. Participatie Het masterplan is tot stand gekomen binnen een context; de binnenstad is geen leeg vel, partijen zijn volop bezig met planvorming of hebben uitgesproken wensen. Ook in de centrumvisie zijn al belangrijke sturende keuzes gemaakt. Het Masterplan stadscentrum is voor een belangrijk deel een stedenbouwkundige uitwerking van de centrumvisie. De inhoud van de centrumvisie is eerder middels participatie tot stand gekomen, aangevuld met lopende planvorming voor ontwikkelingen in de periferie ervan. Door middel van diverse workshops met zowel de ambtelijke vakdisciplines als relevante vastgoedeigenaren en ontwikkelende partijen, is bij het opstellen van het Masterplan stadscentrum een nauwe integrale samenwerking aangegaan. Hierbij is tevens een goede basis gelegd voor de gezamenlijke nadere uitwerking van het Masterplan in concrete, haalbare ontwikkelingsplannen. Op basis van het Masterplan stadscentrum kunnen initiatiefnemers plannen verder gaan ontwikkelen. Hierbij moeten zij voldoen aan de reguliere participatieprocedures. Onderdeel daarvan is het in gesprek gaan met omwonenden en overige belanghebbenden van een specifieke ontwikkeling. Ook voor de transformatie van het stadscentrum in bredere zin willen we in gesprek blijven met geïnteresseerden en belanghebbenden. Het voornemen is daarom stadsgesprekken te organiseren onder professionele leiding.

Dit naar voorbeeld van de stadsgesprekken die CAST (Centrum voor Architectuur en Stedenbouw Tilburg e.o.) in Tilburg voert.

3

7. Duurzaamheid Energie Zoals beschreven in de Strategische Visie Waalwijk 2025 ‘Samen werken aan de toekomst’ (2017) is het de ambitie van Waalwijk klimaatneutraal te worden en de energie die we verbruiken duurzaam op te wekken,. Op stedenbouwkundig niveau stuurt het Masterplan stadscentrum op een bundeling en verdichting van diverse functies (wonen, werken, verkeer en recreëren) binnen een beperkt gebied. Dit is voor de nadere uitwerking in diverse plannen een goede basis voor het beperken van de energievraag en het realiseren van bijvoorbeeld gedeelde energie- en mobiliteitsvoorzieningen. Water en groen De ambities voor water en groen zijn vastgelegd in de Groenbeleidsvisie (2019) en het Integraal Waterplan Waalwijk 2021-2024 (2020). Binnen het Masterplan stadscentrum wordt aangegeven waar vergroening mogelijk is en hoe dit binnen een samenhangend wandelnetwerk beter bereikbaar wordt gemaakt. Ondanks de beoogde bebouwingsverdichting zijn er namelijk nog steeds kansen het stadscentrum groener, aangenamer en klimaat-robuuster te maken. Bijvoorbeeld door vergroening van het Vredesplein en het realiseren van een toegankelijk, groen ingericht gebied bovenop nieuwe bebouwing. Schone en gezonde leefomgeving Conform de ambities in de Strategische Visie Waalwijk 2025 hebben we in 2043 de overgang naar een schone, gezonde en slimme leefomgeving gecreëerd.

In de plannen voor het stadscentrum sturen we daarom in het masterplan op het beter faciliteren in loop- en fietsvoorzieningen. Voor de inrichting van de openbare ruimte geven we waar mogelijk prioriteit aan de verblijfsfunctie ten opzichte van ruimte voor gemotoriseerd verkeer. Sociaal In de Centrumvisie (2017 en addendum 2020) was reeds geconstateerd dat het centrum van Waalwijk een wijk is met een relatief oude bevolking. In de Centrumvisie is dus een duidelijke koers gekozen om ons in het centrum te richten op jongere inwoners. De woonmilieus in de binnenstad en de levendige stadswijken die direct aan de binnenstad grenzen, passen uitermate goed bij starters en jonge gezinnen. Naar de toekomst toe zien we ook nog een vraag voor het wonen in de binnenstad. Tegelijkertijd moeten we ons beseffen dat het centrum en de rand van het centrum ook gewilde gebieden zijn onder senioren. We richten ons weliswaar op jongere inwoners, maar we zorgen dat het woningaanbod ook aansluit bij de wensen van senioren, zodat de woningen voor een brede doelgroep inzetbaar zijn. Door de openbare ruimte daarnaast in te richten als verblijfsplek en aantrekkelijke voorzieningen te behouden, faciliteren we de gelegenheid waarbij jong en oud elkaar meer kunnen ontmoeten. De gevelwanden worden zodanig gesitueerd en ontworpen dat de sociale veiligheid daarbij geborgd is.

8. Fatale beslisdatum Geen. In verband met de planvorming van reeds lopende projecten, is het wenselijk dat het op korte termijn duidelijk is of de raad het stedenbouwkundige ontwerp- en inspiratiekader voor de ontwikkelingen in het stadscentrum onderschrijft.

4

9. Vervolgstappen Nadat de raad heeft ingestemd met het Masterplan stadscentrum zullen de verschillende initiatiefnemers van projecten in het centrumgebied deze hanteren als de stedenbouwkundige basis waarop de verdere planvorming plaats gaat vinden. De raad zal, afhankelijk van de omvang van de ontwikkeling, via de reguliere procedures tussentijds worden geïnformeerd over de uitkomsten en de voortgang in de verschillende planvormingsprocessen. Wanneer een plan voldoende is uitgewerkt zal vervolgens de gebruikelijke bestemmingsplanprocedure, of de nieuwe omgevingsplanprocedure, worden doorlopen met de daarbij behorende inspraakmomenten. De vaststelling van het bestemmingsplan/omgevingsplan is een raadsbevoegdheid en zal te zijner tijd aan u worden voorgelegd.

10. Bijlagen 1. Waalwijk stadscentrum - Stedenbouwkundig Masterplan 2. Oplegnotitie Waalwijk stadscentrum - Stedenbouwkundig Masterplan HET COLLEGE VAN WAALWIJK de secretaris,

de burgemeester,

Jan H. Lagendijk

Sacha C.A.M. Ausems

5

De raad van de gemeente Waalwijk; gezien het voorstel van het college van Waalwijk van 24 mei 2022,

BESLUIT: Het document ‘Waalwijk stadscentrum - Stedenbouwkundig Masterplan’ vast te stellen, zodat het kan dienen als richtinggevend ontwerp- en inspiratiekader voor de ruimtelijke en functionele ontwikkeling van het stadscentrum. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 7 juli 2022. DE RAAD VAN WAALWIJK de griffier,

de voorzitter,

Jeske Louer

Sacha C.A.M. Ausems

1