RV Principebesluit mogelijke verplaatsing bibliotheek Waalwijk

Raadsvoorstel Dossier:

2024-042268

Datum collegevergadering: Onderwerp:

27 augustus 2024 Principebesluit mogelijke verplaatsing bibliotheek Waalwijk

0. Adviespunten/beslispunten Afhankelijk van de definitieve haalbaarheid van de gebiedsontwikkeling De Els en omgeving in te stemmen met de mogelijke verplaatsing van de bibliotheek naar de voormalige Jongensschool aan De Els 45.

1. Aanleiding? We willen nog dit jaar een (anterieure) overeenkomst sluiten met ontwikkelende partijen en vastgoedeigenaren over de planontwikkeling voor De Els en omgeving. Het al dan niet verplaatsen van de bibliotheek als functionele invulling van de in oude staat te herstellen Petrusschool is een van de onderdelen die in deze overeenkomst moet worden vastgelegd. Het college heeft de raad toegezegd dit onderdeel als principebesluit voor te leggen. In het coalitieakkoord is opgenomen dat voor de eventuele verplaatsing gekeken wordt naar de financiële consequenties en de bereikbaarheid van de nieuwe locatie. Dit betreft een principebesluit. Na dit besluit wordt de gekozen richting verder uitgewerkt. Voor een goede vergelijking zijn twee scenario’s voor de toekomst van de bibliotheek in Waalwijk met elkaar vergeleken (deze zijn nader uitgewerkt in kopje 4 Financiën): 1. Verplaatsing naar de voormalige St. Petrusschool in De Els 2. Handhaven op de huidige locatie en deze verbouwen Beide situaties hebben (ongeveer vergelijkbare) financiële consequenties en de keuze kan invloed hebben op de inhoudelijke invulling van de bibliotheekfunctie.

2. Wat willen we bereiken? Het doel van verplaatsen is tweeledig. We werken in alle gevallen aan een toekomstbestendige invulling van de bibliotheek als goede basisvoorziening voor de inwoners van Waalwijk. Tegelijkertijd willen we de binnenstad versterken met een maatschappelijke functie om de functiemix in het centrum nog verder uit te breiden. Daarom willen we de bibliotheek toevoegen als extra publiekstrekker aan het nieuwe compacte winkelrondje. Dit sluit aan bij de ambitie uit de Centrumvisie zoals vastgesteld in de raadsvergadering van 11 april 2024.

3. Argumenten/Overwegingen Bibliotheekdiensten moeten (verder) optimaliseren Vanaf 2025 hebben gemeenten een wettelijke taak om te zorgen voor een volwaardige bibliotheek die inspeelt op snel veranderende maatschappelijke ontwikkelingen en alle vijf in de Wet Stelsel Openbare Bibliotheekvoorzieningen (Wsob) opgenomen functies kan vervullen, zie bijgevoegd memo. Zonder ingrijpende aanpassingen is de huidige locatie in Waalwijk daarvoor niet geschikt. Niets doen is dan ook geen optie. 1

Verplaatsing versterkt het functieaanbod van de binnenstad Een van de grote opgaven voor de binnenstad is het verbreden van het functieaanbod. Het integreren van een bibliotheek in een binnenstedelijke locatie kan een win-win situatie creëren voor alle partijen. Het versterkt en diversifieert de functiemix die van essentieel belang is voor een levendig en dynamisch centrum. Onder meer daarom heeft Bibliotheek Midden-Brabant recent bevestigd te willen verhuizen naar de binnenstad, specifiek de voormalige Sint Petrusschool in het Schoolkwartier. De voormalig St. Petrusschool is een geschikte locatie en is voldoende bereikbaar De ontwikkelaar van het Schoolkwartier is bereid en in staat Bibliotheek Midden-Brabant maatwerk te leveren en zo tevens het cultuurhistorisch waardevolle pand voor de toekomst te behouden. Het resultaat; een combinatie van maatschappelijke functie, karakteristieke uitstraling en nieuw openbaar gebied in hartje binnenstad met substantiële positieve impact op verblijfskwaliteit en bezoekerspotentieel. Een impact die alternatief gebruik ten behoeve van detailhandel of handhaven van de bibliotheek op de huidige locatie niet in zich hebben. Bereikbaarheid is een belangrijk thema voor zowel bezoekers als Bibliotheek MiddenBrabant zelf. Kaartbeelden en een korte beschrijving van de (nog uit te werken) toekomstige situatie zijn opgenomen in bijgevoegde memo.

De bibliotheek heeft in mei 2024 haar bezoekers gevraagd met welk vervoermiddel ze zijn gekomen, de resultaten zijn eveneens opgenomen in de memo. Dit is met name met de auto, met de fiets of te voet. De bezoekers komen in zeer beperkte mate met het openbaar vervoer. Financieel is verplaatsing gelijkwaardig aan investeren op de huidige locatie Onder het kopje 4. Financiën zijn beide scenario’s verder uitgewerkt. Vanwege het beperkte verschil en omdat verschillende onderdelen in het vervolg nader uitgewerkt moeten worden, kunnen beide scenario’s als financieel gelijkwaardig worden beschouwd.

4. Financiën Voor een goede financiële vergelijking zijn twee scenario’s voor de toekomst van de bibliotheek in Waalwijk met elkaar vergeleken. Scenario 1 Verplaatsen naar de St. Petrusschool De kosten voor het geschikt maken van de voormalige Petrusschool worden in de integrale planontwikkeling gedragen door de ontwikkelaar. Bij een langlopende overeenkomst (minimaal 10 jaar) komt de huur uit op circa € 160.000 per jaar. Door vervolgoverleg over de looptijd en/of het opleveringsniveau kan dit bedrag (beperkt) naar boven of naar beneden gaan. Voor het vervangen van inventaris is een kredietbedrag beschikbaar en wordt in de meerjarenbegroting rekening gehouden met de bijbehorende kapitaallasten. Op dit moment is er ongeveer € 100.000 beschikbaar. In dit planstadium is nog niet uitgekristalliseerd welke “vaste” inventaris in de huurprijs is verwerkt en zijn de kosten voor losse inventaris en verhuizing nog niet geraamd. Uitgaande van een bijstelling van de jaarlijkse subsidieverlening n.a.v. de toekomstige situatie resteert afhankelijk van de invulling van de locatie Wilhelminastraat voor de gemeente een nadeel van maximaal € 160.000. Indien een nieuwe huurder(smix) gevonden wordt voor de locatie of deze wordt verkocht neemt het nadeel af. Er zijn dus twee opties voor toekomstige invulling: a.

Afstoten en transformeren Vanwege de locatie en de bovenliggende (woon)functie is transformatie van de benedenverdieping naar wonen ruimtelijk-functioneel bezien een logische optie. Vanwege de huidige bestemming en locatie kan ook worden gedacht aan invullen met maatschappelijk/culturele functies op commerciële basis. Bij genoemde vormen van 2

hergebruik gaat de gemeente uit van afstoten van het vastgoed. Dat levert afhankelijk van marktomstandigheden en toegestaan gebruik eenmalige inkomsten op en de structurele lasten gekoppeld aan het pand vervallen. b. In eigendom houden voor nader te bepalen (maatschappelijke) gebruik(ers) Het is nog steeds een reële optie om het pand in eigendom te houden. Er zijn verschillende maatschappelijke functies op zoek zijn naar geschikte huisvesting. Een van de grote(re) is De Kazerne die nu over tijdelijke (voor herontwikkeling tot woningbouw bestempelde) huisvesting beschikt. Ook vanuit de implementatie van de Koers Sociaal Domein en de culturele sector zijn er partijen die ruimte zoeken. Daarom is de verwachting dat een goede functionele invulling van dit pand mogelijk is. Een deel van deze functies past direct binnen het vigerende planologische ruimte en de verbrede privaatrechtelijke mogelijkheden. Bij blijvende verhuur (scenario 1b) is dit afhankelijk van de overeengekomen huursom met de nieuwe huurder(s). De jaarlijkse lasten voor beheer- en onderhoud van € 70.000 blijven hier onderdeel van en drukken dan niet langer op het bibliotheekproduct. Na eventuele verkoop (scenario 1a) vervallen deze kosten geheel. In beide gevallen resteert een structureel nadeel van circa € 90.000.

Scenario 2 Handhaven op huidige locatie en verbouwen Handhaven van de bibliotheek op de huidige locatie vraagt grote aanpassingen van het gebouw, waarvoor (nog) geen dekking beschikbaar is. De kosten zijn globaal geraamd op basis van kencijfers, zie memo voor gehanteerde reeks. Omdat (ook) de indeling moet worden aangepast liggen de kosten op het niveau van een (gemiddelde) verbouwing tussen € 700,- en € 800,- per m2. Gelijktijdig verduurzamen kost aanvullend circa € 200,- per m2. Bij een oppervlakte van ongeveer 1600 m2 komt dat uit op afgerond circa € 1,5 miljoen. Annuïtair afgeschreven in 20 jaar met 1,25 % rente (nota van uitgangspunten 2025) resulteert dat (wederom afgerond) in een extra last van circa € 86.500 per jaar op het bibliotheekproduct. Het wegvallen van de verhuiskosten wordt teniet gedaan door te verwachten extra kosten van tijdelijke voorzieningen en belemmerde bedrijfsvoering tijdens de verbouwing. Bovendien dient ook in dit scenario een groot deel van de huidige inventaris vervangen te worden. De inventariskosten blijven daarmee vergelijkbaar met scenario 1. Samenvattend Verhuizen naar het centrum geeft een extra last van circa € 90.000 per jaar op het bibliotheekproduct (scenario 1), handhaven op de huidige locatie circa € 86.500 per jaar (scenario 2).

Vanwege het beperkte verschil en omdat verschillende onderdelen in het vervolg nader uitgewerkt moeten worden, kunnen beide scenario’s als financieel gelijkwaardig worden beschouwd. Mogelijke toekomstige extra Rijksgelden Voor de nieuwe rol van bibliotheken heeft het Rijk (in een brief aan de Kamer) vanaf 2025 structurele middelen tot een bedrag van ca. € 55 miljoen (gemiddeld € 3,- per inwoner) toegezegd. Het concrete bedrag voor Waalwijk ligt nog niet vast. De verwachting is dat dit na de septembercirculaire duidelijk wordt. Bibliotheek Midden-Brabant wil op afzienbare termijn activiteiten als de ‘bieb op school’ en diensten de wijk in brengen ook uitbreiden. Indien de extra rijksmiddelen onvoldoende blijken zal dit bij de Kadernota voor 2026 ingebracht worden als nieuwe wens.

3

5. Risico’s Er is geen financiële ruimte Gelet op het huidige meerjarenbeeld is er geen financiële ruimte in onze gemeentelijke begroting. In de Kadernota 2025 is in activiteit KN25|NV 2.16 Verhuizing bibliotheek naar oude Jongensschool echter een p.m.-post opgenomen, welke naar aanleiding van dit raadsvoorstel zal worden uitgewerkt in de Programmabegroting. Dit is echter een globale raming, de exacte financiële consequenties dienen nog verder te worden uitgewerkt en worden in een later stadium bijgesteld. In beide scenario’s vraagt dit echter een investering. Onzekerheid over verkoop/invulling locatie Wilhelminastraat Na verhuizing van de bibliotheek, komt de ruimte aan de Wilhelminastraat vrij. Binnen dit steeds meer in de periferie van het centrum gelegen wooncomplex, ligt transformatie ervan naar wonen het meest voor de hand. Daar is een wijziging van de splitsingsakte voor nodig. Ondanks veel gesprekken is daarover tot op heden geen overeenstemming te bereiken omdat de VvE de overlast tijdens verbouwing onacceptabel acht. We constateren in dat verband dat onzekerheid over het ter plekke handhaven van de bibliotheek het overleg bemoeilijkt. Daarom zal na het principebesluit van de raad het gesprek met de VvE worden hervat.

Als een scenario kan worden gevonden/gekozen waarbij een door herhuisvesting beschikbaar gekomen locatie incidentele inkomsten genereert, zoals bijvoorbeeld de voormalige brandweerkazerne, kunnen die aanvullend ter dekking worden ingezet. De mogelijke scenario’s kunnen in deze fase van het proces helaas niet tot in detail worden uitgewerkt en/of met elkaar worden vergeleken. Bij iedere invulling van de achterblijvende locatie blijft de huidige VvE en contractuele context uiteraard betrokken. Afhankelijkheid gebiedsontwikkeling De Els en omgeving Op dit moment is er nog geen anterieure overeenkomst voor de gebiedsontwikkeling De Els en omgeving. De mogelijke verplaatsing van de bibliotheek is afhankelijk van deze ontwikkeling. Als blijkt dat er voor de plannen geen definitieve haalbaarheid komt, zal er opnieuw worden bepaald wat de beste toekomstige locatie is voor de bibliotheek. Wanneer er niet wordt ingestemd met de mogelijke verhuizing van de bibliotheek, zal er een andere invulling gevonden moeten worden van de Oude jongensschool die als publiekstrekker fungeert om het nieuwe rondje te versterken. Synergie en meerwaarde voor zowel bibliotheek als binnenstad gaat dan verloren. Bovendien zal de terugvaloptie bestaan uit detailhandel.

Dat pakt negatief uit voor het verminderen van overtollige winkelmeters (en daarmee overall verhuurbaarheid) en als gevolg daarvan (bovenop het subsidierisico zelf, zie kopje 8. Fatale beslisdatum) de financiële haalbaarheid.

6. Participatie Vanaf 2016 is de gemeente in gesprek met Bibliotheek Midden-Brabant over de invulling van de bibliotheekfunctie aan de Wilhelminastraat 4. De conclusie is dat het pand eigenlijk te groot is geworden. Het is echter bouwkundig lastig geschikt te maken voor meerdere al dan niet zelfstandig opererende gebruikers. Hoe de bibliotheek van de toekomst en de toekomstige locatie er uit moet zien is daarbij uiteraard ook onderwerp van gesprek. Ook met VvE Janspoort wordt al drie jaar gepraat. Op verzoek van het bestuur heeft de gemeente een architect mogelijke consequenties voor met name ook het uiterlijk van het pand laten verbeelden. Wensen en eisen om medewerking te willen verlenen aan een wijziging van de statuten zijn ook de revue gepasseerd. Dat heeft tot op heden echter niet geleid tot overeenstemming. Verwachting is dat duidelijkheid over de toekomst van de bibliotheek meer lijn zal brengen in vervolgoverleg. 4

Bibliotheek Midden-Brabant is al een paar jaar zelf in overleg met de pandeigenaar/ontwikkelaar en de gemeente over de mogelijkheid van verplaatsing en de eisen waar het pand aan moet voldoen. In de ateliersessies voor de herontwikkeling van De Els, waarin alle stakeholders gezamenlijk werken aan de integrale gebiedsontwikkeling, worden de verschillende ontwikkelingen samengebracht tot een integraal ruimtelijkfunctioneel ontwerp.

7. Bijdrage aan de Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDG’s) Dit principebesluit heeft geen consequenties met betrekking tot de duurzame ontwikkelingsdoelen. De verhuizing (dan wel de verbouwing) uiteraard wel, de uitwerking daarvan volgt echter in een later stadium. Die consequenties zijn op dit moment niet in te schatten en afhankelijk van de verdere uitwerking.

8. Fatale beslisdatum Voor december (voorwaarde IW-subsidie) moet er een anterieure overeenkomst zijn voor de gebiedsontwikkeling De Els en omgeving. Het verhuizen van de bibliotheek naar de Jongensschool (onderdeel van de IW-subsidie) geeft een kwaliteitsimpuls aan de binnenstad en is een belangrijke drager waarover iets moet worden vastgelegd. Het principebesluit moet dus voor die datum bekend zijn. Wanneer er geen principebesluit wordt genomen is er een risico dat de IW-subsidie (deels) wordt teruggevorderd. Daardoor zou het nu nog weg te werken tekort op de (plan)exploitatie voor herontwikkeling van De Els, bepalend voor groen licht op een te sluiten anterieure overeenkomst, toenemen.

9. Vervolgstappen Verdere uitwerking van de (verhuis)plannen Met betrokken partijen zullen de plannen voor de (inrichting van de) bibliotheek nader worden uitgewerkt en verwerkt in overeenkomsten en afspraken met Bibliotheek MiddenBrabant. Concrete verhuizing zal dan na de geplande oplevering van het Schoolkwartier plaatsvinden. De verwachting is dat dit eind 2026 op z’n vroegst gereed zal zijn. Invulling achterblijvende locatie Na het principebesluit van de raad zal het gesprek met de VvE worden hervat over de invulling van de locatie aan de Wilhelminastraat. Tegelijkertijd zullen de mogelijke scenario’s zoals geschetst in kopje 4. Financiën verder worden uitgewerkt.

10. Bijlagen Bijlage 1. Memo toekomst bibliotheek

HET COLLEGE VAN WAALWIJK de secretaris,

de burgemeester,

Michel Tromp

Sacha Ausems

Voorgeschiedenis: -

Raadsinformatiebrief 71-20 ‘Intentieovereenkomst herontwikkeling Schoolkwartier’ Raadsinformatiebrief 59-21 ‘Verlenging intentieovereenkomst schoolkwartier’

5

De raad van de gemeente Waalwijk; gezien het voorstel van het college van Waalwijk van 27 augustus 2024,

BESLUIT: Afhankelijk van de definitieve haalbaarheid van de gebiedsontwikkeling De Els en omgeving in te stemmen met de mogelijke verplaatsing van de bibliotheek naar de voormalige Jongensschool aan De Els 45.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 10 oktober 2024. DE RAAD VAN WAALWIJK de griffier,

de voorzitter,

Jeroen Deneer

Sacha Ausems

1